ความดันขึ้นๆ ลงๆ เกิดจากอะไร ทำไมตอนเช้าสูงกว่าตอนเย็น

คำตอบสั้น: ความดันที่ขึ้นลงระหว่างวันเป็นเรื่องปกติ แนวทางของสมาคมความดันโลหิตสูงแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2567 ระบุว่าในคนทั่วไป ความดันตอนกลางคืนจะลดลงจากกลางวันราวร้อยละ 10–20 แล้วสูงขึ้นอีกเมื่อตื่นนอน ค่าตอนเช้าจึงมักสูงกว่าที่หลายคนคาด แพทย์ตัดสินจากค่าเฉลี่ยของหลายวัน ไม่ใช่ตัวเลขครั้งเดียว วิธีที่ดีที่สุดคือวัดให้ถูกวิธี จดทุกค่า แล้วนำไปให้แพทย์ดู ห้ามปรับยาเองจากตัวเลขที่บ้าน

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •คนทั่วไปความดันกลางคืนลดลงจากกลางวันร้อยละ 10–20 เรียกว่า normal dipping
• •ค่าเฉลี่ยกลางคืนตั้งแต่ 120/70 มม.ปรอทขึ้นไป ถือว่ามีความดันสูงตอนกลางคืน ซึ่งเพิ่มความเสี่ยงโรคหัวใจและหลอดเลือด
• •แขนสองข้างต่างกันเกิน 10 มม.ปรอท ให้ใช้แขนข้างที่สูงกว่า ถ้าต่างกันเกิน 15–20 มม.ปรอท ควรตรวจเพิ่ม
• •วัดที่บ้านทั้งเช้าและก่อนนอน รอบละอย่างน้อย 2 ครั้ง ห่างกัน 1 นาที จดทุกค่าโดยไม่คัดทิ้ง
• •แนวทางไทยไม่แนะนำให้ปรับยาเองจากผลวัดที่บ้าน

ความดันขึ้นๆ ลงๆ ทั้งวัน เป็นเรื่องปกติแค่ไหน

ความดันไม่ใช่ตัวเลขที่นิ่ง แนวทางไทยปี 2567 อธิบายว่าความดันกลางวันกับกลางคืนต่างกันเป็นรูปแบบประจำวัน (diurnal pattern) และแต่ละคนมีรูปแบบไม่เหมือนกัน

แนวทางแบ่งรูปแบบความดันกลางคืนจากการวัดด้วยเครื่องติดตัว 24 ชั่วโมง (ABPM) ไว้ 4 แบบ

• •ลดลงร้อยละ 10–20 (normal dipping) ไม่เพิ่มความเสี่ยง
• •ลดลงมากกว่าร้อยละ 20 (extreme dipping) อาจเพิ่มความเสี่ยง
• •ลดลงเพียงร้อยละ 1–10 (reduced dipping) เพิ่มความเสี่ยง
• •กลางคืนสูงกว่ากลางวัน (rising) เพิ่มความเสี่ยง

นอกจากรูปแบบประจำวันแล้ว ตัวเลขแต่ละครั้งยังขยับได้จากสิ่งที่ทำก่อนวัด แนวทางแนะนำให้งดบุหรี่ เครื่องดื่มที่มีคาเฟอีน และการออกกำลังกายอย่างน้อย 30 นาทีก่อนวัด เข้าห้องน้ำก่อนถ้าปวดปัสสาวะ นั่งพิงพนักพัก 3–5 นาที วางแขนให้อยู่ระดับหัวใจ เท้าวางราบ ไม่ไขว่ห้าง และไม่พูดคุยระหว่างวัด ถ้าไม่ทำตามนี้ ค่าอาจสูงเกินจริง 3–5 มม.ปรอท รายละเอียดวิธีวัดอยู่ที่ วัดความดันเองที่บ้านอย่างไรให้แม่น

บางกลุ่มมีความดันแกว่งมากกว่าคนทั่วไป แนวทางไทยระบุว่าผู้สูงอายุที่มีความดันตัวบนสูงอย่างเดียว (ISH) มักมีความดันแปรปรวนมาก และผู้ที่หัวใจเต้นผิดจังหวะก็แกว่งได้มากกว่าคนทั่วไป จึงควรวัดหลายครั้งแล้วนำมาเฉลี่ย

ทำไมความดันสูงตอนเช้า ตอนตื่นนอน

ความดันสูงขึ้นช่วงตื่นนอนเป็นส่วนหนึ่งของรูปแบบประจำวัน แนวทางไทยเรียกการเพิ่มขึ้นของความดันขณะตื่นนอนตอนเช้าว่า morning BP surge ซึ่งเครื่อง ABPM บันทึกได้

มีอีกเหตุผลหนึ่งที่ค่าเช้าดูสูง คือวิธีวัดมาตรฐานกำหนดให้วัดรอบเช้า ภายใน 1 ชั่วโมงหลังตื่น หลังปัสสาวะ ก่อนกินยาและก่อนอาหารเช้า ค่าเช้าจึงเป็นค่าก่อนกินยาของวันนั้น ส่วนค่าก่อนนอนวัดหลังจากใช้ชีวิตมาทั้งวัน สองค่านี้จึงไม่จำเป็นต้องเท่ากัน

ความดันช่วงเช้าสำคัญอย่างไร งานรวมผลการศึกษาระยะยาว 7 งาน รวม 14,133 คน ติดตามเฉลี่ย 7.1 ปี (J Stroke Cerebrovasc Dis 2015) ระบุว่าเหตุการณ์ของโรคหัวใจและหลอดเลือดมักเกิดในช่วงเช้ามากกว่า และพบว่ากลุ่มที่ความดันช่วงเช้าเพิ่มจากจุดต่ำสุดตอนหลับมาก มีความเสี่ยงเสียชีวิตจากทุกสาเหตุสูงกว่า (RR 1.29) ส่วนการเพิ่มขึ้นในช่วงก่อนตื่นนอน ยังไม่พบความต่างที่มีนัยสำคัญ

ควรเปลี่ยนไปกินยาก่อนนอนไหม

อย่าเปลี่ยนเวลากินยาเอง แนวทางไทยแนะนำให้ผู้ป่วยทั่วไปกินยาตอนเช้า เพราะกินได้ต่อเนื่องกว่า แพทย์อาจให้บางคนที่ตรวจยืนยันแล้วว่าความดันกลางคืนสูงกินยาตอนกลางคืน การตัดสินใจนี้ต้องผ่านแพทย์ อ่านเพิ่มที่ ยาความดันกินตอนไหนดีที่สุด

ความดันสูงตอนกลางคืนบอกอะไร

แนวทางไทยถือว่า ค่าเฉลี่ยกลางคืนตั้งแต่ 120/70 มม.ปรอทขึ้นไป คือภาวะความดันสูงตอนกลางคืน (nocturnal hypertension) และระบุว่าความดันกลางคืนสัมพันธ์กับปัญหาหัวใจและหลอดเลือด มากกว่าความดันกลางวันและความดันที่วัดในสถานพยาบาล

มีการศึกษาในประเทศไทยที่พบว่า ผู้ป่วยความดันสูงที่รักษาในโรงพยาบาลถึง ร้อยละ 74 มีรูปแบบความดันกลางคืนลดลงน้อยหรือกลับสูงขึ้น

เครื่องวัดที่บ้านทั่วไปวัดตอนหลับไม่ได้ ต้องใช้เครื่อง ABPM ที่ติดตัวและวัดอัตโนมัติทุก 20–30 นาที ซึ่งแนวทางระบุว่าในไทยยังมีเฉพาะในโรงพยาบาลขนาดใหญ่ ถ้าแพทย์สงสัย จะเป็นผู้พิจารณาส่งตรวจ

นอนกรนเกี่ยวกับความดันกลางคืนอย่างไร

แนวทางไทยระบุว่าภาวะหยุดหายใจขณะหลับจากการอุดกั้น (OSA) พบในคนไทยร้อยละ 4.4–11.4 และผู้ที่มี OSA เป็นความดันสูงร้อยละ 35–80 ความดันของคนกลุ่มนี้มักไม่ลดลงตอนกลางคืน ควรสงสัย OSA ในคนที่รูปร่างอ้วน ง่วงนอนกลางวัน กรนเสียงดัง ร่วมกับสำลักหรือหยุดหายใจเป็นช่วงขณะหลับ แล้วบอกแพทย์เพื่อพิจารณาตรวจการนอนหลับ ปัญหาการนอนในวัยนี้อ่านต่อได้ที่ นอนไม่หลับในวัย 50 ปีขึ้นไป

วัดสามครั้งได้ไม่เท่ากัน ควรเชื่อค่าไหน

เชื่อค่าเฉลี่ย ไม่ใช่ค่าที่ต่ำที่สุดหรือสูงที่สุด แนวทางไทยให้วัดรอบละอย่างน้อย 2 ครั้ง ห่างกัน 1 นาที บันทึกทุกครั้งโดยไม่คัดออก แล้วนำมาให้แพทย์ดูในวันนัด การประเมินใช้ค่าเฉลี่ยของทั้งรอบเช้าและรอบค่ำ

ค่าที่วัดที่บ้านมักต่ำกว่าที่วัดในโรงพยาบาล เกณฑ์ของการวัดที่บ้านจึงต่ำกว่าด้วย คือ ตั้งแต่ 135/85 มม.ปรอทขึ้นไป ถือว่าสูง ขณะที่เกณฑ์ในสถานพยาบาลคือ 140/90

ความถี่ที่แนวทางแนะนำ

• •ช่วงวินิจฉัย วัดติดต่อกัน 7 วัน (ถ้าเร่งด่วนอย่างน้อย 3 วัน)
• •หลังเริ่มหรือปรับยา รอ 2 สัปดาห์แล้ววัดติดต่อกัน 7 วัน และวัดอีก 3 วันในสัปดาห์ก่อนวันนัด
• •คุมได้แล้ว วัดสัปดาห์ละ 1–2 ครั้ง หรือวัด 7 วันก่อนพบแพทย์แต่ละครั้ง

แขนซ้ายกับแขนขวาต่างกันเท่าไรถึงผิดปกติ

แนวทางไทยแนะนำให้วัดแขนทั้งสองข้างพร้อมกันในการตรวจครั้งแรก

• •ต่างกันมากกว่า 10 มม.ปรอท (ค่าตัวบน) ให้ใช้แขนข้างที่สูงกว่าในการวินิจฉัยและติดตามครั้งต่อ ๆ ไป
• •ต่างกันเกิน 15–20 มม.ปรอท อาจมีหลอดเลือดแดงแข็งหรือโรคของหลอดเลือดแดงที่แขน ควรตรวจเพิ่มเติม

ถ้าวัดที่บ้านแล้วสองแขนต่างกันมาก ให้จดไว้แล้วถามแพทย์ว่าควรวัดแขนข้างไหนเป็นประจำ

ความดันสูงเฉพาะตอนไปหาหมอ (white coat) คืออะไร

white-coat hypertension คือความดันที่วัดในสถานพยาบาลสูงตั้งแต่ 140/90 แต่ค่าที่วัดนอกสถานพยาบาลปกติ ส่วนกรณีกลับกัน คือวัดที่โรงพยาบาลปกติแต่ที่บ้านสูง เรียกว่า masked hypertension ซึ่งแนวทางระบุว่ามีความเสี่ยงโรคหัวใจและหลอดเลือดสูงกว่าคนที่ความดันปกติค่อนข้างมาก ใกล้เคียงกับคนที่ความดันสูงตลอด

การศึกษาในไทยพบทั้งสองภาวะพอสมควร แนวทางจึงแนะนำให้วัดนอกสถานพยาบาลร่วมด้วย และถ้าผลขัดกัน ให้ยึดค่านอกสถานพยาบาลเป็นหลัก เพราะทำนายการดำเนินโรคได้ดีกว่า

ผู้ที่เป็น white-coat hypertension ไม่ได้แปลว่าไม่ต้องทำอะไร แนวทางแนะนำให้ประเมินปัจจัยเสี่ยงอื่น ปรับพฤติกรรม และติดตามเป็นระยะ

ความดันแกว่งมาก แปลว่ายาไม่ได้ผล ต้องเพิ่มยาเองจริงไหม

ไม่จริง และไม่ควรทำ ตัวเลขที่ขึ้นลงเป็นธรรมชาติของความดัน แนวทางไทยระบุชัดว่า ไม่แนะนำให้ปรับยาลดความดันด้วยตนเอง และถ้าการวัดที่บ้านทำให้กังวลหรือเครียดมากเกินไป แพทย์อาจแนะนำให้หยุดวัดได้

สิ่งที่ควรทำคือนำค่าเฉลี่ยไปให้แพทย์ประเมิน เมื่อไรต้องรีบกว่านั้น

• •วัดซ้ำหลังนั่งพักแล้วยังได้ ตั้งแต่ 180/110 มม.ปรอท กรมควบคุมโรคระบุว่าเป็นระดับอันตราย ควรรีบพบแพทย์โดยด่วน อ่านต่อที่ ความดันสูง 180 อันตรายไหม
• •มีอาการ ข้อใดข้อหนึ่ง ต่อไปนี้ ให้โทร 1669 หรือไปโรงพยาบาลทันที เจ็บหน้าอกเฉียบพลันรุนแรง หายใจหอบเหนื่อยรุนแรง แขนขาอ่อนแรงครึ่งซีก ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ตามัวหรือเห็นภาพซ้อนทันที เวียนหัวเดินเซทันที หรือหมดสติ

ควรจดบันทึกความดันแบบไหนไปให้หมอดู

บันทึกที่ดีช่วยให้แพทย์เห็นภาพมากกว่าค่าที่วัดในห้องตรวจเพียงครั้งเดียว ควรมีข้อมูลเหล่านี้

1. 1วันที่ และเวลาที่วัด (เช้าหลังตื่น หรือก่อนนอน)
2. 2ค่าตัวบน ตัวล่าง และชีพจร ทุกครั้งที่วัด ไม่ใช่เฉพาะค่าที่ดีที่สุด
3. 3แขนข้างที่วัด
4. 4วัดก่อนหรือหลังกินยา
5. 5หมายเหตุสั้น ๆ เช่น นอนไม่หลับ ดื่มกาแฟ ปวดตัว ลืมกินยา หรือมีอาการผิดปกติ

นำสมุดบันทึกหรือภาพหน้าจอเครื่องวัดไปด้วยในวันนัด พร้อมรายการยาและอาหารเสริมทั้งหมด วิธีเตรียมตัวอื่น ๆ อยู่ที่ เตรียมตัวก่อนพบแพทย์ และภาพรวมของโรคอยู่ที่ ความดันโลหิตสูงคืออะไร

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าออยล์ (Beta Oil)

เบต้าออยล์ (Beta Oil) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0001 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 800 มก. วันละ 1 แคปซูล มีน้ำมันคาโนลา 200 มก. น้ำมันมะกอก 200 มก. น้ำมันรำข้าว 109 มก. วิตามินซี (กรดแอสคอร์บิก) 30 มก. สารสกัดจากข้าว 10 มก. ดี-แอลฟา-โทโคเฟอริลแอซิเทต (50%) 5 มก. แอล-อาร์จินีน HCl 5 มก. แอล-ออร์นิทีน HCl 5 มก. และไฟโตสเตอรอล 2 มก.

ส่วนประกอบที่มักถูกถามคู่กับเรื่องความดัน คือ

• •แอล-อาร์จินีน HCl 5 มก. — เป็นกรดอะมิโนที่มีงานรวมผลการทดลองในคน 11 งาน (387 คน) ว่าเมื่อกินวันละ 4–24 กรัม ความดันตัวบนลดลงเฉลี่ยราว 5 มม.ปรอท อีกงานที่รวม 22 การทดลองพบว่าขนาดที่เริ่มเห็นผลคือราว 4 กรัมต่อวันขึ้นไป ในแคปซูลมี 5 มิลลิกรัม น้อยกว่าขนาดที่ศึกษาอย่างน้อย 800 เท่า และงานเหล่านี้ไม่ได้ศึกษาเรื่องความดันที่แกว่งหรือความดันตอนเช้า
• •น้ำมันมะกอก 200 มก. — งานรวม 17 การทดลองไม่พบว่าน้ำมันมะกอกลดความดันอย่างมีนัยสำคัญ (ตัวบนเปลี่ยนเฉลี่ย −0.48 มม.ปรอท) งานที่พบประโยชน์ต่อหัวใจใช้ปริมาณระดับอาหาร เช่น PREDIMED ให้กินอย่างน้อยวันละ 4 ช้อนโต๊ะ ร่วมกับเปลี่ยนรูปแบบอาหารทั้งหมด เทียบกับ 0.2 กรัมในแคปซูล

ยังไม่มีงานวิจัยที่ทดสอบสูตรผลิตภัณฑ์นี้เอง และไม่มีหลักฐานว่าแคปซูลนี้ทำให้ความดันลดลงหรือแกว่งน้อยลง ผู้ที่ความดันขึ้นลงมากควรนำบันทึกไปให้แพทย์ประเมิน

ข้อควรระวัง: ในงานวิจัย VINTAGE MI ผู้ป่วยหลังกล้ามเนื้อหัวใจตายเฉียบพลันที่ได้แอล-อาร์จินีนวันละ 9 กรัม พบผู้เสียชีวิต 6 รายในกลุ่มอาร์จินีน เทียบกับ 0 รายในกลุ่มยาหลอก ผู้ที่เคยหัวใจวายจึงควรปรึกษาแพทย์ก่อน ผลิตภัณฑ์ยังมีวิตามินอี ซึ่งในขนาดสูงอาจเพิ่มความเสี่ยงเลือดออกในผู้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือดหรือยาต้านเกล็ดเลือด ฉลากระบุว่าเด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน และผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าออยล์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที