เบาหวานลงไต หายได้ไหม รักษายังไง ยาที่ช่วยชะลอไตเสื่อม

คำตอบสั้น: เนื้อไตที่ถูกทำลายไปแล้ว ส่วนใหญ่ไม่กลับมาเหมือนเดิม แต่ถ้าตรวจพบเร็วและรักษาต่อเนื่อง ชะลอไม่ให้แย่ลงได้มาก และ NIDDK ระบุว่าคนเป็นเบาหวานที่มีโรคไตส่วนใหญ่ไม่ได้ไปถึงไตวาย ในระยะที่ยังมีแค่อัลบูมินรั่วในปัสสาวะ ค่านี้ลดลงได้เมื่อรักษา การรักษาหลักคือคุมน้ำตาลสะสมตามเป้าที่แพทย์ตั้ง คุมความดันให้ต่ำกว่า 130/80 มม.ปรอท และใช้ยาที่มีหลักฐานว่าชะลอไตเสื่อม ได้แก่ ยากลุ่ม ACEi หรือ ARB ยากลุ่ม SGLT2i ยากลุ่ม GLP-1 RA และ finerenone ตามข้อบ่งใช้

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •ระยะแรกไม่มีอาการ ต้องตรวจปัสสาวะหาอัลบูมิน (UACR) และตรวจเลือดดู eGFR อย่างน้อยปีละครั้ง
• •ระยะแบ่งจาก 2 ค่าคู่กัน คือ eGFR (G1–G5) และอัลบูมินในปัสสาวะ (A1–A3)
• •แนวทางไทยตั้งเป้าน้ำตาลสะสม (HbA1c) ระหว่าง 6.5% ถึงต่ำกว่า 8% ปรับตามแต่ละคน และความดันต่ำกว่า 130/80 มม.ปรอท
• •ยากลุ่ม SGLT2i เริ่มได้เมื่อ eGFR ตั้งแต่ 20 ขึ้นไป และช่วยไตผ่านกลไกที่ไม่ขึ้นกับการลดน้ำตาล
• •เมื่อไตเสื่อม ความเสี่ยงน้ำตาลต่ำสูงขึ้น ยาหลายตัวต้องปรับขนาดตาม eGFR

เบาหวานลงไต หายได้ไหม

คำตอบตรง ๆ คือไตที่เสียไปมักไม่ฟื้นกลับ แต่ความเร็วของการเสื่อมเปลี่ยนได้ เอกสารของ รศ.ชวลิต รัตนกุล หน่วยไต รพ.จุฬาลงกรณ์ บนเว็บไซต์สมาคมโรคไตฯ อธิบายว่าเนื้อไตที่ถูกทำลายไปแล้วไม่อาจกลับคืนดี โรคไตเรื้อรังไม่สามารถรักษาให้หายได้ แต่การรักษาที่ถูกต้องชะลอการทำลายให้ช้าลงได้

มีข่าวดี 2 เรื่องที่ควรรู้

• •คนส่วนใหญ่ไม่ได้ไปถึงไตวาย NIDDK ระบุว่าแม้ไตเสียหายจากเบาหวานแย่ลงได้ตามเวลา แต่คนเป็นเบาหวานที่มีโรคไตส่วนใหญ่ไม่ได้ลงเอยด้วยไตวาย
• •อัลบูมินในปัสสาวะลดลงได้ ADA 2026 ระบุว่าอัลบูมินในปัสสาวะอาจลดลงเองได้ และตั้งเป้าให้ลดลงอย่างน้อยร้อยละ 30 ในผู้ที่รั่วตั้งแต่ 300 มก./ก. ขึ้นไป เพื่อชะลอโรค

คำว่า "ลดลง" ในที่นี้คือผลของการคุมโรคและยาที่แพทย์สั่ง ไม่ได้แปลว่าไตกลับมาปกติ อ่านภาพรวมเรื่องโรคไตหายได้ไหมที่ โรคไตรักษาหายไหม

เบาหวานลงไตมีอาการอย่างไร

ระยะแรกไม่มีอาการเลย รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ อธิบายว่าน้ำตาลสูงเรื้อรังทำลายหลอดเลือดเล็กในไต ระยะแรกจะตรวจพบแค่อัลบูมินในปัสสาวะ ต่อมาครีเอตินินในเลือดสูงขึ้น เมื่อไตทำงานลดลงมากจึงเริ่มมีอาการ เช่น

• •ปัสสาวะเป็นฟอง เป็นเลือดหรือสีน้ำล้างเนื้อ ปัสสาวะบ่อย
• •ตัวบวม หน้าบวม ขาบวม น้ำหนักขึ้น
• •อ่อนเพลีย คลื่นไส้ อาเจียน เบื่ออาหาร

เพราะไม่มีอาการ ADA 2026 จึงแนะนำให้ตรวจ UACR และ eGFR อย่างน้อยปีละครั้งในผู้เป็นเบาหวานชนิดที่ 2 ทุกคน และชนิดที่ 1 ที่เป็นมาตั้งแต่ 5 ปีขึ้นไป ดูวิธีอ่านค่าที่ UACR คืออะไร และพื้นฐานของโรคที่ เบาหวานลงไตคืออะไร ตรวจเจอได้อย่างไรก่อนสาย

เบาหวานลงไตมีกี่ระยะ ระยะ 3 อันตรายแค่ไหน

ใช้ 2 ค่าคู่กันเสมอ ADA 2026 ระบุว่าต้องดูทั้ง eGFR และอัลบูมินในปัสสาวะ เพราะไม่ว่า eGFR เท่าไร ยิ่งอัลบูมินรั่วมากยิ่งเสี่ยงไตแย่ลง โรคหัวใจ และการเสียชีวิต

ระยะตาม eGFR (มล./นาที/1.73 ตร.ม.) ตามแนวทางสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย

• •ระยะ 1 ตั้งแต่ 90 ขึ้นไป และ ระยะ 2 60–89 ต้องมีหลักฐานไตผิดปกติร่วม เช่น อัลบูมินรั่ว
• •ระยะ 3a 45–59 และ ระยะ 3b 30–44
• •ระยะ 4 15–29
• •ระยะ 5 ต่ำกว่า 15

ระดับอัลบูมินในปัสสาวะ (ACR) แบ่งเป็น A1 ต่ำกว่า 30 · A2 30–300 · A3 มากกว่า 300 มก./ก.

ระยะ 3 คือจุดที่ต้องดูแลเข้มขึ้น ADA 2026 ระบุว่าภาวะแทรกซ้อนของโรคไต เช่น ซีด เกลือแร่ผิดปกติ และกระดูก เริ่มพบบ่อยเมื่อ eGFR ต่ำกว่า 60 และในระยะ 3 ควรตรวจเลือดทุก 6–12 เดือน ยาหลายชนิดต้องปรับขนาดเมื่อ eGFR ต่ำกว่า 60 ส่วนเกณฑ์ส่งต่อแพทย์โรคไตคือ eGFR ต่ำกว่า 30 หรือค่าไตแย่ลงเร็ว อ่านเพิ่มที่ ไตเสื่อมระยะ 3 อันตรายไหม

ยาที่ช่วยชะลอไตเสื่อมในคนเป็นเบาหวานมีอะไรบ้าง ทำงานอย่างไร

ยากลุ่ม ACEi หรือ ARB

เป็นยาหลักเมื่อมีความดันสูงร่วมกับอัลบูมินรั่ว ชื่อยามักลงท้ายด้วย -pril หรือ -sartan ตามที่ NIDDK อธิบาย แนวทางสมาคมโรคไตฯ และ ADA 2026 ให้ปรับขนาดขึ้นจนถึงขนาดสูงสุดที่ทนได้ และไม่ใช้ ACEi ร่วมกับ ARB เพราะเพิ่มอันตราย

หลังเริ่มยา ครีเอตินินอาจขึ้นเล็กน้อย แนวทางไทยให้ใช้ยาต่อถ้าขึ้นไม่เกินร้อยละ 30 ภายใน 4 สัปดาห์ ส่วนคนที่ความดันปกติ อัลบูมินปกติ และ eGFR ปกติ ADA ไม่แนะนำให้ใช้ยากลุ่มนี้เพื่อหวังกันโรคไต

ยากลุ่ม SGLT2i

ช่วยไตโดยไม่ได้อาศัยการลดน้ำตาลอย่างเดียว ADA 2026 อธิบายว่ายากลุ่มนี้ลดการดูดกลับน้ำตาลที่ท่อไต ลดความดันในหน่วยกรองไต และลดอัลบูมินรั่ว แนวทางไทยและ ADA แนะนำให้เริ่มเมื่อ eGFR ตั้งแต่ 20 ขึ้นไป และใช้ต่อได้แม้ eGFR ต่ำกว่า 20 จนกว่าจะเริ่มบำบัดทดแทนไตหรือทนยาไม่ได้ เมื่อ eGFR ต่ำกว่า 45 ยาลดน้ำตาลได้น้อยลง แต่ยังให้ประโยชน์ต่อไตและหัวใจ

ตัวอย่างหลักฐาน ADA 2026 สรุปการศึกษา CREDENCE ในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่มีโรคไต 4,401 คนว่า canagliflozin ลดความเสี่ยงเกิดไตวายได้ร้อยละ 32 เมื่อเทียบกับยาหลอก

ยากลุ่ม GLP-1 RA

แนวทางไทยแนะนำในผู้ที่ยังคุมน้ำตาลไม่ถึงเป้าด้วย metformin และ SGLT2i หรือใช้ยาสองกลุ่มนั้นไม่ได้ ADA 2026 ระบุว่ายากลุ่มนี้ที่มีหลักฐานช่วยลดการลุกลามของโรคไตและโรคหัวใจ

ยา finerenone

เป็นยากลุ่ม MRA ชนิดไม่ใช่สเตียรอยด์ แนวทางไทยแนะนำในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ eGFR ตั้งแต่ 25 ขึ้นไป โพแทสเซียมไม่เกิน 4.8 มิลลิโมล/ลิตร และยังมีอัลบูมินรั่วตั้งแต่ 30 มก./ก. แม้ได้ ACEi หรือ ARB ขนาดสูงสุดแล้ว การวิเคราะห์รวม 2 การศึกษาใหญ่ที่แนวทางไทยอ้างถึงพบว่าลดผลแทรกซ้อนทางไตได้ร้อยละ 23 ต้องตรวจโพแทสเซียมหลังเริ่มยา 1 เดือน

ยาทั้งหมดนี้เลือกโดยแพทย์จากระยะโรค โพแทสเซียม และโรคร่วม ดูภาพรวมยาความดันได้ที่ ยาลดความดันมีกี่กลุ่ม

ต้องคุมน้ำตาลสะสมและความดันไว้เท่าไร

น้ำตาลสะสม (HbA1c) แนวทางสมาคมโรคไตฯ ให้ตั้งเป้าเฉพาะคน ในช่วง 6.5% ถึงต่ำกว่า 8% ส่วน รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ ระบุว่าส่วนใหญ่ตั้งเป้าไม่เกิน 7% เหตุที่ไม่ใช้ตัวเลขเดียวกันทุกคน เพราะ ADA 2026 พบว่าผู้ที่มีโรคไตได้ผลเสียจากการคุมน้ำตาลเข้มงวดมากขึ้น ทั้งน้ำตาลต่ำและการเสียชีวิต คนที่มีโรคร่วมมากจึงอาจได้เป้าที่สูงกว่า และในโรคไตระยะท้าย ค่า HbA1c เชื่อถือได้น้อยลง

ความดัน แนวทางไทยตั้งเป้าต่ำกว่า 130/80 มม.ปรอท และไม่ควรลดตัวบนต่ำกว่า 120 ADA 2026 ใช้ต่ำกว่า 130/80 เช่นกัน และสนับสนุนตัวบนต่ำกว่า 120 ถ้าทำได้อย่างปลอดภัย แพทย์จึงอาจตั้งเป้าต่างกันตามความเสี่ยงของแต่ละคน

อ่านวิธีอ่านค่าน้ำตาลที่ FBS กับ HbA1c ต่างกันอย่างไร และ ค่าน้ำตาลเท่าไรถึงเรียกว่าเบาหวาน

เมื่อไรต้องเปลี่ยนหรือลดขนาดยาเบาหวาน

เมื่อ eGFR ลดลงถึงเกณฑ์ของยาแต่ละตัว ตัวอย่างจากแนวทางไทยและ ADA 2026

• •metformin ใช้ได้เมื่อ eGFR ตั้งแต่ 30 ขึ้นไป ลดขนาดเมื่อต่ำกว่า 45 และห้ามใช้เมื่อต่ำกว่า 30
• •SGLT2i เริ่มได้เมื่อ eGFR ตั้งแต่ 20 ขึ้นไป
• •อินซูลิน มักต้องใช้ขนาดลดลงเมื่อ eGFR ลดลง
• •ยาซัลโฟนิลยูเรีย ตัวยา glyburide ไม่แนะนำในโรคไต ส่วน glipizide และ glimepiride ให้เริ่มขนาดต่ำเพื่อเลี่ยงน้ำตาลต่ำ

รายละเอียดว่ายาตัวไหนต้องปรับอย่างไร และทำไมยาเบาหวานไม่ใช่ตัวการทำลายไต อ่านที่ ยาเบาหวานทำลายไตไหม

ไตเสื่อมแล้วเสี่ยงน้ำตาลต่ำได้อย่างไร

ไตเสื่อมทำให้ยาบางตัวอยู่ในร่างกายนานขึ้นและต้องใช้ขนาดน้อยลง ADA 2026 ระบุว่าเมื่อ eGFR ลดลงต้องใช้อินซูลินขนาดต่ำลง และยาซัลโฟนิลยูเรียต้องเริ่มอย่างระมัดระวัง แนวทางไทยแนะนำให้ผู้ที่ใช้ยาเสี่ยงน้ำตาลต่ำตรวจน้ำตาลปลายนิ้วหรือใช้เครื่องวัดต่อเนื่อง และเลือกยาที่เสี่ยงน้ำตาลต่ำน้อยในขนาดที่เหมาะกับ eGFR

สัญญาณที่ต้องสังเกตตาม MedlinePlus คือ มือสั่น เหงื่อออก หิว อ่อนแรง ปวดศีรษะ กระวนกระวาย หรือคิดอะไรไม่ออก เมื่อน้ำตาลต่ำกว่า 70 มก./ดล. วิธีแก้และการป้องกันน้ำตาลต่ำจากการกินน้อยเกินไป อยู่ที่ เบาหวานลงไต กินอะไรได้บ้าง

ได้ยินว่าเป็นเบาหวานลงไตแล้วต้องหยุดยาเบาหวาน เพราะยาทำไตพัง จริงไหม

ไม่จริง ยาหลายตัวที่ผู้ป่วยกลัวกลับเป็นยาที่ช่วยชะลอไตเสื่อม ADA 2026 ระบุว่าการคุมน้ำตาลช่วยลดความเสี่ยงหรือชะลอการลุกลามของโรคไต และค่าครีเอตินินที่ขึ้นเล็กน้อยหลังเริ่ม SGLT2i หรือ GLP-1 RA เกิดจากการปรับตัวของการไหลเวียนในไต ไม่ควรหยุดยาเพราะเหตุนี้

สิ่งที่ถูกคือแพทย์ "ปรับขนาด" หรือ "เปลี่ยนชนิดยา" ตาม eGFR ไม่ใช่ผู้ป่วยหยุดยาเอง

เมื่อไรต้องรีบพบแพทย์

• •บวมมากขึ้น ปัสสาวะเป็นเลือด คลื่นไส้ อาเจียน เบื่ออาหารมาก ซึ่งเป็นอาการของไตทำงานลดลงตามที่ รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ ระบุ
• •อาเจียนหรือท้องเสียระหว่างใช้ยาเบาหวาน ให้ติดต่อแพทย์หรือเภสัชกรเพื่อถามเรื่องยา

ถ้ามีอาการ ข้อใดข้อหนึ่ง ต่อไปนี้ อย่ารอวันนัด ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669: อาเจียนหรือท้องเสียจนกินดื่มไม่ได้ น้ำตาลต่ำแล้วไม่ดีขึ้นหลังแก้ หรือซึม ปลุกไม่ตื่น ซึ่ง MedlinePlus ระบุว่าเป็นภาวะฉุกเฉิน

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าไลฟ์ (Beta Life)

เบต้าไลฟ์ (Beta Life) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0025 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 500 มก. ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ต่อ 1 แคปซูลมีผงไข่ขาว 230 มก. สารสกัดเห็ดหลินจือ 50 มก. กรดอัลฟาไลโปอิก (99%) 40 มก. ดีแอล-แอลฟา-โทโคเฟอริล อะซีเตต (50%) 20 มก. วิตามินดี3 200 IU วิตามินบี6 1 มก. วิตามินบี12 1 ไมโครกรัม และกรดโฟลิก 100 ไมโครกรัม

• •กรดอัลฟาไลโปอิก 40 มก. — งานวิจัยของสารนี้กับไตในคนยังมีน้อยและผลไม่สม่ำเสมอ ทุกงานใช้ 600–800 มก. ต่อวัน (แคปซูลมี 40 มก.) เช่น การทดลองแบบสุ่มในผู้ฟอกเลือด 353 คน ที่ให้กรดอัลฟาไลโปอิก 600 มก. ร่วมกับวิตามินอีชนิดผสม 666 IU นาน 6 เดือน ไม่พบว่าลดค่าการอักเสบ ส่วนงานวิจัยในคนที่มีมากกว่าคือเรื่องอาการชาจากเบาหวาน ซึ่งใช้ 600 มก. ต่อวันขึ้นไป ด้านความปลอดภัย ผู้ที่ใช้อินซูลินหรือยาเบาหวานอาจเสี่ยงน้ำตาลต่ำ และมีรายงานภาวะ insulin autoimmune syndrome ที่ทำให้น้ำตาลต่ำซ้ำ ๆ ในคนที่มีพันธุกรรมบางแบบ ซึ่งสำนักงานความปลอดภัยอาหารยุโรป (EFSA) ระบุว่ากำหนดขนาดที่ปลอดภัยแน่นอนไม่ได้
• •สารสกัดเห็ดหลินจือ 50 มก. — เป็นสารที่มีงานวิจัยเกี่ยวกับไต ส่วนใหญ่เป็นการทดลองในสัตว์และเซลล์ เช่น แบบจำลองไตจากเบาหวาน ซึ่งยังสรุปผลในคนไม่ได้ งานทบทวนของ Cochrane (5 การศึกษา 398 คน) ที่ให้ผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 กินเห็ดหลินจือ 1.4–3 กรัมต่อวัน (1,400–3,000 มก. เทียบกับ 50 มก. ในแคปซูล) นาน 12–16 สัปดาห์ ไม่พบว่าลดน้ำตาลสะสม ความดัน หรือไขมันในเลือดอย่างมีนัยสำคัญ และ Merck Manual ระบุว่าเห็ดหลินจืออาจทำให้น้ำตาลต่ำมากขึ้นเมื่อใช้กับยาเบาหวาน และความดันต่ำเมื่อใช้กับยาลดความดัน มีรายงานการบาดเจ็บของตับด้วย

ส่วนประกอบทั้งสองไม่ได้อยู่ในกลุ่มยาที่แนวทางเวชปฏิบัติใช้ชะลอไตเสื่อมจากเบาหวาน และไม่ได้ใช้แทนยากลุ่ม ACEi ARB SGLT2i หรือยาอื่นที่แพทย์สั่ง แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยไม่แนะนำให้ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังทุกคนกินวิตามินเสริมเป็นประจำ แต่ให้เสริมเมื่อผลตรวจหรืออาการบ่งชี้ว่าขาด และให้ใช้สมุนไพรด้วยความระมัดระวัง ผู้ที่ใช้ยาเบาหวาน ยาลดความดัน หรือยาต้านเกล็ดเลือด จึงควรนำกล่องไปให้แพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลดูก่อนทุกครั้ง ผู้แพ้ไข่ไม่ควรรับประทาน

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าไลฟ์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที