เลิกบุหรี่ทำยังไง ยาช่วยเลิก สายด่วน 1600 และวิธีที่ได้ผลจริง

คำตอบสั้น: วิธีเลิกบุหรี่ที่มีหลักฐานรองรับคือ ตั้งวันเลิกให้ชัด แล้วใช้ตัวช่วยร่วมด้วย ได้แก่ การรับคำปรึกษา เช่น สายด่วนเลิกบุหรี่ 1600 และผลิตภัณฑ์นิโคตินทดแทนหรือยาช่วยเลิกที่แพทย์สั่ง งานทบทวนของ Cochrane พบว่าการหักดิบและการค่อย ๆ ลดก่อนเลิก ให้ผลเลิกได้ระยะยาวไม่ต่างกัน จึงเลือกแบบที่ตัวเองทำได้จริง ถ้าพลาดกลับไปสูบ ให้เริ่มใหม่ ไม่ได้แปลว่าล้มเหลว

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •หักดิบกับค่อย ๆ ลดจนเลิก ได้ผลระยะยาวใกล้เคียงกัน (หลักฐานความเชื่อมั่นปานกลาง จาก Cochrane)
• •ผลิตภัณฑ์นิโคตินทดแทนมีหลายแบบ เช่น หมากฝรั่ง แผ่นแปะ ยาอม MedlinePlus ระบุว่าทุกแบบได้ผลพอกันถ้าใช้ถูกวิธี
• •ยาช่วยเลิกที่ต้องสั่งโดยแพทย์ เช่น วาเรนิคลีน และบูโพรพิออน มักเริ่มก่อนวันเลิก และมีข้อห้ามที่แพทย์ต้องประเมิน
• •สายด่วนเลิกบุหรี่ 1600 เป็นสายระดับชาติของไทย โทรฟรีทุกเครือข่าย
• •กรมควบคุมโรคระบุว่าเลิกได้ 1 ปี ความเสี่ยงโรคหัวใจลดลง 50%

หักดิบกับค่อย ๆ ลด แบบไหนได้ผลกว่า

ได้ผลพอกัน งานทบทวนอย่างเป็นระบบของ Cochrane ปี 2019 รวมงานทดลอง 51 ชิ้น ผู้เข้าร่วม 22,509 คน สรุปด้วยหลักฐานความเชื่อมั่นปานกลางว่า ทั้งการค่อย ๆ ลดจนเลิก และการหยุดทันที ไม่มีแบบไหนที่ทำให้เลิกได้ระยะยาวมากกว่ากัน

ผู้วิจัยยังพบหลักฐานว่า ถ้าเลือกค่อย ๆ ลด การใช้ยาช่วยร่วมด้วย โดยเฉพาะนิโคตินทดแทนชนิดออกฤทธิ์เร็วหรือวาเรนิคลีน อาจช่วยให้ได้ผลดีขึ้น

ในทางปฏิบัติ

• •คนที่ตัดสินใจเด็ดขาดได้ ตั้งวันเลิกแล้วหยุดในวันนั้นเลย
• •คนที่รู้ว่าตัวเองหักดิบไม่ไหว ลดจำนวนมวนลงเป็นขั้น ๆ ก่อนถึงวันเลิกที่กำหนดไว้ เช่น ลดครึ่งหนึ่งในสัปดาห์แรก
• •ไม่ว่าแบบไหน ต้องมีวันเลิกที่ชัดเจน เพราะการลดแบบไม่มีเป้าหมาย มักค้างอยู่ที่วันละไม่กี่มวนไปเรื่อย ๆ

หมากฝรั่งและแผ่นแปะนิโคตินใช้อย่างไร

ผลิตภัณฑ์นิโคตินทดแทนให้นิโคตินในขนาดที่ควบคุมได้ โดยไม่มีควันและสารพิษจากการเผาไหม้ เพื่อลดอาการถอนนิโคตินในช่วงแรก MedlinePlus ระบุว่ามีทั้งหมากฝรั่ง ยาสูดพ่น ยาอม สเปรย์พ่นจมูก และแผ่นแปะ และ ทุกแบบได้ผลพอกันถ้าใช้ถูกวิธี

หลักการใช้ทั่วไปตาม MedlinePlus

• •แผ่นแปะ ติดวันละ 1 แผ่น เปลี่ยนทุก 24 ชั่วโมง และเปลี่ยนตำแหน่งทุกวัน โดยติดบริเวณเหนือเอวและใต้คอ
• •หมากฝรั่ง เคี้ยวช้า ๆ จนรู้สึกเผ็ดซ่า แล้วพักไว้ระหว่างเหงือกกับกระพุ้งแก้ม ไม่ได้เคี้ยวแบบหมากฝรั่งทั่วไป
• •บางคนใช้แผ่นแปะร่วมกับยาสูดพ่น ซึ่ง MedlinePlus ระบุว่าอาจช่วยได้
• •ห้ามสูบบุหรี่ระหว่างใช้นิโคตินทดแทน เพราะ MedlinePlus ระบุว่านิโคตินอาจสะสมจนถึงระดับเป็นพิษ และต้องเก็บผลิตภัณฑ์ให้พ้นมือเด็ก เพราะนิโคตินเป็นพิษต่อเด็ก

ผลข้างเคียงที่พบ เช่น ปวดศีรษะ คลื่นไส้หรือปัญหาทางเดินอาหาร และนอนหลับยากในช่วงไม่กี่วันแรก ขนาดที่เหมาะกับแต่ละคนขึ้นกับจำนวนที่สูบ ควรให้เภสัชกรหรือแพทย์ช่วยเลือก

คนเป็นโรคหัวใจใช้แผ่นแปะนิโคตินได้ไหม

MedlinePlus ระบุว่าแผ่นแปะนิโคติน ใช้ได้กับคนส่วนใหญ่ที่มีโรคหัวใจหรือโรคระบบไหลเวียนเลือดที่อาการคงที่ แต่คนที่เพิ่งมีหัวใจวาย เจ็บหน้าอกบ่อย หรือหัวใจเต้นผิดจังหวะ ต้องให้แพทย์ที่ดูแลอยู่ตัดสินใจก่อน

ยาช่วยเลิกบุหรี่ที่ต้องสั่งโดยแพทย์มีอะไรบ้าง

MedlinePlus ระบุยาหลัก 2 ตัว คือ บูโพรพิออน และวาเรนิคลีน ซึ่งช่วยลดความอยากบุหรี่และอาการถอนนิโคติน และได้ผลดีที่สุดเมื่อใช้ร่วมกับโปรแกรมที่มีผู้ให้คำปรึกษาหรือกลุ่มช่วยเหลือ

• •บูโพรพิออน MedlinePlus ระบุว่ามักเริ่ม 1 สัปดาห์ก่อนวันที่ตั้งใจเลิก ยานี้ไม่เหมาะกับคนอายุต่ำกว่า 18 ปี สตรีมีครรภ์ และคนที่มีประวัติโรคลมชัก ไตวาย ดื่มเหล้าหนัก โรคการกินผิดปกติ โรคไบโพลาร์ หรือเคยบาดเจ็บที่ศีรษะรุนแรง
• •วาเรนิคลีน MedlinePlus ระบุว่าเริ่ม 1 สัปดาห์ก่อนวันเลิก หรือเริ่มยาก่อนแล้วเลือกวันเลิกภายใน 4 สัปดาห์ และระบุว่ายานี้มีรายงานเชื่อมโยงกับความเสี่ยงหัวใจวายและสโตรกที่เพิ่มขึ้น คนที่มีโรคหัวใจจึงต้องให้แพทย์ชั่งประโยชน์และความเสี่ยงเป็นรายคน

ข้อสำคัญของยาทั้งสองตัว คือ MedlinePlus เตือนว่าถ้ามีพฤติกรรมหรืออารมณ์เปลี่ยน เช่น โกรธง่าย กระวนกระวาย ซึมเศร้า หรือมีความคิดทำร้ายตัวเอง ต้องติดต่อแพทย์ทันที คนในบ้านควรรู้สัญญาณนี้ด้วย

ยาเหล่านี้ต้องให้แพทย์สั่งและติดตาม ไม่ควรหาซื้อมากินเอง ในไทยสอบถามได้ที่คลินิกเลิกบุหรี่ของโรงพยาบาลใกล้บ้าน

สายด่วนเลิกบุหรี่ 1600 ช่วยอะไรได้

1600 คือสายเลิกบุหรี่ระดับชาติของไทย ตามรายชื่อขององค์การอนามัยโลก ดำเนินการโดยศูนย์บริการเลิกบุหรี่ทางโทรศัพท์แห่งชาติ เว็บไซต์ของศูนย์ระบุว่า โทร 1600 ฟรีทุกเครือข่าย ให้คำปรึกษาเลิกบุหรี่ทางโทรศัพท์ และนอกเวลารับสายสามารถฝากหมายเลขเพื่อให้โทรกลับได้ เวลาให้บริการแต่ละช่วงดูได้บนเว็บไซต์ของศูนย์

สิ่งที่ได้จากการโทร คือมีคนช่วยวางแผนวันเลิก หาสถานการณ์ที่ทำให้อยากสูบ และโทรติดตามให้กำลังใจในช่วงที่ยากที่สุด เหมาะกับคนที่ไม่สะดวกไปโรงพยาบาล หรืออยากเริ่มก่อนจะไปพบแพทย์

กลับไปสูบซ้ำแล้วควรทำอย่างไร

การพลาดกลับไปสูบเกิดขึ้นได้บ่อย และไม่ได้แปลว่าเลิกไม่ได้ สิ่งที่ควรทำคือ

1. 1หยุดทันทีอีกครั้ง อย่าคิดว่า "พังแล้ว สูบต่อไปเลย"
2. 2ทบทวนว่าพลาดเพราะอะไร เช่น วงเหล้า งานเครียด หรืออยู่กับเพื่อนที่สูบ
3. 3วางแผนรับมือจุดนั้นใหม่ และพิจารณาใช้ตัวช่วยที่ยังไม่เคยลอง เช่น โทร 1600 หรือขอยาจากแพทย์

ความเครียดเป็นตัวกระตุ้นสำคัญ อ่านวิธีจัดการที่ ความดันสูงเพราะเครียด จริงไหม ส่วนเรื่องกินอย่างไรช่วงเลิกและน้ำหนักที่ขึ้น อ่านต่อที่ เลิกบุหรี่กินอะไรดี และถ้ากำลังคิดจะเปลี่ยนไปใช้บุหรี่ไฟฟ้า อ่านข้อมูลก่อนที่ บุหรี่ไฟฟ้ามีผลต่อหัวใจไหม

หลังเลิกแล้วหัวใจและปอดฟื้นตัวเร็วแค่ไหน

ประโยชน์เริ่มเกิดตั้งแต่ช่วงแรกและเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ ตามเวลา เอกสาร "รู้ตัวเลข รู้ความเสี่ยงสุขภาพ" ของกรมควบคุมโรคระบุว่า

• •เลิกได้ 1 ปี ความเสี่ยงในการเกิดโรคหัวใจลดลง 50%
• •เลิกได้ 15 ปี ความเสี่ยงโรคหลอดเลือดหัวใจและภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะลดลงเท่ากับคนที่ไม่สูบบุหรี่

เอกสารเดียวกันยังระบุว่าการสูบบุหรี่สัมพันธ์กับโรคหัวใจและหลอดเลือด ความดันโลหิตสูง โรคหลอดเลือดสมอง ถุงลมโป่งพอง และสมรรถภาพทางเพศเสื่อม กลไกที่บุหรี่ทำให้หลอดเลือดตีบอ่านได้ที่ ไขมันอุดตันในเส้นเลือดเกิดจากอะไร

คนที่มีโรคไตอยู่แล้วจะได้ประโยชน์จากการเลิกบุหรี่ด้วย อ่านต่อที่ โรคไตสูบบุหรี่ได้ไหม ส่วนคนที่ตั้งใจเลิกเหล้าไปพร้อมกัน อ่านเรื่องตับหลังเลิกเหล้าได้ที่ ตับฟื้นฟูตัวเองได้ไหม และเมื่อเลิกได้แล้ว ลองประเมินความเสี่ยงหัวใจใหม่ด้วย Thai CV Risk Score เพราะการสูบบุหรี่เป็นปัจจัยหนึ่งในการคำนวณ

เมื่อไรต้องไปโรงพยาบาลทันที

มีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669 ไม่ว่าจะเพิ่งเลิกหรือยังสูบอยู่

• •เจ็บแน่นหน้าอก หรือแน่นร้าวไปแขน คอ กราม
• •หายใจไม่ออก หรือหอบเหนื่อยมากขึ้นทันที
• •แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว หรือพูดไม่ชัด
• •มีความคิดทำร้ายตัวเอง (ระหว่างใช้ยาช่วยเลิกหรือไม่ก็ตาม)

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าออยล์ (Beta Oil)

เบต้าออยล์ (Beta Oil) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0001 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 800 มก. ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ต่อ 1 แคปซูลมีน้ำมันคาโนลา 200 มก. น้ำมันมะกอก 200 มก. น้ำมันรำข้าว 109 มก. กรดแอสคอร์บิก (วิตามินซี) 30 มก. สารสกัดจากข้าว 10 มก. ดี-แอลฟา-โทโคเฟอริลแอซิเทต (50%) 5 มก. แอล-อาร์จินีน HCl 5 มก. แอล-ออร์นิทีน HCl 5 มก. และไฟโตสเตอรอล 2 มก.

ส่วนประกอบในแคปซูลไม่มีตัวใดที่มีงานวิจัยเรื่องการเลิกบุหรี่

• •วิตามินซี 30 มก. และวิตามินอีราว 2.5 มก. (คำนวณจาก 5 มก. ที่ความเข้มข้น 50%) — ข้อมูลความต้องการวิตามินซีของคนสูบบุหรี่ และผลการทดลองวิตามินอีขนาด 50 มก. ในชายสูบบุหรี่ที่ไม่พบประโยชน์ต่อมะเร็งปอด อธิบายพร้อมตัวเลขเทียบไว้แล้วที่ บุหรี่ไฟฟ้ามีผลต่อหัวใจไหม
• •น้ำมันคาโนลา 200 มก. น้ำมันมะกอก 200 มก. และน้ำมันรำข้าว 109 มก. — งานวิจัยในคนของน้ำมันเหล่านี้ศึกษาเรื่องค่าไขมันในเลือด โดยใช้แทนน้ำมันปรุงอาหารทั้งวันระดับหลายสิบกรัม ไม่มีงานที่ศึกษาเรื่องการเลิกบุหรี่

ไม่มีหลักฐานว่าแคปซูลนี้ช่วยให้เลิกบุหรี่ ลดอาการถอนนิโคติน หรือลดอันตรายจากการสูบ สิ่งที่มีหลักฐานคือการรับคำปรึกษาและยาช่วยเลิกตามที่แพทย์สั่ง

ข้อควรระวัง: ผู้ที่กำลังใช้ยาช่วยเลิกบุหรี่ ยาลดความดัน ยาต้านการแข็งตัวของเลือด หรือยาต้านเกล็ดเลือด ควรแจ้งแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารทุกชนิด ฉลากระบุว่าเด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน และผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร หากแพทย์ให้หยุด ให้หยุดผลิตภัณฑ์นี้ ส่วนยาที่แพทย์สั่งให้กินต่อตามเดิม

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าออยล์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที