โรคไตรักษาหายไหม ไตเสื่อมฟื้นฟูได้ไหม คำตอบตรง ๆ ตามระยะ

คำตอบสั้น: โรคไตเรื้อรัง รักษาไม่หายขาด แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยเขียนไว้ตรง ๆ ว่าเป็นโรคเรื้อรังที่ต้องรักษาต่อเนื่อง และเมื่อไตเสื่อมเรื้อรังแล้วจะไม่ฟื้นกลับมาทำงานได้เหมือนปกติ แต่ ชะลอได้จริง เป้าหมายจึงไม่ใช่ทำให้ค่าไตกลับมาเหมือนเดิม แต่คือทำให้ค่าไตลดลงช้าที่สุด จนไม่ต้องฟอกไตหรือเลื่อนการฟอกไตออกไปให้นานที่สุด ส่วนไตวายเฉียบพลันต่างออกไป เพราะมักฟื้นกลับได้ถ้ารักษาทัน

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •โรคไตเรื้อรังรักษาไม่หายขาด แต่ชะลอได้ (สมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย ศูนย์ศรีพัฒน์ มช.)
• •NIDDK ระบุว่าเพิ่มค่า GFR ไม่ได้ แต่พยายามไม่ให้ลดลงต่อได้
• •ไตวายเฉียบพลันต่างกัน เพราะไตอาจกลับมาทำงานปกติได้ถ้ารักษาทันท่วงที
• •เป้าหมายการรักษา: คุมความดัน คุมน้ำตาล ลดโปรตีนรั่ว ลดเค็ม เลิกบุหรี่ เลี่ยงยาที่ทำร้ายไต
• •ยังไม่พบผลการศึกษาทางคลินิกที่น่าเชื่อถือว่าเห็ดหลินจือช่วยผู้ป่วยโรคไต

โรคไตเรื้อรังรักษาหายขาดได้ไหม

ไม่ได้ และนี่คือคำตอบจากแพทย์โรคไตทุกแหล่งที่เราตรวจ

• •คำนำของข้อแนะนำเวชปฏิบัติ สมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2565 ระบุว่าโรคไตเรื้อรังเป็นโรคเรื้อรังที่รักษาไม่หายขาด และต้องรักษาอย่างต่อเนื่อง
• •ศูนย์ศรีพัฒน์ คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ระบุว่าหากได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นไตเรื้อรัง ไตจะไม่สามารถฟื้นกลับมาทำงานได้เหมือนปกติ
• •สถาบัน NIDDK ของสหรัฐฯ เขียนว่า "เพิ่มค่า GFR ไม่ได้ แต่พยายามไม่ให้ลดลงต่อได้"

ฟังแล้วอาจใจหาย แต่ข่าวดีอยู่ในประโยคสุดท้าย NIDDK ระบุว่าผู้ที่เป็นเบาหวานและมีโรคไตส่วนใหญ่ไม่ได้ไปถึงขั้นไตวาย การชะลอจึงมีความหมายจริง

ไตเสื่อมแบบไหนกลับมาดีได้ แบบไหนไม่กลับ

แบบที่มีโอกาสกลับมา

ไตวายเฉียบพลัน คือไตทำงานลดลงอย่างรวดเร็วในเวลาเป็นชั่วโมงหรือวัน เช่น จากท้องเสียรุนแรง เสียเลือดมาก ติดเชื้อในกระแสเลือด หรือยาบางชนิด ศูนย์ศรีพัฒน์ มช. ระบุว่าถ้าแพทย์รักษาได้ทัน การทำงานของไตจะฟื้นตัวดีขึ้นได้ อ่านเพิ่มที่ ไตวายเฉียบพลันเกิดจากอะไร

ค่าผิดปกติครั้งเดียว ยังไม่ใช่โรคไตเรื้อรัง แนวทาง KDIGO 2024 กำหนดว่าต้องผิดปกตินานอย่างน้อย 3 เดือน และห้ามสรุปจากผลครั้งเดียว เพราะอาจเป็นไตบาดเจ็บเฉียบพลัน NKF ก็ระบุว่าอัลบูมินในปัสสาวะสูงชั่วคราวได้จากการขาดน้ำหรือออกกำลังกายหนัก ผลที่กลับมาปกติในการตรวจซ้ำแบบนี้จึงไม่ใช่ "ไตฟื้น" แต่เป็นเพราะตั้งแต่แรกยังไม่ใช่โรคไตเรื้อรัง

แบบที่ไม่กลับ แต่ชะลอได้

โรคไตเรื้อรัง ที่ยืนยันแล้ว เช่น จากเบาหวาน ความดันสูง หรือถุงน้ำในไต เนื้อไตที่เสียไปจะไม่งอกกลับมา บางสาเหตุมีการรักษาเฉพาะ เช่น ไตอักเสบบางชนิดที่แพทย์ให้ยากดภูมิ (ข้อมูลจาก รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์) แต่เป้าหมายยังคือชะลอ ไม่ใช่ทำให้เนื้อไตกลับมาใหม่

ถ้าไม่ใช่ให้หาย เป้าหมายการรักษาโรคไตเรื้อรังคืออะไร

แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยกำหนดเป้าหมายไว้ 5 ข้อ

1. 1คัดกรองให้พบเร็ว และส่งต่ออายุรแพทย์โรคไตอย่างเหมาะสม
2. 2ชะลอการเสื่อมของไต เพื่อป้องกันหรือยืดเวลาก่อนต้องบำบัดทดแทนไต
3. 3ประเมินและดูแลภาวะแทรกซ้อน เช่น ซีด เกลือแร่ผิดปกติ กระดูก
4. 4ลดความเสี่ยงต่อโรคหัวใจและหลอดเลือด ซึ่งเป็นสาเหตุการเสียชีวิตสำคัญของผู้ป่วยโรคไต
5. 5เตรียมผู้ป่วยให้พร้อมสำหรับการบำบัดทดแทนไตในเวลาที่เหมาะสม

ข้อ 4 มักถูกลืม แต่แนวทางเดียวกันระบุว่าโรคหัวใจและหลอดเลือดเป็นสาเหตุการเสียชีวิตที่สำคัญของผู้ป่วยโรคไตเรื้อรัง การคุมความดัน ไขมัน และเลิกบุหรี่ จึงดูแลทั้งไตและหัวใจไปพร้อมกัน

ไตเสื่อมฟื้นฟูยังไง คำว่าฟื้นฟูในทางการแพทย์หมายถึงอะไร

เมื่อแพทย์โรคไตพูดถึงการ "ดูแลไต" สิ่งที่วัดได้จริงคือ 2 อย่าง NIDDK อธิบายว่าการรักษาได้ผลดีเมื่อ

• •ค่า eGFR คงที่ ไม่ลดลงต่อเนื่อง
• •อัลบูมินในปัสสาวะคงที่หรือลดลง

ดังนั้นถ้าค่า eGFR ของคุณทรงตัวอยู่ระดับเดิมมาหลายปี นั่นคือความสำเร็จ ไม่ใช่ความล้มเหลว คณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดล อธิบายว่าค่าครีเอตินินซึ่งใช้คำนวณ eGFR ขึ้นลงได้จากมวลกล้ามเนื้อ อาหารโปรตีน และยาบางชนิด จึงต้องดูแนวโน้มหลายครั้งรวมกัน ไม่ใช่ดูครั้งเดียว อ่านเพิ่มที่ ค่าไตเพิ่มได้ไหม

ระยะ 1–2 กับระยะ 4–5 ต่างกันแค่ไหนในเรื่องการชะลอ

ยิ่งเจอเร็ว ยิ่งมีเนื้อไตเหลือให้ดูแลมาก ระยะของโรคแบ่งตามค่า eGFR ระยะ 1 คือ 90 ขึ้นไป ระยะ 2 คือ 60–89 ระยะ 3a คือ 45–59 ระยะ 3b คือ 30–44 ระยะ 4 คือ 15–29 และระยะ 5 คือต่ำกว่า 15 ดูรายละเอียดที่ โรคไตเรื้อรังแบ่งระยะอย่างไร

ความต่างที่เห็นชัดคือความถี่ในการติดตาม แนวทางของสมาคมโรคไตฯ แนะนำให้ผู้ป่วยที่อาการคงที่ตรวจติดตามดังนี้

• •ระยะ 1–2: อย่างน้อยทุก 12 เดือน หรือทุก 6 เดือนถ้าโปรตีนรั่วมาก
• •ระยะ 3a: อย่างน้อยทุก 6 เดือน หรือทุก 4 เดือนถ้าโปรตีนรั่วมาก
• •ระยะ 3b: อย่างน้อยทุก 6 เดือน หรือทุก 4 เดือนถ้ามีโปรตีนรั่ว
• •ระยะ 4: อย่างน้อยทุก 4 เดือน หรือทุก 3 เดือนถ้าโปรตีนรั่วมาก

ในระยะ 4–5 นอกจากชะลอแล้ว แพทย์ต้องเริ่มคุยเรื่องการเตรียมบำบัดทดแทนไต รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ ระบุว่าการบำบัดทดแทนไตเริ่มเมื่อ eGFR ต่ำกว่า 6 หรือต่ำกว่า 15 ร่วมกับมีภาวะแทรกซ้อนที่ยาคุมไม่ได้ อ่านทางเลือกได้ที่ โรคไตระยะสุดท้าย

โฆษณาว่ากินแล้วไตฟื้น เชื่อได้ไหม

ไม่ควรเชื่อ เพราะขัดกับข้อเท็จจริงข้างต้นที่ว่าค่า GFR ดันขึ้นไม่ได้ และยังไม่มีอาหารเสริมใดที่มีหลักฐานว่าทำให้ไตเรื้อรังกลับมาปกติ

• •หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดล ตอบคำถามเรื่องเห็ดหลินจือกับผู้ป่วยโรคไตว่า ยังไม่พบผลการศึกษาทางคลินิกที่น่าเชื่อถือมาสนับสนุน และเตือนว่าผลิตภัณฑ์ที่วัตถุดิบไม่ได้มาตรฐานหรือปนเปื้อนอาจส่งผลเสียต่อตับและไต
• •แนวทางของสมาคมโรคไตฯ ให้หลีกเลี่ยงยาแก้ปวด NSAIDs และ ใช้สมุนไพรต่าง ๆ ด้วยความระมัดระวัง เพราะอาจทำให้ไตเสื่อมเร็วขึ้น

ถ้าเห็นคำว่า "ไตฟื้น" "ล้างไต" "ไม่ต้องฟอกไต" ให้ถือเป็นสัญญาณเตือน ดูวิธีสังเกตได้ที่ ประโยคโฆษณาอาหารเสริมที่ผิดกฎหมาย และเหตุผลที่อาหารเสริมใช้แทนยาไม่ได้ที่ ทำไมอาหารเสริมใช้แทนยาที่แพทย์สั่งไม่ได้

ต้องทำอะไรบ้างเพื่อไม่ให้ต้องฟอกไต

สิ่งที่มีหลักฐานและอยู่ในแนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2565

1. 1คุมความดันให้ต่ำกว่า 130/80 มม.ปรอท แต่ไม่ควรลดตัวบนต่ำกว่า 120 เป้าของแต่ละคนให้แพทย์กำหนด
2. 2ใช้ยาที่ชะลอไตตามแพทย์สั่ง ผู้ที่มีโปรตีนรั่วมักได้ยากลุ่ม ACEi หรือ ARB ผู้ป่วยเบาหวานที่มีโรคไตอาจได้ยากลุ่ม SGLT2i เพื่อลดโปรตีนรั่วและชะลอไตเสื่อม
3. 3คุมน้ำตาล ถ้าเป็นเบาหวาน
4. 4ลดโซเดียมให้น้อยกว่าวันละ 2,000 มิลลิกรัม
5. 5เลิกบุหรี่ เพราะผู้ที่ยังสูบเข้าสู่ไตวายระยะสุดท้ายเร็วกว่า
6. 6กินโปรตีนให้พอดี ปริมาณขึ้นกับระยะโรคและการเป็นเบาหวาน ให้แพทย์หรือนักกำหนดอาหารคำนวณ อ่านที่ โภชนบำบัดสำหรับผู้ป่วยไต ใครเป็นคนกำหนด
7. 7เลี่ยงยาแก้ปวด NSAIDs ยาชุด ยาลูกกลอน และบอกแพทย์ทุกครั้งที่จะเริ่มยาหรือผลิตภัณฑ์ใหม่

ขั้นตอนเหล่านี้ฟังดูธรรมดา แต่เป็นสิ่งเดียวกับที่แพทย์โรคไตใช้จริง ดูรายละเอียดแต่ละข้อได้ที่ ชะลอไตเสื่อมทำอย่างไร

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าไลฟ์ (Beta Life)

เบต้าไลฟ์ (Beta Life) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0025 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 500 มก. ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ต่อ 1 แคปซูลมีผงไข่ขาว 230 มก. สารสกัดเห็ดหลินจือ 50 มก. กรดอัลฟาไลโปอิก (99%) 40 มก. ดีแอล-แอลฟา-โทโคเฟอริล อะซีเตต (50%) 20 มก. วิตามินดี3 200 IU วิตามินบี6 1 มก. วิตามินบี12 1 ไมโครกรัม และกรดโฟลิก 100 ไมโครกรัม

• •สารสกัดเห็ดหลินจือ 50 มก. — เห็ดหลินจือเป็นสารที่มีงานวิจัยเกี่ยวกับไต ส่วนใหญ่เป็นการทดลองในสัตว์และเซลล์ เช่น แบบจำลองไตจากเบาหวานและไตวายเฉียบพลันจากยา ซึ่งยังนำมาสรุปผลในคนไม่ได้ ในคนมีเพียงรายงานขนาดเล็กในโรคไตชนิด FSGS ที่ไม่มีกลุ่มเปรียบเทียบ และบทคัดย่อไม่ได้ระบุขนาดที่ใช้ จึงเทียบกับ 50 มก. ในแคปซูลไม่ได้ ยังไม่มีงานวิจัยใดแสดงว่าเห็ดหลินจือทำให้โรคไตเรื้อรังกลับมาปกติ

แคปซูลนี้ไม่ได้ทำให้เนื้อไตกลับมาใหม่ และไม่ได้อยู่ในรายการสิ่งที่ชะลอไตตามแนวทางเวชปฏิบัติข้างต้น

เห็ดหลินจือมีรายงานการบาดเจ็บของตับ รวมถึงผู้ป่วยในไทยที่เสียชีวิตจากตับอักเสบรุนแรง และอาจเสริมฤทธิ์ยาต้านเกล็ดเลือด ยาละลายลิ่มเลือด ยาลดความดัน และยาเบาหวาน แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยไม่แนะนำให้ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังทุกคนกินวิตามินเสริมเป็นประจำ แต่ให้เสริมเมื่อผลตรวจหรืออาการบ่งชี้ว่าขาด และให้ใช้สมุนไพรด้วยความระมัดระวัง ผู้ป่วยไตจึงควรนำกล่องไปให้แพทย์โรคไตที่ดูแลดูก่อนทุกครั้ง

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าไลฟ์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที