เป็นนิ่วในไตทำไมหมอห้ามกินวิตามินซี กินได้แค่ไหน

คำตอบสั้น: สิ่งที่แพทย์ห่วงคือวิตามินซีเม็ดขนาดสูง ไม่ใช่วิตามินซีจากผักผลไม้ ร่างกายเปลี่ยนวิตามินซีบางส่วนเป็นออกซาเลต ซึ่งเป็นส่วนประกอบของนิ่วแคลเซียมออกซาเลต อันเป็นนิ่วชนิดที่พบบ่อยที่สุด Linus Pauling Institute ระบุว่าคนที่มีแนวโน้มเป็นนิ่วชนิดนี้อาจควรเลี่ยงวิตามินซีเสริมตั้งแต่วันละ 1 กรัม และแหล่งไทยแนะนำให้คนเคยเป็นนิ่วเลี่ยงวิตามินซีเกินวันละ 1,000 มก. ส่วนขนาดที่ต่ำกว่านั้น ควรให้แพทย์ที่รู้ชนิดนิ่วของคุณเป็นผู้ตัดสิน

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •NIDDK แบ่งนิ่วเป็น 4 ชนิดหลัก คือ แคลเซียม (ออกซาเลตและฟอสเฟต) กรดยูริก สตรูไวท์ และซีสทีน นิ่วแคลเซียมออกซาเลตพบบ่อยที่สุด
• •เรื่องวิตามินซีเกี่ยวกับนิ่วแคลเซียมออกซาเลตเป็นหลัก เพราะออกซาเลตเป็นผลจากการเผาผลาญวิตามินซี
• •งานติดตามระยะยาวพบว่าวิตามินซีจากอาหารไม่สัมพันธ์กับนิ่ว แต่วิตามินซีเสริมตั้งแต่วันละ 1,000 มก. สัมพันธ์กับนิ่วในผู้ชาย
• •นิ่วกลับเป็นซ้ำได้บ่อย ศูนย์ศรีพัฒน์ มช. ระบุว่าราวครึ่งหนึ่งเป็นซ้ำใน 5 ปี จึงยังต้องระวังแม้เอานิ่วออกแล้ว
• •ห้ามหยุดยาป้องกันนิ่วที่แพทย์สั่งเอง และนำฉลากวิตามินทุกตัวไปให้แพทย์ดู

นิ่วชนิดไหนที่เกี่ยวกับวิตามินซี และชนิดไหนไม่เกี่ยว

NIDDK ของสหรัฐฯ แบ่งนิ่วในไตเป็น 4 ชนิดหลัก

1. 1นิ่วแคลเซียม แบ่งเป็นแคลเซียมออกซาเลตและแคลเซียมฟอสเฟต เป็นชนิดที่พบบ่อยที่สุด และแคลเซียมออกซาเลตพบมากกว่า นี่คือชนิดที่เกี่ยวกับวิตามินซี เพราะวิตามินซีขนาดสูงอาจเพิ่มออกซาเลตในปัสสาวะ
2. 2นิ่วกรดยูริก เกิดเมื่อปัสสาวะเป็นกรดมาก สัมพันธ์กับการกินเนื้อสัตว์ อาหารทะเล และเครื่องใน ส่วน รพ.รามาธิบดี ระบุว่าน้ำตาลฟรุกโตสจากน้ำอัดลมและน้ำผลไม้ทำให้ยูริกสูงและเกิดนิ่วชนิดนี้ได้
3. 3นิ่วสตรูไวท์ เกิดหลังการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ โตเร็ว
4. 4นิ่วซีสทีน เกิดจากโรคทางพันธุกรรมที่ถ่ายทอดในครอบครัว

แหล่งที่เราตรวจโยงวิตามินซีกับ นิ่วแคลเซียมออกซาเลต เท่านั้น ไม่พบข้อมูลที่โยงกับนิ่วชนิดอื่น แต่คนส่วนใหญ่ไม่รู้ว่าตัวเองเป็นนิ่วชนิดไหน จึงควรถามแพทย์ว่าผลวิเคราะห์ก้อนนิ่วออกมาเป็นอะไร

เคยเป็นนิ่วแล้วผ่าตัดออก ยังต้องเลี่ยงวิตามินซีไหม

ยังต้องระวัง เพราะการเอานิ่วออกไม่ได้แก้ต้นเหตุที่ทำให้เกิดนิ่ว

• •ศูนย์ศรีพัฒน์ คณะแพทยศาสตร์ มช. ระบุว่าคนที่เคยเป็นนิ่วราวร้อยละ 50 เกิดซ้ำใน 5 ปี และร้อยละ 60 ใน 7 ปี (เอกสารปี 2557)
• •NIDDK ระบุว่าคนที่เคยเป็นนิ่วมีโอกาสเป็นซ้ำมากขึ้น
• •Linus Pauling Institute ระบุว่าคนที่มีแนวโน้มเป็นนิ่วออกซาเลตอาจควรเลี่ยงวิตามินซีเสริมขนาดสูง และคณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดล ให้เลี่ยงวิตามินซีเกินวันละ 1,000 มก. ในผู้มีประวัตินิ่ว

ตัวเลขความเสี่ยงที่ขนาดต่าง ๆ อ่านละเอียดได้ที่ วิตามินซีทำให้เป็นนิ่วไหม กินวันละเท่าไรถึงเริ่มเสี่ยง

วิตามินซีจากอาหารเสริมกับจากผลไม้ ควรคุมต่างกันอย่างไร

คุมวิตามินซีเม็ดเข้มกว่าผลไม้ งาน Ferraro 2016 ที่ติดตามคนเกือบ 2 แสนคนพบว่า วิตามินซีจากอาหารไม่สัมพันธ์กับนิ่วทั้งสองเพศ ส่วนวิตามินซีเสริมตั้งแต่วันละ 1,000 มก. สัมพันธ์กับนิ่วในผู้ชาย

• •วิตามินซีเม็ดหรือเม็ดฟู่ อ่านฉลากว่ามีกี่มิลลิกรัมต่อเม็ด แล้วรวมทุกผลิตภัณฑ์ที่กินอยู่ เพราะวิตามินรวม เครื่องดื่มชงผง และอาหารเสริมหลายตัวต่างก็มีวิตามินซี
• •ผลไม้ทั้งชิ้น กินได้ตามปกติ แต่เลี่ยงน้ำผลไม้หวาน เพราะน้ำตาลเกี่ยวกับนิ่วกรดยูริก
• •ผักออกซาเลตสูง ประเด็นนี้ไม่ใช่วิตามินซี แต่เป็นออกซาเลตในอาหารโดยตรง NIDDK ยกตัวอย่างผักโขม ถั่วลิสง ถั่วเปลือกแข็ง และรำข้าวสาลี ส่วนศูนย์ศรีพัฒน์ยกตัวอย่างผักโขมและผักกะโดน อ่านเพิ่มที่ นิ่วในไตห้ามกินผักอะไร

ยาและอาหารเสริมตัวอื่นที่คนเป็นนิ่วต้องระวัง

แพทย์ รพ.รามาธิบดี แนะนำว่าไม่ควรซื้อวิตามินหรืออาหารเสริมกินเองเป็นประจำ ถ้าจำเป็นต้องกินให้ระวังไม่เกินปริมาณที่กำหนดต่อวัน

เรื่องที่ควรถามแพทย์เป็นรายตัว ได้แก่

• •แคลเซียม NIDDK ระบุว่าแคลเซียมจากอาหารไม่เพิ่มนิ่วแคลเซียมออกซาเลต และการได้แคลเซียมพอเหมาะช่วยจับสารก่อนิ่วในทางเดินอาหาร ให้ถามแพทย์ว่าควรได้แคลเซียมวันละเท่าไร แทนการงดนมเองทั้งหมด
• •วิตามินดีและแคลเซียมเม็ด เอกสารของศูนย์ศรีพัฒน์แนะนำให้คนเป็นนิ่วชนิดแคลเซียมฟอสเฟตลดนม เนย และวิตามินดี จึงควรให้แพทย์ดูก่อนเริ่ม
• •ยาที่แพทย์ให้ป้องกันนิ่ว NIDDK ระบุว่าแพทย์อาจให้ยาโพแทสเซียมซิเตรต ยาขับปัสสาวะ หรือยาอัลโลพูรินอล ตามชนิดนิ่ว ยาเหล่านี้ห้ามหยุดเอง แม้ยาขับปัสสาวะบางตัวทำให้ยูริกขึ้นได้ ซึ่งอธิบายไว้ที่ กรดยูริกสูงเกิดจากอะไร ยาความดัน ยาขับปัสสาวะ ทำให้ยูริกขึ้นไหม

อาหารเสริมที่ไม่ควรกินคู่กันโดยทั่วไป ดูเพิ่มที่ อาหารเสริมตัวไหนห้ามกินคู่กัน

ควรนำฉลากอาหารเสริมไปถามแพทย์อย่างไร

ทำตามนี้จะช่วยให้แพทย์ตอบได้ตรงขึ้น

1. 1ถ่ายรูปฉลากด้านส่วนประกอบของทุกผลิตภัณฑ์ ให้เห็นตัวเลขต่อเม็ดหรือต่อซอง
2. 2จดว่ากินวันละกี่เม็ด และกินมานานเท่าไร
3. 3รวมวิตามินซีจากทุกผลิตภัณฑ์เป็นตัวเลขต่อวันไว้ให้แพทย์ดู
4. 4บอกชนิดนิ่วที่เคยตรวจได้ ถ้าไม่รู้ให้ถามว่าเคยส่งก้อนนิ่ววิเคราะห์หรือไม่
5. 5ถามตรง ๆ ว่า "นิ่วชนิดของผม กินวิตามินซีได้วันละไม่เกินเท่าไร"

ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังควรดูโพแทสเซียมและฟอสฟอรัสบนฉลากด้วย อ่านวิธีดูได้ที่ ผู้ป่วยโรคไต ดูโพแทสเซียมกับฟอสฟอรัสบนฉลากอาหารเสริมตรงไหน

ตรวจปัสสาวะ 24 ชั่วโมงบอกอะไรเกี่ยวกับการกินวิตามิน

ตรวจปัสสาวะ 24 ชั่วโมงบอกว่าคุณปัสสาวะได้วันละเท่าไร และมีแร่ธาตุก่อนนิ่วมากแค่ไหน NIDDK ระบุว่าแพทย์อาจให้เก็บปัสสาวะ 24 ชั่วโมงหลังนิ่วหลุดหรือถูกเอาออก เพราะคนที่ปัสสาวะน้อยหรือมีแร่ธาตุในปัสสาวะสูงมีโอกาสเกิดนิ่วมากกว่า ถ้าปริมาณปัสสาวะน้อย แพทย์อาจแนะนำให้ดื่มน้ำมากขึ้น

แหล่งที่เราตรวจไม่ได้ระบุว่าการตรวจนี้ใช้ตัดสินเรื่องวิตามินโดยตรง แต่ Linus Pauling Institute ระบุว่าบางงานพบวิตามินซีเสริมเพิ่มออกซาเลตในปัสสาวะ จึงควรแจ้งแพทย์ทุกครั้งว่ากินวิตามินซีอยู่เท่าไรก่อนเก็บปัสสาวะ เพื่อให้แพทย์แปลผลได้ถูก

ความเชื่อที่พบบ่อย: เป็นนิ่วแล้วต้องเลิกกินผลไม้เปรี้ยวทุกชนิด

ไม่จำเป็น วิตามินซีจากอาหารไม่สัมพันธ์กับนิ่วในงานติดตามระยะยาว และ NIDDK ยังระบุว่าบางงานพบว่าเครื่องดื่มรสเปรี้ยวจากผลไม้ตระกูลส้ม เช่น น้ำมะนาว มีซิเตรตที่ช่วยไม่ให้ผลึกรวมตัวเป็นนิ่ว

ที่ต้องระวังคือน้ำตาลที่ใส่มาด้วย ส่วนการดื่มน้ำ NIDDK ระบุว่าการดื่มให้พอเป็นวิธีป้องกันนิ่วที่ดีที่สุดในกรณีส่วนใหญ่ ราววันละ 6–8 แก้ว ยกเว้นแพทย์ให้จำกัดน้ำ ผู้ป่วยโรคไตอ่านเพิ่มที่ โรคไตควรดื่มน้ำวันละเท่าไหร่

เมื่อไรต้องไปพบแพทย์ทันที

ถ้ามีอาการ ข้อใดข้อหนึ่ง ต่อไปนี้ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

• •ปวดบั้นเอวหรือปวดบิดร้าวลงท้องน้อยรุนแรง
• •มีไข้สูง หนาวสั่น ร่วมกับปวดเอวหรือปัสสาวะขุ่น
• •ปัสสาวะไม่ออก หรือปัสสาวะเป็นเลือดมาก
• •อาเจียนจนดื่มน้ำไม่ได้

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าออยล์ (Beta Oil)

เบต้าออยล์ (Beta Oil) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0001 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 800 มก. ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ต่อ 1 แคปซูลมีน้ำมันคาโนลา 200 มก. น้ำมันมะกอก 200 มก. น้ำมันรำข้าว 109 มก. กรดแอสคอร์บิก (วิตามินซี) 30 มก. สารสกัดจากข้าว 10 มก. ดี-แอลฟา-โทโคเฟอริลแอซิเทต (50%) 5 มก. แอล-อาร์จินีน HCl 5 มก. แอล-ออร์นิทีน HCl 5 มก. และไฟโตสเตอรอล 2 มก.

• •วิตามินซี (กรดแอสคอร์บิก) 30 มก. — งานติดตามระยะยาวในสหรัฐฯ พบว่าผู้ชายที่ได้วิตามินซีรวมวันละ 1,000 มก. ขึ้นไป มีความเสี่ยงนิ่วในไตสูงกว่าผู้ที่ได้น้อยกว่า 90 มก. แต่ไม่พบในผู้หญิง แพทย์รามาธิบดีแนะนำให้กินวิตามินซีเสริมเท่าที่จำเป็น ไม่เกินวันละ 1,000 มก. ขนาดที่พบความเสี่ยงมากกว่าในแคปซูลอย่างน้อย 33 เท่า (คำนวณ) ไม่มีข้อมูลว่าวิตามินซี 30 มก. เพิ่มหรือไม่เพิ่มความเสี่ยงนิ่ว ในผู้ที่เป็นนิ่วอยู่แล้ว

ข้อควรระวัง: ผู้ที่เคยเป็นนิ่วควรปรึกษาแพทย์ก่อนใช้ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารทุกชนิด รวมทั้งที่มีวิตามินซี 30 มก. และนับวิตามินซีในแคปซูลรวมกับวิตามินตัวอื่นที่กินอยู่ ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังควรแจ้งแพทย์ก่อน เพราะแนวทางโรคไตเรื้อรังของไทยปี 2565 ไม่แนะนำให้เสริมวิตามินเป็นประจำทุกราย แคปซูลยังมีวิตามินอีและแอล-อาร์จินีน ผู้ที่ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด หรือยาลดความดัน ควรปรึกษาแพทย์ก่อน ฉลากระบุว่าเด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน และผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร หากแพทย์ให้หยุด ให้หยุดผลิตภัณฑ์นี้ ส่วนยาที่แพทย์สั่งให้กินต่อตามเดิม

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าออยล์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที