ยาลดไขมันผลข้างเคียงมีอะไรบ้าง อาการแบบไหนต้องบอกหมอ

คำตอบสั้น: ผลข้างเคียงของยาลดไขมันกลุ่มสแตตินที่พบได้ เช่น ท้องเสีย ท้องผูก แสบร้อนกลางอก ปวดท้อง คลื่นไส้ ปวดหัว ปวดข้อ และปวดเมื่อยกล้ามเนื้อ ส่วนใหญ่ไม่รุนแรง งานรวมการทดลองขนาดใหญ่พบว่า อาการปวดกล้ามเนื้อที่ผู้ใช้ยารายงานส่วนใหญ่ไม่ได้เกิดจากยา อาการรุนแรงพบน้อย ได้แก่ กล้ามเนื้อสลาย ตับอักเสบ และแพ้ยา ถ้ามีอาการผิดปกติให้บอกแพทย์ อย่าหยุดยาเอง

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •อาการที่พบได้: ระบบทางเดินอาหาร ปวดหัว ปวดข้อ ปวดเมื่อย บางตัวมีนอนไม่หลับหรือเวียนหัว
• •งานรวม 19 การทดลอง (กว่า 1.2 แสนคน) พบรายงานปวดหรืออ่อนแรงของกล้ามเนื้อร้อยละ 27.1 ในกลุ่มยา เทียบร้อยละ 26.6 ในกลุ่มยาหลอก
• •กล้ามเนื้อสลายรุนแรงพบเพียงร้อยละ 0.01–0.04 ตามข้อมูลศูนย์ข้อมูลยา ม.มหิดล
• •มีอาการข้อใดข้อหนึ่งให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669: ปวดกล้ามเนื้อมากหรือกล้ามเนื้ออ่อนแรง ปัสสาวะสีเข้ม ตัวเหลืองตาเหลือง หายใจลำบาก หน้าหรือปากบวม
• •ถ้าสงสัยผลข้างเคียง แพทย์มีวิธีปรับได้หลายทาง แต่ต้องให้แพทย์เป็นคนตัดสิน

ผลข้างเคียงที่พบบ่อยของยาสแตตินมีอะไรบ้าง

MedlinePlus ของหอสมุดแพทยศาสตร์แห่งชาติสหรัฐฯ ระบุอาการที่ ให้บอกแพทย์ถ้าเป็นมากหรือไม่หายไป ของยาที่ใช้บ่อยในไทยไว้ดังนี้

• •อะทอร์วาสแตติน (atorvastatin) ท้องเสีย แสบร้อนกลางอก ท้องอืดมีลม ปวดข้อ หลงลืม สับสน
• •ซิมวาสแตติน (simvastatin) ท้องผูก ปวดท้อง คลื่นไส้ ปวดหัว หลงลืม สับสน ผิวคันหรือแดง
• •โรสุวาสแตติน (rosuvastatin) ท้องผูก ปวดท้อง เวียนหัว นอนหลับยากหรือหลับไม่ต่อเนื่อง ซึมเศร้า ปวดข้อ ปวดหัว หลงลืม สับสน

ยาแต่ละตัวมีรายการไม่เหมือนกัน ถ้าไม่แน่ใจว่าอาการของเราเกี่ยวกับยาไหม ให้ถือกล่องยาไปถามเภสัชกร ถ้ากินยาหลายตัวพร้อมกัน อ่านเพิ่มที่ ดูแลผู้สูงอายุที่กินยาหลายตัว

ผลข้างเคียงพบบ่อยแค่ไหนเมื่อเทียบกับยาหลอก

คำถามนี้สำคัญ เพราะคนที่ไม่ได้กินยาก็ปวดเมื่อยได้ การทดลองแบบปกปิดสองทาง (ทั้งผู้ป่วยและแพทย์ไม่รู้ว่าใครได้ยาจริง) จึงช่วยแยกได้ว่าอาการไหนมาจากยาจริง

• •งานรวมของกลุ่ม Cholesterol Treatment Trialists (CTT) ปี 2565 วิเคราะห์ข้อมูลรายบุคคลจาก 19 การทดลองเทียบยาหลอก 123,940 คน ติดตามราว 4 ปี พบรายงานปวดหรืออ่อนแรงของกล้ามเนื้อร้อยละ 27.1 ในกลุ่มยา และร้อยละ 26.6 ในกลุ่มยาหลอก ส่วนเกินจากยาเกิดในปีแรกเป็นหลัก ผู้วิจัยสรุปว่า มากกว่าร้อยละ 90 ของรายงานอาการกล้ามเนื้อในกลุ่มที่ได้ยา ไม่ได้เกิดจากยา
• •แนวทางไทย พ.ศ. 2567 สรุปว่าผู้ป่วยราวร้อยละ 10–15 รายงานปวดกล้ามเนื้อ แต่การทดลองแบบสุ่มไม่พบว่ายาเพิ่มอาการปวดกล้ามเนื้อ ค่าเอนไซม์ตับ หรือผลข้างเคียงรุนแรงอย่างมีนัยสำคัญ
• •ศูนย์ข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดล ระบุว่าปวดกล้ามเนื้อไม่รุนแรงพบร้อยละ 1.5–5 และกล้ามเนื้อสลายรุนแรงพบร้อยละ 0.01–0.04

ตัวเลขต่างกันเพราะวิธีนับต่างกัน แต่ทุกแหล่งไปทางเดียวกันว่า ผลข้างเคียงรุนแรงพบน้อย และอาการเล็กน้อยหลายอย่างอาจมาจากสาเหตุอื่น

ยาลดไขมันทำให้ง่วง นอนไม่หลับ เวียนหัว จริงไหม

นอนไม่หลับและเวียนหัวมีอยู่ในรายการของโรสุวาสแตติน ตามข้อมูล MedlinePlus ส่วนอาการง่วงไม่ได้อยู่ในรายการของยาสแตติน 3 ตัวที่เราเปิดตรวจ

คนอายุ 40 ขึ้นไปมักกินยาหลายตัว เช่น ยาความดัน ยาเบาหวาน ยาแก้แพ้ อาการง่วงหรือเวียนหัวจึงอาจมาจากยาตัวอื่น หรือจากความดันต่ำ น้ำตาลต่ำ นอนน้อย ให้จดว่าอาการเริ่มเมื่อไร หลังเริ่มยาตัวไหน แล้วบอกแพทย์ อย่าเดาเองแล้วหยุดยาลดไขมัน

อาการหลงลืมหรือสับสนก็อยู่ในรายการของทั้ง 3 ตัว ถ้าเป็นใหม่หรือเป็นมาก ให้แจ้งแพทย์เช่นกัน

ยาลดไขมันกัดกระเพาะไหม

อาการทางเดินอาหารเป็นผลข้างเคียงที่มีรายงาน เช่น แสบร้อนกลางอก ปวดท้อง คลื่นไส้ ท้องเสีย ท้องผูก แต่แหล่งที่เราเปิดตรวจไม่ได้ระบุว่ายาทำให้เกิดแผลในกระเพาะ

ข้อมูล MedlinePlus ระบุว่าอะทอร์วาสแตตินชนิดเม็ดและโรสุวาสแตตินกินพร้อมหรือไม่พร้อมอาหารก็ได้ ถ้ามีอาการไม่สบายท้อง ให้ปรึกษาเภสัชกรว่ากินหลังอาหารได้ไหมสำหรับยาตัวที่เรากิน ดูเรื่องเวลากินยาได้ที่ ยาลดไขมันกินตอนไหนดีที่สุด

กินยาลดไขมันแล้วคัน แพ้ยาต่างจากผลข้างเคียงอย่างไร

• •ผลข้างเคียง คืออาการที่ยาทำได้ในคนทั่วไป เช่น ผิวคันหรือแดงเล็กน้อยที่มีในรายการของซิมวาสแตติน ให้บอกแพทย์ถ้าเป็นมากหรือไม่หาย
• •การแพ้ยา คือร่างกายตอบสนองรุนแรงต่อยา MedlinePlus จัดผื่น ลมพิษ คัน ร่วมกับหายใจหรือกลืนลำบาก หน้า ลิ้น ริมฝีปาก หรือตาบวม เป็นอาการรุนแรงที่ต้องติดต่อแพทย์หรือขอความช่วยเหลือฉุกเฉินทันที

อาการคันมีสาเหตุได้หลายอย่าง อ่านเพิ่มที่ ยาที่ทำให้คัน

เมื่อไรต้องไปโรงพยาบาลทันที

ถ้ากินยาลดไขมันแล้วมีอาการ ข้อใดข้อหนึ่ง ต่อไปนี้ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

• •ปวดกล้ามเนื้อมาก กดเจ็บ หรือกล้ามเนื้ออ่อนแรง
• •ปัสสาวะสีเข้มคล้ายน้ำชาหรือสีแดง
• •ปัสสาวะออกน้อยลงชัดเจน
• •ตัวเหลือง ตาเหลือง หรือปวดใต้ชายโครงขวา
• •หายใจลำบาก กลืนลำบาก หน้า ลิ้น หรือริมฝีปากบวม
• •ผื่นพุพอง

คณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดล อธิบายว่าปวดกล้ามเนื้อจนทนไม่ได้ร่วมกับปัสสาวะสีเข้ม อาจเป็นภาวะกล้ามเนื้อลายสลายซึ่งต้องรักษาในโรงพยาบาล รายละเอียดอยู่ที่ กินยาลดไขมันแล้วปวดกล้ามเนื้อ และเรื่องค่าตับอยู่ที่ ยาลดไขมันทำลายตับไหม

สงสัยว่าเป็นผลข้างเคียงควรทำอย่างไร ทำไมไม่ควรหยุดเอง

ให้จดอาการแล้วโทรหรือกลับไปหาแพทย์ก่อนนัด ไม่ต้องรอให้ถึงวันนัดถ้าอาการรบกวนชีวิต

1. 1จดว่าอาการคืออะไร เริ่มเมื่อไร หลังเริ่มยาหรือเพิ่มขนาดยานานแค่ไหน
2. 2จดยาและอาหารเสริมทุกตัวที่กินอยู่ รวมถึงตัวที่เพิ่งเริ่ม
3. 3แจ้งแพทย์หรือเภสัชกร

แนวทางไทยวางขั้นตอนให้แพทย์ไว้ เช่น ตรวจเอนไซม์กล้ามเนื้อ อาจหยุดยาชั่วคราวแล้วตรวจซ้ำใน 2–4 สัปดาห์ แล้วลองกลับไปใช้ยาเดิมในขนาดเดิมหรือขนาดลดลงเพื่อดูว่าอาการเกิดจากยาจริงไหม ขั้นตอนนี้ต้องทำภายใต้การดูแลของแพทย์ เพราะการหยุดยาเองทำให้ไขมันกลับขึ้น และแพทย์ไม่ได้ข้อมูลไปหาทางเลือกที่เหมาะ

ถ้าซื้ออาหารเสริมมากินเพิ่มระหว่างนั้น ยิ่งต้องบอก เพราะทำให้แยกสาเหตุได้ยากขึ้น ดูหลักการได้ที่ ปฏิกิริยาระหว่างยากับสารอาหาร

ยาลดไขมันอันตรายไหมเมื่อเทียบกับประโยชน์

แหล่งหลักทั้งไทยและต่างประเทศสรุปว่าประโยชน์มากกว่าความเสี่ยงในคนที่มีข้อบ่งชี้

• •แนวทางไทยสรุปงานทบทวนว่า ในคนที่ยังไม่เคยเป็นโรคหัวใจ ยาสแตตินราว 6 ปี ลดกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือดได้ราวร้อยละ 33 และสโตรกราวร้อยละ 22 ส่วนคนที่เคยเป็นโรคแล้ว ลดการเสียชีวิตจากทุกสาเหตุได้ร้อยละ 18–30
• •งาน CTT ปี 2565 สรุปว่าความเสี่ยงเล็กน้อยเรื่องอาการกล้ามเนื้อ ต่ำกว่าประโยชน์ต่อหัวใจและหลอดเลือดมาก

ยามีผลข้างเคียงอื่นที่ควรรู้ เช่น น้ำตาลในเลือดสูงขึ้นเล็กน้อย อ่านได้ที่ กินยาลดไขมันแล้วเป็นเบาหวานจริงไหม

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าออยล์ (Beta Oil)

เบต้าออยล์ (Beta Oil) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0001 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 800 มก. ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ต่อ 1 แคปซูลมีน้ำมันคาโนลา 200 มก. น้ำมันมะกอก 200 มก. น้ำมันรำข้าว 109 มก. กรดแอสคอร์บิก (วิตามินซี) 30 มก. สารสกัดจากข้าว 10 มก. ดี-แอลฟา-โทโคเฟอริลแอซิเทต (50%) 5 มก. แอล-อาร์จินีน HCl 5 มก. แอล-ออร์นิทีน HCl 5 มก. และไฟโตสเตอรอล 2 มก.

ส่วนประกอบที่เกี่ยวกับค่าไขมันมีหลักฐานดังนี้ และทุกงานใช้ปริมาณมากกว่าในแคปซูลมาก

• •ไฟโตสเตอรอล 2 มก. — งานรวม 15 การทดลองในผู้ที่กินยาสแตตินอยู่แล้ว ใช้แพลนท์สเตอรอลหรือสตานอลวันละ 1.8–6 กรัม (มัธยฐาน 2.5 กรัม) ส่วนใหญ่ผสมในมาการีน LDL ลดลงเพิ่มเล็กน้อยจากที่ยาทำได้ ขนาดนั้นมากกว่าในแคปซูลหลายร้อยถึงหลายพันเท่า และงานนี้ไม่ได้วัดผลต่อโรคหัวใจ
• •น้ำมันคาโนลา 200 มก. — งานรวมในคนพบ LDL ลดลงเฉลี่ยราว 6.4 มก./ดล. เมื่อใช้เป็นน้ำมันหลักปรุงอาหารทั้งวัน ปริมาณหลายสิบกรัม
• •น้ำมันมะกอก 200 มก. และ น้ำมันรำข้าว 109 มก. — งานในคนใช้ระดับช้อนโต๊ะหรือหลายสิบมิลลิลิตรต่อวัน มากกว่าในแคปซูลหลายร้อยเท่า

ไม่มีงานวิจัยที่ทดสอบสูตรผลิตภัณฑ์นี้เอง ไม่มีหลักฐานว่าแคปซูลนี้ช่วยลดผลข้างเคียงของยาสแตติน และไม่มีข้อมูลการกินร่วมกับยาสแตตินของสูตรนี้โดยตรง ถ้ากินยาลดไขมันอยู่ ให้แจ้งแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเริ่ม เพื่อให้ประเมินอาการที่อาจเกิดขึ้นได้ถูกต้อง

ข้อควรระวัง: วิตามินอีในขนาดสูงอาจเพิ่มความเสี่ยงเลือดออกในผู้ที่ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือดหรือยาต้านเกล็ดเลือด และงานวิจัย VINTAGE MI พบว่าแอล-อาร์จินีนวันละ 9 กรัมในผู้ป่วยหลังกล้ามเนื้อหัวใจตาย มีผู้เสียชีวิตมากกว่ากลุ่มยาหลอกจนต้องยุติงานก่อนกำหนด ฉลากระบุให้ผู้ใช้ยาประจำตัวปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อน อ่านเรื่องประกาศ อย. เกี่ยวกับโฆษณาผลิตภัณฑ์นี้ได้ที่ คำเตือนของ อย. เรื่องโฆษณาเบต้าออยล์

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าออยล์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที