ผู้สูงอายุเดินลำบาก ลุกยาก ควรทำอะไรก่อน

การเดินที่เปลี่ยนไปเป็นสัญญาณเตือนล่วงหน้า ไม่ใช่จุดจบ

ถ้าจัดการตอนนี้ มักดีกว่ารอจนล้มแล้วค่อยจัดการ

สังเกตอย่างไร

ลุกจากเก้าอี้ต้องใช้มือยัน หรือลุกหลายครั้งกว่าจะขึ้น

เดินช้าลงชัดเจน

ก้าวสั้นลง เท้าลากพื้น

เดินเซ หรือต้องเกาะผนัง

ไม่กล้าเดินคนเดียว

เลี่ยงบันได หรือเลี่ยงออกจากบ้าน

ยืนนานไม่ไหว

การจับเวลาลุกจากเก้าอี้ เดินไปกลับ แล้วนั่งลง เป็นวิธีที่ผู้มีวิชาชีพใช้ประเมิน ที่บ้านสังเกตแนวโน้มได้ว่าช้าลงกว่าเดิมไหม

สาเหตุที่ควรให้แพทย์ตรวจ

กล้ามเนื้ออ่อนแรงจากการเคลื่อนไหวน้อย

ปัญหาข้อ เช่น เข่าหรือสะโพก

ผลของยา

ความดันตกเวลาลุกยืน

การมองเห็นและการทรงตัว

ปัญหาทางระบบประสาท

ปัญหาที่เท้า เช่น ชา ตาปลา หรือเล็บที่ยาวจนเดินเจ็บ

เท้าเป็นจุดที่คนตรวจน้อยที่สุด ทั้งที่ตรวจง่ายที่สุด

ใครเป็นผู้ประเมินและช่วยได้

แพทย์ที่ดูแลอยู่ เป็นจุดเริ่มต้นและส่งต่อได้

นักกายภาพบำบัด เป็นผู้ประเมินการเดินและออกแบบท่าบริหารที่เหมาะกับท่าน

นักกิจกรรมบำบัด ช่วยเรื่องการทำกิจวัตรและการปรับสภาพแวดล้อม

อย่าให้ท่านออกกำลังกายตามคลิปที่ค้นเจอเอง โดยยังไม่ได้รับการประเมิน เพราะท่าที่เหมาะกับคนหนึ่งอาจทำให้อีกคนบาดเจ็บ

เรื่องอุปกรณ์ช่วยเดิน

ไม้เท้าหรือวอล์กเกอร์ช่วยได้จริง แต่ต้องเลือกให้ถูกและปรับความสูงให้พอดี

อุปกรณ์ที่สูงหรือต่ำผิด ทำให้เสี่ยงล้มมากกว่าเดิม

ให้ผู้มีวิชาชีพเป็นคนเลือกและสอนวิธีใช้

อย่าซื้อมาให้ท่านใช้เองโดยไม่ได้ปรับ

หลายท่านไม่ยอมใช้เพราะรู้สึกว่าดูแก่ ให้คุยด้วยเหตุผลว่ามันช่วยให้ออกจากบ้านได้นานขึ้น ไม่ใช่สัญลักษณ์ของการยอมแพ้

สิ่งที่ห้ามทำ

ห้ามให้ท่านนั่งอยู่กับที่เพราะกลัวล้ม

เพราะยิ่งไม่ขยับ กล้ามเนื้อยิ่งอ่อนแรง แล้วยิ่งเสี่ยงล้มมากขึ้น

เป็นวงจรที่เกิดขึ้นเร็วมากในผู้สูงอายุ

ห้ามพยุงด้วยการดึงแขนหรือรักแร้ เพราะทำให้ข้อไหล่บาดเจ็บได้ ให้ขอให้นักกายภาพบำบัดสอนวิธีพยุงที่ถูก

ห้ามซื้ออาหารเสริมมาให้เพื่อหวังให้กล้ามเนื้อแข็งแรงขึ้นแทนการประเมิน เพราะการอ้างแบบนั้นกับอาหารเสริมผิดกฎหมาย และสิ่งที่ท่านต้องการคือการประเมินและการเคลื่อนไหวที่เหมาะสม

สิ่งที่ทำได้ระหว่างรอนัด

ชวนเดินระยะสั้น ๆ ในบ้านบ่อยครั้ง แทนการเดินไกลครั้งเดียว

ให้ท่านทำกิจวัตรเองเท่าที่ทำได้ แม้ช้ากว่าที่เราทำให้

จัดบ้านให้เดินได้ปลอดภัย อ่านต่อที่ จัดบ้านให้ผู้สูงอายุปลอดภัย

ดูเรื่องรองเท้าในบ้าน

ดูเรื่องอาหารและโปรตีนควบคู่ไปด้วย อ่านต่อที่ ผู้สูงอายุควรได้โปรตีนวันละเท่าไร

ท่าที่ช่วยให้ลุกได้เอง

สอนและฝึกไว้ตอนที่ยังทำได้ ดีกว่ารอจนลุกไม่ขึ้นแล้วค่อยหา

ลุกจากเก้าอี้ — เลื่อนก้นมาขอบเก้าอี้ก่อน วางเท้าให้อยู่ใต้เข่า โน้มตัวไปข้างหน้าจนจมูกอยู่เหนือปลายเท้า แล้วค่อยดันขึ้น

ให้ดันจากที่วางแขนของเก้าอี้ ไม่ใช่ดึงจากไม้เท้าหรือโต๊ะที่ขยับได้

ลุกจากเตียง — ตะแคงข้างก่อน หย่อนขาลงข้างเตียง แล้วใช้แขนดันตัวขึ้นนั่ง อย่าลุกตรงจากท่านอนหงาย

นั่งพักที่ขอบเตียงสักครู่ก่อนยืน เพราะการลุกเร็วทำให้เวียนหัวและล้ม

เก้าอี้ที่ลุกง่ายคือ มีที่วางแขน เบาะไม่นุ่มยวบ และสูงพอที่เข่างอประมาณมุมฉาก

เรื่องที่ครอบครัวมักทำด้วยความหวังดีแต่กลับไม่ดี

ช่วยทุกอย่างจนท่านไม่ได้ใช้กล้ามเนื้อเลย

ซึ่งทำให้ความสามารถลดลงเร็วขึ้น

หลักที่ทีมฟื้นฟูมักใช้คือ ให้ท่านทำเองเท่าที่ทำได้อย่างปลอดภัย แล้วเราช่วยเฉพาะส่วนที่เกินกำลัง

ถามนักกายภาพว่าอะไรควรให้ท่านทำเอง และอะไรควรช่วย

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นความรู้ทั่วไปสำหรับผู้ดูแล ไม่ใช่คำวินิจฉัยและไม่ใช่คำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

อาการเบื่ออาหาร น้ำหนักลด หรือกลืนลำบากในผู้สูงอายุ อาจมีสาเหตุที่ต้องได้รับการตรวจ จึงควรพาไปพบแพทย์ ไม่ควรแก้เองด้วยการหาอาหารหรือผลิตภัณฑ์มาเสริม

หากมีโรคประจำตัวหรือใช้ยาอยู่ ควรปรึกษาแพทย์ เภสัชกร หรือนักกำหนดอาหาร ก่อนเปลี่ยนแปลงสิ่งที่รับประทาน