คนเป็นโรคไตกินอาหารเสริมได้ไหม ต้องบอกหมอไหม และเตรียมอะไรไปถาม

คำตอบสั้น: คนเป็นโรคไตกินอาหารเสริมบางชนิดได้ แต่ไม่มีคำตอบเดียวที่ใช้กับทุกคน ขึ้นกับระยะโรค ผลเลือด (โพแทสเซียม ฟอสฟอรัส แคลเซียม) ยาที่กินอยู่ และส่วนประกอบในผลิตภัณฑ์ แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยไม่แนะนำวิตามินเสริมเป็นประจำในผู้ป่วยทุกราย และให้ใช้สมุนไพรด้วยความระมัดระวัง ส่วนแนวทาง KDIGO ให้แพทย์ทบทวนอาหารเสริมทุกตัว ต้องบอกหมอทุกครั้ง และหมอไม่ได้ห้ามไม่ได้แปลว่าหมออนุญาต ถ้าหมอยังไม่เคยเห็นฉลาก

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •ปัจจัยที่ใช้ตัดสินมี 4 อย่าง คือ ระยะโรค ผลเลือด ยาที่กิน และส่วนประกอบในผลิตภัณฑ์
• •ส่วนประกอบที่ต้องระวัง: โพแทสเซียม ฟอสฟอรัสแฝง สมุนไพรไม่ทราบที่มา โปรตีนขนาดสูง และวิตามินบางตัว
• •KDIGO 2024 รวบรวมสมุนไพรและอาหารเสริมที่มีรายงานพิษต่อไต เช่น ชะเอมเทศ ลูกยอ ครีเอทีน โครเมียมพิโคลิเนต มะเฟือง
• •ศูนย์ศรีพัฒน์ คณะแพทยศาสตร์ มช. แนะนำผู้ป่วยไตเรื้อรังให้งดสมุนไพร ยาต้ม ยาหม้อ ยาลูกกลอน
• •เตรียมกล่องหรือรูปฉลากด้านส่วนประกอบ ปริมาณที่กินจริง และผลเลือดล่าสุดไปถามทุกครั้ง

คนเป็นโรคไตกินอาหารเสริมได้ไหม ขึ้นกับอะไร

ขึ้นกับ 4 เรื่องที่แพทย์ต้องดูพร้อมกัน

1. 1ระยะโรคไต ยิ่งค่า eGFR (อัตราการกรองของไต) ต่ำ ไตยิ่งกำจัดสารส่วนเกินได้น้อย
2. 2ผลเลือด โดยเฉพาะโพแทสเซียม ฟอสฟอรัส และแคลเซียม เพราะผลิตภัณฑ์บางตัวเพิ่มค่าเหล่านี้
3. 3ยาที่กินอยู่ เช่น ยาละลายลิ่มเลือด ยาเบาหวาน ยาลดความดัน ยากดภูมิคุ้มกัน ซึ่งอาจตีกับส่วนประกอบบางชนิด
4. 4ส่วนประกอบในผลิตภัณฑ์ ทั้งตัวสารหลักและส่วนประกอบไม่ออกฤทธิ์

แนวทางเวชปฏิบัติของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2565 วางหลักไว้ 2 ข้อที่ใช้กับเรื่องนี้โดยตรง คือ ข้อ 10.6 ไม่แนะนำให้เสริมวิตามินเป็นประจำทุกราย ให้เสริมเฉพาะเมื่อมีหลักฐานว่าขาด และข้อ 14.2 ให้ใช้สมุนไพรต่าง ๆ ด้วยความระมัดระวังเพราะอาจทำให้ไตเสื่อมเร็วขึ้น ส่วนแนวทาง KDIGO 2024 ให้แพทย์ทบทวนและจำกัดยาที่ซื้อเอง อาหารเสริม และสมุนไพรที่อาจเป็นอันตรายต่อผู้ป่วยไต และให้ถามเรื่องสมุนไพรเป็นประจำ

อาหารเสริมทำให้ไตทำงานหนักจริงไหม

"ไตทำงานหนัก" ไม่ใช่คำที่แพทย์ใช้ แต่ความกังวลนี้มีส่วนจริงใน 4 แบบ

• •สารสะสม NKF อธิบายว่าคนเป็นโรคไตเก็บสารต่าง ๆ ไว้ในร่างกายนานกว่า ระดับวิตามินบางตัวจึงสูงเกินได้
• •สารที่มีรายงานพิษต่อไตโดยตรง KDIGO 2024 รวบรวมไว้ เช่น ชะเอมเทศ กรดอริสโตโลคิกในสมุนไพรจีนบางชนิด ลูกยอ ครีเอทีน โครเมียมพิโคลิเนต และมะเฟือง
• •การปนเปื้อน ศูนย์ข้อมูลยา รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ ระบุว่าพบตะกั่ว ทองแดง ปรอท และสเตียรอยด์เจือปนในยาลูกกลอนที่ขายในท้องตลาดมากกว่าครึ่งหนึ่ง NKF ก็เตือนเรื่องโลหะหนักในอาหารเสริมเช่นกัน
• •โปรตีนขนาดสูง ศูนย์โรคไต รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ เตือนว่าผู้ป่วยไตวายเรื้อรังไม่ควรรับโปรตีนปริมาณสูง เช่น จากคอลลาเจน และ KDIGO 2024 ให้ผู้ที่เสี่ยงไตเสื่อมเลี่ยงโปรตีนเกิน 1.3 กรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัมต่อวัน

ส่วนผลิตภัณฑ์ที่อ้างว่า "ล้างไต" หรือ "ดีท็อกซ์ไต" NKF ให้เลี่ยงทั้งหมด และย้ำว่าธรรมชาติไม่ได้แปลว่าปลอดภัย อ่านเพิ่มที่ ล้างพิษไต ช่วยไตจริงไหม และ ยาสมุนไพรทำลายไตไหม

ส่วนประกอบแบบไหนต้องระวัง

โพแทสเซียม

โพแทสเซียมในเลือดที่สูงมากอาจทำให้หัวใจเต้นผิดปกติหรือหยุดเต้นได้ NKF ระบุสมุนไพรที่มีโพแทสเซียมสูง เช่น ขมิ้นชัน มะระ บัวบก ลูกยอ ตะไคร้ น้ำมะพร้าว และใบหรือผลมะละกอ เอกสารของสมาคมโรคไตฯ ให้ผู้ที่โพแทสเซียมสูงงดน้ำสกัดเข้มข้นจากสมุนไพรที่ไม่รู้ปริมาณโพแทสเซียมไว้ก่อน และเลี่ยงเกลือเทียมที่ใช้โพแทสเซียมคลอไรด์

ฟอสฟอรัสแฝง

NKF เตือนให้อ่านส่วนประกอบไม่ออกฤทธิ์ด้วย เพราะสิ่งที่เขียนว่าสารกันเสียอาจเป็นสารเติมแต่งฟอสฟอรัส และแนวทาง KDIGO ระบุว่าฟอสฟอรัสจากสารเติมแต่งดูดซึมได้ง่ายกว่าฟอสฟอรัสจากอาหารสด

สมุนไพรไม่ทราบที่มาและสูตรผสม

ผลิตภัณฑ์ที่เขียนแค่ "สารสกัดสมุนไพรรวม" โดยไม่บอกชนิดและปริมาณ แพทย์ประเมินไม่ได้ NKF ให้เลี่ยงสูตรผสมแบบนี้

โปรตีนและวิตามินบางตัว

ผงโปรตีนและคอลลาเจนต้องนับรวมในโควตาโปรตีนที่แพทย์กำหนด ส่วนวิตามินเอ วิตามินซีขนาดสูง และวิตามินอี มีรายละเอียดที่ คนเป็นโรคไตห้ามกินวิตามินอะไร

ไตระยะ 3 ระยะ 4 ระยะ 5 และฟอกไต ต่างกันอย่างไรเรื่องอาหารเสริม

ยิ่งระยะสูง ข้อจำกัดยิ่งมาก ตัวเลขข้างล่างเป็นภาพรวม ค่าที่ใช้กับแต่ละคนให้แพทย์และนักกำหนดอาหารกำหนด

• •ระยะ 3 (eGFR 30–59): คณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดล ระบุว่าภาวะแทรกซ้อนเริ่มตั้งแต่ระยะนี้ เช่น โพแทสเซียมคั่ง แคลเซียมและฟอสเฟตผิดปกติ โลหิตจาง แนวทางไทยแนะนำโปรตีนประมาณ 0.6–0.8 กรัมต่อกิโลกรัมต่อวัน ขึ้นกับว่าเป็นเบาหวานหรือไม่
• •ระยะ 4–5 (eGFR ต่ำกว่า 30): ศูนย์ศรีพัฒน์ มช. ให้ผู้ป่วยไตที่แพทย์ให้จำกัดอาหาร คุมโพแทสเซียม 2,000–3,000 มก. ต่อวัน และฟอสฟอรัส 800–1,000 มก. ต่อวัน ผลิตภัณฑ์ที่มีโพแทสเซียมหรือฟอสฟอรัสแฝงจึงต้องนับรวมด้วย
• •ฟอกไต: ความต้องการโปรตีนเพิ่มเป็น 1.0–1.2 กรัมต่อกิโลกรัมต่อวัน แต่ต้องจำกัดน้ำ รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ ให้ดื่มน้ำได้เท่ากับปริมาณปัสสาวะต่อวันบวก 500–700 มล. เครื่องดื่มบำรุงทุกขวดจึงต้องนับเป็นน้ำ และแนวทาง KDOQI 2020 ไม่แนะนำให้ผู้ฟอกไตเสริมวิตามินเอหรืออีเป็นประจำ

รายละเอียดอาหารแต่ละระยะอยู่ที่ อาหารโรคไตระยะ 3 ระยะ 4 ระยะ 5 ต่างกันอย่างไร

ต้องบอกหมอไหม ถ้าหมอไม่ได้ห้ามแปลว่าอนุญาตไหม

ต้องบอกทุกครั้ง และ "ไม่ได้ห้าม" ไม่เท่ากับ "อนุญาต" NKF สรุปคำแนะนำหลักไว้สั้น ๆ ว่าให้บอกทีมรักษาเรื่องทุกอย่างที่กิน หมอจะประเมินได้ก็ต่อเมื่อเห็นฉลากจริง ถ้าไม่เคยบอก หมอก็ไม่มีโอกาสห้าม

หลายคนลืมบอกเพราะคิดว่าอาหารเสริมเป็นแค่อาหาร แต่แนวทาง KDIGO 2024 ให้แพทย์ถามเรื่องสมุนไพรเป็นประจำ และแนะนำให้หยุดยาทางเลือกที่ไม่ได้สั่งซึ่งอาจเป็นอันตรายต่อไต ข้อสำคัญคือ อาหารเสริมใช้แทนยาที่แพทย์สั่งไม่ได้ อ่านเหตุผลที่ อาหารเสริมใช้แทนยาไม่ได้

เตรียมอะไรไปถามหมอหรือเภสัชกร

เตรียม 5 อย่างนี้ไปทุกครั้ง

1. 1กล่องหรือรูปฉลากด้านส่วนประกอบ ให้เห็นทั้งสารหลักและส่วนประกอบไม่ออกฤทธิ์ พร้อมปริมาณต่อเม็ด
2. 2วิธีกินจริง วันละกี่เม็ด กินมานานเท่าไร และกินเพราะอะไร
3. 3รายการทุกอย่างที่กินร่วม ทั้งยา วิตามิน ยาสมุนไพร เครื่องดื่มบำรุง
4. 4ผลเลือดล่าสุด โดยเฉพาะ eGFR โพแทสเซียม ฟอสฟอรัส แคลเซียม
5. 5คำถามที่จดไว้ เช่น ตัวนี้มีอะไรที่ตีกับยาของเราไหม ต้องเจาะเลือดติดตามอะไร ถ้าจะกินต่อ ต้องกลับมาตรวจเมื่อไร

วิธีเตรียมตัวไปหาหมอสำหรับผู้สูงอายุอยู่ที่ เตรียมตัวไปหาหมออย่างไรให้ได้คำตอบครบ วิธีอ่านฉลากอยู่ที่ คนเป็นไตอ่านฉลากอาหารเสริมอย่างไร และวิธีถามเภสัชกรอยู่ที่ อาหารเสริมกินคู่กับยาได้ไหม

ซุปไก่สกัดและเครื่องดื่มบำรุงกินได้ไหม

แหล่งที่เราเปิดตรวจไม่มีคำแนะนำเฉพาะเรื่องซุปไก่สกัดสำหรับผู้ป่วยไต จึงขอให้ข้อมูลเท่าที่มีหลักฐาน

• •เอกสารอาหารโรคไตของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย (รศ.ชวลิต รัตนกุล) จัด น้ำต้มเนื้อ น้ำสกัดจากเนื้อสัตว์ และซุปใส ไว้ในกลุ่มอาหารพิวรีนสูงที่ผู้ป่วยไตซึ่งกรดยูริกในเลือดสูงเกิน 7 มก./ดล. ควรงด
• •ผู้ฟอกไตต้องนับเครื่องดื่มทุกขวดในโควตาน้ำของวัน
• •เครื่องดื่มบำรุงที่ผสมสมุนไพรเข้มข้นอยู่ในกลุ่มที่เอกสารเดียวกันให้ผู้ที่โพแทสเซียมสูงงดไว้ก่อน ถ้าไม่รู้ปริมาณโพแทสเซียม

ก่อนดื่มเป็นประจำ ให้นำฉลากไปให้นักกำหนดอาหารดูโซเดียม โปรตีน และโพแทสเซียมต่อขวด

เมื่อไรควรหยุดอาหารเสริมและรีบพบแพทย์

• •ก่อนผ่าตัดหรือทำหัตถการ MedlinePlus ให้บอกแพทย์เรื่องวิตามิน อาหารเสริม และยาจากธรรมชาติทุกชนิด และระบุว่าในช่วง 2 สัปดาห์ก่อนผ่าตัดอาจต้องหยุดสิ่งที่เพิ่มความเสี่ยงเลือดออก เช่น วิตามินอี ให้ทีมผ่าตัดเป็นผู้กำหนด ดู ก่อนผ่าตัดต้องหยุดอาหารเสริมไหม
• •มีอาการข้อใดข้อหนึ่งของไตวายเฉียบพลัน ให้รีบพบแพทย์ทันที ศูนย์โรคไต รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ ระบุ ได้แก่ ปัสสาวะออกน้อยกว่า 400 ซีซีต่อวัน อ่อนเพลีย คลื่นไส้อาเจียน แขนขาบวม เหนื่อยหอบ หรือรู้สึกวูบหวิวจากหัวใจเต้นผิดจังหวะ
• •มีอาการตับผิดปกติข้อใดข้อหนึ่ง เช่น ปัสสาวะสีเหลืองเข้ม ตัวเหลือง ตาเหลือง ให้หยุดและรีบพบแพทย์
• •มีอาการแพ้ ถ้าเป็นผื่นอย่างเดียว ให้หยุดและพบแพทย์ แต่ถ้ามีข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ หายใจลำบาก หน้า ปาก หรือลิ้นบวม เวียนศีรษะจะเป็นลม ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

ข้อสำคัญ: เมื่อต้องหยุด ให้หยุดเฉพาะอาหารเสริม ห้ามหยุดยาที่แพทย์สั่ง

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าไลฟ์ (Beta Life)

เบต้าไลฟ์ (Beta Life) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0025 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 500 มก. ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ต่อ 1 แคปซูลมีผงไข่ขาว 230 มก. สารสกัดเห็ดหลินจือ 50 มก. กรดอัลฟาไลโปอิก (99%) 40 มก. ดีแอล-แอลฟา-โทโคเฟอริล อะซีเตต (50%) 20 มก. วิตามินดี3 200 IU วิตามินบี6 1 มก. วิตามินบี12 1 ไมโครกรัม และกรดโฟลิก 100 ไมโครกรัม

เมื่อใช้หลักในบทความนี้ตรวจส่วนประกอบทีละตัว จะได้ข้อมูลดังนี้

• •ผงไข่ขาว 230 มก. — ไข่ขาวในอาหารเป็นโปรตีนคุณภาพสูงที่ฟอสฟอรัสต่ำ แต่ผงในแคปซูลให้โปรตีนประมาณ 0.19 กรัม (ประมาณจากข้อมูล USDA เพราะฉลากไม่ระบุ) จึงไม่ใช่แหล่งโปรตีนและไม่ได้ใช้แทนโปรตีนจากอาหาร
• •สารสกัดเห็ดหลินจือ 50 มก. — เป็นสารที่มีงานวิจัยเกี่ยวกับไต ส่วนใหญ่ในสัตว์และเซลล์ ในคนมีเพียงรายงานขนาดเล็กที่ไม่มีกลุ่มเปรียบเทียบ งานแบบสุ่มในเบาหวานใช้ 1,400–3,000 มก. ต่อวันและไม่พบผลต่อน้ำตาล ความดัน หรือไขมัน มีรายงานการบาดเจ็บของตับ และอาจเสริมฤทธิ์ยาต้านเกล็ดเลือด ยาลดความดัน และยาเบาหวาน
• •กรดอัลฟาไลโปอิก 40 มก. — มีงานวิจัยในคนเรื่องอาการปลายประสาทจากเบาหวานที่ใช้ 600 มก. ต่อวันขึ้นไป (15 เท่าของแคปซูล) เรื่องไตยังมีหลักฐานไม่พอ และอาจทำให้น้ำตาลต่ำในผู้ใช้ยาเบาหวาน
• •วิตามินอี (ดีแอล-แอลฟา-โทโคเฟอริล อะซีเตต 50%) 20 มก. — ตัวสาร 10 มก. ผลในผู้ป่วยไตไม่สม่ำเสมอ และต้องระวังในผู้ใช้ยาวาร์ฟาริน
• •วิตามินดี3 200 IU วิตามินบี6 1 มก. วิตามินบี12 1 ไมโครกรัม และกรดโฟลิก 100 ไมโครกรัม — ต่ำกว่าขนาดที่แนวทางไทยใช้เมื่อขาดวิตามิน และงานวิจัยขนาดสูงในผู้ป่วยไตไม่พบว่าช่วยไต

ฉลากไม่ได้ระบุปริมาณโพแทสเซียมและฟอสฟอรัสต่อแคปซูล แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยไม่แนะนำให้ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังทุกคนกินวิตามินเสริมเป็นประจำ แต่ให้เสริมเมื่อผลตรวจหรืออาการบ่งชี้ว่าขาด และให้ใช้สมุนไพรด้วยความระมัดระวัง ผลิตภัณฑ์นี้จึงไม่ใช่สิ่งที่ผู้ป่วยไตจำเป็นต้องกิน ผู้ที่สนใจควรนำกล่องไปให้แพทย์โรคไตหรือเภสัชกรที่ดูแลดูก่อนทุกครั้ง โดยเฉพาะผู้ที่ฟอกไต ปลูกถ่ายไต ใช้ยาละลายลิ่มเลือดหรือต้านเกล็ดเลือด ยาเบาหวาน ยาลดความดัน หรือยากดภูมิคุ้มกัน ฉลากระบุว่าเด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน และผลิตภัณฑ์มีส่วนประกอบของไข่ ผู้แพ้ไข่ไม่ควรรับประทาน

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าไลฟ์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที