กรดยูริกสูงเกิดจากอะไร ยาความดัน ยาขับปัสสาวะ ทำให้ยูริกขึ้นไหม

คำตอบสั้น: กรดยูริกสูงเกิดได้สองทาง คือร่างกายสร้างมากเกิน หรือไตขับออกได้น้อย และคนส่วนใหญ่เป็นแบบขับออกน้อย ยาบางชนิดทำให้ยูริกขึ้นได้จริง โดยเฉพาะยาขับปัสสาวะ ส่วนยาความดันบางตัวอย่างโลซาร์แทน (losartan) กลับทำให้ยูริกลดลงเล็กน้อย แต่ ห้ามหยุดหรือเปลี่ยนยาความดันเองเพราะกลัวยูริกขึ้น ให้นำรายการยาไปคุยกับแพทย์ ซึ่งชั่งได้ว่าประโยชน์ของยาต่อหัวใจและไตคุ้มกว่าหรือไม่

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •คณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดล ระบุว่าคนที่ยูริกสูงมากกว่าร้อยละ 90 มีต้นเหตุหลักจากไตขับยูเรตได้น้อย
• •MedlinePlus และ NIAMS ระบุยาที่ทำให้ยูริกสูงได้ เช่น ยาขับปัสสาวะ แอสไพรินขนาดต่ำ ไนอะซินขนาดสูง และยากดภูมิไซโคลสปอริน
• •แนวทางรักษาเกาต์ของไทยปี 2569 ระบุว่าคนเป็นเก๊าท์ยังใช้ยาขับปัสสาวะและแอสไพรินได้ถ้ามีข้อบ่งชี้ โดยให้แพทย์พิจารณาเลี่ยงยาขับปัสสาวะกลุ่มไทอะไซด์
• •ไตเสื่อม น้ำหนักเกิน กลุ่มอาการเมแทบอลิก และประวัติเก๊าท์ในครอบครัว ล้วนเพิ่มความเสี่ยง
• •การเลือกหรือเปลี่ยนยาเป็นหน้าที่ของแพทย์ อย่าหยุดยาเองแม้ผลยูริกจะขึ้น

ร่างกายผลิตกรดยูริกมากเกินกับขับออกน้อย ต่างกันอย่างไร

กรดยูริกเกิดจากการสลายสารพิวรีน ซึ่งร่างกายสร้างเองและได้จากอาหาร แล้วถูกขับออกทางไตเป็นหลัก MedlinePlus อธิบายว่ายูริกสูงได้เมื่อร่างกายสร้างมากเกิน หรือเมื่อร่างกายกำจัดออกได้ยาก

• •ขับออกน้อย เป็นแบบที่พบมากที่สุด บทความคณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดล ระบุว่ามากกว่าร้อยละ 90 ของคนยูริกสูงเกิดจากกลไกกำจัดยูเรตทางไตบกพร่อง อาจมาจากโปรตีนขนส่งยูเรตในไตทำงานผิดปกติ หรือจากยาที่ยับยั้งการขับยูริก
• •สร้างมากเกิน เป็นส่วนที่เหลือราวร้อยละ 10 เช่น ภาวะที่เซลล์แบ่งตัวและถูกทำลายเร็ว อย่างโรคสะเก็ดเงินหรือมะเร็งบางชนิด (NIAMS)

ข้อนี้อธิบายว่าทำไม การงดอาหารอย่างเดียวมักลดยูริกได้ไม่มาก เพราะต้นเหตุส่วนใหญ่อยู่ที่ไต อ่านพื้นฐานเพิ่มที่ กรดยูริกสูง คืออะไร และเรื่องอาหารที่มักเข้าใจผิด

ยาขับปัสสาวะและยาความดันบางกลุ่มทำให้ยูริกขึ้นได้อย่างไร

ยาขับปัสสาวะทำให้ไตขับกรดยูริกออกได้น้อยลง MedlinePlus ระบุว่าคนที่ใช้ยาไฮโดรคลอโรไทอะไซด์และยาขับปัสสาวะอื่น อาจมียูริกในเลือดสูงขึ้น ส่วนคณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดล ยกตัวอย่างยาขับปัสสาวะกลุ่ม loop diuretics ว่ายับยั้งการขับกรดยูริก

ยาขับปัสสาวะใช้ทั้งรักษาความดันสูง และลดอาการบวมน้ำในโรคหัวใจล้มเหลวหรือโรคไต แนวทางรักษาเกาต์ของไทยปี 2569 อ้างงานวิจัยในผู้ป่วยความดันสูงดังนี้

• •ผู้ป่วย 126 คน หลังได้ยาขับปัสสาวะอินดาพาไมด์ (indapamide) ยูริกสูงขึ้นเฉลี่ย 1.1 มก./ดล. เทียบกับช่วงที่ไม่ได้ยา
• •ผู้ป่วย 60 คนที่ใช้ยากลุ่มไทอะไซด์อยู่ เมื่อ แพทย์ในงานวิจัย เปลี่ยนเป็นยาแอมโลดิพีน ยูริกเฉลี่ยลดจาก 6.1 เป็น 5.0 มก./ดล. ใน 6 สัปดาห์

แนวทางจึงแนะนำแบบมีเงื่อนไขว่า คนเป็นเก๊าท์ใช้ยาขับปัสสาวะได้ถ้ามีข้อบ่งชี้ และให้พิจารณาเลี่ยงกลุ่มไทอะไซด์ คำว่า "พิจารณา" ในที่นี้หมายถึงแพทย์ชั่งกับโรคร่วมของแต่ละคน ไม่ใช่ให้ผู้ป่วยหยุดเอง อ่านภาพรวมยาความดันแต่ละกลุ่มได้ที่ ยาลดความดันมีกี่กลุ่ม ทำไมแพทย์ถึงเปลี่ยนยาบ่อย

แอสไพรินขนาดต่ำและยาอื่นมีผลต่อกรดยูริกไหม

แหล่งข้อมูลต่างประเทศจัดแอสไพรินขนาดต่ำไว้ในรายการยาที่เพิ่มความเสี่ยงเก๊าท์ แต่งานวิจัยที่แนวทางไทยอ้างไม่พบว่าทำให้ยูริกขึ้น

• •NIAMS และ MedlinePlus ระบุแอสไพรินขนาดต่ำเป็นยาที่อาจทำให้ยูริกสูงหรือเพิ่มความเสี่ยงเก๊าท์
• •แนวทางเกาต์ไทยปี 2569 อ้างงานในคนเสี่ยงโรคหัวใจ 446 คนที่กินแอสไพรินขนาดต่ำ 2 สัปดาห์ ไม่พบยูริกเพิ่ม และงานในคนไทย 128 คนพบยูริกลดลงเล็กน้อย แนวทางจึงระบุว่า ใช้แอสไพรินได้ถ้ามีข้อบ่งชี้

แอสไพรินขนาดต่ำมักเป็นยาที่แพทย์ให้หลังกล้ามเนื้อหัวใจตาย ใส่ขดลวด หรือสโตรก ห้ามหยุดหรือลดแอสไพรินเองเพราะกลัวยูริกขึ้น การหยุดเองอาจเสี่ยงกว่ามาก ถ้ากังวลให้ถามแพทย์ที่สั่งยา

ยาอื่นที่ MedlinePlus และ NIAMS ระบุว่าทำให้ยูริกสูงได้ ได้แก่

• •ยากดภูมิคุ้มกันไซโคลสปอรินและทาโครลิมัส ที่ใช้หลังปลูกถ่ายอวัยวะ
• •ไนอะซิน (วิตามินบี 3) เมื่อกินปริมาณมาก
• •ยาเคมีบำบัดบางชนิด ซึ่งทำให้เซลล์มะเร็งถูกทำลายเร็วและปล่อยพิวรีนออกมา

ไตเสื่อมทำให้ยูริกสูงอย่างไร

เมื่อไตกรองเลือดได้น้อยลง กรดยูริกก็ค้างในเลือดมากขึ้น MedlinePlus ระบุไตวายเป็นสาเหตุหนึ่งของยูริกสูง และ NIAMS ระบุโรคไตเรื้อรังเป็นภาวะที่เพิ่มความเสี่ยงเก๊าท์

ความสัมพันธ์นี้เป็นได้ทั้งสองทาง ยูริกที่สูงมากและนิ่วกรดยูริกก็ทำร้ายไตได้ ส่วนคนไตเสื่อมมักต้องใช้ยาหลายตัว แพทย์จึงต้องเลือกยาเก๊าท์และยาความดันให้เหมาะกับค่าไต อ่านต่อที่ เก๊าท์ลงไตได้ไหม ยูริกสูงเสี่ยงไตวายไหม และสาเหตุโรคไตในคนไทยที่ โรคไตเกิดจากอะไร

กรรมพันธุ์และน้ำหนักตัวมีบทบาทแค่ไหน

ทั้งสองอย่างสำคัญ MedlinePlus ระบุว่าเก๊าท์อาจเป็นกันในครอบครัว และ NIAMS ระบุประวัติเก๊าท์ในครอบครัว เพศชาย การหมดประจำเดือน และอายุที่มากขึ้น เป็นปัจจัยเสี่ยง

ส่วนน้ำหนักตัว NIAMS ระบุภาวะน้ำหนักเกิน อ้วน และกลุ่มอาการเมแทบอลิก (ความดันสูง น้ำตาลสูง ไขมันผิดปกติ และพุง) เป็นภาวะที่เพิ่มความเสี่ยงเก๊าท์ ปัจจัยอื่นที่ปรับได้ ได้แก่ แอลกอฮอล์ เครื่องดื่มที่มีน้ำตาล และอาหารพิวรีนสูง

กรรมพันธุ์แก้ไม่ได้ แต่น้ำหนัก เหล้า และน้ำหวานแก้ได้ ตัวเลขว่าคุมอาหารแล้วยูริกลดได้แค่ไหนอยู่ที่ กรดยูริกสูงแต่ไม่มีอาการ ต้องกินยาไหม

ยาความดันกลุ่มไหนที่อาจช่วยลดยูริกได้เล็กน้อย

MedlinePlus ระบุยาที่ทำให้ยูริกต่ำลงได้ เช่น โลซาร์แทน แคปโตพริล อีนาลาพริล รวมถึงยาไขมันอะทอร์วาสแตตินและฟีโนไฟเบรต

แนวทางเกาต์ไทยปี 2569 ให้ข้อมูลโลซาร์แทนไว้ดังนี้

• •ในผู้ป่วยหัวใจล้มเหลว 3,834 คน ยาขนาดสูงลดยูริกได้มากกว่าขนาดต่ำเพียง 0.27 มก./ดล. และ ไม่ได้ลดการเกิดเก๊าท์
• •ในผู้ป่วยความดันสูง 55 คน ลดยูริกได้ 0.23 มก./ดล. เทียบกับยาหลอก

แนวทางจึงแนะนำแบบมีเงื่อนไขให้ พิจารณาโลซาร์แทนในกรณีที่มีโรคร่วมที่มีข้อบ่งชี้ให้ใช้ยานี้ และระบุว่าอาจไม่ลดการเกิดเก๊าท์ ไม่ใช่ยาที่ใช้แทนยาลดกรดยูริก เพราะลดได้น้อยกว่ามาก การเปลี่ยนยาความดันจึงต้องให้แพทย์ดูทั้งความดัน ค่าไต โพแทสเซียม และโรคหัวใจประกอบกัน

ความเชื่อที่พบบ่อย: ยาความดันทำให้เป็นเก๊าท์ หยุดยาไปเลยดีกว่า

ไม่ควรทำ ความดันสูงที่ไม่ได้คุมเพิ่มความเสี่ยงหัวใจวาย สโตรก และไตเสื่อม และกลุ่มยาที่แหล่งข้อมูลระบุว่าทำให้ยูริกขึ้นคือยาขับปัสสาวะ ไม่ใช่ยาความดันทุกกลุ่ม

ถ้ากังวล ให้คุยกับแพทย์หรือเภสัชกรแบบนี้

1. 1นำยาทุกตัวที่กินอยู่ รวมวิตามินและอาหารเสริม ใส่ถุงไปให้ดู
2. 2ถามตรง ๆ ว่า "ยาตัวไหนในนี้มีผลต่อยูริก และจำเป็นสำหรับโรคของผมอย่างไร"
3. 3บอกประวัติข้ออักเสบ นิ่ว หรือผลยูริกครั้งก่อน
4. 4ถามว่าควรตรวจยูริกและค่าไตซ้ำเมื่อไร

อาการข้างเคียงอื่นของยาความดันที่พบบ่อย อ่านได้ที่ ยาความดันผลข้างเคียงมีอะไรบ้าง

เมื่อไรต้องไปพบแพทย์ทันที

ถ้ามีอาการ ข้อใดข้อหนึ่ง ต่อไปนี้ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

• •ข้อบวมแดงร้อนปวดมากร่วมกับไข้สูงหรือหนาวสั่น
• •ปวดบั้นเอวรุนแรง ปัสสาวะเป็นเลือด หรือปัสสาวะไม่ออก

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าออยล์ (Beta Oil)

เบต้าออยล์ (Beta Oil) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0001 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 800 มก. ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ต่อ 1 แคปซูลมีน้ำมันคาโนลา 200 มก. น้ำมันมะกอก 200 มก. น้ำมันรำข้าว 109 มก. กรดแอสคอร์บิก (วิตามินซี) 30 มก. สารสกัดจากข้าว 10 มก. ดี-แอลฟา-โทโคเฟอริลแอซิเทต (50%) 5 มก. แอล-อาร์จินีน HCl 5 มก. แอล-ออร์นิทีน HCl 5 มก. และไฟโตสเตอรอล 2 มก.

• •วิตามินซี (กรดแอสคอร์บิก) 30 มก. — วิตามินซีเป็นสารที่มีงานวิจัยเรื่องกรดยูริก งานรวมการทดลองระยะสั้นใช้เฉลี่ยวันละ 500 มก. พบยูริกลดลงเฉลี่ย 0.35 มก./ดล. ซึ่ง Linus Pauling Institute ระบุว่าไม่น่ามีความสำคัญทางคลินิก ขนาดที่ศึกษามากกว่าในแคปซูลราว 17 เท่า (คำนวณ) แนวทางเกาต์ไทยปี 2569 ไม่มีคำแนะนำเรื่องวิตามินซี และไม่มีงานวิจัยที่ศึกษาวิตามินซี 30 มก. กับกรดยูริก
• •น้ำมันคาโนลา 200 มก. น้ำมันมะกอก 200 มก. และน้ำมันรำข้าว 109 มก. — ไม่พบงานในคนที่ศึกษาน้ำมันเหล่านี้กับกรดยูริกหรือกับยาที่ทำให้ยูริกขึ้นในแผ่นหลักฐานของเรา

ข้อควรระวัง: แคปซูลมีแอล-อาร์จินีน ซึ่งฐานข้อมูลของศูนย์มะเร็ง MSKCC ระบุว่าอาจเสริมฤทธิ์ลดความดันเมื่อใช้ร่วมกับยาลดความดัน และมีวิตามินอี ซึ่งผู้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือดหรือยาต้านเกล็ดเลือด รวมถึงแอสไพริน ควรปรึกษาแพทย์ก่อน ผู้ที่มีประวัตินิ่วหรือโรคไตควรแจ้งแพทย์ก่อนใช้ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารทุกชนิด ฉลากระบุว่าเด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน และผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร หากแพทย์ให้หยุด ให้หยุดผลิตภัณฑ์นี้ ส่วนยาที่แพทย์สั่งให้กินต่อตามเดิม

ไม่มีหลักฐานว่าแคปซูลนี้ทำให้กรดยูริกเปลี่ยน หรือหักล้างผลของยาที่ทำให้ยูริกขึ้น

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าออยล์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที