ไตเสื่อมระยะ 3 อันตรายไหม อยู่ได้กี่ปี 3a กับ 3b ต่างกันอย่างไร

คำตอบสั้น: ไตเสื่อมระยะ 3 คือ eGFR (อัตราการกรองของไต) 30–59 แบ่งเป็น 3a (45–59) และ 3b (30–44) ระยะนี้เริ่มมีภาวะแทรกซ้อน เช่น ซีด เกลือแร่ผิดปกติ จึงต้องดูแลจริงจังขึ้น แต่หลายคนยังไม่มีอาการ คำถามว่าอยู่ได้กี่ปีไม่มีตัวเลขเดียว เพราะแต่ละคนเสื่อมเร็วช้าต่างกัน แพทย์ประเมินด้วยสูตรคำนวณความเสี่ยงเฉพาะบุคคล และการดูแลที่ดีชะลอไตเสื่อมได้

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •ระยะ 3a คือ eGFR 45–59 ระยะ 3b คือ 30–44
• •ภาวะแทรกซ้อน เช่น โลหิตจาง โพแทสเซียมคั่ง ฟอสเฟตและแคลเซียมผิดปกติ เริ่มพบได้ตั้งแต่ระยะ 3
• •อายุขัยตอบเป็นตัวเลขเดียวไม่ได้ KDIGO 2024 ให้แพทย์ใช้สูตรคำนวณความเสี่ยงไตวายของแต่ละคน
• •กรมอนามัยแนะนำให้ผู้ป่วยระยะ 3 ตรวจเลือดทุก 3–6 เดือน
• •ต้องระวังยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs และยาที่ต้องปรับขนาดตามค่าไต เช่น เมทฟอร์มิน

ไตเสื่อมระยะ 3 คือ eGFR เท่าไร 3a กับ 3b ต่างกันอย่างไร

ระยะ 3 คือ eGFR 30–59 มล./นาที/1.73 ตร.ม. แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยและ KDIGO แบ่งย่อยเป็น

• •ระยะ 3a: eGFR 45–59
• •ระยะ 3b: eGFR 30–44

ที่ต้องแยก เพราะการดูแลต่างกันจริง ตัวอย่างจากอินโฟกราฟิกของกรมอนามัย ให้เป้าโปรตีน 0.8 กรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัมในระยะ 3a และ 0.6 กรัมในระยะ 3b และระยะ 3b อยู่ใกล้ระยะ 4 มากกว่า แพทย์จึงมักนัดถี่ขึ้น อ่านพื้นฐานการแบ่งระยะได้ที่ โรคไตเรื้อรังแบ่งระยะอย่างไร และวิธีอ่านค่าใน ค่า eGFR กับครีเอตินินอ่านอย่างไร

ไตเสื่อมระยะ 3 อันตรายไหม มีอาการอะไรบ้าง

หลายคนในระยะ 3 ยังไม่มีอาการ แต่ร่างกายเริ่มเปลี่ยนแล้ว คณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดล อธิบายว่าภาวะแทรกซ้อนเริ่มพบตั้งแต่ระยะ 3 ได้แก่ โพแทสเซียมคั่ง แคลเซียมและฟอสเฟตผิดปกติ เลือดเป็นกรด และโลหิตจาง

อาการที่อาจเริ่มสังเกตได้ ตามที่ รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ และ NIDDK ของสหรัฐฯ ระบุ

• •ตื่นมาปัสสาวะกลางคืนบ่อยขึ้น
• •ขาบวม กดแล้วบุ๋ม
• •ความดันสูงขึ้นหรือคุมยากขึ้น
• •อ่อนเพลีย เหนื่อยง่าย ซีด
• •เบื่ออาหาร คลื่นไส้ คันตามตัว (มักพบเมื่อโรคลุกลามมากขึ้น)

อีกเรื่องที่คนมักไม่รู้ คือ KDIGO 2024 ระบุว่าผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังมีความเสี่ยงโรคหัวใจ หลอดเลือดสมอง และการนอนโรงพยาบาลสูงขึ้น การดูแลไตในระยะนี้จึงเป็นการดูแลหัวใจไปพร้อมกัน

ไตเสื่อมระยะ 3 อยู่ได้กี่ปี ทำไมตอบเป็นตัวเลขเดียวไม่ได้

ไม่มีตัวเลขเดียวที่ใช้ได้กับทุกคน เพราะคนที่ eGFR 45 เท่ากัน อาจเสื่อมเร็วช้าต่างกันมาก ขึ้นกับหลายปัจจัย

• •ปริมาณอัลบูมินที่รั่วในปัสสาวะ ยิ่งรั่วมากยิ่งเสี่ยง
• •ค่าไตลดลงเร็วแค่ไหนในช่วงที่ผ่านมา
• •สาเหตุของโรค และการคุมเบาหวาน ความดัน
• •อายุและโรคร่วม โดยเฉพาะโรคหัวใจ

แนวทาง KDIGO 2024 แนะนำให้แพทย์ใช้สูตรคำนวณความเสี่ยงที่ผ่านการทดสอบแล้ว เพื่อประเมินโอกาสไตวายของแต่ละคนในอีก 2 ปีและ 5 ปี สำหรับผู้ป่วยระยะ 3–5 ถ้าความเสี่ยงไตวายใน 5 ปีถึงราวร้อยละ 3–5 ใช้เป็นเกณฑ์หนึ่งในการส่งต่อแพทย์โรคไตได้

ข้อมูลที่ช่วยให้ใจชื้นขึ้นคือ NIDDK ระบุว่าผู้ป่วยเบาหวานที่มีโรคไตส่วนใหญ่ไม่ได้ไปถึงขั้นไตวาย ระยะ 3 จึงไม่ได้แปลว่าต้องฟอกไตเสมอไป คำถามที่ควรถามแพทย์ตรง ๆ คือ "ความเสี่ยงไตวายใน 5 ปีของผมประมาณเท่าไร และอะไรที่ผมทำได้เพื่อลดความเสี่ยงนั้น"

ไตเสื่อมระยะ 3 รักษาหายไหม ชะลอได้อย่างไร

ไตที่เสื่อมแล้วไม่ฟื้นกลับเป็นปกติ แต่ชะลอได้จริง สิ่งที่มีหลักฐานและอยู่ในแนวทางเวชปฏิบัติ ได้แก่

• •คุมความดันต่ำกว่า 130/80 มม.ปรอท และไม่ลดตัวบนต่ำกว่า 120 ตามแนวทางไทย (แพทย์อาจปรับตามบุคคล)
• •ยากลุ่ม ACEi หรือ ARB ที่แพทย์สั่ง KDIGO แนะนำให้ใช้ต่อแม้ eGFR จะต่ำกว่า 30
• •ผู้เป็นเบาหวานชนิดที่ 2 ที่ eGFR 20 ขึ้นไป KDIGO แนะนำยากลุ่ม SGLT2i
• •อายุ 50 ปีขึ้นไปที่ eGFR ต่ำกว่า 60 KDIGO แนะนำยากลุ่มสแตติน
• •ลดโซเดียมไม่เกิน 2,000 มก./วัน และงดสูบบุหรี่

ยาเหล่านี้เป็นยาที่แพทย์ต้องเลือกให้ตามแต่ละคน อ่านภาพรวมเพิ่มที่ ชะลอไตเสื่อมทำอย่างไร

ต้องเริ่มคุมอาหารอะไรบ้าง (โปรตีน โซเดียม)

ระยะ 3 คือจุดที่แนวทางเริ่มพูดถึงการจำกัดโปรตีน แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยแนะนำโปรตีนประมาณ 0.6–0.8 กรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัมต่อวันในผู้ป่วยระยะ 3 ขึ้นไป ขึ้นกับว่าเป็นเบาหวานหรือไม่ ส่วน KDIGO 2024 ใช้ประมาณ 0.8 กรัม

ตัวอย่างคิดง่าย ๆ คนหนัก 60 กิโลกรัม ถ้าใช้ 0.8 กรัม จะได้ประมาณ 48 กรัมโปรตีนต่อวัน แต่ ปริมาณที่เหมาะกับแต่ละคนให้แพทย์หรือนักกำหนดอาหารคำนวณ เพราะผู้สูงอายุที่กล้ามเนื้อลีบหรือกินได้น้อย KDIGO ระบุว่าอาจต้องการโปรตีนและพลังงานมากขึ้น ไม่ใช่น้อยลง

เรื่องเค็ม ให้ไม่เกิน 2,000 มก. โซเดียมต่อวัน ซึ่งเท่ากับเกลือราว 1 ช้อนชาทั้งวัน รวมน้ำปลา ผงปรุงรส และซุปทุกอย่างแล้ว

โพแทสเซียมและฟอสฟอรัส แนวทาง KDIGO ให้ผู้ป่วยระยะ 3a–5 ที่ฟอสฟอรัสในเลือดสูงจำกัดฟอสฟอรัสจากอาหาร ส่วนคนที่ผลเลือดยังปกติ ไม่จำเป็นต้องงดผักผลไม้เอง รายละเอียดอาหารแต่ละระยะดูที่ อาหารโรคไตระยะ 3 ระยะ 4 ระยะ 5 ต่างกันอย่างไร และ ใครเป็นคนกำหนดอาหารโรคไต

ยาอะไรที่ต้องเลี่ยงหรือปรับขนาดตามค่าไต

KDIGO 2024 ระบุให้คำนึงถึงค่าไตทุกครั้งที่ใช้ยาที่ขับออกทางไต และให้ทบทวนรายการยาเป็นระยะ เพราะผู้ป่วยไตมักพบแพทย์หลายคน ยาที่คนไทยเจอบ่อยและต้องระวัง ได้แก่

• •ยาแก้ปวดแก้อักเสบกลุ่ม NSAIDs เช่น ไดโคลฟีแนค ไอบูโพรเฟน กรดเมเฟนามิก ไพร็อกซิแคม เซเลคอกซิบ ศูนย์ข้อมูลยา รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ ให้ระวังกลุ่มนี้ และกรมอนามัยให้เลี่ยงตั้งแต่ระยะ 3
• •เมทฟอร์มิน รามาธิบดีระบุว่าห้ามใช้เมื่อ eGFR ต่ำกว่า 30 และในระยะอื่นอาจต้องลดขนาด ซึ่งแพทย์เป็นคนปรับ ห้ามลดหรือหยุดเอง
• •ยาหม้อ ยาลูกกลอน ศูนย์ข้อมูลยาเดียวกันระบุว่าพบโลหะหนักหรือสเตียรอยด์ปนในยาลูกกลอนมากกว่าครึ่งหนึ่งที่ขายในท้องตลาด
• •สารทึบรังสี แนวทางไทยให้เลี่ยงถ้าไม่จำเป็น

วิธีง่ายที่สุดคือ บอกค่า eGFR ล่าสุดกับแพทย์และเภสัชกรทุกครั้งที่ได้ยาใหม่ อ่านเพิ่มที่ กินยาความดันไตพังไหม

ความเชื่อที่พบบ่อยเรื่องไตเสื่อมระยะ 3

ได้ยินว่าระยะ 3 แล้วอีกไม่นานต้องฟอกไต จริงไหม ไม่จริงเสมอไป หลายคนอยู่ในระยะ 3 ได้นาน และผู้ป่วยเบาหวานที่มีโรคไตส่วนใหญ่ไม่ได้ไปถึงขั้นไตวาย ความเสี่ยงของแต่ละคนต้องประเมินจากผลตรวจจริง

ได้ยินว่าต้องงดเนื้อสัตว์ทุกชนิด จริงไหม ไม่ใช่ NKF ระบุว่าการกินโปรตีนน้อยเกินไปทำให้ขาดสารอาหาร และ KDIGO ให้ใช้อาหารโปรตีนต่ำมากเฉพาะภายใต้การดูแลใกล้ชิดเท่านั้น อ่านเพิ่มที่ กินโปรตีนเยอะแล้วไตพังจริงไหม

ได้ยินว่าดื่มน้ำวันละ 3–4 ลิตรช่วยล้างไต จริงไหม งานวิจัยแบบสุ่ม CKD WIT ในผู้ป่วยระยะ 3 จำนวน 631 คน พบว่าการชวนให้ดื่มน้ำเพิ่มไม่ได้ชะลอการลดลงของ eGFR ใน 1 ปี

ต้องพบแพทย์โรคไตไหม และตรวจบ่อยแค่ไหน

กรมอนามัยแนะนำให้ผู้ป่วยระยะ 3 ตรวจเลือดทุก 3–6 เดือน และแนวทางสมาคมโรคไตฯ ให้ตรวจความเข้มข้นของเลือด (Hb) อย่างน้อยปีละครั้งในระยะ 3 เพื่อดูภาวะซีด

เรื่องการพบแพทย์โรคไต KDIGO ใช้ทั้งค่า eGFR อัลบูมินในปัสสาวะ และความเสี่ยงไตวายที่คำนวณได้ เป็นเกณฑ์ส่งต่อ ผู้ป่วยในระบบโรงพยาบาลรัฐจึงควรถามแพทย์ประจำตัวตรง ๆ ว่า ผลของเราถึงเกณฑ์ส่งต่อแล้วหรือยัง

ไปโรงพยาบาลทันทีถ้ามีอาการเหล่านี้ ตามที่ศูนย์โรคไต รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ ระบุสำหรับไตวายเฉียบพลัน ซึ่งเกิดซ้อนบนโรคไตเรื้อรังได้

• •ปัสสาวะออกน้อยกว่าราว 400 ซีซีต่อวัน
• •แขนขาบวมขึ้นเร็ว เหนื่อยหอบ ใจสั่น
• •อ่อนเพลียมาก คลื่นไส้

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าไลฟ์ (Beta Life)

เบต้าไลฟ์ (Beta Life) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0025 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 500 มก. ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ส่วนประกอบที่เกี่ยวกับหัวข้อนี้ตามฉลากต่อ 1 แคปซูล มีดังนี้

• •สารสกัดเห็ดหลินจือ 50 มก. — เป็นสารที่มีงานวิจัยเกี่ยวกับไต โดยส่วนใหญ่เป็นการทดลองในสัตว์และเซลล์ เช่น แบบจำลองไตจากเบาหวาน ซึ่งยังสรุปผลในคนไม่ได้ ในคนมีเพียงรายงานขนาดเล็กจากไทยในโรคไตชนิด FSGS ที่ไม่มีกลุ่มเปรียบเทียบและไม่ได้ระบุขนาดที่ใช้ในบทคัดย่อ ส่วนงานวิจัยแบบสุ่มในผู้ป่วยเบาหวานซึ่งใช้ 1,400–3,000 มก. ต่อวัน (แคปซูลมี 50 มก.) ไม่พบความต่างของน้ำตาลสะสม ความดัน หรือไขมันอย่างมีนัยสำคัญ หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดล ระบุว่ายังไม่พบผลการศึกษาทางคลินิกที่น่าเชื่อถือมาสนับสนุนการใช้รักษาผู้ป่วยโรคไต
• •ผงไข่ขาว 230 มก. — ไข่ขาวในอาหารเป็นโปรตีนคุณภาพสูงที่มีฟอสฟอรัสต่ำเมื่อเทียบกับปริมาณโปรตีน แต่ผงไข่ขาวในแคปซูลมีปริมาณน้อยมาก ฉลากไม่ได้ระบุปริมาณโปรตีน หากประมาณจากข้อมูลไข่ขาวผงของ USDA จะได้โปรตีนราว 0.19 กรัม หรือไม่ถึงร้อยละ 0.4 ของโปรตีน 48 กรัมต่อวันในตัวอย่างข้างต้น จึงไม่ได้เปลี่ยนตัวเลขโปรตีนที่แพทย์กำหนดให้ ทั้งในทางเพิ่มหรือลด และไม่ใช่แหล่งโปรตีน

แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยไม่แนะนำให้ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังทุกคนกินวิตามินเสริมเป็นประจำ แต่ให้เสริมเมื่อผลตรวจหรืออาการบ่งชี้ว่าขาด และให้ใช้สมุนไพรด้วยความระมัดระวัง ผู้ป่วยไตระยะ 3 จึงควรนำกล่องไปปรึกษาแพทย์ที่ดูแลไตก่อนรับประทานทุกครั้ง

เห็ดหลินจือมีรายงานตับอักเสบ รวมถึงผู้ป่วยในไทยที่เสียชีวิต และอาจเสริมฤทธิ์ยาต้านเกล็ดเลือด ยาละลายลิ่มเลือด ยาลดความดัน และยาเบาหวาน ผู้ที่ใช้ยาเหล่านี้หรือยากดภูมิคุ้มกันควรให้แพทย์หรือเภสัชกรดูก่อน ฉลากเตือนว่าเด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน และผู้แพ้ไข่ไม่ควรรับประทาน

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าไลฟ์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที