ภูมิแพ้อากาศเกิดจากอะไร เป็นโรคประจำตัวไหม หายขาดได้ไหม

คำตอบสั้น: ภูมิแพ้อากาศ หรือที่แพทย์เรียกว่า โรคจมูกอักเสบภูมิแพ้ เกิดจากเยื่อบุจมูกไวต่อสารก่อภูมิแพ้มากผิดปกติ ราชวิทยาลัยโสต ศอ นาสิกแพทย์แห่งประเทศไทย ระบุว่าสารก่อภูมิแพ้ที่สำคัญที่สุดในฝุ่นบ้านคือ ตัวไรฝุ่น และสารในบ้านอื่น ๆ เช่น แมลงสาบ ขนและรังแคสัตว์ และเชื้อรา ส่วน ฝุ่น ควัน กลิ่นฉุน อากาศเย็นหรือร้อนจัด เป็นตัวกระตุ้นให้อาการมากขึ้น โรคนี้มักเป็นเรื้อรังเป็นช่วง ๆ MedlinePlus ระบุว่าเมื่อแพ้สารใดแล้วมักมีผลระยะยาว แต่ คุมอาการได้ดี ด้วยการลดสิ่งกระตุ้นและยาที่เหมาะสม

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •ภูมิแพ้อากาศพบได้ราว 10–25% ของประชากร ตามข้อมูลของคณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล
• •ไรฝุ่นเป็นสารก่อภูมิแพ้สำคัญในฝุ่นบ้าน ห้องนอนจึงเป็นจุดแรกที่ควรจัดการ
• •อากาศเย็น ฝุ่น ควัน เป็นตัวกระตุ้นที่ทำให้อาการกำเริบ แม้ไม่ใช่สารที่แพ้โดยตรง
• •ยาพ่นจมูกสเตียรอยด์ได้ผลดีกว่ายากลุ่มอื่นสำหรับภูมิแพ้จมูก ตามข้อมูลของ MedlinePlus และราชวิทยาลัยฯ ยาแก้แพ้เหมาะกับอาการเป็นครั้งคราว
• •ยาพ่นลดบวมไม่ควรใช้ติดต่อกันนาน เพราะทำให้คัดจมูกกลับมามากขึ้น
• •วัคซีนภูมิแพ้ใช้ในบางรายที่หลีกเลี่ยงไม่ได้และคุมด้วยยาไม่ได้
• •การนับเป็นโรคประจำตัวในการทำประกัน ให้ตรวจสอบเงื่อนไขกับบริษัทประกันโดยตรง

ภูมิแพ้อากาศเกิดจากอะไร

ภาควิชาโสต นาสิก ลาริงซ์วิทยา คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล อธิบายว่า โรคภูมิแพ้เกิดเมื่อร่างกายได้รับสารก่อภูมิแพ้ แล้วสร้างภูมิคุ้มกันที่ตอบสนองต่อสารนั้นมากผิดปกติ เมื่อได้รับสารนั้นอีกจึงเกิดอาการ ถ้าเกิดที่จมูกเรียกว่าโรคแพ้อากาศหรือโรคจมูกอักเสบภูมิแพ้ ถ้าเกิดที่ตา หลอดลม หรือผิวหนัง ก็เป็นเยื่อบุตาอักเสบภูมิแพ้ หืด หรือผื่นภูมิแพ้ผิวหนังตามลำดับ

เอกสารของราชวิทยาลัยฯ แบ่งปัจจัยไว้เป็นกลุ่ม

1. 1พันธุกรรม — MedlinePlus ระบุว่าภูมิแพ้มักพบในครอบครัวเดียวกัน ถ้าพ่อและแม่เป็นภูมิแพ้ ลูกมีโอกาสเป็นสูง
2. 2สารก่อภูมิแพ้ที่หายใจเข้าไป — ฝุ่นบ้าน ตัวไรในฝุ่นบ้าน เกสรพืช ชิ้นส่วนหรือสิ่งขับถ่ายของแมลงในบ้าน เช่น แมลงสาบ ยุง แมลงวัน มด โดย สารก่อภูมิแพ้ตัวหลักในฝุ่นคือตัวไรฝุ่น ซึ่งมีทั้งในตัวไรและสิ่งขับถ่ายของมัน
3. 3ปัจจัยเสริมที่ทำให้อาการแสดงหรือมากขึ้น — โรคติดเชื้อ สารระคายเคือง เช่น กลิ่นฉุน ควัน และสภาพแวดล้อม

ภูมิแพ้ตามฤดูกับภูมิแพ้ตลอดปีต่างกัน ราชวิทยาลัยฯ ระบุว่าชนิดตามฤดูมักแพ้เกสรพืชและเชื้อรา ส่วนชนิดที่เป็นตลอดปีมักแพ้สารในบ้านหรือที่ทำงาน เช่น ไรฝุ่น แมลงสาบ ขนและรังแคสัตว์ และเชื้อรา

ฝุ่น PM2.5 อากาศเปลี่ยน ทำให้ภูมิแพ้กำเริบได้อย่างไร

ฝุ่นและควันเป็นสารระคายเคือง ไม่ใช่สารก่อภูมิแพ้โดยตรง แต่ทำให้อาการแย่ลงได้ ศิริราชอธิบายว่ามลพิษในอากาศกระตุ้นเยื่อบุจมูกโดยตรงจนอักเสบและบวม ทำลายการทำงานของขนกวัดในจมูก ทำให้เยื่อบุจมูกไวขึ้นและอักเสบมากขึ้น และการบวมอาจไปอุดรูเปิดของไซนัสจนเกิดไซนัสอักเสบ ศิริราชระบุด้วยว่าโรคนี้มีแนวโน้มพบมากขึ้นในเมืองใหญ่ที่มีมลพิษทางอากาศ

ช่วงที่ฝุ่นละอองขนาดเล็กหรือควันไฟหนาแน่น จึงอาจทำให้อาการภูมิแพ้จมูกกำเริบได้ การลดการสัมผัสฝุ่นควันจึงเป็นส่วนหนึ่งของการดูแลตามหลักการหลีกเลี่ยงสารระคายเคืองของราชวิทยาลัยฯ

ภูมิแพ้จากอากาศเย็นคืออะไร

คนจำนวนมากจามติดกันทันทีเมื่อเข้าห้องแอร์ หรือตอนเช้าที่อากาศเย็น ราชวิทยาลัยฯ อธิบายว่า ผู้ป่วยภูมิแพ้จมูกมีความไวต่อสิ่งกระตุ้นที่ไม่ใช่สารก่อภูมิแพ้ด้วย เช่น อากาศเย็น และจัด "อากาศเย็นหรือร้อนจัดเกินไป" ไว้ในกลุ่มปัจจัยชักนำที่ทำให้อาการมากขึ้น ร่วมกับความเครียด นอนไม่พอ การดื่มเหล้า สูบบุหรี่ ฝุ่น ควัน และกลิ่นฉุน

ราชวิทยาลัยฯ จึงแนะนำให้ผู้ป่วย สังเกตว่าสารหรือสภาพแวดล้อมอะไรทำให้อาการมากขึ้น เพื่อหลีกเลี่ยง และออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ ในทางปฏิบัติ เช่น ไม่ให้แอร์หรือพัดลมเป่าตรงหน้า ตั้งอุณหภูมิไม่เย็นจัด

ภูมิแพ้อากาศอาการเป็นอย่างไร กี่วันหาย

ศิริราชระบุอาการหลัก ได้แก่ คันจมูก จามติดกันหลายครั้ง น้ำมูกใส คัดจมูก คันตา คันคอ คันหู หรือคันเพดานปาก และอาจมีปวดศีรษะ เสียงเปลี่ยน ได้กลิ่นลดลง น้ำมูกไหลลงคอ หูอื้อ หรือเจ็บคอเรื้อรัง MedlinePlus เพิ่มอาการที่ตามมาภายหลัง เช่น ใต้ตาคล้ำหรือบวม อ่อนเพลีย หงุดหงิด

ภูมิแพ้ไม่ได้นับเป็นวันแบบหวัด อาการจะเป็นตราบที่ยังสัมผัสสิ่งที่แพ้ ศิริราชระบุว่าประวัติที่ชวนนึกถึงโรคนี้คืออาการนานกว่า 1 เดือน เป็น ๆ หาย ๆ ตามเหตุกระตุ้น วิธีแยกจากหวัดอ่านได้ที่ ภูมิแพ้กับหวัดต่างกันอย่างไร

ทำไมไม่ควรปล่อยไว้ แม้ภูมิแพ้จมูกมักไม่รุนแรง แต่ศิริราชระบุว่ามีผลต่อการเรียน การทำงาน และคุณภาพชีวิต และถ้าไม่ได้รับการดูแลอย่างถูกต้องอาจมีโรคแทรกซ้อน เช่น หูชั้นกลางอักเสบ หืด ไซนัสอักเสบ ริดสีดวงจมูก นอนกรน หรือภาวะหยุดหายใจขณะหลับ

ยาพ่นจมูก ยาแก้แพ้ ใช้ต่างกันอย่างไร

ราชวิทยาลัยฯ วางหลักการดูแลไว้ 3 ขั้น คือ หลีกเลี่ยงสารก่อภูมิแพ้และควบคุมสิ่งแวดล้อม (เป็นหลักสำคัญ) การใช้ยา และวัคซีนภูมิแพ้ในบางราย ข้อมูลยาด้านล่างเป็นความรู้ทั่วไป การเลือกยาและขนาดยาเป็นหน้าที่ของแพทย์หรือเภสัชกร โดยดูจากอาการ อายุ และโรคประจำตัว

• •ยาพ่นจมูกสเตียรอยด์: MedlinePlus ระบุว่าได้ผลดีกว่ายากลุ่มอื่นสำหรับภูมิแพ้จมูก ได้ผลดีเมื่อใช้ต่อเนื่อง และโดยทั่วไปปลอดภัยทั้งเด็กและผู้ใหญ่ ราชวิทยาลัยฯ ถือว่าเป็นการรักษามาตรฐานของโรคนี้ ส่วนสเตียรอยด์ชนิดกินมีผลข้างเคียงได้มาก ไม่ควรใช้ถ้าไม่จำเป็นจริง ๆ
• •ยาแก้แพ้ (ยาต้านฮีสตามีน): MedlinePlus ระบุว่าได้ผลดี เหมาะเมื่ออาการเกิดไม่บ่อยหรือไม่นาน ยาบางชนิดทำให้ง่วง ห้ามขับรถหรือทำงานกับเครื่องจักรหลังกิน ราชวิทยาลัยฯ แนะนำยาแก้แพ้รุ่นที่ 2 เป็นตัวเลือกแรก เพราะง่วงและปากคอแห้งน้อยกว่ารุ่นที่ 1
• •ยาลดบวมหรือยาแก้คัดจมูก: ชนิดพ่น MedlinePlus แนะนำไม่ใช้เกิน 3 วัน ราชวิทยาลัยฯ ระบุว่าใช้ต่อเนื่องเกิน 5 วันทำให้คัดจมูกกลับมามากขึ้นหลังหยุดยา ชนิดกินอาจทำให้ใจสั่น นอนไม่หลับ มือสั่น และ ควรหลีกเลี่ยงในผู้ที่มีความดันโลหิตสูง โรคหัวใจ ต้อหิน ต่อมลูกหมากโต ไทรอยด์เป็นพิษ และผู้ที่อายุมากกว่า 60 ปี ตามที่ราชวิทยาลัยฯ ระบุ ผู้สูงอายุจึงควรถามเภสัชกรก่อนซื้อยาแก้หวัดสูตรผสม
• •ล้างจมูกด้วยน้ำเกลือ: MedlinePlus ระบุว่าช่วยล้างน้ำมูกออกในรายที่อาการไม่มาก

ภูมิแพ้อากาศหายขาดได้ไหม วัคซีนภูมิแพ้คืออะไร

ส่วนใหญ่ต้องดูแลระยะยาว MedlinePlus ระบุว่าบางคน โดยเฉพาะเด็ก อาจหายแพ้เมื่อโตขึ้น แต่เมื่อสารใดเริ่มทำให้แพ้แล้ว มักมีผลต่อเนื่องระยะยาว และอาการส่วนใหญ่คุมได้ด้วยยา รายที่รุนแรงอาจต้องใช้วัคซีนภูมิแพ้

วัคซีนภูมิแพ้ (allergen immunotherapy) คือการให้สารก่อภูมิแพ้ที่เป็นสาเหตุทีละน้อยแล้วค่อย ๆ เพิ่มขนาด เพื่อให้ร่างกายปรับตัว ราชวิทยาลัยฯ ระบุข้อบ่งชี้ไว้ ได้แก่

• •แพ้สารที่หลีกเลี่ยงไม่ได้
• •อาการมาก เป็นตลอดปีนานไม่ต่ำกว่า 1–2 ปี หรือมีหืดร่วมด้วย
• •คุมอาการด้วยยาไม่ได้ หรือทนผลข้างเคียงของยาไม่ได้

นอกจากแบบฉีด ยังมีแบบหยดใต้ลิ้น MedlinePlus ระบุว่าใช้ได้กับการแพ้ไรฝุ่น หญ้า และวัชพืชบางชนิด วัคซีนภูมิแพ้ต้องทำภายใต้การดูแลของแพทย์ และต้องรู้ก่อนว่าแพ้อะไรจากการทดสอบภูมิแพ้

ภูมิแพ้อากาศนับเป็นโรคประจำตัวไหม

ทางการแพทย์ ภูมิแพ้จมูกเป็นโรคเรื้อรังที่อาจต้องใช้ยาเป็นช่วง ๆ ต่อเนื่องหลายปี เวลากรอกประวัติสุขภาพที่โรงพยาบาล ควรแจ้งแพทย์และเภสัชกรเสมอว่าเป็นภูมิแพ้และใช้ยาอะไรอยู่ เพราะยาแก้แพ้และยาลดบวมบางชนิดมีผลต่อโรคอื่น

ส่วน การนับเป็นโรคประจำตัวหรือโรคที่เป็นมาก่อนในการทำประกันสุขภาพหรือประกันชีวิต ขึ้นกับเงื่อนไขของแต่ละกรมธรรม์ บทความนี้ให้คำตอบแทนบริษัทประกันไม่ได้ ควรแจ้งข้อมูลสุขภาพตามจริงและสอบถามบริษัทประกันหรือตัวแทนโดยตรงก่อนทำสัญญา

จัดบ้านอย่างไรให้ไรฝุ่นน้อยลง

ราชวิทยาลัยฯ ระบุว่าการหลีกเลี่ยงและลดสารก่อภูมิแพ้เป็นหลักสำคัญของการดูแล โดยเฉพาะในห้องนอน ซึ่งเราใช้เวลาอยู่ 6–8 ชั่วโมงต่อวัน วิธีที่เอกสารแนะนำ

1. 1ดูดฝุ่นทำความสะอาดห้องนอนอย่างสม่ำเสมอ รวมถึงทำความสะอาดเครื่องปรับอากาศในห้องนอน
2. 2นำที่นอนและหมอนออกตากแดดทุกสัปดาห์
3. 3ซักผ้าปูที่นอน ปลอกหมอน ผ้าห่ม และผ้าคลุมเตียงอย่างน้อยเดือนละ 2 ครั้ง
4. 4ผ้าคลุมกันไรฝุ่นลดปริมาณสารก่อภูมิแพ้ของไรฝุ่นได้ แต่ไม่ได้ลดอาการทางจมูก ตามที่ราชวิทยาลัยฯ ระบุ จึงไม่ควรหวังผลจากผ้าคลุมอย่างเดียว
5. 5ถ้าแพ้ขนสัตว์ ไม่ควรเลี้ยงสัตว์นั้น หรืออย่างน้อยไม่นำเข้าห้องนอน

ผู้ที่มีผื่นแพ้สัมผัสหรือผื่นภูมิแพ้ผิวหนังร่วมด้วย อ่านความต่างของผื่นแต่ละแบบได้ที่ ผื่นแพ้สัมผัสกับผื่นภูมิแพ้ผิวหนังต่างกันอย่างไร และ ผื่นภูมิแพ้ผิวหนังในผู้ใหญ่ ส่วนคนที่รู้สึกเป็นหวัดบ่อยจนแยกไม่ออก อ่าน เป็นหวัดบ่อยเกิดจากอะไร

ภูมิแพ้อากาศควรไปหาหมอเมื่อไร

MedlinePlus แนะนำให้นัดพบแพทย์เมื่ออาการรุนแรง ยาที่เคยได้ผลไม่ได้ผลแล้ว หรืออาการไม่ตอบสนองต่อการรักษา ราชวิทยาลัยฯ ระบุว่าผู้ที่มีอาการหืดร่วมด้วยควรได้รับการดูแลไปพร้อมกัน ส่วนน้ำมูกข้นร่วมกับปวดหน่วงที่หน้าอาจเป็นไซนัสอักเสบ อ่านต่อที่ ไซนัสอักเสบอาการอย่างไร

ถ้ามีอาการ ข้อใดข้อหนึ่ง ต่อไปนี้ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669 หายใจลำบากหรือหอบเหนื่อย หายใจมีเสียงวี้ด ริมฝีปาก ลิ้น หรือหน้าบวม ริมฝีปากหรือเล็บเขียวคล้ำ

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: แล็บฟาร์ม (Lab Farm)

แล็บฟาร์ม (Lab Farm) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร (ตรา แล็บ ฟาร์ม) เลข อย. 73-1-02663-5-0191 ผลิตโดย บริษัท ออกานิกส์ อินโนเวชั่นส์ จำกัด จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 650 มก. ฉลากแนะนำรับประทานวันละ 1 แคปซูล เลข อย. คือการจดแจ้งผลิตภัณฑ์อาหาร ไม่ใช่การรับรองสรรพคุณ

ส่วนประกอบต่อ 1 แคปซูลตามฉลาก: ยีสต์ เบต้า-กลูแคน 80% (Immuneo Plus™) 200 มก. (เบต้ากลูแคนราว 160 มก. คำนวณ) · แกมมา โอไรซานอล 50 มก. · สารสกัดซีบัคธอร์น 50 มก. · เควอซิทิน 50 มก. · สารสกัดโสมเกาหลี 50 มก. · ผงมากิเบอร์รี่ 30 มก. · ผงมะตูม 30 มก. · สารสกัดขิง 20 มก. · สารสกัดพริกไทยดำ 20 มก. · สารสกัดใบแปะก๊วย 20 มก. · นิโคตินาไมด์ (วิตามินบี 3) 15 มก. · ไบโอติน 1% 7.9 มก. (ไบโอตินราว 79 ไมโครกรัม คำนวณ) · แคลเซียม ดี-แพนโททิเนต 2 มก. · วิตามินบี 1 1.5 มก. · วิตามินบี 2 1.5 มก. · วิตามินบี 6 1 มก. · วิตามินบี 12 0.1% 1 มก. (บี 12 ราว 1 ไมโครกรัม คำนวณ) · วิตามินดี 3 (1,000,000 IU/g) 0.2 มก. (ราว 200 IU หรือ 5 ไมโครกรัม คำนวณ) · กรดโฟลิก 0.1 มก. (100 ไมโครกรัม)

ส่วนประกอบที่คนมักถามเมื่ออ่านหัวข้อนี้ และหลักฐานที่มี

• •เควอซิทิน 50 มก. — ศูนย์มะเร็งเมมโมเรียล สโลน เคทเทอริง (MSKCC) ระบุว่าฤทธิ์ต้านการอักเสบและยับยั้งการหลั่งฮีสตามีนของเควอซิทิน พบในงานห้องปฏิบัติการ และยังไม่มีการทดลองทางคลินิกเรื่องภูมิแพ้ และระบุว่าเควอซิทินยังไม่ได้แสดงว่ารักษาโรคใดได้ งานในคนเรื่องหวัดใช้ขนาดวันละ 500–1,000 มก. ซึ่งสูงกว่าในแคปซูล 10–20 เท่า และไม่พบผลในภาพรวม

ต้องบอกตรง ๆ ว่า ไม่มีงานวิจัยที่ทดสอบสูตรผลิตภัณฑ์นี้เอง และไม่มีหลักฐานว่าผลิตภัณฑ์นี้ช่วยเรื่องภูมิแพ้อากาศ ผลิตภัณฑ์นี้ไม่ใช้แทนยาพ่นจมูก ยาแก้แพ้ หรือการจัดการสิ่งแวดล้อมตามที่แพทย์แนะนำ

ข้อควรระวังก่อนตัดสินใจ

• •ผู้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด หรือจะผ่าตัด: ใบแปะก๊วย ขิง โสม และเควอซิทิน ต้องปรึกษาแพทย์ก่อน
• •ผู้ใช้อินซูลินหรือยาเบาหวาน: โสมและขิงอาจทำให้น้ำตาลลดลงมากขึ้น
• •ผู้ใช้ยากันชัก ยากดภูมิคุ้มกัน หรือยาที่ต้องคุมระดับในเลือด: ไพเพอรีนในพริกไทยดำมีรายงานในคนว่าเพิ่มระดับยาบางชนิด
• •ผู้ที่นอนไม่หลับ ใจสั่น หรือใช้ยาจิตเวชกลุ่ม MAOI: โสมอาจไม่เหมาะ ผู้ที่ใช้ยาลดบวมชนิดกินซึ่งทำให้ใจสั่นนอนไม่หลับได้อยู่แล้ว ควรถามเภสัชกรก่อน
• •ผู้ที่กำลังรักษามะเร็ง ผู้ปลูกถ่ายอวัยวะ หรือมีโรคภูมิต้านตนเอง: ต้องให้แพทย์ผู้รักษาอนุญาตก่อน
• •ก่อนเจาะเลือด: แจ้งแพทย์หรือห้องแล็บว่ากินผลิตภัณฑ์ที่มีไบโอติน เพราะไบโอตินในขนาดสูงรบกวนผลตรวจบางชนิดได้
• •คำเตือนบนฉลาก: เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน · ควรรับประทานอาหารครบ 5 หมู่ · ผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความแล็บฟาร์มทั้งหมด

ส่วนประกอบบางชนิด เช่น โสม ใบแปะก๊วย ขิง และพริกไทยดำ อาจเสริมฤทธิ์หรือเปลี่ยนระดับยาบางชนิด ผู้ที่ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด ยาเบาหวาน ยากันชัก ยากดภูมิคุ้มกัน ผู้ที่กำลังรักษามะเร็ง และผู้ที่จะผ่าตัด ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนรับประทาน ผลิตภัณฑ์นี้ไม่ใช่ยา ไม่ใช้แทนการรักษาหรือวัคซีน

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที