กินยาความดันไตพังไหม ยาความดันตัวไหนช่วยชะลอไตเสื่อม

คำตอบสั้น: ยาความดันไม่ได้ทำให้ไตพัง สิ่งที่ทำร้ายไตคือ ความดันสูงที่ไม่ได้คุม โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ ระบุว่าการกินยาความดันและไปตรวจติดตามต่อเนื่องช่วยชะลอไตเสื่อม ยาความดัน 2 กลุ่มที่มีหลักฐานชัดเรื่องไตคือกลุ่ม ACEi (ชื่อยามักลงท้ายด้วย -pril) และ ARB (ลงท้ายด้วย -sartan) ช่วงเริ่มยาอาจเห็นครีเอตินินขึ้นเล็กน้อย ซึ่งแนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยถือว่ายังให้ยาต่อได้ถ้าเพิ่มไม่เกินร้อยละ 30 ภายใน 4 สัปดาห์ การตัดสินใจปรับยาเป็นของแพทย์ ห้ามหยุดยาเอง

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •ความดันสูงเป็นสาเหตุสำคัญอันดับสองของไตวายระยะสุดท้าย รองจากเบาหวาน
• •ยากลุ่ม ACEi และ ARB ช่วยชะลอไตเสื่อมในผู้ป่วยไตที่มีอัลบูมินรั่วในปัสสาวะ แนวทางไทยให้ใช้ในขนาดสูงสุดเท่าที่ทนได้
• •หลังเริ่มยาหรือเพิ่มขนาดยา แพทย์จะตรวจความดัน ครีเอตินิน และโพแทสเซียมภายใน 2–4 สัปดาห์
• •ครีเอตินินขึ้นไม่เกินร้อยละ 30 ภายใน 4 สัปดาห์ แนวทางไทยให้ใช้ยาต่อได้โดยไม่ต้องลดหรือหยุด
• •เกลือโซเดียมต่ำ (เกลือโพแทสเซียม) ผักผลไม้โพแทสเซียมสูง และยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs ทำให้โพแทสเซียมสูงขึ้นได้เมื่อกินคู่ยากลุ่มนี้

ยาความดันทำลายไตจริงไหม ทำไมหลายคนเชื่อแบบนั้น

ไม่จริง และความเชื่อนี้มักมาจากการสลับเหตุกับผล แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2565 อธิบายว่าความดันกับไตเกี่ยวกันสองทาง ทางแรก ความดันสูงเป็นสาเหตุสำคัญอันดับสองของไตวายระยะสุดท้ายรองจากเบาหวาน ทางที่สอง เมื่อไตทำงานลดลง ความดันก็จะสูงขึ้นเรื่อย ๆ

ผลคือคนที่ไตเสื่อมมาก มักต้องกินยาความดันหลายตัว แนวทางเดียวกันระบุว่าผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังส่วนใหญ่ต้องใช้ยาลดความดันเฉลี่ย 2–3 ชนิดจึงคุมได้ถึงเป้า คนรอบตัวที่เห็นภาพนี้จึงสรุปว่า “กินยาเยอะเลยไตพัง” ทั้งที่จริงคือ “ไตเสื่อมเลยต้องใช้ยาเยอะ”

อีกเหตุผลหนึ่งคือ ครีเอตินินมักขึ้นเล็กน้อยหลังเริ่มยาบางกลุ่ม ซึ่งเป็นเรื่องที่คาดไว้ได้ อธิบายไว้ในหัวข้อถัดไป

ส่วนความจริงที่ต้องรู้ คือ รพ.จุฬาลงกรณ์ เตือนว่าความดันสูงที่ไม่รักษาทำให้เส้นเลือดสมองแตก ตีบ ตัน หัวใจล้มเหลว หัวใจวาย และไตวายจนอาจต้องฟอกไต อ่านภาพรวมผลของความดันต่ออวัยวะต่าง ๆ ได้ที่ ความดันสูงกระทบอวัยวะไหนบ้าง

ยาความดันกลุ่มไหนช่วยชะลอไตเสื่อม และช่วยได้อย่างไร

กลุ่มที่มีหลักฐานเรื่องไตชัดที่สุดคือ ACEi และ ARB สถาบัน NIDDK ของสหรัฐฯ ระบุว่ายาสองกลุ่มนี้ชะลอการเสียหายของไตในผู้ป่วยเบาหวานที่มีความดันสูงและไตเสื่อม และชื่อยามักลงท้ายด้วย -pril หรือ -sartan ลองดูชื่อยาบนซองของตัวเองได้

แนวทางของสมาคมโรคไตฯ แนะนำยากลุ่มนี้ในกรณีต่อไปนี้ เมื่อไม่มีข้อห้าม

• •เป็นเบาหวาน ความดันสูง และมีอัลบูมินในปัสสาวะ (ACR) มากกว่า 30 มก./ก. ควรได้รับยา
• •ไม่เป็นเบาหวาน แต่ความดันสูงและ ACR มากกว่า 300 มก./ก. ควรได้รับยา
• •ไม่เป็นเบาหวาน แต่ความดันสูงและ ACR 30–300 มก./ก. แนะนำให้ใช้

ทำไมยากลุ่มนี้ช่วยไต

แนวทาง KDIGO 2024 อธิบายว่ายากลุ่มนี้ไม่ได้แค่ลดความดันทั้งตัว แต่ยังเปลี่ยนการไหลของเลือดในหน่วยกรองของไตด้วย พูดง่าย ๆ คือ ลดแรงดันที่กดอยู่บนตัวกรองของไต ตัวกรองจึงไม่ถูกบีบให้ทำงานหนักเกินไป

แนวทางไทยให้ใช้ขนาดสูงสุดเท่าที่ทนได้ เพราะประโยชน์ที่พิสูจน์ได้มาจากงานวิจัยที่ใช้ขนาดนั้น และ ไม่แนะนำให้ใช้ ACEi ร่วมกับ ARB เพราะเสี่ยงอันตราย ยากลุ่มนี้ยังห้ามใช้ในหญิงตั้งครรภ์

ยาความดันกลุ่มอื่นล่ะ

แนวทางไทยระบุว่านอกจาก ACEi หรือ ARB แพทย์อาจเพิ่มยากลุ่มต้านแคลเซียมชนิดออกฤทธิ์ยาว (CCB) หรือยาขับปัสสาวะ และถ้ายังคุมไม่ได้อาจเพิ่มยากลุ่มอื่น การที่แพทย์ปรับหรือเพิ่มยาจึงเป็นเรื่องปกติ อ่านต่อที่ ยาลดความดันมีกี่กลุ่ม ทำไมแพทย์ถึงเปลี่ยนยาบ่อย ถ้าเป็นเบาหวานร่วมด้วย ยังมียาเบาหวานบางกลุ่มที่ชะลอไตเสื่อม ดู เบาหวานลงไต รักษายังไง

เริ่มยาแล้วครีเอตินินขึ้นเล็กน้อย ผิดปกติไหม

ขึ้นเล็กน้อยช่วงแรกเป็นเรื่องที่คาดไว้แล้ว แนวทาง KDIGO 2024 ระบุว่าเมื่อคุมความดันให้ต่ำลง eGFR (อัตราการกรองของไต) มักลดลงราวร้อยละ 10–20 ในช่วง 3 เดือนแรก เกิดจากแรงดันในไตที่เปลี่ยนไป ไม่ใช่ไตถูกทำลาย หลายคนค่าจะคงที่หรือกลับขึ้นมาเอง และ KDIGO เตือนแพทย์ไม่ให้รีบหยุดยาที่ปกป้องไตเพราะเห็นค่าลดช่วงแรก

แนวทางของสมาคมโรคไตฯ ใช้เกณฑ์ดังนี้ (เกณฑ์นี้แพทย์เป็นผู้ใช้ตัดสินจากผลเลือด ผู้ป่วยห้ามคำนวณแล้วลดหรือหยุดยาเอง)

• •ตรวจความดัน ครีเอตินิน และโพแทสเซียม 2–4 สัปดาห์ หลังเริ่มยาหรือปรับขนาด
• •ครีเอตินินเพิ่มไม่เกินร้อยละ 30 ภายใน 4 สัปดาห์ ให้ยาต่อได้โดยไม่ต้องปรับ
• •เพิ่มเกินร้อยละ 30 แต่ไม่ถึงร้อยละ 50 แพทย์พิจารณาลดขนาดยาลงครึ่งหนึ่ง
• •เพิ่มเกินร้อยละ 50 แพทย์ให้หยุดยากลุ่มนี้

เมื่อเพิ่มเกินร้อยละ 30 แพทย์จะหาสาเหตุอื่นร่วมด้วย เช่น เสียน้ำมาก หัวใจล้มเหลว หลอดเลือดแดงไปเลี้ยงไตตีบ หรือ กินยาที่มีผลเสียต่อไต เช่น ยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs หรือสมุนไพร สิ่งที่ผู้ป่วยทำได้คือไปตรวจเลือดตามนัด และบอกแพทย์ทุกครั้งว่ากินอะไรเพิ่มบ้าง

ยาความดันบางกลุ่มทำให้โพแทสเซียมสูงจริงไหม

จริง แต่ส่วนใหญ่ขึ้นไม่มากและแก้ได้ แนวทางไทยระบุว่ายากลุ่ม ACEi หรือ ARB อาจทำให้โพแทสเซียมสูงขึ้นจากเดิมได้เล็กน้อย การศึกษาในผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังพบภาวะโพแทสเซียมสูงเกินปกติประมาณร้อยละ 2–4

เมื่อพบโพแทสเซียมสูง แนวทางให้หาสาเหตุอื่นก่อน ได้แก่

• •เกลือที่ใช้โพแทสเซียมแทนโซเดียม ซึ่งรวมถึงเกลือ ซีอิ๊ว น้ำปลา สูตรโซเดียมต่ำบางยี่ห้อ
• •ผักหรือผลไม้ที่มีโพแทสเซียมสูง
• •ยาอื่น เช่น NSAIDs

ถ้าโพแทสเซียมไม่เกิน 5.5 มิลลิโมล/ลิตร แนวทางไทยให้แก้ที่สาเหตุโดยไม่จำเป็นต้องลดหรือหยุดยา แพทย์อาจปรับอาหาร ให้ยาขับปัสสาวะชนิดที่ขับโพแทสเซียม หรือยาที่ช่วยขับโพแทสเซียมทางลำไส้ แพทย์จะพิจารณาลดหรือหยุดยาในบางกรณี เช่น โพแทสเซียมสูงที่แก้ด้วยวิธีอื่นไม่ได้ หรือความดันต่ำจนมีอาการ อ่านเรื่องโพแทสเซียมเพิ่มที่ โพแทสเซียมทำหน้าที่อะไรในร่างกาย

ยาขับปัสสาวะกับไต ต้องระวังอะไรบ้าง

ยาขับปัสสาวะเป็นยาที่แพทย์ใช้บ่อยในคนเป็นโรคไต ทั้งเพื่อคุมความดันและแก้บวม แต่มีเรื่องที่ควรรู้ 2 ข้อ

• •ช่วงที่ป่วยจนเสียน้ำ เช่น ท้องเสียหรืออาเจียนหนัก แนวทาง KDIGO 2024 เล่าว่าบางแห่งใช้ “กฎวันป่วย” ให้ผู้ป่วยหยุดยาบางกลุ่มชั่วคราว ได้แก่ ยาขับปัสสาวะ ACEi ARB เมทฟอร์มิน ยาเบาหวานบางกลุ่ม และ NSAIDs แต่ KDIGO ก็ระบุว่าหลักฐานยังน้อย และมีความเสี่ยงถ้าผู้ป่วยหยุดผิดตัวหรือลืมกลับมากินยา ปัญหาที่พบบ่อยที่สุดคือไม่ได้เริ่มยากลับ วิธีที่ปลอดภัยคือ ถามแพทย์ไว้ล่วงหน้าว่าถ้าป่วยแบบนี้ต้องทำอย่างไร และให้เขียนไว้ให้ชัด ถ้าแพทย์ไม่ได้สั่งไว้ ห้ามหยุดยาเอง ให้โทรถามแพทย์หรือเภสัชกรก่อน
• •ยาขับปัสสาวะทำให้กรดยูริกสูงขึ้นได้ KDIGO อ้างการศึกษาเชิงสังเกตว่ายาขับปัสสาวะกลุ่มไทอาไซด์และกลุ่มลูปเพิ่มกรดยูริกในเลือด คนที่เป็นเก๊าท์ร่วมจึงควรแจ้งแพทย์ ดูเพิ่มที่ เก๊าท์ลงไตได้ไหม

หยุดยาความดันเองเพราะกลัวไตพัง เสี่ยงอะไร

เสี่ยงมากกว่ากินต่อ รพ.จุฬาลงกรณ์ ย้ำว่าไม่ควรหยุดยารักษาความดันสูงเองโดยไม่ปรึกษาแพทย์ เพราะความดันที่ไม่ได้คุมนำไปสู่อัมพาต หัวใจล้มเหลว หัวใจวาย และไตวาย

แนวทาง KDIGO 2024 ยังระบุว่า หลังเกิดผลข้างเคียงอย่างโพแทสเซียมสูงหรือไตบาดเจ็บเฉียบพลัน การหยุดยากลุ่ม ACEi หรือ ARB ถาวรพบได้บ่อย แต่การศึกษาเชิงสังเกตพบว่ากลุ่มที่หยุดยามีความเสี่ยงโรคหัวใจและหลอดเลือดรุนแรงและการเสียชีวิตสูงกว่ากลุ่มที่ใช้ยาต่อ ถ้ามีผลข้างเคียง เช่น หน้ามืดจะเป็นลม ให้บอกแพทย์ แพทย์มีทางเลือกปรับขนาดหรือเปลี่ยนยาได้

กินอาหารเสริมหรือสมุนไพรคู่ยาความดัน ต้องระวังอะไร

อาหารเสริมบางชนิดเปลี่ยนผลของยาความดันหรือผลตรวจไตได้ แนวทาง KDIGO 2024 ให้แพทย์ทบทวนและจำกัดยาที่ซื้อกินเอง อาหารเสริม และสมุนไพรที่อาจเป็นอันตรายต่อผู้ป่วยไต ส่วนแนวทางไทยระบุสมุนไพรเป็นหนึ่งในสาเหตุที่ทำให้ครีเอตินินขึ้นผิดคาดระหว่างใช้ยากลุ่ม ACEi หรือ ARB

ข้อควรระวังที่พบบ่อย

• •ผลิตภัณฑ์ที่มีโพแทสเซียม เช่น เกลือโซเดียมต่ำ ซึ่งเสริมกับผลของยาให้โพแทสเซียมสูงขึ้น
• •สมุนไพรหรือสารสกัดที่อาจเสริมฤทธิ์ลดความดัน ทำให้ความดันต่ำเกิน อ่านรายละเอียดใน ยาสมุนไพรทำลายไตไหม
• •ยาชุดหรือยาแก้ปวดที่ซื้อเอง ซึ่งอาจมี NSAIDs

ก่อนเริ่มผลิตภัณฑ์ใหม่ ให้ถือกล่องไปถามเภสัชกรหรือแพทย์ เรื่องการกินคู่และเว้นระยะอยู่ที่ กินยาความดันอยู่ กินอาหารเสริมพร้อมกันได้ไหม

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าไลฟ์ (Beta Life)

เบต้าไลฟ์ (Beta Life) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0025 ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ต่อ 1 แคปซูลมีผงไข่ขาว 230 มก. สารสกัดเห็ดหลินจือ 50 มก. กรดอัลฟาไลโปอิก (99%) 40 มก. ดีแอล-แอลฟา-โทโคเฟอริล อะซีเตต (50%) 20 มก. วิตามินดี3 200 IU วิตามินบี6 1 มก. วิตามินบี12 1 ไมโครกรัม และกรดโฟลิก 100 ไมโครกรัม

ส่วนประกอบที่เกี่ยวกับคนที่กินยาความดันอยู่ มีข้อมูลดังนี้

• •สารสกัดเห็ดหลินจือ 50 มก. — เห็ดหลินจือเป็นสารที่มีงานวิจัยเกี่ยวกับไต ส่วนใหญ่เป็นการทดลองในสัตว์และเซลล์ ในคนมีเพียงรายงานขนาดเล็กที่ไม่มีกลุ่มเปรียบเทียบ จึงยังสรุปไม่ได้ งานทบทวนของ Cochrane (5 การศึกษา 398 คน) ที่ให้ผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 กินเห็ดหลินจือ 1.4–3 กรัมต่อวัน (1,400–3,000 มก. เทียบกับ 50 มก. ในแคปซูล) นาน 12–16 สัปดาห์ ไม่พบว่าลดความดันอย่างมีนัยสำคัญ ส่วน Merck Manual ระบุว่าเห็ดหลินจืออาจทำให้ความดันต่ำเมื่อใช้ร่วมกับยาลดความดัน และอาจเพิ่มความเสี่ยงเลือดออกเมื่อใช้ร่วมกับยาต้านเกล็ดเลือดหรือยาต้านการแข็งตัวของเลือด

แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยไม่แนะนำให้ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังทุกคนกินวิตามินเสริมเป็นประจำ แต่ให้เสริมเมื่อผลตรวจหรืออาการบ่งชี้ว่าขาด และให้ใช้สมุนไพรด้วยความระมัดระวัง ผู้ป่วยไตจึงควรนำกล่องผลิตภัณฑ์ไปให้แพทย์โรคไตที่ดูแลดูก่อนทุกครั้ง ฉลากระบุว่ามีส่วนประกอบของไข่ ผู้แพ้ไข่ไม่ควรรับประทาน ผู้ที่กินยาลดความดันอยู่ควรแจ้งแพทย์หรือเภสัชกรก่อน เพราะส่วนประกอบบางชนิดอาจเสริมฤทธิ์ยา

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าไลฟ์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที