อ่านผลตรวจไขมันในใบตรวจสุขภาพ ช่องไหนสำคัญ ตัว H L หมายถึงอะไร

คำตอบสั้น: ใบผลตรวจไขมันมาตรฐานมี 4 บรรทัดหลัก คือ คอเลสเตอรอลรวม ไตรกลีเซอไรด์ (TG) HDL และ LDL บางแห่งมี non-HDL เพิ่ม ช่องที่แนวทางไทยใช้เป็นค่าหลักในการประเมินความเสี่ยงและตั้งเป้าการรักษาคือ LDL ตัว H หรือ L ข้างตัวเลขบอกเพียงว่าค่าสูงหรือต่ำกว่าช่วงอ้างอิงที่แล็บนั้นพิมพ์ไว้ ไม่ได้บอกว่าค่านั้นถึงเป้าหมายที่แพทย์ตั้งให้คุณหรือยัง

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •LDL ในใบผลส่วนใหญ่เป็นค่าคำนวณจากสูตร Friedewald ซึ่งใช้คอเลสเตอรอลรวม HDL และ TG
• •แนวทางไทย 2567 ให้ใช้ LDL ที่วัดโดยตรงเมื่อ TG ตั้งแต่ 400 มก./ดล. หรือ LDL ต่ำกว่า 50 มก./ดล.
• •แปลงหน่วยคอเลสเตอรอล (รวม HDL LDL) จาก มก./ดล. เป็น มิลลิโมล/ล. ให้คูณ 0.0259 ส่วน TG คูณ 0.0113 (ตัวคูณจากแนวทาง KDIGO)
• •ไม่มีตัว H ไม่ได้แปลว่าปลอดภัยเสมอ เพราะเป้า LDL ของแต่ละคนขึ้นกับความเสี่ยง
• •เทียบผลแต่ละปีให้ดูหน่วย สภาพการงดอาหาร และยาที่กินอยู่ในช่วงนั้นด้วย

ใบผลตรวจไขมันมีกี่บรรทัด แต่ละบรรทัดคืออะไร

ในใบผลตรวจสุขภาพ ส่วนไขมันมักอยู่ใต้หัวข้อ Lipid profile หรือ Lipid panel MedlinePlus อธิบายว่าการตรวจนี้วัดไขมัน 4 ตัว แนวทางของราชวิทยาลัยอายุรแพทย์ฯ พ.ศ. 2567 (หน้า 16) แนะนำให้ตรวจคอเลสเตอรอลรวม TG และ HDL ในการตรวจครั้งแรก แล้วคำนวณ LDL จากสามค่านี้

1. 1Cholesterol หรือ Total cholesterol (คอเลสเตอรอลรวม) — ปริมาณคอเลสเตอรอลทั้งหมด รวมทั้ง HDL และ LDL
2. 2Triglyceride หรือ TG (ไตรกลีเซอไรด์) — ไขมันที่ร่างกายสร้างจากพลังงานส่วนเกิน เป็นค่าที่ไวต่อการงดหรือไม่งดอาหาร
3. 3HDL-C — คอเลสเตอรอลที่ MedlinePlus เรียกว่า "good" เพราะช่วยขนคอเลสเตอรอลส่วนเกินออก
4. 4LDL-C — คอเลสเตอรอลที่ MedlinePlus เรียกว่า "bad" เพราะเป็นแหล่งหลักของคราบที่อุดตันหลอดเลือด
5. 5Non-HDL-C (ถ้ามี) — คอเลสเตอรอลรวมลบด้วย HDL แนวทางไทยแนะนำให้คำนวณในคนที่ TG สูง เป็นเบาหวาน หรืออ้วน

ความหมายของแต่ละตัวอ่านได้ที่ ไขมันในเลือดสูงคืออะไร และ LDL กับ HDL ต่างกันอย่างไร

LDL ที่คำนวณกับ LDL ที่วัดตรง ต่างกันอย่างไร

MedlinePlus ระบุว่า ถ้าใบผลเขียนว่า LDL "calculated" แปลว่าเป็นค่าประมาณจากคอเลสเตอรอลรวม HDL และ TG ส่วนบางแล็บวัด LDL "directly" จากตัวอย่างเลือด

สูตรที่แนวทางไทยใช้คือ Friedewald: LDL = คอเลสเตอรอลรวม − HDL − (TG ÷ 5) โดยทุกค่าเป็นหน่วย มก./ดล.

ตัวอย่าง: คอเลสเตอรอลรวม 220 HDL 50 TG 150 จะได้ LDL = 220 − 50 − 30 = 140 มก./ดล. (คำนวณ)

สูตรนี้มีจุดอ่อนเมื่อ TG สูงมากหรือ LDL ต่ำมาก แนวทางไทยจึงแนะนำให้ใช้ LDL ที่วัดโดยตรงเมื่อ TG ตั้งแต่ 400 มก./ดล. หรือ LDL ต่ำกว่า 50 มก./ดล. ถ้า TG สูงมากแต่ไม่มีบรรทัด LDL ให้ถามแพทย์ว่าจะตรวจแบบวัดตรงหรือไม่

แนวทางเดียวกันระบุว่าใช้ได้ทั้งค่าคำนวณและค่าวัดตรงเป็นค่าหลักในการประเมินและติดตาม สิ่งสำคัญคือดูให้รู้ว่าแต่ละครั้งใช้วิธีไหน เพราะถ้าปีก่อนเป็นค่าคำนวณ ปีนี้เป็นค่าวัดตรง ตัวเลขอาจต่างกันได้จากวิธีตรวจ

หน่วย mg/dL กับ mmol/L แปลงกันอย่างไร

โรงพยาบาลในไทยส่วนใหญ่รายงานเป็น มก./ดล. (mg/dL) แต่ผลจากต่างประเทศหรือบางแล็บใช้ มิลลิโมล/ล. (mmol/L) ตัวคูณแปลงหน่วยในแนวทาง KDIGO เรื่องไขมันในโรคไตเรื้อรังคือ

• •คอเลสเตอรอลรวม HDL และ LDL: มก./ดล. × 0.0259 = มิลลิโมล/ล.
• •ไตรกลีเซอไรด์: มก./ดล. × 0.0113 = มิลลิโมล/ล.

ตัวอย่าง (คำนวณ)

• •LDL 130 มก./ดล. × 0.0259 ≈ 3.4 มิลลิโมล/ล.
• •LDL 3.0 มิลลิโมล/ล. ÷ 0.0259 ≈ 116 มก./ดล.
• •TG 150 มก./ดล. × 0.0113 ≈ 1.7 มิลลิโมล/ล.

ระวังใช้ตัวคูณสลับกัน คอเลสเตอรอลกับไตรกลีเซอไรด์ใช้ตัวคูณคนละตัว

ตัว H และ L ในใบผลบอกอะไร และไม่ได้บอกอะไร

ตัว H (High) หรือ L (Low) ที่พิมพ์ข้างตัวเลข เป็นการเทียบกับ ช่วงอ้างอิงของแล็บ ที่พิมพ์ไว้ในคอลัมน์ Reference range หรือ Normal range ช่วงนี้แต่ละแล็บกำหนดเอง และมักเป็นค่าเดียวใช้กับทุกคน

สิ่งที่ H หรือ L บอก: ค่านั้นอยู่นอกช่วงที่แล็บพิมพ์ไว้

สิ่งที่ H หรือ L ไม่ได้บอก

• •ไม่ได้บอกความเสี่ยงโรคหัวใจ ซึ่งขึ้นกับอายุ เพศ ความดัน เบาหวาน บุหรี่ และประวัติครอบครัวด้วย
• •ไม่ได้บอกว่าค่านั้นถึงเป้าที่แพทย์ตั้งให้คุณหรือยัง
• •L ของแต่ละตัวมีความหมายไม่เหมือนกัน MedlinePlus ระบุว่าโดยทั่วไป LDL ต่ำและ HDL สูงดีต่อหัวใจ ดังนั้น L ที่ HDL เป็นเรื่องที่ควรถามแพทย์ แต่ LDL ที่ต่ำในคนที่กินยาลดไขมันอาจเป็นผลที่แพทย์ตั้งใจ

ตัวเลขอ้างอิงทั่วไปของผู้ใหญ่จาก MedlinePlus: คอเลสเตอรอลรวมน้อยกว่า 200 มก./ดล. non-HDL น้อยกว่า 130 LDL น้อยกว่า 100 HDL ตั้งแต่ 60 ขึ้นไปดีที่สุด และถือว่าต่ำเมื่อน้อยกว่า 40 ในผู้ชาย หรือน้อยกว่า 50 ในผู้หญิง ส่วน TG น้อยกว่า 150 ถือว่าปกติ 150–199 ก้ำกึ่ง 200–499 สูง และตั้งแต่ 500 ขึ้นไปสูงมาก

ถ้าสงสัยว่าคอเลสเตอรอลรวม 200 กว่าแปลว่าอะไร อ่านต่อได้ที่ คอเลสเตอรอล 200 หมายความว่าอย่างไร

ค่าอ้างอิงของแล็บต่างจากเป้าหมายของแพทย์อย่างไร

ค่าอ้างอิงของแล็บเป็นตัวเลขเดียวสำหรับทุกคน แต่เป้าหมายของแพทย์ปรับตามความเสี่ยงของแต่ละคน แนวทางไทย 2567 ตั้งเป้า LDL ต่างกัน เช่น ผู้ที่ LDL ตั้งแต่ 190 มก./ดล. เป้าคือต่ำกว่า 100 และลดลงอย่างน้อย 50% ส่วนผู้เป็นเบาหวานอายุ 40 ปีขึ้นไปที่มีปัจจัยเสี่ยงอื่นตั้งแต่ 2 ข้อ เป้าคือต่ำกว่า 70 และลดลงอย่างน้อย 50%

รายละเอียดว่าความเสี่ยงแต่ละระดับตั้งเป้าเท่าไร อ่านได้ที่ LDL ควรต่ำกว่าเท่าไหร่ เป้าหมายของแต่ละคนไม่เท่ากัน และวิธีอ่านใบตรวจสุขภาพทั้งฉบับอยู่ที่ อ่านผลตรวจสุขภาพประจำปี

ควรเทียบผลปีนี้กับปีก่อนอย่างไร

การเทียบผลหลายปีช่วยให้เห็นแนวโน้มได้ดีกว่าดูครั้งเดียว ก่อนเทียบให้เช็กสี่เรื่องนี้

1. 1หน่วยเดียวกันไหม ถ้าปีหนึ่งเป็น มก./ดล. อีกปีเป็น มิลลิโมล/ล. ต้องแปลงก่อน
2. 2งดอาหารเหมือนกันไหม แนวทางไทยระบุว่าการตรวจคัดกรองและติดตามผลไม่จำเป็นต้องงด แต่ TG ไวต่ออาหาร ถ้าปีหนึ่งงด อีกปีไม่งด TG และ LDL คำนวณอาจต่างกัน (ดู ตรวจไขมันต้องงดอาหารกี่ชั่วโมง)
3. 3LDL ใช้วิธีเดียวกันไหม ค่าคำนวณกับค่าวัดตรงอาจไม่เท่ากัน
4. 4ช่วงนั้นมีอะไรเปลี่ยน เช่น เริ่มยาใหม่ น้ำหนักเปลี่ยน ป่วยหนัก หรือดื่มเหล้าก่อนตรวจ

ผู้ที่กินยาลดไขมันอยู่ แนวทางไทยระบุว่าควรตรวจซ้ำภายใน 4–12 สัปดาห์หลังเริ่มยา แล้วติดตามเป็นครั้งคราว เช่น ทุก 3–12 เดือน ตามที่แพทย์นัด เวลาพบแพทย์ให้พกใบผลเก่าไปด้วย

ความเชื่อที่พบบ่อยเรื่องการอ่านผลไขมัน

"ไม่มีตัว H ก็ไม่ต้องทำอะไร" ไม่เสมอไป ผู้เป็นเบาหวาน โรคไตเรื้อรัง หรือเคยเป็นโรคหัวใจ อาจมีเป้า LDL ต่ำกว่าช่วงอ้างอิงที่แล็บพิมพ์ไว้

"HDL สูงแล้ว LDL สูงไม่เป็นไร" แนวทางไทยใช้ LDL เป็นค่าหลักในการประเมินความเสี่ยงและเป้าหมายการรักษา HDL ที่สูงไม่ได้ลบล้าง LDL ที่สูง

เมื่อไรควรนำผลไปพบแพทย์

นัดพบแพทย์ (ไม่ต้องรีบฉุกเฉิน) เพื่อคุยเรื่องผล ถ้ามีข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้

• •LDL ตั้งแต่ 190 มก./ดล. ซึ่งแนวทางไทยจัดเป็นกลุ่มที่มีเป้าการรักษาเฉพาะ
• •TG ตั้งแต่ 500 มก./ดล. ซึ่ง MedlinePlus ระบุว่าเพิ่มความเสี่ยงตับอ่อนอักเสบเฉียบพลัน
• •มีญาติสายตรงเป็นโรคหัวใจก่อนวัย หรือพบปื้นเหลืองที่เปลือกตา ปุ่มไขมันที่เอ็นร้อยหวาย ซึ่งแนวทางไทยใช้เป็นสัญญาณให้สงสัยไขมันสูงจากกรรมพันธุ์ (อ่าน ไขมันในเลือดสูงจากกรรมพันธุ์)
• •เป็นเบาหวาน โรคไตเรื้อรัง ความดันสูง หรือสูบบุหรี่ และมีไขมันผิดปกติ
• •กินยาลดไขมันอยู่แล้วแต่ค่ายังไม่ถึงเป้าที่แพทย์บอก

ถ้ามีอาการข้อใดข้อหนึ่ง เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว หรือพูดไม่ชัด ไม่ต้องรอผลเลือด ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าออยล์ (Beta Oil)

เบต้าออยล์ (Beta Oil) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0001 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 800 มก. ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ต่อ 1 แคปซูลมีน้ำมันคาโนลา 200 มก. น้ำมันมะกอก 200 มก. น้ำมันรำข้าว 109 มก. กรดแอสคอร์บิก (วิตามินซี) 30 มก. สารสกัดจากข้าว 10 มก. ดี-แอลฟา-โทโคเฟอริลแอซิเทต (50%) 5 มก. แอล-อาร์จินีน HCl 5 มก. แอล-ออร์นิทีน HCl 5 มก. และไฟโตสเตอรอล 2 มก.

ส่วนประกอบที่มีงานวิจัยเกี่ยวกับค่าในใบผลไขมันมีดังนี้ ทุกงานใช้ปริมาณมากกว่าในแคปซูลหลายร้อยเท่าขึ้นไป

• •ไฟโตสเตอรอล 2 มก. (0.002 กรัม) — งานวิจัยในคนเรื่องแพลนท์สเตอรอลและสตานอลใช้วันละ 1.5–3 กรัมพร้อมอาหาร ค่า LDL ลดลงราว 7–12% ตามข้อความที่ยุโรปอนุญาต (EFSA) แนวทางไทย 2567 แนะนำแพลนท์สตานอลวันละ 2 กรัมเป็นส่วนเสริมของการปรับอาหาร ปริมาณในแคปซูลน้อยกว่าขนาดที่ศึกษาราว 750–1,500 เท่า (คำนวณ) และงานรวมผลไม่มีข้อมูลในขนาดระดับมิลลิกรัม
• •น้ำมันคาโนลา 200 มก. — งานรวมผลในคนใช้เป็นน้ำมันหลักในอาหารทั้งวัน (หลายสิบกรัม) LDL ลดลงเฉลี่ยราว 6 มก./ดล. แต่ไม่เปลี่ยน HDL และ TG
• •น้ำมันมะกอก 200 มก. — งานรวมผลพบว่าเปลี่ยนค่าไขมันในเลือดได้น้อยมาก งาน PREDIMED ใช้อย่างน้อยวันละ 4 ช้อนโต๊ะ
• •น้ำมันรำข้าว 109 มก. — งานของมหาวิทยาลัยมหิดลใช้วันละ 30 มล. ปรุงอาหาร 3 มื้อ นาน 4 สัปดาห์

ไม่มีหลักฐานว่าแคปซูลนี้ทำให้ตัวเลขบรรทัดใดในใบผลเปลี่ยน ตัวเลขข้างบนเป็นผลของงานวิจัยที่ขนาดสูงกว่ามาก ไม่ใช่ผลของผลิตภัณฑ์ และไม่มีส่วนประกอบใดใช้แทนยาลดไขมันได้

ฉลากระบุว่าเด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน และผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร ผู้ที่ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือดควรแจ้งแพทย์ เพราะมีวิตามินอีเป็นส่วนประกอบ หากแพทย์ให้หยุด ให้หยุดผลิตภัณฑ์นี้ ส่วนยาที่แพทย์สั่งให้กินต่อตามเดิม

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าออยล์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที