ตรวจไขมันต้องงดอาหารกี่ชั่วโมง กินน้ำ กาแฟได้ไหม ไม่งดได้ไหม

คำตอบสั้น: การตรวจไขมันในเลือดไม่ได้ต้องงดอาหารทุกครั้ง แนวทางเวชปฏิบัติของราชวิทยาลัยอายุรแพทย์ฯ พ.ศ. 2567 ระบุว่าการตรวจคัดกรองความเสี่ยงเบื้องต้นและการตรวจติดตามผลการรักษาไม่จำเป็นต้องงด แต่บางกรณีต้องงดอาหารและเครื่องดื่ม อย่างน้อย 10–12 ชั่วโมง โดยดื่มได้เฉพาะน้ำเปล่า 50 มล. เช่น ก่อนเริ่มยาลดไขมัน หรือเมื่อสงสัยไขมันสูงจากกรรมพันธุ์ วิธีที่ปลอดภัยที่สุดคือทำตามที่โรงพยาบาลหรือคลินิกที่นัดตรวจแจ้งไว้

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •แนวทางไทย 2567 แบ่งชัดว่า การตรวจแบบไหนไม่ต้องงดอาหาร และแบบไหนต้องงด 10–12 ชั่วโมง
• •ระหว่างงดอาหาร แนวทางยกเว้นไว้เฉพาะน้ำเปล่า 50 มล. กาแฟดำ ชา และนมจึงไม่อยู่ในข้อยกเว้น
• •ค่าที่แนวทางผูกกับการงดอาหารคือไตรกลีเซอไรด์ (TG) และค่า LDL แบบคำนวณซึ่งใช้ TG ในสูตร
• •ถ้าตรวจน้ำตาลพร้อมกัน MedlinePlus ระบุว่าการตรวจน้ำตาลขณะอดอาหารต้องงดอย่างน้อย 8 ชั่วโมง
• •ยาประจำตัวห้ามงดเอง ให้ถามแพทย์หรือเจ้าหน้าที่ที่นัดตรวจว่าเช้าวันเจาะเลือดต้องกินยาอย่างไร

ทำไมแต่ก่อนต้องงดอาหาร 12 ชั่วโมง แต่ตอนนี้บางที่ไม่ต้องงด

หลายคนคุ้นกับคำสั่ง "งดน้ำงดอาหารหลังเที่ยงคืน" ทุกครั้งที่ตรวจไขมัน เพราะเอกสารสุขภาพหลายฉบับยังเขียนแบบนั้นอยู่ เช่น บทความเรื่องไตรกลีเซอไรด์ของรามา แชนแนล แนะนำให้งดอาหารประมาณ 12 ชั่วโมงก่อนตรวจ และ MedlinePlus ของหอสมุดแพทย์แห่งชาติสหรัฐฯ เขียนว่าอาจต้องงดอาหารและเครื่องดื่ม 9–12 ชั่วโมง โดยแพทย์จะเป็นผู้แจ้ง

แนวทางของราชวิทยาลัยอายุรแพทย์ฯ พ.ศ. 2567 (หน้า 29) แยกเป็นสองกลุ่ม ดังนี้

กลุ่มที่ไม่จำเป็นต้องงดอาหารและเครื่องดื่ม

1. 1การตรวจเพื่อประเมินความเสี่ยงโรคหัวใจและหลอดเลือดเบื้องต้น
2. 2การตรวจเพื่อติดตามผลการรักษา
3. 3การตรวจ non-HDL-C (คอเลสเตอรอลรวมลบด้วย HDL)

กลุ่มที่ต้องงดอาหารและเครื่องดื่มอย่างน้อย 10–12 ชั่วโมง (ยกเว้นน้ำเปล่า 50 มล.)

1. 1ก่อนเริ่มยาลดไขมันในกรณีป้องกันแบบปฐมภูมิ คือยังไม่เคยเป็นโรคหัวใจหรือหลอดเลือดสมอง
2. 2ผู้ที่สงสัยว่าไขมันสูงจากกรรมพันธุ์ หรือมีญาติเป็นโรคหลอดเลือดหัวใจก่อนวัยอันควร
3. 3เมื่อค่า TG ที่ตรวจตอนไม่ได้อดอาหารสูงเกิน 400 มก./ดล.

เพราะฉะนั้นคำตอบว่า "ต้องงดไหม" จึงขึ้นกับว่าตรวจเพื่ออะไร คนที่ตรวจสุขภาพประจำปีครั้งแรกกับคนที่กินยาลดไขมันมาหลายปีแล้ว อาจได้คำสั่งไม่เหมือนกัน และแต่ละโรงพยาบาลอาจกำหนดขั้นตอนของตัวเอง ถ้าในใบนัดเขียนให้งด ให้ทำตามใบนัด

ถ้าไม่แน่ใจว่าตัวเองควรตรวจไขมันตั้งแต่อายุเท่าไร อ่านเพิ่มได้ที่ อายุ 40 50 60 ควรตรวจสุขภาพอะไรบ้าง

ถ้าไม่งดอาหาร ค่าไหนเปลี่ยนมากที่สุด

ใบผลตรวจไขมันมาตรฐานมี 4 บรรทัดหลัก คือ คอเลสเตอรอลรวม HDL ไตรกลีเซอไรด์ และ LDL (อ่านความหมายแต่ละตัวได้ที่ ไขมันในเลือดสูงคืออะไร)

ค่าที่แนวทางไทยผูกไว้กับการงดอาหารคือไตรกลีเซอไรด์ ดูได้จากเกณฑ์ข้อ 3 ที่ใช้ค่า TG ขณะไม่อดอาหารเกิน 400 มก./ดล. เป็นเหตุให้ต้องตรวจซ้ำแบบงดอาหาร และไตรกลีเซอไรด์คือไขมันที่ร่างกายสร้างจากพลังงานส่วนเกินในอาหาร ตามที่ MedlinePlus อธิบาย

ส่วน LDL ในใบผลส่วนใหญ่เป็นค่าคำนวณ แนวทางเดียวกัน (หน้า 16) ให้คำนวณด้วยสูตร Friedewald คือ LDL = คอเลสเตอรอลรวม − HDL − (TG ÷ 5) เมื่อ TG อยู่ในสูตร ค่า LDL ที่คำนวณได้จึงขึ้นกับ TG ด้วย และแนวทางแนะนำให้ใช้ค่า LDL ที่วัดโดยตรงแทนเมื่อ TG ตั้งแต่ 400 มก./ดล. ขึ้นไป หรือ LDL ต่ำกว่า 50 มก./ดล.

ส่วน non-HDL-C อยู่ในกลุ่มที่ไม่ต้องงดอาหาร นี่คือเหตุผลที่แพทย์บางท่านดูค่า non-HDL ควบคู่กันในผู้ที่ TG สูง เป็นเบาหวาน หรืออ้วน ตามที่แนวทางเดียวกันแนะนำ

ถ้าไตรกลีเซอไรด์ของคุณสูงซ้ำหลายครั้ง อ่านต่อได้ที่ ไตรกลีเซอไรด์สูงเกิดจากอะไร

ระหว่างงดอาหาร ดื่มน้ำเปล่า กาแฟดำ หรือชาได้ไหม

น้ำเปล่า: แนวทางไทย 2567 เขียนข้อยกเว้นไว้ว่า "ยกเว้นน้ำเปล่า 50 มล." ซึ่งเป็นปริมาณราวหนึ่งในสี่แก้ว ถ้าโรงพยาบาลของคุณอนุญาตให้ดื่มมากกว่านี้ ให้ทำตามโรงพยาบาล

กาแฟดำ ชา น้ำผลไม้ นม เครื่องดื่มชูกำลัง: ไม่อยู่ในข้อยกเว้นของแนวทาง และ MedlinePlus อธิบายการงดว่าคือ "not eat or drink" (ไม่กินและไม่ดื่ม) จึงควรงดจนเจาะเลือดเสร็จ ถ้าติดกาแฟตอนเช้า ให้พกกาแฟไว้ดื่มหลังเจาะเลือด

หมากฝรั่ง ลูกอม ยาอม: มีน้ำตาลหรือสารให้ความหวาน จึงไม่ใช่น้ำเปล่า หากสงสัยให้ถามเจ้าหน้าที่ก่อน

ถ้าเผลอดื่มหรือกินไปแล้ว ให้บอกเจ้าหน้าที่ตามจริง อย่าปิดไว้ เพราะเจ้าหน้าที่จะเป็นผู้ตัดสินว่าจะเจาะต่อหรือเลื่อนนัด ผลที่ไม่ตรงกับสภาพจริงอาจทำให้ต้องตรวจซ้ำ

ต้องกินยาประจำและอาหารเสริมก่อนเจาะเลือดไหม

ยาที่แพทย์สั่ง ห้ามงดเองเพียงเพราะต้องงดอาหาร ยาความดัน ยาหัวใจ และยาลดไขมันหลายชนิดต้องกินต่อเนื่อง การหยุดหนึ่งมื้ออาจมีผลต่อร่างกายมากกว่าผลเลือด ให้ถามแพทย์หรือเจ้าหน้าที่ที่นัดตรวจว่าเช้าวันเจาะเลือดต้องกินยาก่อนหรือหลังเจาะ และกินพร้อมน้ำได้แค่ไหน

ผู้ที่ใช้ยาเบาหวาน โดยเฉพาะยาฉีดอินซูลิน ต้องถามแพทย์ล่วงหน้าเป็นพิเศษ เพราะการงดอาหารนานร่วมกับยาลดน้ำตาลเป็นเรื่องที่แพทย์ต้องวางแผนให้ ไม่ควรปรับยาเอง

อาหารเสริม วิตามิน และน้ำมันแคปซูล ไม่อยู่ในข้อยกเว้นของแนวทาง (มีแต่น้ำเปล่า) ถ้านัดตรวจแบบงดอาหาร จึงควรเก็บไว้กินหลังเจาะเลือด หรือถามเจ้าหน้าที่ก่อน และควรบอกแพทย์ทุกครั้งว่ากินอาหารเสริมอะไรอยู่บ้าง

ถ้าตรวจค่าตับพร้อมกัน อ่านข้อเตรียมตัวเฉพาะได้ที่ ตรวจค่าตับต้องงดน้ำงดอาหารไหม

คืนก่อนตรวจดื่มเหล้า มีผลกับผลไขมันไหม

แหล่งข้อมูลที่เราตรวจไม่ได้ให้ตัวเลขว่าเหล้าคืนเดียวทำให้ค่าเปลี่ยนเท่าไร แต่ ทั้ง MedlinePlus และรามา แชนแนล ระบุแอลกอฮอล์เป็นหนึ่งในสาเหตุของไตรกลีเซอไรด์สูง และแนวทางไทย 2567 แนะนำให้เลิกเหล้าเป็นส่วนหนึ่งของการลด TG

ในทางปฏิบัติ ถ้าตั้งใจให้ผลตรวจสะท้อนชีวิตปกติ ไม่ควรดื่มหนักก่อนวันตรวจ และถ้าดื่มไปแล้ว ให้แจ้งแพทย์ตอนอ่านผล เพื่อให้แพทย์ชั่งน้ำหนักว่าควรตรวจซ้ำหรือไม่ อาหารมื้อหนักมาก ๆ คืนก่อนตรวจก็ควรแจ้งเช่นกัน

ตรวจไขมันพร้อมน้ำตาล ต้องงดแบบไหน

ในการตรวจสุขภาพประจำปี มักเจาะเลือดครั้งเดียวแล้วตรวจหลายรายการ MedlinePlus ระบุว่า การตรวจน้ำตาลขณะอดอาหาร (fasting blood glucose) ต้องงดอาหารอย่างน้อย 8 ชั่วโมง ส่วนการตรวจไขมันกลุ่มที่ต้องงด แนวทางไทยกำหนด 10–12 ชั่วโมง

ถ้าตรวจพร้อมกันและโรงพยาบาลสั่งให้งด การงดตามเวลาที่นานกว่า (10–12 ชั่วโมง) จะครอบคลุมทั้งสองรายการ เช่น กินมื้อเย็นเสร็จราวสองทุ่ม แล้วเจาะเลือดช่วงแปดโมงเช้า

ระวังอย่าอดนานเกินคำสั่งจนหน้ามืด โดยเฉพาะผู้สูงอายุและผู้ใช้ยาเบาหวาน ถ้ารู้สึกใจสั่น เหงื่อแตก มือสั่น ให้บอกเจ้าหน้าที่ทันที

ความเชื่อที่พบบ่อยเรื่องการงดอาหารก่อนตรวจไขมัน

"งดนานกว่า 12 ชั่วโมงยิ่งดี ผลจะออกมาสวย" ไม่มีแหล่งที่เราตรวจแนะนำให้งดนานกว่าที่กำหนด แนวทางเขียนไว้ที่ 10–12 ชั่วโมง การอดนานเกินจำเป็นไม่ได้ทำให้ผลแม่นขึ้น และเพิ่มโอกาสหน้ามืด

"ไม่งดอาหารแล้วผลใช้ไม่ได้เลย" ไม่จริงเสมอไป แนวทางไทยระบุว่าการตรวจคัดกรองเบื้องต้นและการติดตามผลรักษาไม่จำเป็นต้องงด แพทย์จะเป็นผู้ตัดสินว่าผลครั้งนั้นใช้ได้หรือควรตรวจซ้ำ

"อดอาหารหลายวันก่อนตรวจให้ไขมันลด" การเปลี่ยนพฤติกรรมเฉพาะช่วงสั้น ๆ ก่อนตรวจทำให้ผลไม่สะท้อนชีวิตจริง แพทย์อาจตัดสินใจเรื่องการรักษาผิดไปจากความเสี่ยงที่แท้จริงของคุณ

เมื่อได้ผลมาแล้ว วิธีอ่านใบผลทั้งใบดูได้ที่ อ่านใบผลเลือดอย่างไร และเฉพาะส่วนไขมันที่ อ่านผลตรวจไขมันในใบตรวจสุขภาพ

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าออยล์ (Beta Oil)

เบต้าออยล์ (Beta Oil) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0001 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 800 มก. ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ต่อ 1 แคปซูลมีน้ำมันคาโนลา 200 มก. น้ำมันมะกอก 200 มก. น้ำมันรำข้าว 109 มก. กรดแอสคอร์บิก (วิตามินซี) 30 มก. สารสกัดจากข้าว 10 มก. ดี-แอลฟา-โทโคเฟอริลแอซิเทต (50%) 5 มก. แอล-อาร์จินีน HCl 5 มก. แอล-ออร์นิทีน HCl 5 มก. และไฟโตสเตอรอล 2 มก.

ส่วนประกอบที่เกี่ยวกับหัวข้อนี้คือน้ำมันสามชนิด เพราะเป็นไขมันเช่นกัน

• •น้ำมันคาโนลา 200 มก. — งานรวมผลการทดลองในคนพบว่าเมื่อใช้คาโนลาเป็นน้ำมันหลักในอาหารแทนไขมันชนิดอื่น LDL ลดลงเฉลี่ยราว 6 มก./ดล. แต่ไม่เปลี่ยน HDL และไตรกลีเซอไรด์ ปริมาณที่ศึกษาคือน้ำมันปรุงอาหารทั้งวัน (หลายสิบกรัม)
• •น้ำมันมะกอก 200 มก. — งานรวมผลการทดลองพบว่าน้ำมันมะกอกเปลี่ยนค่าไขมันในเลือดได้น้อยมาก งานที่พบประโยชน์ต่อโรคหัวใจ เช่น PREDIMED ใช้น้ำมันมะกอกอย่างน้อยวันละ 4 ช้อนโต๊ะร่วมกับเปลี่ยนรูปแบบอาหารทั้งหมด มากกว่าในแคปซูลหลายร้อยเท่า
• •น้ำมันรำข้าว 109 มก. — งานของคณะสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล ให้ผู้มีไขมันสูงใช้น้ำมันรำข้าววันละ 30 มล. ปรุงอาหาร 3 มื้อ นาน 4 สัปดาห์ ซึ่งมากกว่าในแคปซูลหลายร้อยเท่า

ไม่มีงานวิจัยที่ทดสอบว่าแคปซูลนี้ 1 เม็ดเปลี่ยนผลตรวจไขมันเท่าไร แต่ถ้านัดตรวจแบบงดอาหาร ข้อยกเว้นในแนวทางไทยมีเพียงน้ำเปล่า 50 มล. แคปซูลน้ำมันจึงไม่อยู่ในข้อยกเว้น ผู้ที่รับประทานอยู่ให้รอจนเจาะเลือดเสร็จ หรือถามเจ้าหน้าที่ที่นัดตรวจ และควรแจ้งแพทย์ว่ารับประทานอยู่

ฉลากระบุว่าเด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน และผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร หากแพทย์ให้หยุด ให้หยุดผลิตภัณฑ์นี้ ส่วนยาที่แพทย์สั่งให้กินต่อตามเดิม

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าออยล์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที