เพิ่งหายป่วยกินอะไรดี ฟื้นฟูร่างกายหลังป่วยให้กลับมาแข็งแรง

คำตอบสั้น: ช่วงเพิ่งหายป่วย สิ่งที่ร่างกายต้องการคือ พลังงานพอและโปรตีนพอ จากอาหารปกติที่ย่อยง่าย เช่น ข้าวต้มปลา โจ๊กใส่ไข่ ไข่ตุ๋น เต้าหู้ นม ร่วมกับดื่มน้ำให้พอและค่อย ๆ กลับมาขยับตัว ภาควิชาเวชศาสตร์ครอบครัว รพ.รามาธิบดี แนะนำว่าผู้สูงอายุที่ไม่มีโรคไตเรื้อรังควรได้โปรตีนราว 1.2–1.5 กรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัมต่อวัน วิตามินหรืออาหารเสริมไม่ได้จำเป็นสำหรับทุกคน ควรใช้เมื่อกินได้น้อยหรือแพทย์พบว่าขาด และถ้ามีอาการที่บอกว่ายังไม่หายดี ต้องกลับไปพบแพทย์

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •อาจารย์แพทย์ รพ.รามาธิบดี อธิบายว่า กินพลังงานไม่พอ กินโปรตีนไม่พอ และไม่ขยับตัว ทำให้กล้ามเนื้อสลายเร็วขึ้น ซึ่งเป็นสิ่งที่เกิดพร้อมกันได้ตอนป่วย
• •ผู้สูงอายุทั่วไปที่ไม่มีโรคไตเรื้อรัง: โปรตีน 1.2–1.5 กรัมต่อกิโลกรัมต่อวัน · ไตเรื้อรังระยะ 3 ขึ้นไป: ไม่เกิน 1 กรัมต่อกิโลกรัมต่อวัน (ตามเอกสารของรามาธิบดี)
• •ตัวอย่างโปรตีนตามตารางของรามาธิบดี: ไข่ไก่ 1 ฟอง หรือเนื้อสัตว์ 1 ส่วน (30 กรัม) ราว 7 กรัม · นม 1 แก้ว (240 มล.) ราว 8 กรัม
• •กินมื้อเล็กหลายมื้อถ้ากินได้ทีละน้อย และดื่มน้ำให้พอ ยกเว้นแพทย์ให้จำกัดน้ำ
• •MedlinePlus ระบุว่าหลังไข้หวัดใหญ่ อาการไอและอ่อนเพลียอาจอยู่ได้หลายสัปดาห์
• •หายใจลำบาก หอบเหนื่อย เจ็บแน่นหน้าอก หรือสับสน ข้อใดข้อหนึ่ง ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669 · ปัสสาวะน้อยมาก ให้ติดต่อแพทย์ทันที · ไข้กลับมาใหม่ หรือน้ำหนักลดไม่ทราบสาเหตุ อย่ารอ ให้กลับไปพบแพทย์

ทำไมหลังป่วยกล้ามเนื้อลดลงเร็ว โดยเฉพาะผู้สูงอายุ

ตอนป่วย เรามักกินได้น้อย นอนพักทั้งวัน และไม่ได้ขยับตัว อาจารย์แพทย์สาขาโภชนวิทยา รพ.รามาธิบดี อธิบายผ่านรามา แชนแนลว่า การกินพลังงานไม่พอ กินโปรตีนไม่พอ และไม่ออกกำลังกาย ทำให้กล้ามเนื้อสูญสลายเร็วขึ้น และโรคประจำตัว เช่น เบาหวาน โรคหัวใจ โรคไต โรคตับ ก็เร่งการสูญเสียกล้ามเนื้อได้

อีกเรื่องที่คนมักไม่รู้คือ กล้ามเนื้อเริ่มลดลงตามวัยตั้งแต่อายุเกิน 30 ปี ตามข้อมูลเดียวกัน ผู้สูงอายุจึงมีกล้ามเนื้อสำรองน้อยกว่าคนหนุ่มสาวตั้งแต่ก่อนป่วย เมื่อป่วยแล้วนอนติดเตียงหลายวัน ผลจึงชัดกว่า

ผลที่ตามมาตามที่รามาธิบดีอธิบาย คือ ไม่ค่อยมีแรง ขึ้นบันไดไม่คล่องเหมือนเดิม และ เสี่ยงหกล้มจนกระดูกหัก โดยเฉพาะกระดูกสะโพก การกินให้พอและกลับมาขยับตัวหลังหายป่วย จึงสำคัญไม่น้อยกว่าการกินยาให้ครบ

หลังหายป่วยควรได้โปรตีนวันละเท่าไร

เอกสารของภาควิชาเวชศาสตร์ครอบครัว รพ.รามาธิบดี ให้ตัวเลขไว้ดังนี้

• •ผู้สูงอายุทั่วไปที่ไม่มีโรคไตเรื้อรังซึ่งต้องจำกัดโปรตีน: 1.2–1.5 กรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัมต่อวัน
• •ผู้ที่มีไตวายเรื้อรังระยะที่ 3 ขึ้นไป: ไม่ควรเกิน 1 กรัมต่อกิโลกรัมต่อวัน

ส่วนรามา แชนแนลระบุว่าคนทั่วไปต้องการโปรตีนราว 0.8–1 กรัมต่อกิโลกรัม และถ้ามีภาวะมวลกล้ามเนื้อน้อย ต้องกินพลังงานให้พอและเพิ่มโปรตีนจากปกติอีกราว 20%

ตัวอย่างการคิด (คำนวณ): ผู้สูงอายุน้ำหนัก 50 กิโลกรัม ที่ไตปกติ ถ้าใช้ 1.2 กรัมต่อกิโลกรัม จะได้ราว 60 กรัมต่อวัน

คนเป็นโรคไต ห้ามเพิ่มโปรตีนเองตามตัวเลขนี้ ให้ถามแพทย์หรือนักกำหนดอาหารที่ดูแลอยู่ก่อน รายละเอียดเรื่องโปรตีนกับผู้สูงอายุอ่านได้ที่ ผู้สูงอายุต้องการโปรตีนมากกว่าที่คิด

โปรตีนจากอาหารไทยได้เท่าไร

ตารางที่รามาธิบดีอ้างจากสถาบันโภชนาการ มหาวิทยาลัยมหิดล ให้ค่าโปรตีนโดยประมาณดังนี้

• •ไข่ไก่ 1 ฟอง หรือเนื้อสัตว์ 1 ส่วน (30 กรัม) ราว 7 กรัม
• •นม 1 แก้ว (240 มิลลิลิตร) ราว 8 กรัม
• •เต้าหู้หรือถั่ว 1 ส่วน (30 กรัม) ราว 7 กรัม
• •ข้าว 1 ทัพพี ราว 2 กรัม

เท่ากับว่า ถ้าต้องการราว 60 กรัมต่อวัน (คำนวณ) ต้องมีไข่ เนื้อสัตว์ เต้าหู้ หรือนม ทุกมื้อ ไม่ใช่แค่ข้าวต้มเปล่ากับผักกาดดอง

ตัวอย่างมื้ออาหารที่ทำง่ายช่วงพักฟื้น

ช่วงแรกที่ยังเบื่ออาหาร ให้เลือกของที่นุ่ม ย่อยง่าย และมีโปรตีน

มื้อเช้า

• •โจ๊กหมูสับใส่ไข่ หรือข้าวต้มปลา
• •นมจืด 1 แก้ว (ถ้าดื่มแล้วไม่ท้องเสีย)

มื้อกลางวัน

• •ข้าวสวยนุ่ม ๆ กับแกงจืดเต้าหู้หมูสับ
• •ไข่ตุ๋นหรือไข่เจียวไม่อมน้ำมัน

มื้อเย็น

• •ก๋วยเตี๋ยวน้ำใสใส่เนื้อปลาหรือไก่ฉีก
• •ผักต้มนิ่ม ๆ

ของว่างระหว่างมื้อ

• •นมถั่วเหลืองหรือนม โยเกิร์ต ผลไม้นิ่ม เช่น กล้วย มะละกอ

เคล็ดลับเวลากินได้น้อย: แบ่งเป็นมื้อเล็ก 5–6 มื้อแทน 3 มื้อใหญ่ กินส่วนที่เป็นโปรตีนก่อนข้าว และเก็บอาหารที่ชอบไว้ให้หยิบง่าย ถ้ากินไม่ได้หลายวันจนน้ำหนักลด อ่านแนวทางเพิ่มที่ ผู้สูงอายุเบื่ออาหาร เริ่มแก้อย่างไร

คนเป็นเบาหวาน ยังต้องนับข้าวแป้งและเลี่ยงน้ำหวานตามปกติ แม้ช่วงพักฟื้นจะอยากกินของหวาน ส่วน คนที่ต้องจำกัดน้ำหรือเกลือ ให้ระวังน้ำแกงและน้ำซุป และทำตามที่แพทย์สั่ง

ดื่มน้ำเท่าไรช่วงพักฟื้น

ช่วงมีไข้ ท้องเสีย หรืออาเจียน ร่างกายเสียน้ำมากกว่าปกติ หน้าเรื่องภาวะขาดน้ำของ MedlinePlus ระบุว่า ผู้ที่มีไข้ อาเจียน หรือท้องเสีย ควรดื่มน้ำให้มาก และผู้สูงอายุกับผู้ป่วยเบาหวานเสี่ยงขาดน้ำสูงกว่า ให้ดูสีปัสสาวะ ถ้าเหลืองเข้มหรือปัสสาวะน้อย แปลว่าน่าจะดื่มน้อยไป ยกเว้นแพทย์ให้จำกัดน้ำ เช่น ผู้ป่วยหัวใจล้มเหลวหรือไตบางระยะ

ผู้สูงอายุที่ดื่มน้ำน้อยเป็นประจำ อ่านวิธีชวนดื่มน้ำได้ที่ ผู้สูงอายุดื่มน้ำน้อย

กลับมาเดินและออกกำลังกายเมื่อไร

เริ่มจากขยับตัวในบ้านทันทีที่ไหว เช่น ลุกนั่ง เดินไปห้องน้ำเอง เดินรอบบ้านวันละหลายรอบ แล้วค่อย ๆ เพิ่ม

รามา แชนแนลแนะนำการออกกำลังกายเป็นประจำ อย่างน้อย 30 นาทีต่อวัน และเน้นเพิ่มความแข็งแรงของกล้ามเนื้อ เช่น ฝึกงอสะโพก เหยียดขาไปด้านข้าง เขย่งฝ่าเท้า อย่างน้อย 2–3 วันต่อสัปดาห์ พร้อมฝึกการทรงตัวเพื่อป้องกันการหกล้ม ตัวเลขนี้คือเป้าหมายระยะยาว ไม่ใช่สิ่งที่ต้องทำได้ตั้งแต่วันแรกหลังหายป่วย

หลักง่าย ๆ คือ เพิ่มทีละน้อย ถ้าวันรุ่งขึ้นเพลียมากผิดปกติ ให้ลดลงก่อน ถ้าระหว่างออกแรงมีเจ็บหน้าอก ใจสั่น หรือหอบเหนื่อยผิดปกติ ให้หยุดทันที ถ้ามีอาการข้อใดข้อหนึ่ง คือ เจ็บหน้าอก ใจสั่นผิดปกติ หรือหอบเหนื่อยรุนแรง ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669 ท่าออกกำลังสำหรับวัย 50 ขึ้นไปอ่านได้ที่ ออกกำลังกายวัย 50+ และถ้าเพิ่งหายจากไข้หวัดใหญ่ อ่านเพิ่มที่ อ่อนเพลียหลังป่วยไข้หวัดใหญ่

วิตามินหรืออาหารเสริมจำเป็นกรณีไหน

คนที่กลับมากินอาหารได้ครบหมู่แล้ว ส่วนใหญ่เริ่มจากอาหารก่อน หน้าเรื่องอ่อนเพลียของ MedlinePlus แนะนำให้ ปรึกษาแพทย์ว่าวิตามินเสริมจะช่วยหรือไม่ ไม่ได้บอกให้ทุกคนกิน

กรณีที่ควรคุยกับแพทย์เรื่องวิตามินหรืออาหารเสริม

• •กินได้น้อยมากหลายวันหรือน้ำหนักลด แพทย์อาจพิจารณาอาหารทางการแพทย์หรือส่งพบนักกำหนดอาหาร
• •สงสัยขาดวิตามินบี 12 MedlinePlus ระบุว่าการใช้ยาลดกรดนาน หรือยาเบาหวานเมทฟอร์มินนาน เป็นสาเหตุหนึ่ง และอาจไม่มีอาการ ขาดนานทำให้ชาปลายมือปลายเท้าได้ ต้องตรวจเลือดเพื่อยืนยัน

ห้ามเลือกอาหารเสริมเพราะโฆษณาบอกว่าฟื้นตัวเร็ว และ อย่าเริ่มหลายตัวพร้อมกันระหว่างยังกินยาจากโรงพยาบาลอยู่ เพราะบางตัวมีผลต่อยา การตัดสินใจเรื่องอาหารเสริมอ่านได้ที่ จำเป็นต้องกินอาหารเสริมไหม

สัญญาณว่ายังไม่หายดี ต้องกลับไปพบแพทย์

ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669 ถ้ามีอาการข้อใดข้อหนึ่ง ต่อไปนี้

• •หายใจลำบาก หอบเหนื่อย ซึ่ง MedlinePlus ถือเป็นภาวะฉุกเฉิน
• •เจ็บแน่นหน้าอก
• •สับสน ซึมลง หรือเวียนศีรษะมากจนจะเป็นลม

ติดต่อแพทย์ทันที ตามที่หน้าเรื่องอ่อนเพลียของ MedlinePlus ระบุ ถ้ามีข้อใดข้อหนึ่ง

• •ปัสสาวะออกน้อยมาก
• •ตามัว
• •บวมและน้ำหนักขึ้นเร็ว
• •มีความคิดทำร้ายตัวเอง ซึ่งโทรปรึกษาสายด่วนสุขภาพจิต 1323 ได้ด้วย

นัดพบแพทย์โดยเร็ว ถ้ามีข้อใดข้อหนึ่ง

• •ไข้กลับมาอีกหลังจากลงไปแล้ว ซึ่ง MedlinePlus ระบุว่าพบได้ในไข้หวัดใหญ่
• •อ่อนเพลียไม่ทราบสาเหตุร่วมกับไข้ น้ำหนักลด หรือเหงื่อออกกลางคืน (ตาม MedlinePlus)
• •อาการโดยรวมไม่ดีขึ้นหรือแย่ลง ทั้งที่ควรดีขึ้นแล้ว

ระยะเวลาฟื้นตัวต่างกันตามโรค เช่น MedlinePlus ระบุว่า ปอดอักเสบส่วนใหญ่ดีขึ้นใกล้ปกติในราว 2 สัปดาห์ แต่ผู้สูงอายุอาจนานกว่า และหลังไข้หวัดใหญ่ อาการไอและอ่อนเพลียอาจอยู่ได้หลายสัปดาห์ อาหารช่วงพักฟื้นจากปอดอักเสบอ่านต่อที่ ปอดอักเสบห้ามกินอะไร ช่วงพักฟื้นควรกินอะไร

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: แล็บฟาร์ม (Lab Farm)

แล็บฟาร์ม (Lab Farm) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร (ตรา แล็บ ฟาร์ม) เลข อย. 73-1-02663-5-0191 ผลิตโดย บริษัท ออกานิกส์ อินโนเวชั่นส์ จำกัด จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 650 มก. ฉลากแนะนำรับประทานวันละ 1 แคปซูล เลข อย. คือการจดแจ้งผลิตภัณฑ์อาหาร ไม่ใช่การรับรองสรรพคุณ

ส่วนประกอบต่อ 1 แคปซูลตามฉลาก: ยีสต์ เบต้า-กลูแคน 80% (Immuneo Plus™) 200 มก. (เบต้ากลูแคนราว 160 มก. คำนวณ) · แกมมา โอไรซานอล 50 มก. · สารสกัดซีบัคธอร์น 50 มก. · เควอซิทิน 50 มก. · สารสกัดโสมเกาหลี 50 มก. · ผงมากิเบอร์รี่ 30 มก. · ผงมะตูม 30 มก. · สารสกัดขิง 20 มก. · สารสกัดพริกไทยดำ 20 มก. · สารสกัดใบแปะก๊วย 20 มก. · นิโคตินาไมด์ (วิตามินบี 3) 15 มก. · ไบโอติน 1% 7.9 มก. (ไบโอตินราว 79 ไมโครกรัม คำนวณ) · แคลเซียม ดี-แพนโททิเนต 2 มก. · วิตามินบี 1 1.5 มก. · วิตามินบี 2 1.5 มก. · วิตามินบี 6 1 มก. · วิตามินบี 12 0.1% 1 มก. (บี 12 ราว 1 ไมโครกรัม คำนวณ) · วิตามินดี 3 (1,000,000 IU/g) 0.2 มก. (ราว 200 IU หรือ 5 ไมโครกรัม คำนวณ) · กรดโฟลิก 0.1 มก. (100 ไมโครกรัม)

ส่วนประกอบที่เกี่ยวกับหัวข้อนี้ และข้อมูลที่มี

• •วิตามินบี 1, 2, 3, 5, 6, 12 และไบโอติน — ปริมาณอยู่ระดับใกล้ค่าแนะนำรายวันของ Linus Pauling Institute ไม่ใช่ขนาดที่ใช้รักษาภาวะขาด เช่น วิตามินบี 12 ราว 1 ไมโครกรัม (คำนวณ) เทียบค่าแนะนำ 2.4 ไมโครกรัม หรือราว 42% (คำนวณ) ผู้ที่สงสัยว่าขาดบี 12 ต้องตรวจเลือดและรับการรักษาจากแพทย์ MedlinePlus ไม่ได้ระบุว่าวิตามินบีแก้อ่อนเพลีย แต่ให้ปรึกษาแพทย์ว่าวิตามินเสริมจะช่วยหรือไม่
• •วิตามินดี 3 ราว 200 IU (คำนวณจากฉลาก) — ราว 1 ใน 3 ของค่าแนะนำ 600 IU สำหรับอายุ 19–70 ปี และราว 1 ใน 4 ของ 800 IU สำหรับอายุ 71 ปีขึ้นไป (คำนวณจากค่าของ LPI) จึงไม่ใช่ขนาดที่ใช้แก้ภาวะขาดวิตามินดี

ต้องบอกตรง ๆ ว่า ยังไม่มีงานวิจัยที่ทดสอบสูตรผลิตภัณฑ์นี้เอง ไม่มีหลักฐานว่าผลิตภัณฑ์นี้ทำให้ฟื้นตัวหลังป่วยเร็วขึ้น เพิ่มกล้ามเนื้อ หรือลดอาการอ่อนเพลีย และไม่ใช้แทนอาหารที่มีโปรตีนพอหรือการกลับไปพบแพทย์เมื่อยังไม่หายดี

ข้อควรระวังก่อนตัดสินใจ

• •ผู้ที่ยังกินยาปฏิชีวนะ ยาต้านไวรัส หรือยาอื่นจากการป่วยครั้งนี้: แจ้งเภสัชกรก่อนเพิ่มอาหารเสริมทุกชนิด
• •ผู้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด หรือจะผ่าตัด: ใบแปะก๊วย ขิง โสม และเควอซิทิน มีรายงานเรื่องเลือดออกหรือค่าการแข็งตัวของเลือดเปลี่ยน
• •ผู้ใช้ยาที่ต้องคุมระดับยาในเลือด เช่น ยากันชัก ยากดภูมิคุ้มกัน ยาต้านไวรัสเอชไอวี: ไพเพอรีนในพริกไทยดำทำให้ระดับยาบางชนิดสูงขึ้นในงานวิจัยในคน
• •ผู้ใช้อินซูลินหรือยาเบาหวาน: โสมและขิงอาจทำให้น้ำตาลลดลงมากขึ้น ช่วงพักฟื้นที่กินได้น้อยต้องระวังน้ำตาลต่ำอยู่แล้ว
• •ผู้ที่นอนไม่หลับ: ศูนย์สุขภาพแบบผสมผสานแห่งชาติสหรัฐ (NCCIH) ระบุว่านอนไม่หลับเป็นผลข้างเคียงที่พบบ่อยของโสม
• •ผู้ที่กำลังรักษามะเร็ง ผู้ปลูกถ่ายอวัยวะ หรือใช้ยากดภูมิคุ้มกัน: ต้องให้แพทย์ผู้รักษาอนุญาตก่อน
• •ก่อนเจาะเลือด: แจ้งแพทย์หรือห้องแล็บว่ากินผลิตภัณฑ์ที่มีไบโอติน
• •คำเตือนบนฉลาก: เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน · ควรรับประทานอาหารครบ 5 หมู่ · ผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความแล็บฟาร์มทั้งหมด

ส่วนประกอบบางชนิด เช่น โสม ใบแปะก๊วย ขิง และพริกไทยดำ อาจเสริมฤทธิ์หรือเปลี่ยนระดับยาบางชนิด ผู้ที่ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด ยาเบาหวาน ยากันชัก ยากดภูมิคุ้มกัน ผู้ที่กำลังรักษามะเร็ง และผู้ที่จะผ่าตัด ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนรับประทาน ผลิตภัณฑ์นี้ไม่ใช่ยา ไม่ใช้แทนการรักษาหรือวัคซีน

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที