กฎหมายโฆษณาอาหารเสริมไทย อะไรพูดได้ อะไรพูดไม่ได้

คำถามที่ผู้บริโภคควรรู้คำตอบคือ ทำไมอาหารเสริมถึงพูดว่าช่วยเรื่องโน้นเรื่องนี้ไม่ได้ ทั้งที่บางอย่างอาจเป็นความจริง

คำตอบอยู่ที่โครงสร้างของกฎหมาย ซึ่งเข้าใจได้ไม่ยากและช่วยให้คุณดูออกว่าใครกำลังทำผิด

กฎหมายหลักคือ พระราชบัญญัติอาหาร พ.ศ. 2522

เป็นกฎหมายที่ควบคุมทั้งการผลิต การนำเข้า การจำหน่าย และ การโฆษณา อาหาร ซึ่งรวมถึงผลิตภัณฑ์เสริมอาหารด้วย

ในเรื่องโฆษณามีสองหลักการที่ต้องแยกให้ออก

หลักการที่ 1 ห้ามโฆษณาเป็นเท็จหรือหลอกลวง

ข้อความที่ ไม่จริง หรือ ทำให้เข้าใจผิด ใช้โฆษณาไม่ได้

ในกรณีนี้ ความจริงเป็นข้อต่อสู้ได้ คือถ้าพิสูจน์ได้ว่าข้อความนั้นจริงและไม่หลอกลวง ก็ไม่เข้าข่าย

หลักการที่ 2 การโฆษณาคุณประโยชน์ คุณภาพ หรือสรรพคุณ ต้องได้รับอนุญาตก่อน

นี่คือจุดที่คนเข้าใจผิดมากที่สุด

กฎหมายกำหนดว่า การโฆษณาคุณประโยชน์ คุณภาพ หรือสรรพคุณของอาหาร ต้องได้รับอนุญาตจากผู้อนุญาตก่อน จึงจะเผยแพร่ได้

หมายความว่าแม้ข้อความนั้นจะเป็นความจริง ถ้ายังไม่ได้ขออนุญาต ก็ยังผิด

การขออนุญาตโฆษณาอาหารจะได้เอกสารที่เรียกกันว่า ฆอ. ซึ่งระบุข้อความที่อนุญาตให้ใช้ได้ไว้ชัดเจน

แล้วขออนุญาตแล้วพูดเรื่องโรคได้ไหม

ไม่ได้

เพราะผลิตภัณฑ์เสริมอาหารถูกจัดเป็น อาหาร ไม่ใช่ ยา

ฉลากของผลิตภัณฑ์เสริมอาหารเองต้องแสดงข้อความว่า "ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค"

ข้อความที่โยงผลิตภัณฑ์เข้ากับการป้องกัน บำบัด บรรเทา หรือรักษาโรค จึงไม่ใช่สิ่งที่ขออนุญาตแล้วจะได้ เพราะขัดกับสถานะของผลิตภัณฑ์เอง

สรุปสั้นที่สุด

• •ข้อมูลตามฉลาก เช่น ส่วนประกอบ ปริมาณ วิธีรับประทาน เลข อย. — ใช้ได้
• •คุณประโยชน์หรือสรรพคุณทั่วไป — ต้องขออนุญาตก่อน และใช้ได้เฉพาะข้อความที่ได้รับอนุญาต
• •ข้อความที่โยงกับโรค — ใช้ไม่ได้ ไม่ว่าจะขออนุญาตหรือไม่

ตัวอย่างที่หน่วยงานราชการเคยยกมา

ในประกาศของศูนย์ต่อต้านข่าวปลอมเรื่องผลิตภัณฑ์เสริมอาหารรายหนึ่ง อย. ยกข้อความโฆษณาที่พบมาแล้วสรุปว่าเป็นการโฆษณาสรรพคุณอันเป็นเท็จ ตัวอย่างข้อความที่ถูกยกมาเช่น

• •ช่วยลดไขมันในเลือด
• •ป้องกันความดันโลหิตสูง
• •ลดความเสี่ยงโรคที่เกี่ยวกับหัวใจ
• •"ไม่เห็นผล ยินดีคืนเงิน"

ข้อสุดท้ายน่าสนใจ เพราะดูเผิน ๆ เหมือนเป็นเรื่องเงื่อนไขการขาย แต่ถูกนับรวมเป็นการโฆษณาสรรพคุณ อธิบายไว้ที่ โฆษณา "ไม่เห็นผลยินดีคืนเงิน" ผิดกฎหมายไหม

บทลงโทษ

พระราชบัญญัติอาหาร พ.ศ. 2522 กำหนดโทษไว้สำหรับผู้ฝ่าฝืน โดยความหนักเบาขึ้นกับฐานความผิด

สิ่งที่ผู้บริโภคควรรู้คือ ผู้ที่รับผิดคือผู้โฆษณา ซึ่งอาจเป็นตัวแทนจำหน่ายรายใดรายหนึ่ง ไม่จำเป็นต้องเป็นเจ้าของแบรนด์

นี่คือเหตุผลที่ตัวแทนคนละรายของสินค้าตัวเดียวกัน อาจเขียนโฆษณาต่างกันมาก

ทำไมเว็บนี้ถึงเขียนเรื่องนี้

เพราะเราขายผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร และเราเลือกที่จะอยู่ในกรอบนี้อย่างเคร่งครัด

ทั้งเว็บนี้ไม่มีประโยคใดที่อ้างว่าผลิตภัณฑ์ช่วยเรื่องใด มีแต่ข้อมูลที่พิมพ์อยู่บนฉลากจริงและความรู้สุขภาพทั่วไปที่ไม่ผูกกับสินค้า

และเมื่อคุณรู้กฎแล้ว คุณจะดูออกทันทีว่าผู้ขายรายไหนกำลังทำผิด ซึ่งเป็นเครื่องมือป้องกันตัวที่ดีที่สุด

ตรวจสอบข้อกฎหมายด้วยตัวเอง

ตัวบทกฎหมายและประกาศที่เกี่ยวข้องเผยแพร่อยู่บนเว็บไซต์ของสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา

หากมีข้อสงสัยเฉพาะกรณี ควรปรึกษาผู้มีความรู้ทางกฎหมาย เพราะบทความนี้เป็นการอธิบายภาพรวมเพื่อความเข้าใจของผู้บริโภค ไม่ใช่คำวินิจฉัยทางกฎหมาย

อ่านต่อ

• •วิธีเช็คเบต้าออยล์ของแท้ ด้วยเลข อย. ทำเองได้ใน 3 นาที
• •เช็คลิสต์ 10 ข้อก่อนโอนเงินซื้ออาหารเสริม
• •10 ประโยคโฆษณาอาหารเสริมที่ผิดกฎหมาย ดูออกได้ใน 5 วินาที

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้อธิบายข้อกฎหมายและวิธีตรวจสอบข้อมูลด้วยตัวเอง ไม่ได้ระบุว่าผลิตภัณฑ์ใดให้ผลอย่างไรต่อร่างกาย และไม่ใช่คำวินิจฉัยทางกฎหมายเฉพาะกรณี

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีโรคประจำตัวหรือใช้ยาอยู่ ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารทุกชนิด