คอเลสเตอรอล 200 กว่า สูงไหม อันตรายไหม ต้องดูค่าไหนต่อ

คำตอบสั้น: คอเลสเตอรอลรวม 200–239 มก./ดล. จัดว่า "ค่อนข้างสูง" (borderline high) และตั้งแต่ 240 ขึ้นไปจัดว่า "สูง" ตามการแบ่งของแนวทาง NCEP ATP III ของสถาบัน NIH สหรัฐฯ แต่ตัวเลขนี้อย่างเดียวยังบอกไม่ได้ว่าอันตรายแค่ไหนหรือต้องกินยาไหม เพราะคอเลสเตอรอลรวมนับ HDL หรือไขมันดีเข้าไปด้วย ค่าที่ต้องดูต่อคือ LDL ซึ่งแนวทางไทยใช้เป็นค่าหลัก ร่วมกับ HDL ไตรกลีเซอไรด์ non-HDL และความเสี่ยงโรคหัวใจโดยรวมของแต่ละคน

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •เกณฑ์คอเลสเตอรอลรวมของผู้ใหญ่ ต่ำกว่า 200 = ค่าที่ต้องการ · 200–239 = ค่อนข้างสูง · ตั้งแต่ 240 = สูง (หน่วย มก./ดล.)
• •คอเลสเตอรอลรวมนับ HDL ด้วย คนที่ HDL สูงจึงอาจมีค่ารวมเกิน 200 ได้ แม้ LDL ไม่สูง
• •แนวทางไทย พ.ศ. 2567 ให้ใช้ LDL เป็นค่าหลักในการประเมินความเสี่ยงและตั้งเป้าการดูแล
• •non-HDL คือคอเลสเตอรอลรวมลบ HDL แนวทางไทยให้คำนวณในคนที่ไตรกลีเซอไรด์สูง เป็นเบาหวาน หรืออ้วน
• •ไม่ต้องกินยาทุกคนที่ค่าเกิน 200 แพทย์ตัดสินจาก LDL และความเสี่ยงรวม

คอเลสเตอรอลรวม 200 มาจากไหน ทำไมใช้เป็นเส้นแบ่ง

ตัวเลข 200 และ 240 มาจากตารางแบ่งระดับไขมันของแนวทาง NCEP ATP III (National Cholesterol Education Program, Adult Treatment Panel III) ของสถาบันหัวใจ ปอด และเลือดแห่งชาติสหรัฐฯ (NHLBI) ฉบับสรุปปี 2001 ซึ่งแบ่งคอเลสเตอรอลรวมเป็น 3 ระดับ

• •ต่ำกว่า 200 มก./ดล. ค่าที่ต้องการ (desirable)
• •200–239 มก./ดล. ค่อนข้างสูง (borderline high)
• •ตั้งแต่ 240 มก./ดล. สูง (high)

หน้าความรู้เรื่องระดับไขมันของ MedlinePlus ก็ใช้คอเลสเตอรอลรวมต่ำกว่า 200 เป็นค่าที่ดีของผู้ใหญ่อายุ 20 ปีขึ้นไปเช่นกัน วิธีอ่านแต่ละช่องในใบผลตรวจอยู่ที่ อ่านผลตรวจไขมันในใบตรวจสุขภาพ

ข้อควรรู้คือ ตารางนี้เป็นการแบ่งระดับเพื่อคัดกรอง ไม่ใช่คำวินิจฉัยว่าป่วยหรือต้องรักษา แนวทางไทย พ.ศ. 2567 ใช้ค่า LDL ร่วมกับความเสี่ยงของแต่ละคนเป็นหลักในการตัดสินใจ

คอเลสเตอรอลรวมสูงเพราะ HDL สูงได้ไหม

ได้ เพราะคอเลสเตอรอลรวมคือผลรวมของคอเลสเตอรอลในไขมันหลายชนิด รวมทั้ง HDL ซึ่งเป็นไขมันดี ทั้งแนวทาง ATP III และแนวทางไทยนิยาม non-HDL ว่า คอเลสเตอรอลรวมลบด้วย HDL แปลว่า HDL เป็นส่วนหนึ่งของค่ารวม

ลองดูตัวอย่าง 2 คนที่คอเลสเตอรอลรวมเท่ากันที่ 230 มก./ดล.

• •คนที่ 1 มี HDL 80 → non-HDL = 230 − 80 = 150 มก./ดล. (คำนวณ)
• •คนที่ 2 มี HDL 40 → non-HDL = 230 − 40 = 190 มก./ดล. (คำนวณ)

ค่ารวมเท่ากัน แต่คอเลสเตอรอลส่วนที่ไม่ใช่ไขมันดีต่างกัน 40 มก./ดล. (คำนวณ) ความหมายต่อความเสี่ยงจึงไม่เหมือนกัน และนี่คือเหตุผลที่ไม่ควรตัดสินจากคอเลสเตอรอลรวมเพียงค่าเดียว ความต่างระหว่าง LDL กับ HDL อธิบายละเอียดไว้ที่ LDL กับ HDL ต่างกันอย่างไร

ทำไมแพทย์ดู LDL และ non-HDL มากกว่าคอเลสเตอรอลรวม

แนวทางเวชปฏิบัติของราชวิทยาลัยอายุรแพทย์ฯ พ.ศ. 2567 แนะนำให้ใช้ค่า LDL เป็นค่าหลักในการประเมินความเสี่ยงและเป็นเป้าหมายในการดูแล โดยการตรวจครั้งแรกให้ตรวจคอเลสเตอรอลรวม ไตรกลีเซอไรด์ และ HDL แล้วคำนวณ LDL ด้วยสูตร Friedewald

• •LDL = คอเลสเตอรอลรวม − HDL − (ไตรกลีเซอไรด์ ÷ 5)
• •แนวทางให้ใช้ LDL ที่วัดโดยตรงแทน เมื่อไตรกลีเซอไรด์ตั้งแต่ 400 มก./ดล. หรือ LDL ต่ำกว่า 50 มก./ดล.

ตัวอย่าง ถ้าคอเลสเตอรอลรวม 230 HDL 50 และไตรกลีเซอไรด์ 150 จะได้ LDL = 230 − 50 − 30 = 150 มก./ดล. (คำนวณ)

ส่วน non-HDL แนวทางไทยแนะนำให้คำนวณในคนที่ไตรกลีเซอไรด์สูง เป็นเบาหวาน หรืออ้วน ส่วนแนวทาง ATP III อธิบายว่า non-HDL รวมคอเลสเตอรอลใน LDL และ VLDL ซึ่งเป็นไขมันที่เกี่ยวกับการเกิดหลอดเลือดแข็ง และใช้เป็นเป้ารองในคนที่ไตรกลีเซอไรด์ตั้งแต่ 200 มก./ดล. ขึ้นไป ความหมายของไขมันแต่ละชนิดอ่านได้ที่ ไขมันในเลือดสูงคืออะไร

ค่า 200–239 กับ 240 ขึ้นไปต่างกันอย่างไร

ในตาราง ATP III สองช่วงนี้คือ "ค่อนข้างสูง" กับ "สูง" แต่สิ่งที่บอกว่าต้องทำอะไรต่อจริง ๆ คือค่า LDL และกลุ่มความเสี่ยงของแต่ละคน

ตาราง ATP III แบ่ง LDL ไว้ดังนี้ (มก./ดล.)

• •ต่ำกว่า 100 เหมาะสมที่สุด
• •100–129 ใกล้เคียงเหมาะสม
• •130–159 ค่อนข้างสูง
• •160–189 สูง
• •ตั้งแต่ 190 สูงมาก

แนวทางไทย พ.ศ. 2567 ใช้เกณฑ์ตามความเสี่ยง ตัวอย่างเช่น ผู้ที่อายุมากกว่า 21 ปีและ LDL ตั้งแต่ 190 มก./ดล. ขึ้นไป จัดเป็นกลุ่มเฉพาะที่แพทย์ตั้งเป้าการลด LDL ไว้ชัดเจน ส่วนคนอายุ 35 ปีขึ้นไปที่ LDL ต่ำกว่านั้น แพทย์จะประเมินความเสี่ยงโรคหัวใจใน 10 ปีด้วย Thai CV Risk Score ก่อน ลองประเมินคร่าว ๆ ได้ที่ ประเมินความเสี่ยงโรคหัวใจ Thai CV Risk Score และเป้า LDL ของแต่ละกลุ่มอยู่ที่ LDL ควรต่ำกว่าเท่าไหร่

ความเชื่อที่พบบ่อย: คอเลสเตอรอลเกิน 200 แปลว่าต้องกินยาแน่นอน

ไม่จริง ค่ารวมที่เกิน 200 เล็กน้อยในคนที่ HDL สูงและไม่มีปัจจัยเสี่ยงอื่น อาจมีความหมายต่างจากคนที่ LDL สูงร่วมกับเบาหวานหรือสูบบุหรี่มาก ในทางกลับกัน คนที่มีโรคหัวใจอยู่แล้วอาจต้องคุม LDL ให้ต่ำมาก แม้คอเลสเตอรอลรวมจะไม่ถึง 200

ควรตรวจซ้ำเมื่อไรหลังปรับอาหาร

แนวทางไทยให้ผู้ที่มีไขมันสูงทั่วไปปรับพฤติกรรม เช่น อาหารและการออกกำลังกาย ประมาณ 3–6 เดือนก่อนพิจารณาเริ่มยา ยกเว้นผู้ที่มีไขมันสูงจากกรรมพันธุ์ (FH) ดังนั้นถ้าแพทย์ให้ลองปรับอาหารก่อน การตรวจซ้ำมักอยู่ในช่วงเวลานี้ตามที่แพทย์นัด ส่วนคนที่เริ่มยาแล้ว แนวทางให้ตรวจไขมันซ้ำภายใน 4–12 สัปดาห์หลังเริ่มยา และติดตามเป็นครั้งคราว เช่น ทุก 3–12 เดือน

เรื่องการงดอาหาร แนวทางไทยระบุว่า การตรวจเพื่อติดตามผลไม่จำเป็นต้องงดอาหาร แต่บางกรณีต้องงดอย่างน้อย 10–12 ชั่วโมง เช่น ก่อนเริ่มยาในการป้องกันปฐมภูมิ หรือสงสัยไขมันสูงจากพันธุกรรม ขณะที่ MedlinePlus ระบุว่าโดยทั่วไปมักต้องงดอาหาร 9–12 ชั่วโมง ทางที่ดีที่สุดคือทำตามที่โรงพยาบาลแจ้ง รายละเอียดอยู่ที่ ตรวจไขมันต้องงดอาหารกี่ชั่วโมง

สิ่งที่ปรับได้ระหว่างรอตรวจซ้ำ ได้แก่ ลดของทอดและไขมันอิ่มตัว งดไขมันทรานส์ เพิ่มใยอาหาร ออกกำลังกาย และเลิกบุหรี่ ตามแนวทางไทย รายละเอียดแบบทำได้จริงอยู่ที่ ลดไขมันในเลือดโดยไม่ใช้ยา

ค่าเท่านี้ต้องกินยาไหม

ตอบจากคอเลสเตอรอลรวมอย่างเดียวไม่ได้ แพทย์จะดู LDL ประวัติโรคหัวใจหรือสมอง เบาหวาน โรคไต อายุ ความดัน การสูบบุหรี่ และประวัติครอบครัว แล้วจึงตัดสินว่าควรปรับพฤติกรรมก่อน หรือควรเริ่มยา เกณฑ์ที่แพทย์ใช้อธิบายไว้ที่ ไขมันในเลือดสูงเท่าไหร่ต้องกินยา

คนที่กินยาลดไขมันอยู่แล้ว ห้ามหยุดหรือลดยาเองแม้ค่ารวมลงมาต่ำกว่า 200 เพราะค่าที่ดีขึ้นอาจเป็นผลของยา การปรับยาต้องให้แพทย์ที่ดูแลเป็นผู้ตัดสิน

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าออยล์ (Beta Oil)

เบต้าออยล์ (Beta Oil) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0001 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 800 มก. ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ต่อ 1 แคปซูลมีน้ำมันคาโนลา 200 มก. น้ำมันมะกอก 200 มก. น้ำมันรำข้าว 109 มก. กรดแอสคอร์บิก (วิตามินซี) 30 มก. สารสกัดจากข้าว 10 มก. ดี-แอลฟา-โทโคเฟอริลแอซิเทต (50%) 5 มก. แอล-อาร์จินีน HCl 5 มก. แอล-ออร์นิทีน HCl 5 มก. และไฟโตสเตอรอล 2 มก.

ส่วนประกอบที่เกี่ยวกับค่าไขมัน และตัวเลขเทียบที่ต้องรู้

• •ไฟโตสเตอรอล 2 มก. (0.002 กรัม) — แนวทางไทยแนะนำแพลนท์สตานอลวันละ 2 กรัมเป็นส่วนเสริมของการปรับอาหาร และความเห็นทางวิทยาศาสตร์ของ EFSA (สำนักงานความปลอดภัยด้านอาหารแห่งยุโรป) ประเมินว่าวันละ 1.5–3 กรัมในอาหารที่เติมสาร ได้ผลใกล้กัน และที่ราว 3 กรัมต่อวัน LDL ลดลงเฉลี่ยราว 11% ปริมาณในแคปซูลน้อยกว่าช่วง 1.5–3 กรัมราว 750–1,500 เท่า (คำนวณ) จึงนำผลนี้มาใช้กับแคปซูลไม่ได้
• •น้ำมันคาโนลา 200 มก. น้ำมันมะกอก 200 มก. และน้ำมันรำข้าว 109 มก. — แนวทางไทยแนะนำให้ใช้น้ำมันพืช เช่น น้ำมันมะกอกหรือน้ำมันรำข้าว แทนไขมันอิ่มตัวในการทำอาหาร งานวิจัยในคนของน้ำมันเหล่านี้ใช้เป็นน้ำมันหลักในอาหารทั้งวันระดับหลายสิบกรัม ขณะที่น้ำมันรวมในแคปซูลราวครึ่งกรัม (509 มก.)

ไม่มีหลักฐานว่าแคปซูลนี้ทำให้คอเลสเตอรอลรวมหรือ LDL ลดลง สิ่งที่มีหลักฐานคือการปรับอาหารทั้งวันและยาที่แพทย์สั่งเมื่อมีข้อบ่งชี้

ข้อควรระวัง: ผู้ที่กินยาลดไขมัน ยาต้านการแข็งตัวของเลือด หรือยาต้านเกล็ดเลือด ควรแจ้งแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเพิ่มผลิตภัณฑ์เสริมอาหารทุกชนิด ฉลากระบุว่าเด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน และผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร หากแพทย์ให้หยุด ให้หยุดผลิตภัณฑ์นี้ ส่วนยาที่แพทย์สั่งให้กินต่อตามเดิม

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าออยล์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที