ไซนัสอักเสบอาการอย่างไร ต่างจากภูมิแพ้และหวัดตรงไหน หายเองได้ไหม

คำตอบสั้น: ไซนัสอักเสบคือการที่เยื่อบุโพรงไซนัสบวมหรืออักเสบ MedlinePlus ระบุว่าในผู้ใหญ่ มักตามหลังหวัดที่ไม่ดีขึ้น หรือแย่ลงหลัง 7–10 วัน อาการเด่นคือ ปวดหน่วงที่หน้า หลังตา หรือฟันบน คัดจมูก น้ำมูกข้น น้ำมูกไหลลงคอ ได้กลิ่นลดลง และ ส่วนใหญ่หายได้เองโดยไม่ต้องใช้ยาปฏิชีวนะ ต่างจากภูมิแพ้จมูกซึ่งเด่นที่อาการคัน จาม น้ำมูกใส และเป็น ๆ หาย ๆ ตามสิ่งกระตุ้น ถ้ามีอาการรอบตา ตามัว ปวดศีรษะรุนแรง หรือคอแข็ง ต้องไปโรงพยาบาลทันที

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •ไซนัสคือโพรงอากาศในกะโหลกศีรษะ อยู่หลังหน้าผาก กระดูกจมูก โหนกแก้ม และรอบตา
• •หวัดและภูมิแพ้ทำให้รูเปิดไซนัสอุดตัน น้ำมูกระบายไม่ได้ เชื้อจึงเติบโตง่ายขึ้น
• •แบ่งตามระยะเวลา เฉียบพลันไม่เกิน 4 สัปดาห์ กึ่งเฉียบพลัน 1–3 เดือน เรื้อรังเกิน 3 เดือน
• •น้ำมูกเขียวหรือเหลืองไม่ได้แปลว่าต้องใช้ยาปฏิชีวนะ
• •ดูแลตัวเอง เช่น ล้างจมูกด้วยน้ำเกลือ ประคบอุ่น สูดไอน้ำ ดื่มน้ำให้พอ
• •ยาพ่นลดบวมใช้ได้ระยะสั้น ใช้นานเกิน 3–5 วันทำให้คัดจมูกมากขึ้น
• •มีอาการข้อใดข้อหนึ่ง ตามัวหรือมองเห็นผิดปกติ ตาบวมแดงมาก ปวดศีรษะรุนแรง คอแข็ง สับสน ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

ไซนัสคืออะไร อักเสบได้อย่างไร

MedlinePlus อธิบายว่า ไซนัสเป็นโพรงอากาศในกะโหลกศีรษะ อยู่หลังหน้าผาก กระดูกจมูก โหนกแก้ม และรอบดวงตา ปกติน้ำมูกระบายออกและอากาศผ่านเข้าออกได้ เมื่อรูเปิดของไซนัสอุดตันหรือมีน้ำมูกสะสมมาก แบคทีเรียและเชื้ออื่นจะเติบโตได้ง่ายขึ้น

สาเหตุที่ทำให้อุดตันตาม MedlinePlus ได้แก่

• •หวัดและภูมิแพ้ ทำให้สร้างน้ำมูกมาก หรือเยื่อบุบวมจนปิดรูเปิดไซนัส
• •ผนังกั้นจมูกคด กระดูกงอก หรือริดสีดวงจมูก (ติ่งเนื้อในจมูก)
• •ขนกวัดในไซนัสพัดน้ำมูกออกได้ไม่ดี จากโรคบางชนิด
• •การอักเสบเรื้อรังทำให้เยื่อบุบวม

ปัจจัยเสี่ยงที่ MedlinePlus ระบุ ได้แก่ ภูมิแพ้จมูก การสูบบุหรี่ การขึ้นเครื่องบินหรือดำน้ำ ภูมิคุ้มกันอ่อนแอจากเอชไอวีหรือเคมีบำบัด และโครงสร้างไซนัสผิดปกติ

ไซนัสอักเสบมี 3 แบบตามระยะเวลา

1. 1เฉียบพลัน อาการไม่เกิน 4 สัปดาห์ เกิดจากไวรัสหรือแบคทีเรีย
2. 2กึ่งเฉียบพลัน อาการ 1–3 เดือน
3. 3เรื้อรัง อาการและการบวมนานกว่า 3 เดือน อาจเกิดจากแบคทีเรียหรือเชื้อรา

ไซนัสอักเสบอาการเป็นอย่างไร

MedlinePlus ระบุอาการของไซนัสอักเสบเฉียบพลันในผู้ใหญ่ ได้แก่

• •ปวดหน่วงแบบมีแรงกด ปวดหลังตา ปวดฟัน หรือกดเจ็บที่หน้า
• •คัดจมูกและมีน้ำมูก
• •เจ็บคอและน้ำมูกไหลลงคอ
• •ไอ มักเป็นมากตอนกลางคืน
• •ลมหายใจมีกลิ่น หรือได้กลิ่นลดลง
• •ปวดศีรษะ อ่อนเพลีย รู้สึกไม่สบายตัว
• •มีไข้

ไซนัสอักเสบเรื้อรังมีอาการแบบเดียวกัน แต่เบากว่าและนานกว่า 12 สัปดาห์ ผู้สูงอายุที่มีไข้ร่วมด้วย อ่านเกณฑ์ไข้ที่ต้องระวังได้ที่ ไข้ในผู้สูงอายุ กี่องศาถึงอันตราย

ไซนัสอักเสบต่างจากภูมิแพ้และหวัดตรงไหน

จุดสังเกตหลักคือรูปแบบเวลาและชนิดของอาการ

• •หวัด: คัดจมูก น้ำมูก จาม เจ็บคอ อาการส่วนใหญ่หายภายในหนึ่งสัปดาห์ตามที่ MedlinePlus ระบุ น้ำมูกอาจข้นและเปลี่ยนเป็นเหลืองหรือเขียวได้เป็นปกติ
• •ไซนัสอักเสบ: มักเกิด ต่อจากหวัดที่ไม่ดีขึ้นหรือกลับแย่ลงหลัง 7–10 วัน เด่นที่ปวดหน่วงหน้า หลังตา หรือฟันบน และได้กลิ่นลดลง
• •ภูมิแพ้จมูก: คันจมูก คันตา จามติดกันหลายครั้ง น้ำมูกใส ไม่มีไข้ เป็น ๆ หาย ๆ ตามสิ่งที่แพ้ ตามที่คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาลอธิบาย

รายละเอียดการแยกหวัดกับภูมิแพ้อยู่ใน ภูมิแพ้กับหวัดต่างกันอย่างไร ส่วนคนที่เป็นหวัดบ่อยจนสงสัยสาเหตุ อ่าน เป็นหวัดบ่อยเกิดจากอะไร

ภูมิแพ้จมูกเกี่ยวกับไซนัสอักเสบเรื้อรังอย่างไร

ภูมิแพ้จมูกอยู่ในรายการปัจจัยเสี่ยงของไซนัสอักเสบ ทั้งใน MedlinePlus และเอกสารของคณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล ซึ่งอธิบายว่ามลพิษในอากาศและการอักเสบทำให้เยื่อบุจมูกบวม จนอาจไปอุดรูเปิดของไซนัส เอกสารฉบับเดียวกันระบุว่าภูมิแพ้จมูกที่ไม่ได้ดูแลอย่างถูกต้องอาจมีโรคแทรกซ้อน เช่น ไซนัสอักเสบและริดสีดวงจมูก

MedlinePlus แนะนำให้ผู้ที่เป็นไซนัสอักเสบซ้ำ ๆ ตรวจหาสาเหตุ เช่น ริดสีดวงจมูกหรือภูมิแพ้ และระบุว่าการคุมภูมิแพ้ให้ดีเป็นวิธีหนึ่งในการลดโอกาสเกิดไซนัสอักเสบ การรักษาอื่นที่แพทย์อาจใช้ เช่น ยาพ่นจมูกสเตียรอยด์และยาแก้แพ้เพื่อลดการบวม โดยเฉพาะเมื่อมีริดสีดวงจมูกหรือภูมิแพ้ วัคซีนภูมิแพ้ในบางราย หรือการผ่าตัดขยายรูเปิดไซนัสเมื่ออาการไม่หายหลังรักษา 3 เดือน หรือเป็นไซนัสอักเสบเฉียบพลันมากกว่า 2–3 ครั้งต่อปี อ่านเรื่องภูมิแพ้จมูกเพิ่มที่ ภูมิแพ้อากาศเกิดจากอะไร

ไซนัสอักเสบหายเองได้ไหม ต้องใช้ยาฆ่าเชื้อเมื่อไร

ส่วนใหญ่หายได้เอง MedlinePlus ระบุว่า ไซนัสอักเสบเฉียบพลันส่วนใหญ่ไม่จำเป็นต้องใช้ยาปฏิชีวนะ และแม้ในรายที่ยาปฏิชีวนะช่วย ก็อาจทำให้หายเร็วขึ้นเพียงเล็กน้อย

ไวรัสหรือแบคทีเรีย แยกจากสีน้ำมูกไม่ได้ MedlinePlus ระบุว่าน้ำมูกสีเขียวหรือเหลืองไม่ได้แปลว่าเป็นไซนัสอักเสบแน่นอนหรือต้องใช้ยาปฏิชีวนะ หลายคนที่มีน้ำมูกสีนี้หายได้โดยไม่ใช้ยา

MedlinePlus ระบุสถานการณ์ที่แพทย์มีแนวโน้มให้ยาปฏิชีวนะเร็วขึ้น ได้แก่ ไข้สูงกว่า 39 องศาเซลเซียส ปวดศีรษะหรือปวดที่หน้า และตารอบ ๆ บวมมาก การตัดสินใจใช้ยาปฏิชีวนะ ชนิดยา และระยะเวลาเป็นหน้าที่ของแพทย์ ถ้าได้ยามา ให้กินตามที่แพทย์สั่งจนครบ และถ้ากินยาครบแล้วยังมีอาการ MedlinePlus แนะนำให้กลับไปพบแพทย์ ผู้ที่กินอาหารเสริมหรือแร่ธาตุอยู่ อ่านเรื่องการเว้นระยะได้ที่ ยาปฏิชีวนะกับอาหารเสริม

ล้างจมูกด้วยน้ำเกลือช่วยไหม ดูแลตัวเองที่บ้านอย่างไร

MedlinePlus แนะนำวิธีลดอาการคัดในไซนัสไว้ดังนี้

1. 1ประคบผ้าอุ่นชื้นที่หน้า วันละหลายครั้ง
2. 2ดื่มน้ำให้มากเพื่อให้น้ำมูกใส ยกเว้นแพทย์ให้จำกัดน้ำ
3. 3สูดไอน้ำ วันละ 2–4 ครั้ง เช่น นั่งในห้องน้ำขณะเปิดน้ำอุ่น
4. 4พ่นน้ำเกลือเข้าจมูก วันละหลายครั้ง หรือใช้ขวดบีบล้างจมูก
5. 5ใช้เครื่องเพิ่มความชื้น

น้ำที่ใช้ล้างจมูกต้องสะอาด หน้าภูมิแพ้จมูกของ MedlinePlus ให้สูตรน้ำเกลือทำเองโดยใช้น้ำกลั่น หรือน้ำต้มสุกที่ทิ้งให้เย็น 1 ถ้วยตวง (237 มิลลิลิตร) เกลือครึ่งช้อนชา (3 กรัม) และเบกกิ้งโซดาหยิบมือหนึ่ง หรือซื้อน้ำเกลือสำเร็จจากร้านยา

ลดอาการปวด: MedlinePlus แนะนำให้เลี่ยงการขึ้นเครื่องบินขณะคัดจมูก เลี่ยงอุณหภูมิที่เปลี่ยนเร็วหรือสุดขั้ว และเลี่ยงการก้มศีรษะต่ำ ยาแก้ปวดอย่างพาราเซตามอลหรือไอบูโพรเฟนใช้ได้ แต่ผู้มีโรคตับ โรคไต หรือกินยาละลายลิ่มเลือด ควรถามเภสัชกรก่อน

ระวังยาพ่นลดบวม: MedlinePlus ระบุว่ายาพ่นจมูกลดบวมที่ซื้อเองได้ อาจช่วยในช่วงแรก แต่ ใช้นานเกิน 3–5 วันทำให้คัดจมูกแย่ลงและติดยาได้

ไซนัสอักเสบกินวิตามินอะไรดี

ยังไม่มีวิตามินที่หลักฐานชัดว่าช่วยไซนัสอักเสบในแหล่งที่เราตรวจ สิ่งที่ MedlinePlus แนะนำเพื่อลดโอกาสเกิดไซนัสอักเสบคือ หลีกเลี่ยงหวัดและไข้หวัดใหญ่ ล้างมือบ่อย ฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่ทุกปี คุมภูมิแพ้ ลดความเครียด หลีกเลี่ยงควันบุหรี่และมลพิษ และดื่มน้ำให้พอ ส่วนวิตามินซีกับหวัด อ่านหลักฐานได้ที่ วิตามินซีกับหวัด

ไซนัสอักเสบควรไปหาหมอเมื่อไร

MedlinePlus แนะนำให้ติดต่อแพทย์เมื่อ

• •อาการนานกว่า 10–14 วัน หรือหวัดกลับแย่ลงหลัง 7 วัน
• •มีไข้
• •กินยาปฏิชีวนะครบแล้วยังมีอาการ
• •เป็นไซนัสอักเสบซ้ำหลายครั้ง

ผู้ที่ภูมิคุ้มกันอ่อนแอ เช่น กำลังได้เคมีบำบัด ควรติดต่อทีมรักษาทันทีเมื่อมีไข้ ไม่ต้องรอดูอาการ

อาการแทรกซ้อนแบบไหนต้องไปโรงพยาบาลทันที

MedlinePlus ระบุว่าโรคแทรกซ้อนพบน้อยมาก แต่รุนแรง ได้แก่ ฝีหนอง กระดูกติดเชื้อ เยื่อหุ้มสมองอักเสบ และการติดเชื้อของเนื้อเยื่อรอบตา ถ้ามีอาการ ข้อใดข้อหนึ่ง ต่อไปนี้ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

• •การมองเห็นเปลี่ยน ตามัว เห็นภาพซ้อน
• •รอบตาบวม แดง หรือปวดมาก
• •ปวดศีรษะรุนแรงที่ยาแก้ปวดทั่วไปไม่ช่วย
• •คอแข็ง ก้มคอไม่ได้
• •ซึม สับสน หรือปลุกไม่ค่อยตื่น
• •ชัก

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: แล็บฟาร์ม (Lab Farm)

แล็บฟาร์ม (Lab Farm) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร (ตรา แล็บ ฟาร์ม) เลข อย. 73-1-02663-5-0191 ผลิตโดย บริษัท ออกานิกส์ อินโนเวชั่นส์ จำกัด จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 650 มก. ฉลากแนะนำรับประทานวันละ 1 แคปซูล เลข อย. คือการจดแจ้งผลิตภัณฑ์อาหาร ไม่ใช่การรับรองสรรพคุณ

ส่วนประกอบต่อ 1 แคปซูลตามฉลาก: ยีสต์ เบต้า-กลูแคน 80% (Immuneo Plus™) 200 มก. (เบต้ากลูแคนราว 160 มก. คำนวณ) · แกมมา โอไรซานอล 50 มก. · สารสกัดซีบัคธอร์น 50 มก. · เควอซิทิน 50 มก. · สารสกัดโสมเกาหลี 50 มก. · ผงมากิเบอร์รี่ 30 มก. · ผงมะตูม 30 มก. · สารสกัดขิง 20 มก. · สารสกัดพริกไทยดำ 20 มก. · สารสกัดใบแปะก๊วย 20 มก. · นิโคตินาไมด์ (วิตามินบี 3) 15 มก. · ไบโอติน 1% 7.9 มก. (ไบโอตินราว 79 ไมโครกรัม คำนวณ) · แคลเซียม ดี-แพนโททิเนต 2 มก. · วิตามินบี 1 1.5 มก. · วิตามินบี 2 1.5 มก. · วิตามินบี 6 1 มก. · วิตามินบี 12 0.1% 1 มก. (บี 12 ราว 1 ไมโครกรัม คำนวณ) · วิตามินดี 3 (1,000,000 IU/g) 0.2 มก. (ราว 200 IU หรือ 5 ไมโครกรัม คำนวณ) · กรดโฟลิก 0.1 มก. (100 ไมโครกรัม)

ส่วนประกอบที่คนมักถามเมื่ออ่านหัวข้อนี้ และหลักฐานที่มี

• •ยีสต์ เบต้า-กลูแคน (เบต้ากลูแคนราว 160 มก. คำนวณ) — งานวิจัยในคนเป็นเรื่องหวัด ไม่ใช่ไซนัสอักเสบ และผลปนกัน การวิเคราะห์รวม 13 งานในคนสุขภาพดีพบว่ายีสต์เบต้ากลูแคนสัมพันธ์กับการเกิดหวัดน้อยลง แต่ผู้วิจัยระบุว่างานมีจำนวนน้อยและผลต่างกันมาก (บทคัดย่อไม่ได้สรุปขนาดที่ใช้) ส่วนงานทดลอง 299 คนที่ใช้วันละ 900 มก. ซึ่งสูงกว่าในแคปซูลราว 5.6 เท่า (คำนวณ) ไม่ลดจำนวนครั้งที่เป็นหวัด
• •เควอซิทิน 50 มก. และสารสกัดซีบัคธอร์น 50 มก. — งานในคนเรื่องหวัดของทั้งสองตัวไม่พบผล เควอซิทินวันละ 500–1,000 มก. (สูงกว่าในแคปซูล 10–20 เท่า) ใน 1,002 คนไม่ลดหวัดในภาพรวม และผลซีบัคธอร์นใน 254 คนไม่ป้องกันหวัดและไม่ลดระยะเวลาหวัด (งานนั้นใช้ผลเบอร์รี่ และบทคัดย่อไม่ระบุขนาด)

ต้องบอกตรง ๆ ว่า ไม่มีงานวิจัยที่ทดสอบสูตรผลิตภัณฑ์นี้เอง และไม่มีหลักฐานว่าผลิตภัณฑ์นี้ช่วยเรื่องไซนัสอักเสบ ผลิตภัณฑ์นี้ไม่ใช้แทนยาที่แพทย์สั่ง และไม่ใช้แทนวัคซีนไข้หวัดใหญ่

ข้อควรระวังก่อนตัดสินใจ

• •ผู้ที่กำลังกินยาปฏิชีวนะ: แจ้งแพทย์หรือเภสัชกรว่ากินอาหารเสริมอะไรอยู่
• •ผู้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด ยาเอ็นเสด หรือจะผ่าตัด รวมถึงผ่าตัดไซนัส: ใบแปะก๊วย ขิง โสม และเควอซิทิน ต้องปรึกษาแพทย์ก่อน MSKCC แนะนำให้หยุดขิงเสริม 2 สัปดาห์ และหยุดโสมอย่างน้อย 1 สัปดาห์ก่อนผ่าตัด
• •ผู้ใช้อินซูลินหรือยาเบาหวาน: โสมและขิงอาจทำให้น้ำตาลลดลงมากขึ้น
• •ผู้ใช้ยากันชัก ยากดภูมิคุ้มกัน หรือยาที่ต้องคุมระดับในเลือด: ไพเพอรีนในพริกไทยดำมีรายงานในคนว่าเพิ่มระดับยาบางชนิด
• •ผู้ที่กำลังรักษามะเร็ง ผู้ปลูกถ่ายอวัยวะ หรือมีโรคภูมิต้านตนเอง: ต้องให้แพทย์ผู้รักษาอนุญาตก่อน
• •ก่อนเจาะเลือด: แจ้งแพทย์หรือห้องแล็บว่ากินผลิตภัณฑ์ที่มีไบโอติน เพราะไบโอตินในขนาดสูงรบกวนผลตรวจบางชนิดได้
• •คำเตือนบนฉลาก: เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน · ควรรับประทานอาหารครบ 5 หมู่ · ผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความแล็บฟาร์มทั้งหมด

ส่วนประกอบบางชนิด เช่น โสม ใบแปะก๊วย ขิง และพริกไทยดำ อาจเสริมฤทธิ์หรือเปลี่ยนระดับยาบางชนิด ผู้ที่ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด ยาเบาหวาน ยากันชัก ยากดภูมิคุ้มกัน ผู้ที่กำลังรักษามะเร็ง และผู้ที่จะผ่าตัด ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนรับประทาน ผลิตภัณฑ์นี้ไม่ใช่ยา ไม่ใช้แทนการรักษาหรือวัคซีน

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที