ความดันสูงหายขาดได้ไหม ลดน้ำหนักแล้วเลิกยาได้หรือเปล่า

คำตอบสั้น: ส่วนใหญ่คำตอบคือ คุมได้ดี แต่ต้องดูแลต่อเนื่อง แนวทางของสมาคมความดันโลหิตสูงแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2567 ระบุว่ามีกลุ่มเดียวที่หายจากโรคได้ชัดเจน คือ ความดันสูงที่มีโรคอื่นเป็นต้นเหตุ ซึ่งพบไม่บ่อย เมื่อหาสาเหตุเจอและรักษาถูกต้อง สำหรับคนทั่วไป การลดน้ำหนัก ลดเค็ม ออกกำลังกาย และลดเหล้า ช่วยให้ความดันลดลงและอาจทำให้ใช้ยาน้อยลงได้ แต่การลดหรือหยุดยาต้องให้แพทย์ประเมินเท่านั้น

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •ความดันสูงชนิดทุติยภูมิ (มีโรคอื่นเป็นต้นเหตุ) พบไม่บ่อย ถ้ารักษาต้นเหตุถูกต้อง ผู้ป่วยหายจากความดันสูงได้
• •ลดน้ำหนักทุก 1 กิโลกรัม ความดันตัวบนและตัวล่างลดลงเฉลี่ยราว 1 มม.ปรอท
• •แนวทางไทยระบุว่าการปรับพฤติกรรมช่วยเสริมฤทธิ์ยา และอาจทำให้ลดปริมาณยาลงได้
• •ไม่มีอาหารหรือสมุนไพรที่กินแล้วหายจากความดันสูง
• •หยุดยาเองอาจทำให้ความดันดีดกลับสูงอย่างรวดเร็ว เสี่ยงหลอดเลือดสมองหรือหัวใจวาย

ความดันสูงรักษาหายขาดได้ไหม ต่างจากคุมได้อย่างไร

"คุมได้" คือความดันอยู่ในเป้าขณะที่ยังดูแลตัวเองและใช้ยาตามแพทย์สั่ง ส่วน "หาย" คือไม่ต้องดูแลเรื่องนี้แล้ว สองคำนี้ต่างกันมาก

แนวทางไทยถือว่าการปรับพฤติกรรมเป็น การรักษาพื้นฐานของผู้ป่วยความดันสูงทุกราย ไม่ว่าจะต้องใช้ยาหรือไม่ เมื่อใช้ยาอยู่ การปรับพฤติกรรมช่วยเสริมฤทธิ์ยาลดความดัน และอาจทำให้ลดปริมาณยาที่ใช้ลงได้

ความดันที่ปกติขณะกินยา จึงเป็นสัญญาณว่าการรักษาได้ผล ไม่ใช่สัญญาณว่าหายแล้ว เรื่องการกินยาระยะยาวอ่านต่อได้ที่ ยาความดันต้องกินตลอดชีวิตไหม

ความดันสูงจากโรคอื่น รักษาต้นเหตุแล้วหายได้ไหม

ได้ ในบางคน แนวทางไทยระบุว่าความดันสูงชนิดทุติยภูมิพบได้ไม่บ่อยนัก แต่หากค้นหาสาเหตุได้และรักษาอย่างถูกต้อง ผู้ป่วยหายจากโรคความดันโลหิตสูงได้

สาเหตุที่แนวทางไทยระบุ เช่น

• •ต่อมหมวกไตสร้างฮอร์โมนอัลโดสเตอโรนเกิน (primary aldosteronism)
• •เนื้องอกของต่อมหมวกไตที่หลั่งฮอร์โมนกระตุ้น (pheochromocytoma) และกลุ่มอาการคุชชิง
• •ไทรอยด์ทำงานเกินหรือต่ำ แคลเซียมในเลือดสูงจากต่อมพาราไทรอยด์
• •ภาวะหยุดหายใจขณะหลับจากการอุดกั้น (OSA)
• •โรคไตเรื้อรัง โรคถุงน้ำในไต และหลอดเลือดแดงที่ไตตีบ
• •หลอดเลือดแดงใหญ่ตีบแคบแต่กำเนิด

แพทย์จะสงสัยกลุ่มนี้เมื่อ อายุน้อยกว่า 40 ปี ความดันคุมไม่ได้แม้ใช้ยาหลายตัว หรือความดันเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วโดยไม่มีคำอธิบาย

นอกจากนี้ ยาและสารบางอย่างทำให้ความดันสูงได้ เช่น ยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs ยาลดน้ำมูกที่มี pseudoephedrine ยาสเตียรอยด์ ยาคุมกำเนิด แอลกอฮอล์ และสมุนไพรบางชนิด ถ้าใช้สิ่งเหล่านี้อยู่ ให้บอกแพทย์ แพทย์จะพิจารณาว่าควรปรับอย่างไร

ลดน้ำหนักกี่กิโลกรัม ความดันลดได้ประมาณเท่าไร

แนวทางไทยอ้างงานรวมผลการทดลองแบบสุ่มว่า ลดน้ำหนักทุก 1 กิโลกรัม ความดันตัวบนและตัวล่างลดลงเฉลี่ยราว 1 มม.ปรอท และยังช่วยปัจจัยเสี่ยงโรคหัวใจตัวอื่นด้วย

เป้าหมายตามแนวทางไทย

• •ลดให้ได้ อย่างน้อยร้อยละ 5 ของน้ำหนักเริ่มต้น จึงเห็นประโยชน์ เช่น หนัก 80 กิโลกรัม ลดอย่างน้อย 4 กิโลกรัม
• •ดัชนีมวลกาย 18.5–22.9 กก./ตร.ม. รอบเอวชายน้อยกว่า 90 ซม. หญิงน้อยกว่า 80 ซม. หรือไม่เกินส่วนสูงหารสอง
• •กินพลังงานวันละ 1,200–1,500 กิโลแคลอรีสำหรับผู้หญิง และ 1,500–1,800 สำหรับผู้ชาย ซึ่งทำให้น้ำหนักลดสัปดาห์ละ 0.5–1 กิโลกรัม

แนวทางยังบอกตามจริงว่า น้ำหนักมักลดได้ในช่วง 6–9 เดือนแรก แล้วจะไม่ค่อยลดอีก ช่วงหลังจึงต้องเน้นรักษาน้ำหนักไม่ให้เด้งกลับ ด้วยการชั่งน้ำหนักสม่ำเสมอ คุมอาหาร ออกกำลังกาย และติดต่อทีมสุขภาพเป็นระยะ

ลดเค็ม ออกกำลังกาย เลิกเหล้า ช่วยได้แค่ไหน

แนวทางไทยปี 2567 วางคำแนะนำไว้ดังนี้

• •ลดเค็ม โซเดียมไม่เกินวันละ 2 กรัม และการจำกัดเข้มงวดขึ้นที่ 1.5 กรัม อาจลดความดันได้มากขึ้น โซเดียม 2 กรัมเท่ากับเกลือ 1 ช้อนชา หรือน้ำปลาหรือซีอิ๊วขาว 3 ช้อนชา อาหารไทยที่ควรระวังอยู่ที่ ความดันสูงห้ามกินอะไร
• •กินแบบ DASH หรือจานสุขภาพ 2:1:1 ผัก 2 ส่วน ข้าว 1 ส่วน โปรตีน 1 ส่วน ผักและผลไม้รวมอย่างน้อย 400 กรัมต่อวัน ดูวิธีจัดจานที่ ลดความดันด้วยการกินแบบ DASH
• •ออกกำลังกายแบบแอโรบิก อย่างน้อยสัปดาห์ละ 5 วัน ไม่หยุดติดกันเกิน 2 วัน ระดับปานกลางรวม 150 นาทีต่อสัปดาห์ หรือหนักมาก 75 นาที การยกน้ำหนักแบบเกร็งอาจทำให้ความดันขึ้น ถ้ายังคุมความดันไม่ได้ควรปรึกษาแพทย์ ดูท่าที่เหมาะกับวัยที่ ออกกำลังกายในวัย 50 ปีขึ้นไป
• •แอลกอฮอล์ ผู้หญิงไม่เกิน 1 ดื่มมาตรฐาน ผู้ชายไม่เกิน 2 ดื่มมาตรฐานต่อวัน (1 ดื่มมาตรฐานมีแอลกอฮอล์ราว 10 กรัม) และควรมีวันที่ไม่ดื่มในแต่ละสัปดาห์
• •เลิกบุหรี่ ทั้งบุหรี่มวนและบุหรี่ไฟฟ้า ขอคำปรึกษาฟรีที่สายด่วน 1600
• •จัดการความเครียด เช่น ฝึกสมาธิ ฝึกหายใจ ฟังเพลง โยคะ

แนวทางที่เราตรวจให้ตัวเลขผลลัพธ์เป็น มม.ปรอท ไว้เฉพาะเรื่องน้ำหนัก เราจึงไม่ใส่ตัวเลขของข้ออื่นเพื่อไม่ให้คลาดเคลื่อน สิ่งที่ชัดคือทุกข้อเป็นส่วนหนึ่งของการรักษาที่แนวทางแนะนำ

ใครมีโอกาสลดหรือหยุดยาภายใต้การดูแลของแพทย์

แหล่งทางการไทยไม่ได้มีเกณฑ์ว่า "ลดน้ำหนักได้เท่านี้แล้วเลิกยาได้" สิ่งที่แนวทางไทยระบุไว้คือ

• •การปรับพฤติกรรมอาจทำให้ลดปริมาณยาลงได้ ซึ่งแพทย์จะดูจากค่าความดันต่อเนื่อง
• •ผู้สูงอายุตอนปลาย ที่ความดันตัวบนต่ำกว่า 120 มม.ปรอท มีความดันตกตอนลุกยืนรุนแรง หรือมีภาวะเปราะบางรุนแรง แพทย์อาจพิจารณาลดหรือหยุดยา
• •ผู้ที่ความดันสูงจากโรคอื่น เมื่อรักษาต้นเหตุแล้ว

ทุกกรณีเป็นการตัดสินใจของแพทย์ ไม่ใช่ของผู้ป่วยเอง

ทำไมความดันกลับมาสูงหลังหยุดยา

Rama Channel ของโรงพยาบาลรามาธิบดีอธิบายว่า เมื่อหยุดยาหรือลดยาเอง ร่างกายตอบสนองด้วยการเพิ่มความดันกลับขึ้นอย่างรวดเร็ว เสี่ยงหลอดเลือดสมองหรือหัวใจวายเฉียบพลัน แม้ค่าความดันจะดูปกติแล้วก็ตาม กรมควบคุมโรคก็ย้ำให้กินยาตามแพทย์สั่ง ไม่หยุดยาเอง

ความดันที่ปกติขณะกินยาคือผลของยา เมื่อหยุดยา สิ่งที่ทำให้ความดันสูงแต่เดิมยังอยู่ ความดันจึงกลับขึ้นมาได้

ติดตามอย่างไรเมื่อหมอลดยา

แนวทางไทยแนะนำให้วัดความดันที่บ้านเป็นระบบ

• •หลังปรับยาทุกครั้ง รอ 2 สัปดาห์ แล้ววัดติดต่อกัน 7 วัน และวัดอีก 3 วันในสัปดาห์ก่อนวันนัด
• •วัดเช้าภายใน 1 ชั่วโมงหลังตื่น ก่อนกินยาและอาหาร และวัดก่อนนอน รอบละอย่างน้อย 2 ครั้ง ห่างกัน 1 นาที
• •จดทุกค่าโดยไม่คัดทิ้ง แล้วนำไปให้แพทย์ดู ไม่ปรับยาเองจากตัวเลขที่บ้าน

ถ้ามีอาการ ข้อใดข้อหนึ่ง เช่น เจ็บหน้าอก หอบเหนื่อย แขนขาอ่อนแรง ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที ถ้าไม่มีอาการแต่วัดซ้ำแล้วยังได้ตั้งแต่ 180/110 ให้รีบไปพบแพทย์ในวันนั้น ไม่ต้องรอวันนัด อ่านเพิ่มที่ ความดันสูง 180 อันตรายไหม

มีอาหารหรือสมุนไพรที่กินแล้วหายไหม

ไม่มี และบางอย่างยังทำให้ความดันสูงขึ้น แนวทางไทยปี 2567

• •ไม่แนะนำให้กินโพแทสเซียมหรือแมกนีเซียมเสริมในรูปผลิตภัณฑ์เสริมอาหารเพื่อหวังลดความดัน แต่ให้ได้จากผักผลไม้แทน
• •ให้ หลีกเลี่ยงผลิตภัณฑ์เสริมอาหารหรือสมุนไพรที่อาจทำให้ความดันสูงขึ้น เช่น มาฮวง (ephedra) ชะเอมเทศ ส้มขม (bitter orange) และโยฮิมบี

Rama Channel ยังเตือนว่าความเชื่อว่าสมุนไพรปลอดภัยเสมอไม่จริง สมุนไพรบางชนิด เช่น กระเทียม โสม มีปฏิกิริยากับยาได้ ควรปรึกษาแพทย์ก่อนใช้ เหตุผลที่อาหารเสริมใช้แทนยาไม่ได้อยู่ที่ ทำไมอาหารเสริมใช้แทนยาที่แพทย์สั่งไม่ได้ และหลักฐานของแต่ละสารอยู่ที่ อาหารเสริมลดความดันมีจริงไหม

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าออยล์ (Beta Oil)

เบต้าออยล์ (Beta Oil) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0001 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 800 มก. วันละ 1 แคปซูล มีน้ำมันคาโนลา 200 มก. น้ำมันมะกอก 200 มก. น้ำมันรำข้าว 109 มก. วิตามินซี (กรดแอสคอร์บิก) 30 มก. สารสกัดจากข้าว 10 มก. ดี-แอลฟา-โทโคเฟอริลแอซิเทต (50%) 5 มก. แอล-อาร์จินีน HCl 5 มก. แอล-ออร์นิทีน HCl 5 มก. และไฟโตสเตอรอล 2 มก.

ส่วนประกอบที่มักถูกถามคู่กับเรื่องความดัน

• •แอล-อาร์จินีน HCl 5 มก. — เป็นกรดอะมิโนที่มีงานรวมผลการทดลองในคนว่าเมื่อกินวันละ 4–24 กรัม ความดันตัวบนลดลงเฉลี่ยราว 5–6 มม.ปรอท ขนาดที่เริ่มเห็นผลคือราว 4 กรัมต่อวัน ในแคปซูลมี 5 มิลลิกรัม น้อยกว่าขนาดที่ศึกษาอย่างน้อย 800 เท่า
• •น้ำมันมะกอก 200 มก. — งานรวม 17 การทดลองไม่พบว่าน้ำมันมะกอกลดความดันอย่างมีนัยสำคัญ งานที่พบประโยชน์ต่อหัวใจใช้ปริมาณระดับอาหาร เช่น อย่างน้อยวันละ 4 ช้อนโต๊ะใน PREDIMED เทียบกับ 0.2 กรัมในแคปซูล
• •วิตามินซี 30 มก. — งานรวม 29 การทดลองระยะสั้น ใช้ขนาดกลางวันละ 500 มิลลิกรัม (ช่วง 60–4,000) พบความดันตัวบนลดลงเฉลี่ยราว 4 มม.ปรอท แต่งานย่อยมีขนาดเล็กและผลไม่สม่ำเสมอ ส่วนงานใหญ่ในแพทย์ชาย 14,641 คน ที่ให้วิตามินซีวันละ 500 มิลลิกรัมนานเฉลี่ย 8 ปี ไม่พบว่าเหตุการณ์โรคหัวใจลดลง ในแคปซูลมี 30 มิลลิกรัม

ยังไม่มีงานวิจัยที่ทดสอบสูตรผลิตภัณฑ์นี้เอง และไม่มีหลักฐานว่าแคปซูลนี้ทำให้ความดันลดลง หรือทำให้ลดยาได้

ข้อควรระวัง: งานวิจัย VINTAGE MI ในผู้ป่วยหลังกล้ามเนื้อหัวใจตาย (แอล-อาร์จินีนวันละ 9 กรัม) พบผู้เสียชีวิตในกลุ่มอาร์จินีน 6 ราย เทียบกับ 0 รายในกลุ่มยาหลอก และผลิตภัณฑ์มีวิตามินอี ซึ่งในขนาดสูงอาจเพิ่มความเสี่ยงเลือดออกในผู้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือดหรือยาต้านเกล็ดเลือด ฉลากระบุว่าเด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน และผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าออยล์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที