ต้อกระจก ตามัว ทำให้สมองเสื่อมได้ไหม ผ่าตัดต้อแล้วเกี่ยวกับความจำแค่ไหน

คำตอบสั้น: งานวิจัยที่ติดตามผู้สูงอายุจำนวนมากพบว่าคนที่สายตาไม่ดีมีความเสี่ยงสมองเสื่อมสูงกว่าคนสายตาปกติ งานรวม 14 การศึกษา (ผู้เข้าร่วมราว 6.2 ล้านคน) พบความเสี่ยงสูงขึ้นราว 1.47 เท่า และผู้ที่ผ่าตัดต้อกระจกมีความเสี่ยงสมองเสื่อมต่ำกว่าคนที่เป็นต้อกระจกแต่ไม่ได้ผ่าตัด แต่ทั้งหมดเป็นงานสังเกต จึงยังบอกไม่ได้ว่าต้อกระจกเป็นสาเหตุของสมองเสื่อม MedlinePlus ระบุว่าเรื่องการผ่าตัดต้อกระจกกับสมองเสื่อมยังต้องมีงานวิจัยเพิ่ม ถ้าพ่อแม่ทั้งตามัวและเริ่มหลงลืม ให้พาไปตรวจทั้งสองเรื่อง

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •งานรวมปี 2021 จาก 14 การศึกษาแบบติดตามไปข้างหน้า พบว่าผู้สูงอายุที่สายตาบกพร่องมีความเสี่ยงสมองเสื่อมสูงขึ้นราว 1.47 เท่า แต่คุณภาพหลักฐานโดยรวมต่ำ
• •งานติดตามผู้สูงอายุ 3,038 คนในสหรัฐ พบว่าผู้ที่ผ่าตัดต้อกระจกมีความเสี่ยงสมองเสื่อมต่ำกว่าผู้ที่ไม่ได้ผ่าตัด (อัตราส่วนความเสี่ยง 0.71)
• •MedlinePlus ระบุว่ายังต้องมีงานวิจัยเพิ่มเพื่อบอกว่าความสัมพันธ์นี้เป็นเหตุและผลหรือไม่
• •องค์การอนามัยโลก (WHO) จัดการสูญเสียการมองเห็นและการได้ยินไว้ในรายการปัจจัยที่เพิ่มความเสี่ยงสมองเสื่อม
• •ตามัวกับหลงลืมเป็นคนละเรื่องที่อาจเกิดพร้อมกัน ต้องตรวจตาและตรวจหาสาเหตุของอาการหลงลืมแยกกัน

ต้อกระจกคืออะไร ทำไมผู้สูงอายุเป็นกันมาก

ต้อกระจก คือภาวะที่เลนส์ตาขุ่น ทำให้มองเห็นมัวลงช้า ๆ โดยไม่เจ็บ สารานุกรมการแพทย์ MedlinePlus (ทบทวน 24 ก.ค. 2025) ระบุว่าเลนส์ตามักเริ่มขุ่นเล็กน้อยหลังอายุ 60 ปี และเมื่ออายุ 75 ปี คนส่วนใหญ่มีต้อกระจกที่กระทบการมองเห็นแล้ว

ภาควิชาจักษุวิทยา คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล อธิบายว่าต้อกระจกส่วนใหญ่เกิดจากความเสื่อมตามอายุ ส่วนในคนอายุน้อยอาจเกิดจากอุบัติเหตุที่ตา การใช้ยาบางชนิดนาน ๆ เช่น ยาสเตียรอยด์ หรือโรคภายในตาเรื้อรัง อาการมัวจะเป็นทั้งภาพ ไม่ใช่เฉพาะตรงกลาง และใช้เวลาเป็นเดือนเป็นปี

MedlinePlus ยกตัวอย่างอาการ เช่น

• •มองเห็นขุ่น มัว เหมือนมีหมอกหรือฝ้า
• •ไม่สู้แสงจ้า เห็นวงรอบดวงไฟ
• •มองกลางคืนหรือที่แสงสลัวลำบาก
• •สีดูซีดลง เห็นภาพซ้อน
• •ต้องเปลี่ยนค่าแว่นบ่อย

รายละเอียดอาการเริ่มต้นอ่านได้ที่ ต้อกระจกอาการเริ่มต้น ตามัวแบบไหน

สายตาไม่ดีเกี่ยวกับสมองเสื่อมจริงไหม งานวิจัยพบอะไร

งานวิจัยพบความสัมพันธ์จริง แต่เป็นความสัมพันธ์ที่ยังพิสูจน์ไม่ได้ว่าเป็นเหตุและผล งานสังเกต คืองานที่ติดตามดูว่าคนกลุ่มไหนเกิดโรคมากกว่ากัน โดยไม่ได้สุ่มให้ใครได้รับการรักษา จึงอาจมีปัจจัยอื่นแฝงอยู่

• •งานรวม (meta-analysis) ปี 2021 ในวารสาร Ophthalmology: รวม 14 การศึกษาแบบติดตามไปข้างหน้า ผู้เข้าร่วม 6,204,827 คน พบว่าผู้ที่สายตาบกพร่องมีความเสี่ยงสมองเสื่อมสูงขึ้น (ความเสี่ยงสัมพัทธ์ 1.47) และจาก 12 การศึกษาอีกชุด 45,313 คน พบความเสี่ยงความคิดความจำบกพร่องสูงขึ้น (1.35) ผู้วิจัยประเมินว่าคุณภาพหลักฐานโดยรวมต่ำ เพราะเป็นงานสังเกตทั้งหมด
• •งานเดียวกันประมาณว่าในปี 2016 ทั่วโลกมีผู้ป่วยสมองเสื่อมที่สัมพันธ์กับสายตาบกพร่องระดับปานกลางถึงรุนแรงราว 2.1 ล้านคน หรือราวร้อยละ 4.7 ของภาระสมองเสื่อมทั่วโลก
• •องค์การอนามัยโลก (WHO) ในเอกสารข้อเท็จจริงเรื่องสมองเสื่อม (ปรับปรุง 26 ต.ค. 2026) ระบุการสูญเสียการมองเห็นและการได้ยินเป็นหนึ่งในภาวะสุขภาพที่เพิ่มความเสี่ยงสมองเสื่อม ร่วมกับความดันโลหิตสูง เบาหวาน ซึมเศร้า การนอนไม่ดี และโรคหลอดเลือดสมอง และระบุว่าสมองเสื่อมเป็นสาเหตุการตายอันดับ 5 ของโลก

ความเสี่ยงสัมพัทธ์ 1.47 หมายความว่า ในช่วงที่ติดตาม กลุ่มที่สายตาไม่ดีเกิดสมองเสื่อมมากกว่ากลุ่มสายตาปกติราวร้อยละ 47 ไม่ได้แปลว่าคนตามัวทุกคนจะเป็นสมองเสื่อม เรื่องเดียวกันนี้ของการได้ยิน อ่านได้ที่ หูตึงทำให้สมองเสื่อมจริงไหม

ผ่าตัดต้อกระจกแล้ว ความเสี่ยงสมองเสื่อมต่ำลงไหม

งานสังเกตพบว่าผู้ที่ผ่าตัดต้อกระจกเกิดสมองเสื่อมน้อยกว่า แต่ยังไม่มีงานทดลองที่ยืนยันว่าการผ่าตัดเป็นเหตุ

• •งานติดตามกลุ่ม Adult Changes in Thought (วารสาร JAMA Internal Medicine ปี 2022): ผู้สูงอายุ 3,038 คน อายุ 65 ปีขึ้นไป ไม่มีสมองเสื่อมตอนเริ่ม และเป็นต้อกระจกหรือต้อหิน ติดตามรวม 23,554 คน-ปี ผู้ที่ผ่าตัดต้อกระจกมีความเสี่ยงสมองเสื่อมต่ำกว่าผู้ที่ไม่ได้ผ่าตัด (อัตราส่วนความเสี่ยง 0.71) หลังปรับปัจจัยอย่างการศึกษาและการสูบบุหรี่
• •ผู้วิจัยพยายามแยกผลจาก "คนที่ได้ผ่าตัดมักสุขภาพดีกว่าอยู่แล้ว" โดยเทียบกับการผ่าตัดต้อหิน ซึ่งไม่ได้ทำให้มองเห็นดีขึ้น พบว่าการผ่าตัดต้อหินไม่สัมพันธ์กับความเสี่ยงสมองเสื่อม (อัตราส่วน 1.08 ไม่มีนัยสำคัญ)
• •ผู้เข้าร่วมราวร้อยละ 91 เป็นคนผิวขาวในสหรัฐ ผลจึงอาจไม่ตรงกับคนไทยทั้งหมด และผู้วิจัยเขียนว่าต้องมีการยืนยันในงานต่อไป
• •MedlinePlus สรุปว่างานวิจัยบางงานพบว่าการผ่าตัดต้อกระจกสัมพันธ์กับความเสี่ยงสมองเสื่อมที่ต่ำกว่า แต่ยังต้องมีงานวิจัยเพิ่มเพื่อบอกว่าเป็นเหตุและผลหรือไม่

ข้อสรุปที่พูดได้ตามหลักฐานคือ การผ่าตัดต้อกระจกเป็นการรักษาเพื่อให้มองเห็นชัดขึ้นและใช้ชีวิตประจำวันได้ ไม่ควรตัดสินใจผ่าตัดด้วยเหตุผลว่าจะกันสมองเสื่อม และไม่ควรเลื่อนการผ่าตัดที่จักษุแพทย์แนะนำเพราะคิดว่าไม่เกี่ยวกับความจำ

พ่อแม่ตามัวและเริ่มหลงลืม ควรตรวจอะไรก่อน

ควรตรวจทั้งสองเรื่องคู่กัน เพราะตามัวรักษาได้ และอาการหลงลืมก็มีสาเหตุที่ต้องหาให้เจอ ภาควิชาอายุรศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล อธิบายว่าเมื่อสงสัยภาวะสมองเสื่อม แพทย์จะซักประวัติ ตรวจเลือด และอาจเอกซเรย์คอมพิวเตอร์สมอง โดยมุ่งหาโรคที่รักษาได้เป็นสำคัญ

สิ่งที่ลูกหลานทำได้

1. 1นัดตรวจตากับจักษุแพทย์ ถ้ามัวจนอ่านหนังสือ ดูโทรทัศน์ หรือเดินในที่สลัวลำบาก
2. 2นัดตรวจความจำแยกต่างหาก อย่าคิดว่าหลงลืมเพราะมองไม่ชัดอย่างเดียว
3. 3แจ้งแพทย์ทุกครั้งว่าผู้สูงอายุมองเห็นไม่ชัด เพราะแบบทดสอบความจำบางข้อต้องอ่านหรือวาดรูป
4. 4ระวังการหกล้ม MedlinePlus ระบุว่าเมื่อสายตาแย่ลง อาจต้องปรับบ้านเพื่อป้องกันการล้มและบาดเจ็บ ดูวิธีได้ที่ ผู้สูงอายุหกล้ม ป้องกันที่บ้านและรับมืออย่างไร
5. 5ตรวจว่าผู้สูงอายุอ่านฉลากยาได้ชัดหรือไม่ เพราะคนที่มองไม่ชัดและความจำเริ่มไม่ดีมีโอกาสกินยาผิด

รายการสิ่งที่ควรเช็กก่อนพาไปพบแพทย์เรื่องความจำ อ่านได้ที่ คนแก่หลงๆ ลืมๆ ลูกหลานควรเช็กอะไรก่อนพาไปหาหมอ

ต้อกระจกต้องผ่าตัดเมื่อไร ผ่าตัดใช้เวลานานไหม

ผ่าตัดเมื่อมัวจนรบกวนชีวิตประจำวัน ถ้ายังมัวไม่มากอาจยังไม่ต้องผ่าตัด ภาควิชาจักษุวิทยา ศิริราช ระบุว่าถ้าต้อกระจกเป็นไม่มาก แพทย์จะแนะนำว่ายังไม่ต้องผ่าตัด แต่ถ้ามัวจนรบกวนการดำเนินชีวิตประจำวัน จึงแนะนำให้ผ่าตัด

• •MedlinePlus ระบุว่าในระยะแรก จักษุแพทย์อาจให้เปลี่ยนแว่น เพิ่มแสงสว่าง ใช้แว่นขยาย และใส่แว่นกันแดด
• •การรักษาต้อกระจกให้หายมัวมีวิธีเดียวคือการผ่าตัด และมักแนะนำเมื่อทำกิจกรรมปกติ เช่น ขับรถ อ่านหนังสือ ดูจอ ไม่ได้แม้ใส่แว่น
• •ศิริราชอธิบายว่าการผ่าตัดใช้คลื่นความถี่สูง โดยทั่วไปไม่เกินครึ่งชั่วโมง นำเลนส์ที่ขุ่นออกแล้วใส่เลนส์เทียมแบบพับได้ผ่านแผลเล็ก 2–3 มิลลิเมตร
• •หลังผ่าตัดต้องระวังการติดเชื้อ ระวังน้ำและฝุ่นเข้าตา ใส่แว่นกันลมกันฝุ่นช่วงแรก โดยทั่วไปราว 2 สัปดาห์

ผู้สูงอายุที่หลงลืมอาจต้องมีผู้ดูแลช่วยหยอดยาตาตามเวลา เตือนไม่ให้ขยี้ตา และพาไปตามนัด การเตรียมยาและอาหารเสริมก่อนผ่าตัด อ่านได้ที่ ผ่าตัดต้อกระจกห้ามกินอะไร ต้องหยุดยาหรืออาหารเสริมก่อนไหม โดยห้ามหยุดยาละลายลิ่มเลือดหรือยาประจำตัวเองก่อนแพทย์สั่ง

ความเชื่อผิดที่พบบ่อย

"ต้อกระจกทำให้สมองเสื่อม" ยังพูดแบบนี้ไม่ได้ หลักฐานที่มีเป็นงานสังเกต พบเพียงว่าเกิดร่วมกันบ่อยกว่า งานรวมปี 2021 ประเมินว่าคุณภาพหลักฐานโดยรวมต่ำ จึงยังบอกไม่ได้ว่าเป็นเหตุและผล

"ผ่าตัดต้อแล้วจะไม่เป็นอัลไซเมอร์" ไม่จริง งานที่พบความเสี่ยงต่ำลงเป็นการเทียบระดับกลุ่ม ไม่ได้รับรองผลรายบุคคล และยังไม่มีงานทดลองแบบสุ่มที่ยืนยัน

"คนแก่ก็ต้องตามัวและขี้ลืม ไม่ต้องตรวจ" ไม่ถูก ต้อกระจกรักษาได้ด้วยการผ่าตัด และอาการหลงลืมบางอย่างมีสาเหตุที่รักษาได้ แพทย์จึงต้องตรวจหาสาเหตุ

"ตามัวแบบนี้รอให้ต้อสุกก่อนค่อยผ่า" ไม่ควรคิดเอง MedlinePlus ระบุว่าการวินิจฉัยเร็วและผ่าตัดในเวลาที่เหมาะสมช่วยป้องกันปัญหาการมองเห็นถาวร และต้อกระจกระยะสุกเกินอาจรั่วจนเกิดต้อหินชนิดปวดและการอักเสบในตาได้ แม้จะพบไม่บ่อย

อาการทางตาแบบไหนต้องไปโรงพยาบาลทันที

ถ้ามีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

• •มองไม่เห็นหรือตามัวลงทันทีในตาข้างใดข้างหนึ่ง
• •ปวดตามาก ตาแดง ร่วมกับปวดศีรษะหรือคลื่นไส้อาเจียน
• •ตามัวหรือเห็นภาพซ้อนทันที ร่วมกับปากเบี้ยว พูดไม่ชัด หรือแขนขาอ่อนแรงซีกหนึ่ง
• •สับสน พูดไม่รู้เรื่อง หรือซึมลงที่เกิดขึ้นในไม่กี่ชั่วโมงถึงไม่กี่วัน
• •หลังผ่าตัดตา ปวดตามากขึ้น ตาแดงมาก มีขี้ตาหรือหนอง หรือตามัวลงกว่าเดิม

อาการตามัวช้า ๆ แบบต้อกระจกทั่วไป ไม่ใช่เหตุฉุกเฉิน แต่ควรนัดตรวจกับจักษุแพทย์ MedlinePlus แนะนำให้นัดตรวจเมื่อมองกลางคืนแย่ลง ไม่สู้แสง หรือการมองเห็นลดลง

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เม็มโมร่า (MEMORA)

เม็มโมร่า (MEMORA) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0069 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 800 มก. ฉลากระบุให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล

ส่วนประกอบต่อ 1 แคปซูลตามฉลาก

• •สารสกัดใบแปะก๊วย 50 มก. — เป็นที่มาของคำเตือนฉลาก "อาจมีผลให้เลือดแข็งตัวช้า" ผู้ที่จะผ่าตัดตาหรือผ่าตัดอื่นต้องแจ้งแพทย์ผู้ผ่าตัดทุกครั้งว่ารับประทานอยู่ งานวิจัย GEM ในผู้สูงอายุ 3,069 คน ใช้แปะก๊วยวันละ 240 มก. ซึ่งมากกว่าในแคปซูล 4.8 เท่า (คำนวณ) และไม่พบว่าลดการเกิดภาวะสมองเสื่อม
• •ส่วนประกอบอื่นตามฉลาก: เห็ดหัวลิง (Lion's Mane) 250 มก. · สารสกัดพรมมิ (Brahmi) 150 มก. · โคลีน ไบทาร์เทรต (99%) 90 มก. ซึ่งให้โคลีนราว 37 มก. (คำนวณ) · ไพริดอกซิน ไฮโดรคลอไรด์ 2 มก. ซึ่งให้วิตามินบี 6 ราว 1.65 มก. (คำนวณ)
• •ส่วนประกอบเหล่านี้มีงานวิจัยในคนจำนวนจำกัด ผลยังไม่สอดคล้องกัน และส่วนใหญ่ใช้ขนาดสูงกว่าในแคปซูล ไม่มีหลักฐานว่าแคปซูลนี้ทำให้การมองเห็นดีขึ้น และไม่ใช้แทนการตรวจตาหรือการผ่าตัดที่จักษุแพทย์แนะนำ

ห้ามหยุดยาละลายลิ่มเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด หรือยาประจำตัวเองก่อนผ่าตัด ให้ทำตามที่แพทย์สั่ง ยังไม่พบงานวิจัยของสูตรที่รวมส่วนประกอบทั้ง 5 ตัวนี้ ผลิตภัณฑ์นี้ไม่ได้มีไว้เพื่อป้องกัน ชะลอ หรือรักษาภาวะสมองเสื่อม และไม่ใช้แทนการพาไปตรวจหาสาเหตุของอาการหลงลืม

คำเตือนบนฉลาก: อาจมีผลให้เลือดแข็งตัวช้า · เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน · ควรกินอาหารให้ครบ 5 หมู่ ผู้ที่ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด ผู้ที่จะผ่าตัดหรือทำฟัน และผู้ที่ใช้ยาสมองเสื่อมหรือยาประจำตัวอื่น ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนรับประทาน ผู้ที่ใช้ยาสมองเสื่อมห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาเอง

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเม็มโมร่าทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที