ปลายประสาทอักเสบ หายเองได้ไหม รักษาอย่างไร ควรกินอะไร

คำตอบสั้น: ปลายประสาทอักเสบ บางชนิดดีขึ้นเองได้ และหลายชนิดดีขึ้นเมื่อแก้ต้นเหตุ เช่น เส้นประสาทถูกกดทับ หรือขาดวิตามินที่พบเร็ว เพราะเส้นประสาทส่วนปลายฟื้นตัวและงอกใหม่ได้ แต่ บางชนิดเสียหายถาวรแม้รักษาต้นเหตุแล้ว เช่น เส้นประสาทเสื่อมจากเบาหวานซึ่งยังไม่มีการรักษาที่ทำให้กลับคืน และจากแอลกอฮอล์ที่ส่วนใหญ่ถาวร คำตอบของแต่ละคนจึงขึ้นกับสาเหตุ ระยะเวลาที่เป็น และการพบแพทย์เร็วแค่ไหน

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •ปลายประสาทอักเสบกับปลายประสาทเสื่อม เป็นคำไทยที่ใช้เรียกกลุ่มโรคเดียวกัน คือ peripheral neuropathy ซึ่ง NINDS ระบุว่ามีมากกว่า 100 ชนิด
• •MedlinePlus ระบุว่าถ้าหาสาเหตุเจอและแก้ได้ ผลมักดีมาก แต่บางครั้งเส้นประสาทเสียหายถาวรแม้รักษาสาเหตุแล้ว
• •ยาลดปวดจากเส้นประสาทช่วยเรื่องปวด แต่มักไม่ทำให้ความรู้สึกที่เสียไปกลับคืน
• •อาหารที่แหล่งการแพทย์ระบุให้เลี่ยงชัดเจนคือแอลกอฮอล์ ส่วนวิตามินบีช่วยเมื่อตรวจพบว่าขาด
• •ไม่มีใครตอบระยะเวลาฟื้นตัวเป็นตัวเลขตายตัวได้ เพราะขึ้นกับสาเหตุและความรุนแรง

ปลายประสาทอักเสบกับปลายประสาทเสื่อม คือโรคเดียวกันไหม

ในภาษาที่คนทั่วไปใช้ หมายถึงกลุ่มโรคเดียวกัน รามา แชนแนล รพ.รามาธิบดี ให้ความหมายว่า ปลายประสาทอักเสบ คือภาวะที่เส้นประสาทส่วนปลายเกิด การอักเสบหรือถูกทำลาย ทำให้ส่งสัญญาณผิดปกติ

NINDS ของสหรัฐฯ อธิบายว่ามีมากกว่า 100 ชนิด แต่ละชนิดมีอาการและการดำเนินโรคต่างกัน และแบ่งตามเส้นประสาทที่เสียหาย

• •เส้นประสาทรับความรู้สึก ชา เหน็บ ปวดแสบ ไม่รู้สึกร้อนเย็น ทรงตัวไม่ดี
• •เส้นประสาทสั่งกล้ามเนื้อ อ่อนแรง กล้ามเนื้อกระตุก ลีบ
• •เส้นประสาทอัตโนมัติ เวียนหัวเมื่อลุกยืน เหงื่อผิดปกติ ปัญหาการย่อยหรือปัสสาวะ

ปลายประสาทอักเสบหายเองได้ไหม

NINDS ระบุว่า บางกรณีอาการดีขึ้นเองได้โดยไม่ต้องรักษาเฉพาะ และ เมื่อแก้ต้นเหตุได้ ปลายประสาทอาจหายไปเองเมื่อเส้นประสาทฟื้นตัวและงอกใหม่ แต่ MedlinePlus ก็เตือนว่าบางครั้งความเสียหายถาวร แม้รักษาสาเหตุแล้ว แนวโน้มตามสาเหตุที่แหล่งต่าง ๆ ระบุไว้ มีดังนี้

• •เส้นประสาทถูกกดทับ หลายรายดีขึ้นเมื่อลดแรงกด เช่น ใช้อุปกรณ์ดามข้อมือในพังผืดรัดข้อมือ รายรุนแรงอาจผ่าตัด
• •ขาดวิตามินบี 1 MedlinePlus ระบุว่ากลับคืนได้ถ้าพบเร็ว ถ้าพบช้าบางอาการอาจหลงเหลือ
• •ขาดวิตามินบี 12 Linus Pauling Institute ระบุว่าอาการทางประสาทที่เป็นมานานอาจไม่กลับคืนแม้แก้ภาวะขาดแล้ว
• •เบาหวาน ADA ระบุว่ายังไม่มีการรักษาที่ทำให้เส้นประสาทกลับคืน การคุมน้ำตาลช่วยชะลอ อ่านต่อที่ เบาหวานชาปลายเท้า
• •แอลกอฮอล์ MedlinePlus ระบุว่าความเสียหาย มักถาวร และแย่ลงถ้ายังดื่มต่อ
• •ยาเคมีบำบัด NINDS ระบุว่าอาการอาจอยู่ต่อไปอีกนานหลังหยุดยาเคมีบำบัดแล้ว
• •โรคทางพันธุกรรม MedlinePlus ระบุว่าส่วนใหญ่ยังรักษาไม่หาย

ข้อสรุปคือ ปล่อยไว้เฉย ๆ เพื่อรอให้หายเองไม่ใช่ทางที่ดี เพราะ MedlinePlus ระบุว่าการรักษาเร็วเพิ่มโอกาสคุมอาการและป้องกันปัญหาอื่น

ต้องตรวจอะไรเพื่อหาสาเหตุ

NINDS อธิบายการตรวจที่แพทย์อาจใช้

• •ซักประวัติ อาการ สิ่งที่ทำให้ดีขึ้นหรือแย่ลง งาน สารพิษที่สัมผัส การดื่มแอลกอฮอล์ ประวัติครอบครัว
• •ตรวจร่างกายและระบบประสาท การรับสัมผัส แรงสั่น อุณหภูมิ
• •ตรวจเลือด หาเบาหวาน การขาดวิตามิน โรคตับหรือไต การติดเชื้อ และภูมิคุ้มกันผิดปกติ
• •ตรวจไฟฟ้าเส้นประสาทและกล้ามเนื้อ (NCS และ EMG) บอกได้ว่าเสียที่ตัวเส้นประสาทหรือที่ปลอกหุ้ม
• •MRI หรือ CT เมื่อสงสัยกระดูกสันหลังหรือหมอนรองกระดูกกดทับ
• •ตัดชิ้นเนื้อเส้นประสาทหรือผิวหนัง ทำเฉพาะเมื่อจำเป็น

รายละเอียดว่าอาการชาแบบไหนบอกสาเหตุอะไร อยู่ใน ชาปลายมือปลายเท้าเกิดจากอะไร

ปลายประสาทอักเสบรักษาอย่างไร ยาที่แพทย์ใช้มีอะไรบ้าง

การรักษาแบ่งเป็น 2 ส่วน คือ แก้ต้นเหตุ และบรรเทาอาการ

แก้ต้นเหตุ

• •คุมเบาหวาน เลิกแอลกอฮอล์ แก้ภาวะขาดวิตามินตามผลตรวจ
• •ถ้าเกิดจากยา แพทย์อาจปรับยา ห้ามหยุดยาเองก่อนคุยกับแพทย์
• •ถ้าเกิดจากภูมิคุ้มกันผิดปกติ NINDS ระบุว่าแพทย์อาจใช้อิมมูโนโกลบูลินทางหลอดเลือด สเตียรอยด์ ยากดภูมิ หรือการกรองพลาสมา
• •ถ้าเส้นประสาทถูกกดทับ ใช้อุปกรณ์ดามหรือผ่าตัด

บรรเทาอาการ

• •ยาลดปวดจากเส้นประสาท NINDS ระบุยาที่ใช้บ่อย เช่น ดูล็อกซีทีน นอร์ทริปไทลีน กาบาเพนติน พรีกาบาลิน ซึ่งเดิมเป็นยาต้านเศร้าและยากันชัก แต่ช่วยลดปวดจากเส้นประสาทได้
• •ยาทาเฉพาะที่ แผ่นแปะลิโดเคน หรือครีมแคปไซซิน สำหรับจุดปวดเล็ก ๆ
• •ไม่แนะนำยากลุ่มโอปิออยด์ สำหรับปวดจากปลายประสาท ตาม NINDS
• •กายภาพบำบัด ช่วยเรื่องกำลังกล้ามเนื้อและการทรงตัว ส่วนการกระตุ้นไฟฟ้าผ่านผิวหนัง (TENS) การฝังเข็ม และไทชิ NINDS ระบุว่าอาจช่วยบางคนจัดการอาการปวด

รามา แชนแนลระบุยาแก้ปวดพาราเซตามอลและ NSAIDs ไว้ด้วย แต่ ผู้ป่วยโรคไตต้องเลี่ยง NSAIDs อ่านเหตุผลที่ ยาแก้ปวดไตพังไหม คนเป็นโรคไตใช้อย่างไร

MedlinePlus เตือนว่ายาลดปวดช่วยเรื่องปวด แต่ มักไม่ทำให้ความรู้สึกที่เสียไปกลับคืน ส่วน NINDS ระบุว่าเมื่อเส้นประสาทฟื้นตัว หลายคนลดหรือเลิกยาได้ แต่ต้องคุยกับแพทย์ก่อนทุกครั้ง

ปลายประสาทอักเสบควรกินอะไร ห้ามกินอะไร

สิ่งที่แหล่งการแพทย์ระบุให้เลี่ยงชัดเจนคือแอลกอฮอล์ ทั้ง NINDS และรามา แชนแนลแนะนำให้เลี่ยงสารพิษต่อเส้นประสาท โดยเฉพาะแอลกอฮอล์ และ MedlinePlus ระบุว่าการเลิกดื่มเป็นขั้นแรกที่สำคัญที่สุดในปลายประสาทเสื่อมจากแอลกอฮอล์

ส่วนอาหารที่ควรกิน รามา แชนแนลแนะนำ อาหารที่มีวิตามินและแร่ธาตุครบ เช่น ผักใบเขียว ธัญพืชไม่ขัดสี และโปรตีนไขมันต่ำ คนที่เป็นเบาหวานต้องคุมน้ำตาลร่วมด้วย

แหล่งที่เราตรวจไม่ได้ระบุอาหารต้องห้ามเฉพาะโรคนี้ นอกเหนือจากแอลกอฮอล์ ข้อยกเว้นคือ ผู้ป่วยไต ที่ต้องคุมโปรตีน เกลือ โพแทสเซียม และฟอสฟอรัสตามระยะไต ซึ่งธัญพืชไม่ขัดสีและผักบางชนิดอาจต้องจำกัด ให้ถามนักกำหนดอาหารก่อนเปลี่ยนอาหาร

วิตามินบีช่วยปลายประสาทอักเสบในกรณีไหน

ช่วยเมื่อสาเหตุคือการขาดวิตามิน รามา แชนแนลระบุว่าขาดวิตามินบี 1 บี 6 และบี 12 ทำให้ปลายประสาทอักเสบได้ และ MedlinePlus ระบุว่าถ้าระดับบี 12 หรือวิตามินอื่นต่ำ แพทย์อาจให้แบบกินหรือฉีด

ในกรณีที่ไม่ได้ขาด ยังไม่มีแหล่งที่เราตรวจระบุว่าการกินเพิ่มช่วยได้ และ NINDS ระบุว่า บี 6 ที่มากเกินไปเป็นสาเหตุของปลายประสาทเสื่อมเสียเอง ก่อนซื้อวิตามินบีรวมขนาดสูงจึงควรตรวจเลือดก่อน อ่านต่อที่ ชาปลายมือปลายเท้าขาดวิตามินอะไร และ วิตามินบี 1 6 12 กินยังไง กินเกินได้ไหม

ได้ยินว่ามีอาหารเสริมที่ทำให้เส้นประสาทหายใน 2–3 สัปดาห์ จริงไหม

ไม่มีแหล่งการแพทย์ใดรับรองระยะเวลาแบบนั้น NINDS ระบุว่าอาการของปลายประสาทอักเสบเกิดได้ตั้งแต่ไม่กี่วันจนถึงหลายปี และการฟื้นตัวขึ้นกับชนิดและความรุนแรงของความเสียหาย คำโฆษณาที่บอกตัวเลขวันแน่นอนจึงควรตั้งข้อสงสัย

สารที่มักถูกพูดถึง เช่น กรดอัลฟาไลโปอิก มีงานวิจัยในคนเฉพาะเรื่องอาการปลายประสาทจากเบาหวาน ที่ขนาด 600 มก. ต่อวันขึ้นไป และวัดผลเป็นคะแนนอาการระยะสั้น อ่านรายละเอียดที่ ALA เบาหวาน กรดอัลฟาไลโปอิกกับอาการชา งานวิจัยใช้ขนาดเท่าไร

ใช้เวลานานแค่ไหนกว่าจะดีขึ้น และทำไมตอบแน่นอนไม่ได้

ไม่มีตัวเลขเดียวที่ใช้ได้กับทุกคน เพราะขึ้นกับอย่างน้อย 3 เรื่อง

1. 1สาเหตุ บางสาเหตุแก้ได้หมด บางสาเหตุทำได้แค่ชะลอ
2. 2ระยะเวลาที่เป็นมาก่อนพบแพทย์ MedlinePlus ระบุว่าผลการรักษาขึ้นกับทั้งสาเหตุและระยะเวลาที่เส้นประสาทเสียหาย
3. 3ชนิดของเส้นประสาทที่เสียและความรุนแรง ซึ่งต้องอาศัยการตรวจของแพทย์

สิ่งที่ทำได้ระหว่างนี้คือ ป้องกันอันตรายจากความชา MedlinePlus แนะนำให้สวมรองเท้าตลอดเวลา ดูเท้าทุกวัน ทดสอบน้ำอุ่นด้วยข้อศอก เก็บพรมและสายไฟออกจากทางเดิน และติดราวจับในห้องน้ำ

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าไลฟ์ (Beta Life)

เบต้าไลฟ์ (Beta Life) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0025 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 500 มก. ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ส่วนประกอบที่คนมักถามเมื่อพูดถึงปลายประสาทอักเสบ คือ

• •วิตามินบี6 1 มก. — ค่าแนะนำอายุ 51 ปีขึ้นไป ชาย 1.7 มก. หญิง 1.5 มก. ส่วนอาการชาจากบี6 เกินขนาดมักเกิดเมื่อกินเกิน 1,000 มก. ต่อวัน ผู้ที่กินวิตามินบีรวมหลายตัวควรนับบี6 รวมกันทุกผลิตภัณฑ์
• •วิตามินบี12 1 ไมโครกรัม — ค่าแนะนำผู้ใหญ่ 2.4 ไมโครกรัม งานวิจัยแบบสุ่มเรื่องอาการชาในผู้ใช้เมทฟอร์มินใช้ 1,000 ไมโครกรัมต่อวัน สูงกว่าในแคปซูล 1,000 เท่า ปริมาณในแคปซูลจึงไม่ใช่ขนาดที่ใช้แก้ภาวะขาด
• •กรดอัลฟาไลโปอิก 40 มก. — เป็นสารที่มีงานวิจัยในคนเกี่ยวกับอาการปลายประสาทจากเบาหวาน โดยใช้ขนาด 600 มก. ต่อวันขึ้นไป (ในแคปซูลมี 40 มก.) ผลชัดที่สุดเป็นการฉีดเข้าหลอดเลือดระยะสั้น ส่วนการกินนาน 4 ปีไม่ผ่านตัวชี้วัดหลัก และยังไม่มีงานวิจัยในปลายประสาทอักเสบจากสาเหตุอื่น

ปลายประสาทอักเสบต้องดูแลตามสาเหตุที่แพทย์ตรวจพบ ไม่มีหลักฐานว่าผลิตภัณฑ์นี้ทำให้เส้นประสาทฟื้นตัว และไม่ได้ใช้แทนการตรวจหรือยาที่แพทย์สั่ง

ส่วนประกอบอื่นมีสารสกัดเห็ดหลินจือ 50 มก. ซึ่งมีรายงานการบาดเจ็บของตับ และอาจเสริมฤทธิ์ยาลดความดัน ยาเบาหวาน และยาต้านเกล็ดเลือด กรดอัลฟาไลโปอิกอาจทำให้น้ำตาลต่ำในผู้ที่ใช้อินซูลินหรือยาเบาหวาน ผู้ป่วยที่ใช้ยาเหล่านี้หรือเป็นโรคไตควรนำกล่องไปให้แพทย์หรือเภสัชกรดูก่อน เพราะแนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยไม่แนะนำให้ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังทุกคนกินวิตามินเสริมเป็นประจำ และให้ใช้สมุนไพรด้วยความระมัดระวัง

ฉลากระบุว่ามีส่วนประกอบของไข่ ผู้แพ้ไข่ไม่ควรรับประทาน เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน และผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าไลฟ์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที