โรคไตกินกุ้งได้ไหม หมู ไก่ ปู กินได้แค่ไหน เลือกเนื้อสัตว์อย่างไร

คำตอบสั้น: คนเป็นโรคไตกินกุ้ง หมู ไก่ และปูได้ แต่ต้อง นับรวมอยู่ในปริมาณโปรตีนต่อวันที่แพทย์หรือนักกำหนดอาหารกำหนด ซึ่งช่วงก่อนฟอกไตมักน้อยกว่าที่เคยกิน ส่วนหลังเริ่มฟอกเลือดกลับต้องกินมากขึ้น ให้เลือกเนื้อสดไม่ติดมัน เช่น ปลา อกไก่ลอกหนัง หมูสันใน และระวังของที่ปัญหาไม่ได้อยู่ที่ตัวเนื้อ แต่อยู่ที่โซเดียมหรือฟอสเฟตที่เติมเข้าไป เช่น ลูกชิ้น ไส้กรอก กุ้งแห้ง ปูดอง และน้ำจิ้ม

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2565 แนะนำผู้ป่วยระยะ 3a ขึ้นไปที่ไม่เป็นเบาหวานให้กินโปรตีนไม่เกิน 0.6 กรัมต่อน้ำหนักตัวที่เหมาะสม 1 กิโลกรัมต่อวัน ผู้ที่เป็นเบาหวานร่วม 0.6–0.8 กรัม ส่วนผู้ฟอกเลือดต้องเพิ่มเป็น 1.0–1.2 กรัม
• •เนื้อสัตว์ 1 ส่วน ให้โปรตีน 7 กรัม เท่ากับเนื้อปลาสุกราว 30 กรัม (2 ช้อนโต๊ะ) หรือไข่ขาว 2 ฟอง
• •เนื้อแปรรูปมักเติมฟอสเฟตเพื่อให้เนื้อเด้ง และมีโซเดียมสูง ลูกชิ้น 5 ลูกมีโซเดียมเฉลี่ยราว 640 มิลลิกรัม
• •กุ้งแช่แข็งอาจถูกชุบน้ำยาที่มีฟอสเฟต ส่วนกุ้งแห้งมีทั้งโซเดียมและฟอสฟอรัสสูง
• •ถ้าเป็นเก๊าท์ร่วมด้วย เครื่องในอยู่ในกลุ่มพิวรีนสูงสุด ส่วนเนื้อหมู ไก่ กุ้ง ปู อยู่ในกลุ่มปานกลาง

คนเป็นโรคไตกินเนื้อสัตว์ได้แค่ไหน

เนื้อสัตว์ไม่ใช่ของต้องห้าม แต่ต้องกินให้พอดีกับไตที่เหลืออยู่ เอกสารความรู้ของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย เขียนโดย รศ.ชวลิต รัตนกุล หน่วยไต รพ.จุฬาลงกรณ์ อธิบายว่าการจำกัดโปรตีนทำให้ของเสีย เช่น ยูเรีย เกิดน้อยลง ไตส่วนที่เหลือจึงทำงานเบาลง แต่ศูนย์ศรีพัฒน์ คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ก็เตือนว่าถ้ากินน้อยเกินไปจะขาดสารอาหาร

ตัวเลขที่ใช้ในไทยมาจากแนวทางเวชปฏิบัติของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2565 คือ ระยะ 3a ขึ้นไปที่ไม่เป็นเบาหวานไม่เกิน 0.6 กรัมต่อกิโลกรัมต่อวัน และ 0.6–0.8 กรัมถ้าเป็นเบาหวานร่วม ขณะที่แนวทางสากล KDIGO 2024 ใช้ประมาณ 0.8 กรัม ตัวเลขต่างกันได้ ปริมาณที่เหมาะกับแต่ละคนจึงต้องให้แพทย์หรือนักกำหนดอาหารคิดจากระยะโรค เบาหวาน และภาวะโภชนาการ

ให้เห็นภาพ ตารางตัวอย่างของศูนย์ศรีพัฒน์ ระบุว่าคนที่หนัก 55–59 กิโลกรัม ได้โปรตีนวันละ 35 กรัม คิดเป็น เนื้อสัตว์รวมทั้งวัน 6 ช้อนกินข้าว กับข้าวแป้ง 6 ทัพพี และ รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ แนะนำว่าโปรตีนที่กินควรเป็นโปรตีนคุณภาพสูงอย่างน้อยครึ่งหนึ่ง อ่านวิธีคิดตัวเลขเพิ่มที่ กินโปรตีนเยอะแล้วไตพังจริงไหม และ โรคไตกินโปรตีนวันละกี่กรัม

เนื้อสัตว์แบบไหนเหมาะกับคนเป็นโรคไต

เลือกเนื้อสดไม่ติดมันเป็นหลัก ศูนย์ศรีพัฒน์ มช. ยกตัวอย่างโปรตีนคุณภาพดีไว้ ได้แก่ เนื้อปลา หมูสันใน หมูไม่ติดมัน อกไก่ และไข่ขาว และให้เลี่ยงเนื้อแดงอย่างเนื้อวัว เนื้อควาย รวมถึงเนื้อสัตว์แปรรูป

เอกสารของสมาคมโรคไตฯ ระบุว่าปลาหลายชนิดแทบไม่มีไขมัน เช่น ปลาช่อน ปลานิล ปลาทับทิม ส่วนเนื้อสัตว์อื่นก็เลือกส่วนที่มันน้อยได้ เช่น สันในไก่ อกไก่ลอกหนัง สันในหมู และให้เลี่ยงหมูสามชั้นกับไก่ติดหนังติดมัน วิธีปรุงที่แนะนำคือ ต้ม นึ่ง ย่าง อบ มากกว่าทอดอมน้ำมัน

เหตุผลเรื่องฟอสฟอรัส แนวทาง KDIGO ปี 2017 อธิบายว่าฟอสฟอรัสจากเนื้อสัตว์ดูดซึมราวร้อยละ 40–60 แต่ฟอสฟอรัสจากสารเติมแต่งในอาหารแปรรูปดูดซึมได้ง่ายกว่า จึงควรเลือกอาหารสดที่ทำเองมากกว่าอาหารแปรรูป

เครื่องใน หมูยอ ไส้กรอก ทำไมต้องระวังกว่าเนื้อสด

• •ฟอสเฟตที่เติมเข้าไป เอกสารของสมาคมโรคไตฯ และศูนย์ศรีพัฒน์ อธิบายตรงกันว่าไส้กรอก แฮม ลูกชิ้น มักใส่ฟอสเฟตเพื่อให้เนื้อหยุ่นเด้ง มูลนิธิโรคไตแห่งชาติสหรัฐฯ (NKF) ระบุว่าฟอสฟอรัสจากสารเติมแต่งถูกดูดซึมเกือบทั้งหมด
• •โซเดียมสูง ผศ.นพ.สุรศักดิ์ กันตชูเวสศิริ รพ.รามาธิบดี ให้ตัวเลขเฉลี่ยไว้ว่า ลูกชิ้น 5 ลูก (30 กรัม) มีโซเดียมราว 640 มิลลิกรัม แหนม 1 ไม้ราว 480 มิลลิกรัม หมูยอ 4 ชิ้นราว 227 มิลลิกรัม ไส้กรอกหมู 1 ลูกราว 204 มิลลิกรัม
• •เครื่องใน ศูนย์ศรีพัฒน์จัดเครื่องในสัตว์ไว้ในกลุ่มฟอสเฟตสูง และเอกสารของสมาคมโรคไตฯ ระบุว่าตับ ไต สมอง มีทั้งโคเลสเตอรอลและกรดยูริกสูง

ดูหลักการเรื่องฟอสฟอรัสได้ที่ ฟอสฟอรัสในอาหาร และโซเดียมที่ซ่อนอยู่ได้ที่ โซเดียมแฝงในอาหารไทย

โรคไตกินกุ้งได้ไหม ปูกินได้ไหม

กุ้งสดและปูสดนับเป็นเนื้อสัตว์ได้ตามปกติ ในตัวอย่างเมนูของเอกสารสมาคมโรคไตฯ ใช้กุ้งสดตัวขนาดกลาง 3 ตัว (ราว 1 ช้อนโต๊ะ) นับเป็นเนื้อสัตว์ครึ่งส่วน ใส่ในวุ้นเส้นผัดคู่กับไข่ขาว 1 ฟอง

จุดที่ต้องระวังมีดังนี้

• •กุ้งแห้ง กรมควบคุมโรคจัดเป็นอาหารตากแห้งที่โซเดียมสูง และศูนย์ศรีพัฒน์จัดไว้ในกลุ่มอาหารที่กินได้ทั้งเปลือกทั้งกระดูกซึ่งฟอสเฟตสูง
• •กุ้งแช่แข็ง เอกสารสมาคมโรคไตฯ ระบุว่าผู้ผลิตอาหารแช่แข็งอาจชุบน้ำยาที่มีสารประกอบฟอสเฟตเพื่อไม่ให้น้ำไหลออกเมื่อละลาย
• •มันกุ้งและโคเลสเตอรอล รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ จัดมันกุ้งไว้ในกลุ่มอาหารโคเลสเตอรอลสูง ส่วนเอกสารสมาคมโรคไตฯ ให้งดปลาหมึก ปู กุ้ง หอย เมื่อโคเลสเตอรอลในเลือดสูง
• •ปูดอง ปูเค็ม อาหารหมักดองเป็นกลุ่มโซเดียมสูงตามกรมควบคุมโรค และ รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ แนะนำผู้ฟอกเลือดให้งดอาหารหมักดองทุกชนิด

หมู ไก่ กินได้วันละเท่าไร

ก่อนฟอกไต ใช้ตัวเลขที่นักกำหนดอาหารคำนวณให้ ถ้าได้ 6 ช้อนกินข้าวต่อวันแบบตัวอย่างของศูนย์ศรีพัฒน์ แบ่ง 3 มื้อก็ราวมื้อละ 2 ช้อนกินข้าว โปรตีนจากไข่ขาว กุ้ง หรือเต้าหู้ ก็ต้องนับรวมในโควตาเดียวกัน

หลังเริ่มฟอกเลือด รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ แนะนำเนื้อสัตว์หรือปลาไม่ติดมันมื้อละ 3–4 ช้อนกินข้าว ร่วมกับไข่ขาววันละ 2–3 ฟอง และกินทุกมื้อโดยไม่ต้องจำกัดเหมือนก่อนฟอก เพราะถ้าโปรตีนไม่พอ ภูมิต้านทานจะต่ำ ระดับโปรตีนในเลือดลดลง และบวมง่าย สถาบัน NIDDK ของสหรัฐฯ เสริมว่าผู้ล้างไตทางช่องท้องเสียโปรตีนมากกว่า อ่านต่อที่ ฟอกไตกินอะไรได้บ้าง

หมูกระทะ ข้าวขาหมู ไก่ทอด เลือกอย่างไร

หมูกระทะ กรมควบคุมโรคแนะนำให้ลดความถี่ของอาหารที่ต้องกินกับน้ำจิ้ม เช่น สุกี้ หมูกระทะ และลดปริมาณน้ำจิ้มด้วย น้ำจิ้มสุกี้ 1 ช้อนโต๊ะมีโซเดียมราว 280 มิลลิกรัม ถ้าไปกิน ให้เลือกหมูหรือไก่ไม่ติดมัน ข้ามลูกชิ้น ไส้กรอก เบคอน และเครื่องใน และไม่ซดน้ำซุปในหม้อ

ข้าวขาหมู ในคำแนะนำสำหรับผู้ฟอกเลือด รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ จัดขาหมู หนังหมู และหมูกรอบไว้ในกลุ่มเนื้อสัตว์ไขมันมากที่ควรเลี่ยง เมนูพะโล้ใกล้เคียงกันอย่างข้าวไข่พะโล้มีโซเดียมราว 976 มิลลิกรัมต่อจานตามข้อมูลของกรมควบคุมโรค และผักกาดดองที่มักเสิร์ฟคู่กัน 1 กระป๋อง (30 กรัม) มีโซเดียมเฉลี่ยราว 1,720 มิลลิกรัมตามตัวเลขของ รพ.รามาธิบดี จึงควรเป็นเมนูนาน ๆ ครั้ง

ไก่ทอด กรมควบคุมโรคจัดไก่ทอดไว้ในกลุ่มอาหารจานด่วนที่ควรเลี่ยง ข้าวมันไก่ทอด 1 จานมีโซเดียมราว 934 มิลลิกรัม ถ้าอยากกิน ให้ลอกหนังออกและกินปริมาณเท่ากับโควตาเนื้อสัตว์ของมื้อนั้น

อกไก่ในร้านสะดวกซื้อเค็มแค่ไหน

แต่ละยี่ห้อและแต่ละรสต่างกันมาก จึงต้องอ่านฉลากทุกครั้ง กรมควบคุมโรคแนะนำให้ใช้ฉลาก GDA และเลือกสินค้าที่โซเดียมต่อ 100 กรัมต่ำกว่า เป็นเกณฑ์ง่าย ๆ กรมเดียวกันคำนวณว่าถ้าแบ่งโซเดียม 2,000 มิลลิกรัมต่อวันเป็น 3 มื้อหลักกับของว่าง 2 มื้อ มื้อหลักควรมีโซเดียมราว 600 มิลลิกรัม

นอกจากโซเดียม ให้ดูรายการส่วนประกอบด้วย NKF แนะนำให้สังเกตคำที่มีคำว่า "ฟอสเฟต" หรือ PHOS ซึ่งหมายถึงฟอสฟอรัสจากสารเติมแต่ง และอย่าลืมว่าอกไก่ 1 ซองก็คือเนื้อสัตว์ที่ต้องนับในโควตาโปรตีน เลือกของในร้านสะดวกซื้อแบบละเอียดได้ที่ โรคไตกินอะไรในเซเว่นได้บ้าง

เป็นเก๊าท์ร่วมด้วยต้องเลือกเนื้อสัตว์อย่างไร

รามา แชนแนล รพ.รามาธิบดี อธิบายว่ากรดยูริกถูกขับออกทางไต และโรคไตเรื้อรังเป็นปัจจัยเสี่ยงของเก๊าท์ เอกสารของสมาคมโรคไตฯ แบ่งอาหารตามปริมาณพิวรีนต่อ 100 กรัมไว้ดังนี้

1. 1กลุ่มพิวรีนสูงสุด (มากกว่า 150 มก.) ควรงด เครื่องใน ไข่ปลา ปลาซาร์ดีน ปลาดุก หอยแมลงภู่ กะปิ น้ำพริก และน้ำซุปหรือน้ำต้มเนื้อ
2. 2กลุ่มปานกลาง (50–150 มก.) ควรลดปริมาณ เนื้อหมู เนื้อวัว เนื้อไก่ (โดยเฉพาะปีก) เนื้อปลา กุ้ง ปู ปลาหมึก
3. 3กลุ่มน้อย (0–49 มก.) ไข่ ทั้งไข่ขาวและไข่แดง

อีกมุมหนึ่ง ศ.นพ.วรวิทย์ เลาห์เรณู ศูนย์ศรีพัฒน์ มช. อธิบายว่าเมื่อคุมโรคเก๊าท์ได้แล้ว อาหารพิวรีนสูงไม่ใช่ข้อห้ามเด็ดขาด เพราะแม้กินอาหารไร้พิวรีนเลยก็ลดกรดยูริกได้ราว 1 มก./ดล. เท่านั้น ส่วน KDIGO 2024 แนะนำให้จำกัดแอลกอฮอล์ เนื้อสัตว์ และเครื่องดื่มที่ใส่น้ำเชื่อมฟรุกโตสสูง ทางที่ปลอดภัยคือเลี่ยงกลุ่มแรก คุมปริมาณกลุ่มที่สอง และกินยาตามแพทย์ อ่านต่อที่ กรดยูริกคืออะไร

ความเชื่อที่พบบ่อย: เป็นโรคไตต้องงดเนื้อสัตว์ให้หมด จริงไหม

ไม่จริง ศูนย์ศรีพัฒน์ มช. เตือนว่าพลังงานและโปรตีนที่ไม่พอทำให้ขาดสารอาหารและสูญเสียมวลกล้ามเนื้อ และแนะนำว่า "อย่าเครียดจนไม่กินอาหาร" แนวทาง KDIGO 2024 แนะนำให้กินอาหารหลากหลาย เน้นอาหารจากพืชมากกว่าจากสัตว์ ซึ่งไม่ได้แปลว่าต้องตัดเนื้อสัตว์ทิ้ง

อีกความเชื่อหนึ่งคือ "ไข่ขาวกินเท่าไรก็ได้" ก็ไม่ถูก ไข่ขาว 2 ฟองนับเป็นเนื้อสัตว์ 1 ส่วนเหมือนเนื้ออื่น และคำแนะนำไข่ขาววันละ 2–3 ฟองของ รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ เป็นคำแนะนำสำหรับผู้ฟอกเลือด

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าไลฟ์ (Beta Life)

เบต้าไลฟ์ (Beta Life) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0025 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 500 มก. ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ส่วนประกอบต่อ 1 แคปซูลตามฉลาก ได้แก่ ผงไข่ขาว 230 มก. สารสกัดเห็ดหลินจือ 50 มก. กรดอัลฟาไลโปอิก (99%) 40 มก. ดีแอล-แอลฟา-โทโคเฟอริล อะซีเตต (50%) 20 มก. วิตามินดี3 200 IU วิตามินบี6 1 มก. วิตามินบี12 1 ไมโครกรัม และกรดโฟลิก 100 ไมโครกรัม

ส่วนประกอบที่เกี่ยวกับเรื่องโปรตีนจากสัตว์ในบทความนี้คือ

• •ผงไข่ขาว 230 มก. — ไข่ขาวในอาหารเป็นโปรตีนคุณภาพสูงที่มีฟอสฟอรัสต่อโปรตีนต่ำ (น้อยกว่า 2 มก. ต่อโปรตีน 1 กรัม ตามบทความทบทวนของ Noori และคณะ ปี 2010) เพราะฟอสฟอรัสของไข่ส่วนใหญ่อยู่ในไข่แดง แต่ปริมาณในแคปซูลน้อยมาก ฉลากไม่ได้ระบุปริมาณโปรตีน ถ้าประมาณจากข้อมูลไข่ขาวผงของ USDA จะได้โปรตีนราว 0.19 กรัมต่อแคปซูล ขณะที่ไข่ขาวจากไข่ใบใหญ่ 1 ฟองมีโปรตีนราว 3.6 กรัม ต้องกินราว 19 แคปซูลจึงได้โปรตีนเท่าไข่ขาวฟองเดียว แคปซูลจึงไม่ใช่แหล่งโปรตีน ไม่ได้ใช้แทนเนื้อสัตว์หรือไข่ขาวในจานอาหาร และไม่ได้เปลี่ยนการนับโควตาโปรตีนของวัน

ผลิตภัณฑ์มีส่วนประกอบของไข่ ผู้แพ้ไข่ไม่ควรรับประทาน และเด็กกับสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทานตามคำเตือนบนฉลาก ส่วนประกอบอีกตัวคือเห็ดหลินจือ ซึ่งอาจเสริมฤทธิ์ยาต้านเกล็ดเลือด ยาละลายลิ่มเลือด ยาลดความดัน และยาเบาหวาน แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยไม่แนะนำให้ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังทุกคนกินวิตามินเสริมเป็นประจำ แต่ให้เสริมเมื่อผลตรวจหรืออาการบ่งชี้ว่าขาด และให้ใช้สมุนไพรด้วยความระมัดระวัง ผู้ป่วยไตจึงควรนำกล่องผลิตภัณฑ์ไปให้แพทย์โรคไตที่ดูแลดูก่อนทุกครั้ง

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าไลฟ์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที