ไตเสื่อมระยะ 2 อันตรายไหม หายได้ไหม ระยะ 1-2 ต้องทำอะไร

คำตอบสั้น: ไตเสื่อมระยะ 2 คือค่า eGFR (อัตราการกรองของไต) 60–89 ร่วมกับ มีร่องรอยว่าไตผิดปกติ เช่น มีอัลบูมิน (โปรตีนชนิดหนึ่ง) รั่วในปัสสาวะ ต่อเนื่องเกิน 3 เดือน ระยะนี้ส่วนใหญ่ยังไม่มีอาการและยังไม่อันตรายเฉียบพลัน แต่เป็นสัญญาณว่าไตเริ่มถูกทำร้าย โรคไตเรื้อรังไม่ได้กลับไปเป็นปกติ แต่ชะลอได้ ด้วยการคุมเบาหวาน ความดัน ลดเค็ม เลี่ยงยาที่ทำร้ายไต และตรวจซ้ำตามนัด

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •ระยะ 1 คือ eGFR 90 ขึ้นไป ระยะ 2 คือ eGFR 60–89 ทั้งสองระยะต้องมีร่องรอยไตผิดปกติร่วมด้วยจึงนับเป็นโรคไตเรื้อรัง
• •eGFR 60–89 เพียงค่าเดียว โดยไม่มีความผิดปกติอื่น ยังไม่นับเป็นโรคไตระยะ 2
• •ระยะแรกส่วนใหญ่ไม่มีอาการ รู้ได้จากการตรวจเลือดและปัสสาวะเท่านั้น
• •กรมอนามัยแนะนำให้ผู้ป่วยระยะ 1–2 คุมความดันต่ำกว่า 130/80 กินโซเดียมไม่เกิน 2,000 มก./วัน และตรวจเลือดทุก 6–12 เดือน
• •คนส่วนใหญ่ในระยะแรกไม่ต้องจำกัดน้ำดื่ม แต่การฝืนดื่มน้ำมาก ๆ ก็ไม่ได้ช่วยชะลอไตเสื่อม

ไตเสื่อมระยะ 1 และ 2 คืออะไร ค่า eGFR เท่าไร

แพทย์แบ่งโรคไตเรื้อรังเป็น 5 ระยะตามค่า eGFR ซึ่งคำนวณจากค่าครีเอตินิน (ของเสียจากกล้ามเนื้อ) ในเลือด ร่วมกับอายุและเพศ หน่วยคือ มล./นาที/1.73 ตร.ม.

• •ระยะ 1: eGFR 90 ขึ้นไป
• •ระยะ 2: eGFR 60–89
• •ระยะ 3a: 45–59 และ 3b: 30–44
• •ระยะ 4: 15–29
• •ระยะ 5: ต่ำกว่า 15

ตามแนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย โรคไตเรื้อรังหมายถึงไตผิดปกตินานเกิน 3 เดือน เช่น มีอัลบูมินในปัสสาวะ (ค่า ACR) ตั้งแต่ 30 มก./ก. ขึ้นไป หรือ eGFR ต่ำกว่า 60 อ่านวิธีดูค่าทั้งหมดในใบผลเลือดได้ที่ โรคไตเรื้อรังแบ่งระยะอย่างไร และ ค่า eGFR กับครีเอตินินอ่านอย่างไร

ทำไม eGFR 60–89 อย่างเดียว ยังไม่ถือว่าเป็นโรคไตระยะ 2

เพราะระยะ 1 และ 2 ต้องมีหลักฐานว่าไตเสียหายร่วมด้วย มูลนิธิโรคไตแห่งชาติสหรัฐฯ (NKF) อธิบายว่า ถ้า eGFR อยู่ในช่วง 60 ขึ้นไป ต้องพบความผิดปกติอื่น เช่น อัลบูมินในปัสสาวะ 30 มก./ก. ขึ้นไป จึงจัดเป็นโรคไตระยะ 1–2

อีกเหตุผลคือ eGFR ลดลงตามอายุเป็นธรรมดา คณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดล ระบุว่าคนอายุ 18–30 ปีมี eGFR ราว 120–130 แล้วค่อย ๆ ลดลงเมื่ออายุมากขึ้น ผู้สูงวัยจึงอาจมี eGFR ต่ำกว่า 90 ได้ โดยยังไม่นับเป็นโรคไต ถ้าไม่มีความผิดปกติอื่นร่วม

ผลผิดปกติครั้งเดียวยังสรุปไม่ได้ แนวทาง KDIGO 2024 ให้ยืนยันด้วยผลย้อนหลังหรือตรวจซ้ำว่าผิดปกตินานอย่างน้อย 3 เดือน เพราะค่าที่ต่ำลงชั่วคราวอาจมาจากไตบาดเจ็บเฉียบพลัน เช่น ขาดน้ำจากท้องเสีย ดูคำอธิบายเพิ่มที่ ค่าไตปกติอยู่ที่เท่าไหร่ eGFR 60 70 80 90 ปกติไหม

ไตเสื่อมระยะ 2 อันตรายไหม มีอาการไหม

ระยะนี้ส่วนใหญ่ไม่มีอาการเลย ศูนย์โรคไต รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ และสถาบัน NIDDK ของสหรัฐฯ อธิบายตรงกันว่า โรคไตระยะแรกมักไม่มีอาการ ทางเดียวที่จะรู้คือตรวจเลือดและปัสสาวะ

งานสำรวจของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย (Thai SEEK) พบโรคไตเรื้อรังราวร้อยละ 17.5 ของผู้ใหญ่ไทย แต่ผู้ป่วยรู้ตัวเพียงร้อยละ 1.9 คนที่ตรวจเจอตั้งแต่ระยะ 1–2 จึงถือว่ามีโอกาสดูแลได้เร็วกว่าคนส่วนใหญ่

ถึงไม่อันตรายเฉียบพลัน แต่ก็ไม่ควรมองข้าม เพราะ

• •ศูนย์ควบคุมโรคสหรัฐฯ (CDC) ระบุว่าโรคไตเรื้อรังมักแย่ลงเรื่อย ๆ ถ้าไม่ดูแล แต่การรักษาชะลอได้
• •KDIGO 2024 ระบุว่าผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังทุกระยะมีความเสี่ยงโรคหัวใจและหลอดเลือดสูงขึ้น
• •ระดับอัลบูมินที่รั่วในปัสสาวะสำคัญพอ ๆ กับ eGFR แพทย์ใช้ 2 ค่านี้ร่วมกันเพื่อประเมินความเสี่ยง

ไตเสื่อมระยะ 1-2 หายได้ไหม

ตอบตรง ๆ คือ โรคไตเรื้อรังไม่กลับไปเป็นปกติ แต่ชะลอได้ ศูนย์ศรีพัฒน์ คณะแพทยศาสตร์ มช. อธิบายว่าไตวายเรื้อรังคือไตเสื่อมช้า ๆ ต่อเนื่องและไม่ฟื้นกลับเป็นปกติ ต่างจากไตวายเฉียบพลันที่ฟื้นได้ถ้ารักษาทัน

NIDDK ใช้คำว่า เราเพิ่มค่า GFR ไม่ได้ แต่พยายามไม่ให้ลดลงได้ ข่าวดีคือในระยะ 1–2 ไตยังทำงานได้ดี เป้าหมายจึงชัดมาก คือรักษาระดับนี้ไว้ให้นานที่สุด

ค่า eGFR ที่ขึ้นลงเล็กน้อยระหว่างการตรวจแต่ละครั้งเป็นเรื่องปกติ ไม่ได้แปลว่าไตหายหรือแย่ลงทันที อ่านเพิ่มที่ โรคไตรักษาหายไหม ไตเสื่อมฟื้นฟูได้ไหม

ไตเสื่อมระยะ 2 ต้องทำอะไรบ้าง

สิ่งที่ช่วยมากที่สุดคือดูแลต้นเหตุ เพราะเบาหวานและความดันสูงเป็นสาเหตุหลักของไตวายในไทย กรมอนามัยให้เป้าหมายสำหรับผู้ป่วยระยะ 1–2 ไว้ดังนี้

• •ความดันต่ำกว่า 130/80 มม.ปรอท (ผู้สูงอายุหรือคนที่เวียนศีรษะ แพทย์อาจใช้เป้าต่ำกว่า 140/90)
• •น้ำตาลขณะอดอาหาร 80–130 มก./ดล. ในผู้เป็นเบาหวาน
• •ดัชนีมวลกาย (BMI) 18.5–22.9
• •โซเดียมไม่เกิน 2,000 มก./วัน
• •ออกกำลังกาย 150 นาที/สัปดาห์

นอกจากนี้ แนวทางสมาคมโรคไตฯ ให้หลีกเลี่ยงยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs และใช้สมุนไพรต่าง ๆ ด้วยความระมัดระวัง เพราะอาจทำให้ไตเสื่อมเร็วขึ้น ผู้เป็นเบาหวานอ่านเพิ่มที่ เบาหวานลงไตคืออะไร

ระยะนี้ต้องคุมอาหารเข้มไหม กินอะไรได้บ้าง

ระยะ 1–2 ยังไม่ต้องคุมเข้มแบบผู้ป่วยระยะท้าย NIDDK อธิบายว่าระยะแรกมีข้อจำกัดเรื่องอาหารน้อย และค่อยปรับมากขึ้นเมื่อโรคดำเนินไป เรื่องที่ทำได้ทันทีคือลดเค็ม

ตัวอย่างโซเดียมในเครื่องปรุงไทยจากแนวทางสมาคมโรคไตฯ

• •เกลือ 1 ช้อนชา ประมาณ 2,000 มก. (เท่ากับโควตาทั้งวัน)
• •น้ำปลาหรือซีอิ๊ว 1 ช้อนชา ประมาณ 400 มก.
• •ผงปรุงรส 1 ช้อนชา ประมาณ 950 มก.
• •ผงชูรส 1 ช้อนชา ประมาณ 600 มก.

เรื่องโปรตีน แนวทางไทยระบุว่าผู้ที่เสี่ยงไตเสื่อมไม่ควรกินเกิน 1.3 กรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัมต่อวัน ส่วนการจำกัดโปรตีนที่ต่ำลงอีก แนวทางเริ่มใช้ตั้งแต่ระยะ 3a และต้องให้แพทย์หรือนักกำหนดอาหารกำหนด ไม่ควรงดเนื้อสัตว์เองตั้งแต่ระยะ 1–2

โพแทสเซียมและฟอสฟอรัส NKF ระบุว่าปริมาณที่เหมาะขึ้นกับการทำงานของไตและยาที่ใช้ คนส่วนใหญ่ในระยะนี้จึงไม่ต้องงดผลไม้หรือผักเอง เว้นแต่ผลเลือดผิดปกติและแพทย์สั่ง ทำไมต้องให้ผู้เชี่ยวชาญกำหนด อ่านได้ที่ โภชนบำบัดสำหรับผู้ที่มีปัญหาไต ใครเป็นคนกำหนด

ไตเสื่อมระยะ 2 ต้องดื่มน้ำเยอะแค่ไหน

คนส่วนใหญ่ในระยะแรกไม่ต้องจำกัดน้ำ และไม่ต้องฝืนดื่มเกินความต้องการ NKF ระบุว่าผู้ป่วยโรคไตระยะแรกส่วนใหญ่ไม่ต้องจำกัดน้ำดื่ม การจำกัดน้ำจะเริ่มเมื่อโรคแย่ลง โดยดูจากปริมาณปัสสาวะต่อวันและอาการบวม

ได้ยินว่าดื่มน้ำวันละหลายลิตรช่วยล้างไต จริงไหม งานวิจัยแบบสุ่ม CKD WIT (ตีพิมพ์ใน JAMA ปี 2561) ชวนผู้ป่วยโรคไตระยะ 3 จำนวน 631 คนให้ดื่มน้ำเพิ่ม ผ่านไป 1 ปี กลุ่มที่ดื่มเพิ่มมีปัสสาวะมากขึ้นวันละราว 0.6 ลิตร แต่ eGFR ลดลงไม่ต่างจากกลุ่มที่ดื่มตามปกติ ผู้วิจัยระบุว่างานนี้อาจมีขนาดเล็กเกินจะเห็นความต่างเล็ก ๆ

สรุปคือ ดื่มน้ำตามปกติให้พอ อย่าปล่อยให้ขาดน้ำ โดยเฉพาะตอนท้องเสียหรืออากาศร้อน ส่วนผู้ที่มีโรคหัวใจหรือบวมอยู่แล้ว ให้ถามแพทย์ว่าควรดื่มเท่าไร อ่านต่อที่ โรคไตควรดื่มน้ำวันละเท่าไหร่

ความเชื่อที่พบบ่อยในคนไตเสื่อมระยะแรก

ได้ยินว่ากินยาความดันหรือยาเบาหวานนาน ๆ แล้วไตพัง ควรหยุดยาจริงไหม ไม่จริง รพ.จุฬาลงกรณ์ อธิบายว่าความดันสูงที่ไม่รักษาต่างหากที่ทำให้ไตวาย การกินยาและติดตามต่อเนื่องช่วยชะลอไตเสื่อม ยาบางกลุ่ม เช่น ACEi และ ARB ยังใช้เพื่อชะลอไตเสื่อมโดยตรง

ได้ยินว่าปวดหลังคือไตเสื่อม จริงไหม สมาคมโรคไตฯ อธิบายว่าอาการปวดหลังส่วนใหญ่มาจากกล้ามเนื้อหรือกระดูกสันหลัง ไม่ใช่จากไต

ได้ยินว่าเป็นโรคไตแล้วต้องหาอาหารเสริมบำรุงไต จริงไหม แนวทางสมาคมโรคไตฯ ไม่แนะนำให้ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังทุกคนกินวิตามินเสริมเป็นประจำ และ KDIGO 2024 ให้ทบทวนและจำกัดยาที่ซื้อเอง อาหารเสริม และสมุนไพรที่อาจเป็นอันตรายต่อไต ถ้าจะใช้อะไรเพิ่ม ให้นำกล่องไปให้แพทย์ดูก่อน

ควรตรวจซ้ำบ่อยแค่ไหน ตรวจอะไร

กรมอนามัยแนะนำให้ผู้ป่วยระยะ 1–2 ตรวจเลือดทุก 6–12 เดือน โดยทั่วไปแพทย์จะดูอย่างน้อย 2 ค่า

• •ค่าครีเอตินินในเลือด เพื่อคำนวณ eGFR
• •อัลบูมินในปัสสาวะ (UACR) ถ้าผิดปกติ NKF แนะนำให้ตรวจซ้ำใน 3–6 เดือน
• •ความดันโลหิต และน้ำตาลสะสมในผู้เป็นเบาหวาน

ผู้เป็นเบาหวานชนิดที่ 2 ทุกคน สมาคมโรคเบาหวานอเมริกัน (ADA) แนะนำให้ตรวจ UACR และ eGFR อย่างน้อยปีละครั้ง

ไม่ต้องรอนัด ให้ไปพบแพทย์เร็วขึ้น ถ้ามีอาการเหล่านี้

• •ปัสสาวะเป็นเลือดหรือสีน้ำล้างเนื้อ
• •บวมที่หนังตา ใบหน้า หรือขา กดแล้วบุ๋ม
• •ปัสสาวะออกน้อยลงมาก (ต่ำกว่าราว 400 ซีซีต่อวัน) อ่อนเพลีย หรือคลื่นไส้

ถ้าหอบเหนื่อย หายใจลำบาก หรือเจ็บแน่นหน้าอก ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าไลฟ์ (Beta Life)

เบต้าไลฟ์ (Beta Life) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0025 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 500 มก. ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ส่วนประกอบที่เกี่ยวกับหัวข้อนี้ตามฉลากต่อ 1 แคปซูล มีดังนี้

• •สารสกัดเห็ดหลินจือ 50 มก. — เห็ดหลินจือเป็นสารที่มีงานวิจัยเกี่ยวกับไต แต่ส่วนใหญ่เป็นการทดลองในสัตว์และเซลล์ ซึ่งยังนำมาสรุปผลในคนไม่ได้ ในคนมีเพียงรายงานขนาดเล็กจากทีมแพทย์ คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ในผู้ป่วยโรคไตชนิด FSGS (14 คนในรายงานปี 2547) ที่ได้เห็ดหลินจือร่วมกับการรักษาเดิม ไม่มีกลุ่มเปรียบเทียบ และบทคัดย่อไม่ได้ระบุขนาดที่ใช้ จึงเทียบกับ 50 มก. ในแคปซูลไม่ได้ และยังสรุปไม่ได้ว่าช่วยไต ส่วนงานวิจัยแบบสุ่มในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ซึ่งใช้เห็ดหลินจือ 1,400–3,000 มก. ต่อวัน (แคปซูลมี 50 มก.) ไม่พบความต่างของน้ำตาลสะสม ความดัน หรือไขมันอย่างมีนัยสำคัญ ด้านความปลอดภัย มีรายงานตับอักเสบจากผลิตภัณฑ์เห็ดหลินจือ รวมถึงผู้ป่วยในไทยที่เสียชีวิต
• •ผงไข่ขาว 230 มก. — ไข่ขาวในอาหารเป็นโปรตีนคุณภาพสูงที่มีฟอสฟอรัสต่อโปรตีนต่ำ (น้อยกว่า 2 มก. ต่อโปรตีน 1 กรัม ตามบทความทบทวนด้านโภชนาการโรคไต) เพราะฟอสฟอรัสของไข่ส่วนใหญ่อยู่ในไข่แดง แต่ผงไข่ขาว 230 มก. เป็นปริมาณน้อยมาก ฉลากไม่ได้ระบุปริมาณโปรตีน หากประมาณจากข้อมูลไข่ขาวผงของ USDA จะได้โปรตีนราว 0.19 กรัมต่อแคปซูล ขณะที่ไข่ขาวจากไข่ใบใหญ่ 1 ฟองมีโปรตีนประมาณ 3.6 กรัม แคปซูลจึงไม่ใช่แหล่งโปรตีน และไม่ได้ใช้แทนโปรตีนจากอาหาร

แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยไม่แนะนำให้ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังทุกคนกินวิตามินเสริมเป็นประจำ แต่ให้เสริมเมื่อผลตรวจหรืออาการบ่งชี้ว่าขาด และให้ใช้สมุนไพรด้วยความระมัดระวัง ผู้ป่วยไตจึงควรนำผลิตภัณฑ์ใด ๆ รวมถึงกล่องนี้ ไปปรึกษาแพทย์ที่ดูแลไตก่อนทุกครั้ง

ผู้ที่ใช้ยาละลายลิ่มเลือดหรือต้านเกล็ดเลือด ยาเบาหวาน ยาลดความดัน หรือยากดภูมิคุ้มกัน ควรนำผลิตภัณฑ์ไปให้แพทย์หรือเภสัชกรดูก่อน เพราะเห็ดหลินจืออาจเสริมฤทธิ์ยาเหล่านี้ ฉลากเตือนว่าเด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน และมีส่วนประกอบของไข่ ผู้แพ้ไข่ไม่ควรรับประทาน

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าไลฟ์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที