Day care ผู้สูงอายุคืออะไร ต่างจากศูนย์ดูแลแบบพักค้างอย่างไร

คำตอบสั้น: Day care ผู้สูงอายุ หรือ บริการดูแลผู้สูงอายุช่วงกลางวัน คือที่ที่ผู้สูงอายุไปใช้เวลาช่วงกลางวันภายใต้การดูแลของเจ้าหน้าที่ที่ผ่านการอบรม แล้วกลับมานอนที่บ้านตอนเย็น ต่างจากศูนย์ดูแลแบบพักค้างที่ผู้สูงอายุอยู่ประจำทั้งวันทั้งคืน สถาบันผู้สูงอายุแห่งชาติสหรัฐ (NIA) ระบุว่าบริการแบบนี้อาจมี กิจกรรมทางสังคม การออกกำลังกาย อาหาร การช่วยดูแลส่วนตัว และการดูแลสุขภาพเบื้องต้น และช่วยให้ผู้ดูแลที่บ้านได้พัก แนวทางเวชปฏิบัติภาวะสมองเสื่อม 2563 ของไทยก็ระบุศูนย์ดูแลกลางวันเป็นหนึ่งในวิธีช่วยเหลือผู้ดูแล บริการนี้เหมาะกับผู้ป่วยสมองเสื่อมที่ยังเดินทางและร่วมกิจกรรมกลุ่มได้ ค่าใช้จ่ายและบริการต่างกันมากในแต่ละแห่ง ควรไปดูสถานที่จริงและถามให้ครบก่อนสมัคร

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •Day care = ไปเช้า กลับเย็น · ศูนย์พักค้าง = อยู่ประจำ มีคนดูแลตลอด 24 ชั่วโมง
• •NIA: กิจกรรมทั่วไปคือ กิจกรรมกลุ่ม ออกกำลังกาย อาหาร ช่วยดูแลส่วนตัว ดูแลสุขภาพเบื้องต้น บางแห่งมีรถรับส่ง
• •เหมาะกับผู้ที่ ยังเดินได้หรือใช้อุปกรณ์ช่วยเดินได้ ร่วมกิจกรรมกลุ่มได้ และไม่ต้องการการพยาบาลตลอดเวลา
• •ข้อดีต่อผู้ดูแลที่ทำงาน: มีคนดูแลในเวลางาน และผู้ป่วยยังได้อยู่บ้านในช่วงกลางคืน
• •หนังสือดูแลระยะยาวของ สปสช. ระบุ ศูนย์ดูแลผู้สูงอายุช่วงกลางวัน เป็นโครงสร้างที่ควรมีในระบบดูแลระยะยาว แต่ไม่ได้มีทุกพื้นที่ ให้ถาม อปท. หรือ รพ.สต. ใกล้บ้าน
• •กิจการเอกชนที่ดูแลผู้สูงอายุ ตรวจรายชื่อสถานที่ได้รับอนุญาตได้ที่ระบบของ กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ (สบส.)
• •ช่วงสัปดาห์แรกมักเป็นช่วงปรับตัว เริ่มจากวันละไม่กี่ชั่วโมง แล้วค่อยเพิ่ม

Day care ต่างจากศูนย์ดูแลแบบพักค้างอย่างไร

• •เวลา: day care ใช้ช่วงกลางวัน ศูนย์พักค้างดูแลทั้งกลางวันและกลางคืน
• •ผู้ที่เหมาะ: day care เหมาะกับคนที่ยังเคลื่อนไหวและร่วมกิจกรรมได้ ศูนย์พักค้างรับผู้ที่ต้องการการดูแลมากขึ้น รวมถึงผู้ป่วยติดเตียงในบางแห่ง
• •ครอบครัว: day care ยังให้ครอบครัวดูแลตอนเย็นและกลางคืน ศูนย์พักค้างย้ายภาระหลักไปที่สถานดูแล
• •ค่าใช้จ่าย: NIA ระบุว่าในสหรัฐ day care มักถูกกว่าการจ้างดูแลที่บ้านหรือสถานดูแลแบบพักค้าง ในไทยราคาต่างกันมาก ให้ขอใบเสนอราคาเป็นลายลักษณ์อักษรจากแต่ละแห่ง

บางครอบครัวใช้แบบผสม เช่น ส่ง day care วันธรรมดา และใช้ บริการดูแลชั่วคราว (respite care) เมื่อผู้ดูแลต้องเดินทาง NIA ระบุว่าบริการดูแลชั่วคราวอาจนานตั้งแต่ไม่กี่ชั่วโมงถึงหลายสัปดาห์ จัดได้ทั้งที่บ้าน ในสถานบริการ หรือที่ศูนย์ดูแลกลางวัน ถ้าผู้ป่วยต้องการการดูแลตลอดเวลาแล้ว อ่านต่อที่ เลือกศูนย์ดูแลผู้สูงอายุอย่างไร

บริการดูแลกลางวันมีกิจกรรมอะไรบ้าง

แต่ละแห่งต่างกัน กิจกรรมที่พบได้บ่อย เช่น

• •กิจกรรมกลุ่ม ร้องเพลง ทำงานฝีมือ เล่นเกม พูดคุย
• •การออกกำลังกายเบา ๆ ยืดเหยียด เดิน ฝึกทรงตัว
• •อาหารกลางวันและอาหารว่าง ควรถามว่าปรับเนื้ออาหารให้คนเคี้ยวกลืนลำบากได้ไหม
• •การช่วยดูแลส่วนตัว พาเข้าห้องน้ำ เปลี่ยนผ้าอ้อม
• •การดูแลสุขภาพเบื้องต้น วัดความดัน ช่วยให้กินยาตามที่ครอบครัวจัดมา
• •กิจกรรมฝึกสมองและกิจกรรมที่มีความหมาย สำหรับผู้ป่วยสมองเสื่อม อ่านไอเดียได้ที่ กิจกรรมสำหรับผู้ป่วยสมองเสื่อม

เหมาะกับผู้ป่วยสมองเสื่อมระยะไหน

day care มักเหมาะกับผู้ป่วยระยะต้นถึงระยะกลาง ที่

• •ยังเดินได้ หรือใช้อุปกรณ์ช่วยเดิน
• •กินอาหารเองได้ หรือต้องช่วยเล็กน้อย
• •อยู่ในกลุ่มคนได้โดยไม่ก้าวร้าวรุนแรง
• •ไม่ต้องการการพยาบาลเฉพาะทาง เช่น ให้อาหารทางสายหรือดูดเสมหะบ่อย

ผู้ป่วยที่ชอบเดินออกนอกบ้าน ให้ถามศูนย์ว่ามีระบบป้องกันการพลัดหลงอย่างไร อ่านเพิ่มที่ ผู้สูงอายุชอบออกจากบ้าน หลงทาง ผู้ป่วยที่สับสนมากช่วงเย็น การกลับบ้านช่วงบ่ายแก่อาจช่วยให้ตารางชีวิตไม่วุ่นวาย

ข้อดีต่อผู้ดูแลที่ต้องทำงาน

NIA ระบุว่า day care ช่วยให้ผู้ดูแลที่บ้านได้พักอย่างที่จำเป็น และ NIA ยังแนะนำให้ผู้ดูแลยอมรับความช่วยเหลือ เพราะความเครียดของผู้ดูแลมีสัญญาณชัด เช่น เหนื่อยล้า รู้สึกท่วมท้น นอนไม่พอ ส่วนแนวทางเวชปฏิบัติไทยระบุบริการรับดูแลชั่วคราวและศูนย์ดูแลกลางวันเป็นวิธีช่วยผู้ดูแล ร่วมกับกลุ่มให้ความรู้และกำลังใจ

สำหรับลูกที่ทำงานประจำ day care ช่วยให้

• •ไม่ต้องทิ้งผู้ป่วยไว้คนเดียวทั้งวัน ลดความเสี่ยงหกล้ม ลืมปิดแก๊ส หรือเดินออกนอกบ้าน อ่านเพิ่มที่ ผู้สูงอายุอยู่บ้านคนเดียว
• •ลดค่าใช้จ่ายเมื่อเทียบกับจ้างผู้ดูแลเต็มวัน ในบางกรณี เปรียบเทียบได้ที่ จ้างคนดูแลผู้สูงอายุ
• •ผู้ป่วยได้พบคนใหม่ ไม่เหงา และมีกิจวัตรสม่ำเสมอ

ถ้าผู้ดูแลเริ่มหมดแรง อ่านที่ ผู้ดูแลหมดไฟ

ค่าใช้จ่ายและแบบของรัฐ

เราไม่ระบุราคาในบทความนี้ เพราะต่างกันมากตามพื้นที่และบริการ ให้ถามแต่ละแห่งว่าราคารวมอะไรบ้าง เช่น อาหาร รถรับส่ง ผ้าอ้อม กิจกรรมพิเศษ

ด้านบริการของรัฐ หนังสือดูแลระยะยาวของ สปสช. ระบุว่าระบบดูแลระยะยาวในชุมชนควรมีมาตรฐานของศูนย์พัฒนาคุณภาพชีวิต ศูนย์ดูแลผู้สูงอายุช่วงกลางวัน ศูนย์ดูแลชั่วคราว และสถานดูแลในชุมชน แต่การมีบริการจริงขึ้นกับแต่ละพื้นที่ ให้สอบถามเทศบาล อบต. รพ.สต. หรือศูนย์บริการสาธารณสุขใกล้บ้าน ถ้าผู้ป่วยมีภาวะพึ่งพิง ขอให้ประเมินสิทธิการดูแลระยะยาวด้วย อ่านเพิ่มที่ ผู้ป่วยอัลไซเมอร์ถือเป็นผู้พิการไหม ขอสิทธิอะไรได้บ้าง

ช่วงปรับตัวในสัปดาห์แรก

ผู้ป่วยสมองเสื่อมปรับตัวกับที่ใหม่ได้ช้า และอาจต่อต้านในช่วงแรก เคล็ดลับที่ครอบครัวใช้กันได้

1. 1พาไปดูสถานที่ด้วยกันก่อน ในวันที่ผู้ป่วยอารมณ์ดี
2. 2เริ่มสั้น ๆ เช่น ครึ่งวัน สัปดาห์ละ 2–3 วัน แล้วค่อยเพิ่ม
3. 3ใช้คำที่ผู้ป่วยรับได้ บางคนรับคำว่า "ไปชมรม" หรือ "ไปช่วยงาน" ได้ง่ายกว่าคำว่า "ศูนย์ดูแล"
4. 4ส่งข้อมูลให้เจ้าหน้าที่ เช่น ชื่อเล่นที่ชอบ อาหารที่ชอบ เรื่องที่ทำให้หงุดหงิด เวลาเข้าห้องน้ำ ยาที่ต้องกิน
5. 5เตรียมของคุ้นเคย เช่น เสื้อตัวโปรด รูปครอบครัว
6. 6มาส่งและรับตรงเวลา ทุกวัน เพื่อให้เกิดกิจวัตร
7. 7คุยกับเจ้าหน้าที่ทุกสัปดาห์ ว่าผู้ป่วยกิน นอน และร่วมกิจกรรมได้แค่ไหน

ถ้าผ่านไปหลายสัปดาห์แล้วผู้ป่วยยังเครียดมาก ไม่ยอมกิน หรือกลับบ้านมาสับสนกว่าเดิมชัดเจน ให้คุยกับศูนย์และแพทย์ที่ดูแล บางคนอาจเหมาะกับการดูแลที่บ้านมากกว่า

ถ้าผู้ป่วยสับสนขึ้นมาทันที ซึมลง หรือพฤติกรรมเปลี่ยนภายในชั่วโมงหรือไม่กี่วัน ไม่ใช่อาการปรับตัว มีอาการข้อใดข้อหนึ่ง ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669 เพราะอาจเป็นภาวะสับสนเฉียบพลันจากการติดเชื้อ ขาดน้ำ หรือยา

คำถามที่ควรถามก่อนสมัคร

เรื่องใบอนุญาตและคน

• •เป็นกิจการเอกชนหรือของรัฐ ถ้าเป็นเอกชน มีใบอนุญาตจาก สบส. หรือไม่ ตรวจรายชื่อสถานประกอบการกิจการดูแลผู้สูงอายุหรือผู้มีภาวะพึ่งพิงที่ได้รับอนุญาตได้ที่ระบบของ สบส. โดยไม่ต้องเข้าสู่ระบบ
• •ผู้ดูแลผ่านการอบรมอะไร มีพยาบาลอยู่ด้วยหรือไม่
• •ผู้ดูแลหนึ่งคนดูแลผู้สูงอายุกี่คนในแต่ละช่วงเวลา

เรื่องความปลอดภัย

• •มีระบบป้องกันผู้ป่วยเดินออกนอกศูนย์อย่างไร
• •พื้นกันลื่น ราวจับ ห้องน้ำ เป็นอย่างไร
• •ถ้าผู้ป่วยหกล้มหรือเจ็บป่วยเฉียบพลัน ศูนย์ทำอะไร ส่งโรงพยาบาลไหน แจ้งครอบครัวอย่างไร

เรื่องยาและสุขภาพ

• •ใครเป็นคนให้ยา บันทึกการให้ยาอย่างไร
• •รับผู้ป่วยที่ใช้ผ้าอ้อม กลืนลำบาก หรือมีโรคประจำตัวหลายโรคได้ไหม

เรื่องค่าใช้จ่ายและสัญญา

• •ราคารวมอะไรบ้าง มีค่าใช้จ่ายเพิ่มอะไร
• •ยกเลิกหรือลดวันได้ไหม คืนเงินอย่างไร
• •ทดลองใช้บริการก่อนได้ไหม

ลองไปดูวันธรรมดาโดยไม่นัดล่วงหน้า สังเกตว่าผู้สูงอายุนั่งเฉย ๆ หน้าทีวีทั้งวัน หรือมีคนชวนทำกิจกรรม เจ้าหน้าที่พูดกับผู้สูงอายุด้วยความเคารพหรือไม่

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เม็มโมร่า (MEMORA)

เม็มโมร่า (MEMORA) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0069 ผลิตโดย บริษัท โอดี อินโนวาคอสเม็กซ์ จำกัด (ปทุมธานี) จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 800 มก. ฉลากระบุรับประทานวันละ 1 แคปซูล เลข อย. คือการจดแจ้งผลิตภัณฑ์อาหาร ไม่ใช่การรับรองสรรพคุณ

ส่วนประกอบต่อ 1 แคปซูลตามฉลาก: เห็ดหัวลิง (Lion's Mane) 250 มก. · สารสกัดพรมมิ (Brahmi) 150 มก. · โคลีน ไบทาร์เทรต (99%) 90 มก. (เทียบเป็นตัวโคลีนราว 37 มก. คำนวณ) · สารสกัดใบแปะก๊วย 50 มก. · ไพริดอกซิน ไฮโดรคลอไรด์ 2 มก. (เทียบเป็นวิตามินบี 6 ราว 1.65 มก. คำนวณ) · ส่วนอื่น ได้แก่ เปลือกแคปซูลเจลาติน สี INS171 (ไทเทเนียมไดออกไซด์) INS551 INS470ii และมอลโตเด็กซ์ตริน

คำเตือนบนฉลาก: อาจมีผลให้เลือดแข็งตัวช้า · เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน · ควรรับประทานอาหารหลากหลาย ครบ 5 หมู่

สำหรับครอบครัวที่ส่งผู้ป่วยไปศูนย์ดูแลกลางวัน: ไม่มีหลักฐานว่าผลิตภัณฑ์นี้ทำให้ผู้ป่วยปรับตัวได้ดีขึ้นหรือความจำดีขึ้น ถ้าผู้ป่วยรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดอยู่ ให้แจ้งศูนย์และใส่ไว้ในรายการยาเดียวกัน เพื่อไม่ให้กินซ้ำหรือตกหล่น และนำรายการทั้งหมดไปให้แพทย์หรือเภสัชกรดู

หลักฐานของแต่ละส่วนประกอบ เทียบปริมาณที่ใช้ในงานวิจัยกับปริมาณในแคปซูล

• •เห็ดหัวลิง 250 มก. — งานในผู้มีภาวะปริชานบกพร่องเล็กน้อย 30 คนใช้วันละ 3 กรัม (มากกว่าในแคปซูล 12 เท่า คำนวณ) และคะแนนลดลงอย่างมีนัยสำคัญหลังหยุด 4 สัปดาห์ ฉลากไม่ระบุว่าเป็นดอกเห็ด เส้นใย หรือสารสกัด และมีรายงานการแพ้รุนแรง
• •สารสกัดพรมมิ 150 มก. — ในผู้ป่วยอัลไซเมอร์ งานทบทวนพบว่าไม่ต่างจากยาหลอก โดยหลักฐานมีความเชื่อมั่นต่ำมาก งานในผู้ใหญ่สุขภาพดีใช้สารสกัดมาตรฐานวันละ 300 มก. (2 เท่า คำนวณ) ฉลากไม่ระบุปริมาณสารบาโคไซด์ และอาจทำให้ท้องไส้ไม่สบาย
• •โคลีนราว 37 มก. ต่อวัน (คำนวณ) — ราว 7–9% ของปริมาณที่ผู้ใหญ่ควรได้รับต่อวัน (คำนวณ) งานทดลองให้โคลีนเสริมขนาดสูงกว่านี้มาก ไม่พบผลต่อความจำ
• •สารสกัดใบแปะก๊วย 50 มก. — งาน GEM ในผู้สูงอายุ 3,069 คน ใช้วันละ 240 มก. (4.8 เท่า คำนวณ) ไม่ลดการเกิดสมองเสื่อม งานทบทวน Cochrane สรุปว่าหลักฐานไม่สอดคล้องและเชื่อถือไม่ได้ ใบแปะก๊วยเป็นที่มาของคำเตือนเรื่องเลือดแข็งตัวช้า
• •วิตามินบี 6 (จากไพริดอกซิน HCl 2 มก.) ราว 1.65 มก. (คำนวณ) — ใกล้เคียงปริมาณที่ผู้สูงอายุควรได้รับต่อวัน งาน VITACOG ใช้บี 6 วันละ 20 มก. ร่วมกับโฟลิกและบี 12 ซึ่งแคปซูลนี้ไม่มี และงานรวมราว 22,000 คนพบว่าวิตามินบีไม่ช่วยการทำงานด้านความคิด

ยังไม่พบงานวิจัยที่ทดสอบสูตรผลิตภัณฑ์นี้เอง และผลิตภัณฑ์นี้ไม่ได้มีไว้เพื่อป้องกัน ชะลอ หรือรักษาภาวะสมองเสื่อม

ข้อควรระวังก่อนตัดสินใจ

• •ผู้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด (เช่น วาร์ฟาริน) ยาต้านเกล็ดเลือด (เช่น แอสไพริน โคลพิโดเกรล) ยาแก้ปวดกลุ่มเอ็นเสด ผู้มีเลือดออกง่าย หรือจะผ่าตัดหรือทำฟัน: ฉลากเตือนว่าอาจมีผลให้เลือดแข็งตัวช้า ต้องปรึกษาแพทย์ก่อน
• •ผู้ใช้ยาสมองเสื่อม (โดเนพีซิล ริวาสติกมีน กาแลนตามีน เมมานทีน) หรือยาจิตเวช: ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาเอง ยังไม่มีงานในคนเรื่องการใช้พรมมิร่วมกับยาสมองเสื่อม ต้องแจ้งแพทย์ก่อน
• •ผู้เป็นลมชักหรือใช้ยากันชัก: ใบแปะก๊วยมีรายงานการชัก ต้องปรึกษาแพทย์
• •ผู้ป่วยพาร์กินสันที่ใช้ยาเลโวโดปา ผู้เป็นโรคไทรอยด์ หรือใช้ยาหลายชนิด: แจ้งแพทย์หรือเภสัชกรก่อน
• •ผู้แพ้เห็ดหรือมีประวัติแพ้อาหารและสมุนไพร: เห็ดหัวลิงมีรายงานการแพ้รุนแรง
• •ผู้ที่กินวิตามินรวมหรือบีรวมอยู่แล้ว: ให้นับวิตามินบี 6 จากทุกแหล่งรวมกัน
• •ผู้ป่วยที่ลืมว่ากินอะไรไปแล้ว: ให้ผู้ดูแลเป็นคนจัดยาและอาหารเสริมทุกชนิด และนำรายการทั้งหมดไปให้แพทย์หรือเภสัชกรดู

ผลิตภัณฑ์นี้มีสารสกัดใบแปะก๊วย ฉลากระบุว่าอาจมีผลให้เลือดแข็งตัวช้า ผู้ที่ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด ผู้ที่จะผ่าตัด ผู้มีประวัติชัก และผู้ที่ใช้ยาสมองเสื่อมหรือยาประจำตัวอื่น ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนรับประทาน ห้ามหยุดหรือปรับยาที่แพทย์สั่งเอง ผลิตภัณฑ์นี้ไม่ใช่ยา ไม่ใช้แทนการตรวจวินิจฉัยหรือการรักษาภาวะสมองเสื่อม

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเม็มโมร่าทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัย คำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล หรือคำแนะนำทางกฎหมาย เรื่องคดี เอกสาร ค่าใช้จ่าย และสิทธิสวัสดิการ ให้ปรึกษานักกฎหมายหรือหน่วยงานที่รับผิดชอบโดยตรง

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง รวมถึงยาสมองเสื่อม ยาพาร์กินสัน และยาจิตเวช แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค และไม่ใช้แทนการตรวจหาสาเหตุของอาการหลงลืม

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ สับสนหรือพฤติกรรมเปลี่ยนขึ้นมาทันที ซึมลงปลุกยาก แขนขาอ่อนแรงหรือชาครึ่งซีกทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ชัก หายใจลำบาก เจ็บแน่นหน้าอก หรือหกล้มศีรษะกระแทก ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669 · หากมีความคิดทำร้ายตัวเอง ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669 และโทรปรึกษาสายด่วนสุขภาพจิต 1323 ได้ (ฟรี 24 ชั่วโมง)