วิตามินบี 12 แก้ชาได้ไหม ช่วยเมื่อไร และไม่ช่วยเมื่อไร

คำตอบสั้น: วิตามินบี 12 ช่วยอาการชาได้เมื่อชานั้นเกิดจากการขาดบี 12 และยิ่งเริ่มรักษาเร็วยิ่งดี เพราะอาการทางประสาทที่เป็นมานานอาจไม่กลับคืน แต่ถ้าชาจากสาเหตุอื่น เช่น เบาหวาน โดยที่ระดับบี 12 ไม่ต่ำ ยังไม่มีแนวทางการแพทย์ใดแนะนำให้กินบี 12 เพิ่มเพื่อแก้ชา วิธีที่ถูกคือตรวจเลือดก่อน แล้วให้แพทย์เลือกขนาดและวิธีให้ ซึ่งบางคนต้องฉีด

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •บี 12 ช่วยเมื่อขาดจริง ซึ่งต้องยืนยันด้วยการตรวจเลือด
• •ผู้ใหญ่ต้องการบี 12 วันละ 2.4 ไมโครกรัม และร่างกายเก็บสำรองในตับได้หลายปี การขาดจึงมักค่อย ๆ เกิด
• •ถ้าปัญหาคือดูดซึมไม่ได้ เช่น โรคโลหิตจางชนิดเพอร์นิเชียส มักต้องฉีด ส่วนการกินขนาดสูงเป็นอีกทางเลือก แต่ดูดซึมได้ราว 1% ของขนาดที่กิน
• •บี 12 ยังไม่มีการกำหนดระดับสูงสุดที่รับได้ เพราะพิษต่ำ แต่การกินเองโดยไม่ตรวจอาจทำให้หาสาเหตุจริงช้าลง
• •บี 12 มีในอาหารจากสัตว์ เช่น ปลา เนื้อสัตว์ ไข่ นม พืชไม่มีเว้นแต่อาหารที่เติมเข้าไป

วิตามินบี 12 ช่วยอาการชาได้เมื่อไร

เมื่อชาเกิดจากการขาดบี 12 Linus Pauling Institute อธิบายว่าการขาดบี 12 ทำลายปลอกหุ้มเส้นประสาท ทำให้ชาและเหน็บที่มือ และพบที่เท้าบ่อยกว่า เดินเซ และความจำแย่ลง MedlinePlus ระบุว่าถ้าระดับบี 12 ต่ำ แพทย์อาจให้บี 12 แบบกินหรือแบบฉีด

เรื่องเวลาสำคัญมาก MedlinePlus ระบุว่าการขาดบี 12 นาน ๆ ทำให้เส้นประสาทเสียหาย และ อาจถาวรถ้าไม่เริ่มรักษาทันทีหลังมีอาการ ส่วน Linus Pauling Institute ระบุว่าอาการทางประสาทที่เป็นมานานอาจไม่กลับคืนแม้แก้ภาวะขาดแล้ว

อีกเรื่องที่ควรรู้คือ ราว 25% ของผู้ที่ขาดบี 12 มีแต่อาการทางประสาทโดยไม่มีโลหิตจาง ผลเลือดที่ไม่ซีดจึงไม่ได้ตัดภาวะนี้ทิ้ง กลุ่มเสี่ยงและอาการอื่นอยู่ใน วิตามินบี 12 ขาดแล้วเป็นอย่างไร และใครที่เสี่ยง

ถ้าชาจากเบาหวานแต่บี 12 ปกติ กินเพิ่มช่วยไหม

ยังไม่มีหลักฐานพอจะแนะนำ NIDDK ระบุว่าผู้เชี่ยวชาญด้านเบาหวานยังไม่มีคำแนะนำพิเศษเรื่องอาหารเสริมสำหรับคนเป็นเบาหวาน และแนวทาง ADA 2026 ก็ไม่มีวิตามินอยู่ในรายการยาขั้นแรกสำหรับปวดจากปลายประสาทเบาหวาน

งานวิจัยที่มักถูกยกมาคือ การทดลองแบบสุ่มในกรีซ (Didangelos และคณะ 2021) ผู้เข้าร่วม 90 คนเป็นเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ กินเมทฟอร์มินมาอย่างน้อย 4 ปี มีระดับบี 12 ต่ำกว่า 400 pmol/L และมีปลายประสาทเสื่อม ได้เมทิลโคบาลามินชนิดกิน 1,000 ไมโครกรัมต่อวันนาน 1 ปี พบว่าระดับบี 12 สูงขึ้น ผลตรวจไฟฟ้าเส้นประสาท คะแนนปวด และคุณภาพชีวิตดีขึ้นกว่ากลุ่มยาหลอก

แต่ต้องอ่านให้ครบว่า

• •ผู้เข้าร่วม ทุกคนมีระดับบี 12 ไม่สูง และกินเมทฟอร์มิน งานนี้จึงไม่ได้ตอบคำถามสำหรับคนที่บี 12 สูงอยู่แล้ว
• •เป็นงานขนาดเล็กจากศูนย์เดียว
• •ขนาดที่ใช้สูงกว่าค่าแนะนำต่อวันหลายร้อยเท่า และอยู่ภายใต้การดูแลของทีมวิจัย

ผู้ที่กินเมทฟอร์มินมานาน อ่านต่อที่ เมทฟอร์มิน กินนานทำให้ขาดวิตามินบี 12 จริงไหม

คนเราต้องการวิตามินบี 12 วันละเท่าไร

MedlinePlus ระบุค่าแนะนำต่อวัน (RDA) สำหรับอายุ 14 ปีขึ้นไปคือ 2.4 ไมโครกรัม และหญิงให้นมบุตร 2.8 ไมโครกรัม

MedlinePlus ยังอธิบายว่า ร่างกายเก็บบี 12 ไว้ในตับได้ปริมาณที่พอใช้หลายปี การขาดจึงมักค่อย ๆ เกิดหลังจากกินได้น้อยหรือดูดซึมไม่ได้มานาน

สำหรับคนอายุเกิน 50 ปี Linus Pauling Institute ระบุว่าคณะกรรมการอาหารและโภชนาการของสหรัฐฯ แนะนำให้ได้บี 12 ส่วนใหญ่จาก อาหารที่เติมบี 12 หรือวิตามินเสริม เพราะคนกลุ่มนี้ดูดซึมบี 12 ที่จับกับโปรตีนในอาหารได้ลดลง แต่ขนาดที่เหมาะกับแต่ละคนโดยเฉพาะผู้ป่วยไต ควรถามแพทย์

บี 12 แบบกินกับแบบฉีดต่างกันอย่างไร ใครต้องฉีด

ความต่างอยู่ที่ การดูดซึม MedlinePlus อธิบายว่าการดูดซึมบี 12 ตามปกติต้องอาศัยโปรตีนชื่อ อินทรินซิกแฟกเตอร์ (intrinsic factor) ที่หลั่งจากกระเพาะ ถ้ากระเพาะสร้างโปรตีนนี้ไม่ได้ หรือเคยผ่าตัดกระเพาะลำไส้ การกินขนาดปกติจะดูดซึมไม่ได้

• •แบบฉีด Linus Pauling Institute ระบุว่าโรคโลหิตจางชนิดเพอร์นิเชียส (ภูมิคุ้มกันทำลายเซลล์กระเพาะ) มักต้องฉีดเข้ากล้ามเพื่อข้ามการดูดซึม MedlinePlus ระบุว่ามักฉีดเดือนละครั้ง ช่วงแรกอาจถี่กว่า และบางคนต้องฉีดไปตลอดชีวิต
• •แบบกินขนาดสูง เป็นอีกทางเลือก กิน 1,000 ไมโครกรัมต่อวันจะดูดซึมได้ราว 10 ไมโครกรัม หรือราว 1% ผ่านการซึมผ่านโดยตรง แต่ Linus Pauling Institute ระบุว่าผลแต่ละคนต่างกัน และงานวิจัยที่เทียบกินกับฉีดยังมีคุณภาพต่ำ
• •คนที่ขาดเพราะกินมังสวิรัติเคร่งครัด MedlinePlus ระบุว่าการกินเม็ดบี 12 อาจแก้ได้
• •มีแบบพ่นจมูกด้วย

ใครต้องฉีด ขึ้นกับสาเหตุของการขาด ซึ่งแพทย์ต้องตรวจหา ไม่ใช่เลือกเองจากความสะดวก

วิตามินบี 12 กินทุกวันได้ไหม กินเกินอันตรายไหม

Linus Pauling Institute ระบุว่า ยังไม่พบผลเสียจากการได้บี 12 ปริมาณมากจากอาหารหรือวิตามินเสริมในคนสุขภาพดี และยังไม่มีการกำหนดระดับสูงสุดที่รับได้ต่อวัน ในการรักษาโรคโลหิตจางชนิดเพอร์นิเชียสมีการใช้ขนาดกินถึง 2,000 ไมโครกรัมต่อวัน หรือฉีด 1 มก. ต่อเดือน โดยไม่มีผลข้างเคียงสำคัญ

แต่มี 3 ข้อที่ต้องระวัง

1. 1ผู้ป่วยไต Linus Pauling Institute ระบุว่ามีผู้ตั้งข้อกังวลเรื่องบี 12 ชนิดไซยาโนโคบาลามินขนาดสูงในผู้ที่ไตทำงานบกพร่อง และเสนอรูปแบบอื่น ผู้ป่วยไตจึงควรถามแพทย์ก่อน
2. 2กินเองโดยไม่ตรวจ อาจทำให้หาสาเหตุจริงช้าลง เช่น คนที่ต้องฉีดเพราะดูดซึมไม่ได้
3. 3กรดโฟลิกขนาดสูง ที่มักอยู่ในวิตามินรวม อาจแก้โลหิตจางจนดูดีขึ้น แต่ไม่แก้การขาดบี 12 เส้นประสาทจึงเสียหายต่อโดยไม่รู้ตัว อ่านที่ โฟเลตกับกรดโฟลิก ต่างกันอย่างไร

MedlinePlus ยังระบุว่า ไม่มีหลักฐานว่าการกินบี 12 เสริมช่วยป้องกันหรือแก้สมองเสื่อม อัลไซเมอร์ หรือโรคหัวใจ ส่วนจะกินเวลาไหนดี อ่านที่ วิตามินและอาหารเสริม กินตอนไหนดี

วิตามินบี 12 ซื้อกินเองได้ไหม ควรตรวจก่อนไหม

ควรตรวจก่อน เพราะอาการชามีหลายสาเหตุ และการเสริมก่อนตรวจทำให้แปลผลยาก MedlinePlus ระบุการตรวจที่แพทย์อาจใช้ เช่น

• •ระดับวิตามินบี 12 ในเลือด
• •กรดเมทิลมาโลนิก (MMA) และโฮโมซิสทีอีน ซึ่งช่วยยืนยันเมื่อค่าบี 12 ก้ำกึ่ง
• •ความสมบูรณ์ของเม็ดเลือด (CBC)
• •แอนติบอดีต่ออินทรินซิกแฟกเตอร์ เพื่อหาโรคโลหิตจางชนิดเพอร์นิเชียส

กลุ่มที่ควรขอให้แพทย์ตรวจ ได้แก่ คนอายุเกิน 50 ปีที่มีอาการชา คนกินมังสวิรัติหรือกินเจต่อเนื่องนาน คนที่กินเมทฟอร์มินหรือยาลดกรดมานาน และคนที่เคยผ่าตัดกระเพาะหรือลำไส้

บี 12 มีในอาหารอะไรบ้าง

MedlinePlus ระบุว่าบี 12 มีตามธรรมชาติใน อาหารจากสัตว์ ได้แก่

• •ปลา หอย และอาหารทะเล
• •เนื้อสัตว์และเนื้อไก่
• •ไข่
• •นมและผลิตภัณฑ์นม

พืชไม่มีบี 12 เว้นแต่อาหารที่เติมเข้าไป เช่น ซีเรียลบางยี่ห้อหรือยีสต์โภชนาการบางชนิด ซึ่ง MedlinePlus ระบุว่าบี 12 ที่เติมในอาหารดูดซึมได้ง่าย คนกินเจหรือมังสวิรัติจึงควรอ่านฉลากโภชนาการ

ผู้ป่วยไตที่ต้องคุมโปรตีนและฟอสฟอรัส ควรให้นักกำหนดอาหารช่วยวางว่าจะได้เนื้อสัตว์ ไข่ และนม เท่าไรต่อวัน อ่านต่อที่ โรคไตกินโปรตีนวันละกี่กรัม

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าไลฟ์ (Beta Life)

เบต้าไลฟ์ (Beta Life) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0025 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 500 มก. ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล

• •วิตามินบี12 1 ไมโครกรัม — ฉลากเขียนว่าวิตามินบี12 (0.1%) 1 มก. เมื่อคูณเปอร์เซ็นต์แล้วได้ตัววิตามิน 1 ไมโครกรัม ต่ำกว่าค่าแนะนำต่อวันของผู้ใหญ่ (2.4 ไมโครกรัม) งานวิจัยแบบสุ่มเรื่องอาการชาในผู้ใช้เมทฟอร์มินใช้เมทิลโคบาลามิน 1,000 ไมโครกรัมต่อวัน สูงกว่าในแคปซูล 1,000 เท่า

ปริมาณนี้ ไม่ใช่ขนาดที่ใช้แก้ภาวะขาดบี12 ผู้ที่มีอาการชาควรตรวจหาสาเหตุกับแพทย์ก่อน และผู้ที่กินเมทฟอร์มินมานานควรขอให้แพทย์ตรวจระดับวิตามินบี12 และห้ามหยุดยาเอง

แคปซูลยังมีวิตามินบี6 1 มก. และกรดโฟลิก 100 ไมโครกรัม ซึ่งต่ำกว่าระดับสูงสุดที่รับได้ต่อวัน (บี6 100 มก. กรดโฟลิก 1,000 ไมโครกรัม) ผู้ที่กินวิตามินรวมอยู่แล้วควรนับรวมกัน

ส่วนประกอบอื่นมีกรดอัลฟาไลโปอิก 40 มก. ซึ่งอาจทำให้น้ำตาลต่ำในผู้ที่ใช้อินซูลินหรือยาเบาหวาน และสารสกัดเห็ดหลินจือ 50 มก. ซึ่งมีรายงานการบาดเจ็บของตับ และอาจเสริมฤทธิ์ยาลดความดัน ยาเบาหวาน และยาต้านเกล็ดเลือด

แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยไม่แนะนำให้ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังทุกคนกินวิตามินเสริมเป็นประจำ แต่ให้เสริมเมื่อผลตรวจหรืออาการบ่งชี้ว่าขาด และให้ใช้สมุนไพรด้วยความระมัดระวัง ผู้ป่วยไตจึงควรนำผลิตภัณฑ์ใด ๆ ไปปรึกษาแพทย์ก่อน

ฉลากระบุว่ามีส่วนประกอบของไข่ ผู้แพ้ไข่ไม่ควรรับประทาน เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน และผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าไลฟ์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที