TMSE แบบทดสอบสมองฉบับไทย คะแนนเท่าไรต้องตรวจต่อ

คำตอบสั้น: TMSE (Thai Mental State Examination) คือแบบทดสอบคัดกรองความจำและการคิดที่ทำขึ้นสำหรับคนไทย คะแนนเต็ม 30 แนวทางเวชปฏิบัติภาวะสมองเสื่อม ฉบับสมบูรณ์ 2563 ของสถาบันประสาทวิทยา กรมการแพทย์ ระบุว่าคะแนนน้อยกว่า 23 เข้าได้กับภาวะสมองเสื่อม และแนะนำว่าผู้ที่สงสัยสมองเสื่อมทุกรายควรได้รับการประเมินด้วย TMSE หรือ MoCA อย่างน้อยหนึ่งอย่าง แต่ TMSE เป็นเพียงการคัดกรอง คะแนนต่ำหมายถึงต้องตรวจต่อ ไม่ได้แปลว่าเป็นอัลไซเมอร์แน่นอน และคะแนนผ่านก็ไม่ได้ตัดปัญหาทิ้งเสมอไป

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •TMSE มี 6 หมวด รวม 30 คะแนน ได้แก่ การรับรู้วันเวลาสถานที่ การจำ ความใส่ใจ การคิดเลข ภาษา และการนึกทวน
• •จุดตัดตามแนวทางเวชปฏิบัติฉบับ 2563 คือน้อยกว่า 23 คะแนน ส่วนแนวทางฉบับ 2557 พิมพ์ไว้ว่า 23 หรือต่ำกว่า คะแนนที่อยู่ใกล้เส้นแบ่งจึงต้องให้แพทย์ตีความร่วมกับอาการ
• •ผู้ที่อ่านหนังสือไม่ออก แนวทางไทยมีแบบ MTMSE (คะแนนเต็ม 29 น้อยกว่า 15 เข้าได้กับสมองเสื่อม) หรือ MoCA-B ให้เลือกใช้
• •ผลผิดปกติแล้ว ขั้นต่อไปคือซักประวัติ ตรวจร่างกาย ตรวจเลือดหาสาเหตุที่แก้ได้ และพิจารณาสแกนสมอง
• •เตรียมผู้สูงอายุให้พร้อม ใส่แว่น ใส่เครื่องช่วยฟัง นอนพอ แต่ อย่าซ้อมคำตอบ

TMSE คืออะไร ใช้ที่ไหนในไทย

TMSE ย่อมาจาก Thai Mental State Examination เป็นแบบทดสอบปริชาน (ความจำ ความใส่ใจ ภาษา และการคิด) ที่ออกแบบคำถามด้วยภาษาและสิ่งของที่คนไทยคุ้นเคย

แนวทางเวชปฏิบัติภาวะสมองเสื่อม ฉบับ 2563 เขียนไว้ว่าแบบทดสอบที่นิยมทำและใช้อย่างกว้างขวางในประเทศไทย คือ TMSE และ Thai MMSE และให้น้ำหนักคำแนะนำระดับ I (ควรทำ) ว่าผู้ที่สงสัยภาวะสมองเสื่อมทุกรายควรได้รับการประเมินอย่างน้อยหนึ่งอย่าง โดยใช้ TMSE หรือ MoCA เพื่อประโยชน์ในการวินิจฉัยและติดตามการรักษา

ยุทธศาสตร์สมองเสื่อมประเทศไทย ฉบับที่ 1 ของกระทรวงสาธารณสุข (พ.ศ. 2561–2570) ก็จัด TMSE ไว้ในกลุ่มเครื่องมือประเมินภาวะสมองเสื่อม คู่กับ MMSE-Thai 2002 ในทางปฏิบัติจึงอาจพบ TMSE ได้ในคลินิกผู้สูงอายุ คลินิกความจำ แผนกอายุรกรรม หรือแผนกประสาทวิทยาของโรงพยาบาล ขึ้นกับการจัดบริการของแต่ละแห่ง

TMSE ถามอะไรบ้าง

ตัวอย่างแบบทดสอบในภาคผนวกของแนวทางเวชปฏิบัติฉบับ 2563 แบ่งเป็น 6 หมวด

1. 1การรับรู้วันเวลา สถานที่ และบุคคล (6 คะแนน) — ถามวัน วันที่ เดือน ช่วงของวัน ถามว่าอยู่ที่ไหน และให้บอกว่าคนในภาพคือใคร
2. 2การรับจำ (3 คะแนน) — บอกชื่อสิ่งของ 3 อย่างแล้วให้พูดตาม
3. 3ความใส่ใจ (5 คะแนน) — ให้ไล่ชื่อวันในสัปดาห์ย้อนหลัง
4. 4การคิดเลข (3 คะแนน) — ลบเลขทีละ 7 ต่อกัน 3 ครั้ง
5. 5ภาษา (10 คะแนน) — เรียกชื่อสิ่งของ พูดประโยคตาม ทำตามคำสั่ง 3 ขั้นตอน อ่านแล้วทำตาม วาดภาพตามแบบ และบอกความเหมือนของสิ่งของสองอย่าง
6. 6การนึกทวน (3 คะแนน) — ถามสิ่งของ 3 อย่างที่ให้จำไว้

เราไม่ได้ลงคำถามละเอียดทุกข้อในบทความนี้โดยเจตนา เพราะถ้าผู้สูงอายุได้อ่านหรือซ้อมมาก่อน คะแนนจะสูงเกินจริง ทำให้แพทย์ประเมินพลาดได้

TMSE ต่างจาก MMSE-Thai อย่างไร

ทั้งสองแบบมีคะแนนเต็ม 30 และวัดหลายด้านคล้ายกัน ข้อต่างที่ญาติควรรู้มีดังนี้

• •วิธีตัดเกณฑ์: แนวทางเวชปฏิบัติฉบับ 2563 ใช้จุดตัดเดียวสำหรับ TMSE คือน้อยกว่า 23 ส่วน MMSE-Thai 2002 ใช้จุดตัดแยกตามระดับการศึกษา (ไม่ได้เรียน 14 หรือต่ำกว่าจากเต็ม 23 · ประถม 17 หรือต่ำกว่า · สูงกว่าประถม 22 หรือต่ำกว่า ตามแนวทางฉบับ 2557)
• •ฉบับสำหรับคนอ่านไม่ออก: TMSE มีฉบับดัดแปลงชื่อ MTMSE ส่วน MMSE-Thai 2002 ใช้วิธีตัดข้อคิดเลข อ่าน และเขียนออก
• •รายละเอียดคำถาม: TMSE มีข้อไล่วันในสัปดาห์ย้อนหลังและข้อบอกความเหมือนของสิ่งของ ส่วน MMSE-Thai 2002 ถามปีและฤดู และมีข้อเขียนประโยค

แบบไหนดีกว่ากัน? แนวทางไทยไม่ได้ตัดสินว่าแบบใดดีกว่าแบบใดในทุกกรณี แพทย์เลือกตามความถนัด ข้อจำกัดของผู้ป่วย และเครื่องมือที่หน่วยงานใช้ สิ่งสำคัญคือควรใช้แบบเดิมเมื่อทดสอบซ้ำ เพื่อให้เทียบกันได้ อ่านเปรียบเทียบ MoCA เพิ่มได้ที่ แบบทดสอบสมองเสื่อม MMSE TMSE MoCA ต่างกันอย่างไร และรายละเอียด MMSE ที่ MMSE คืออะไร แปลผลอย่างไร

TMSE คะแนนเท่าไรต้องตรวจต่อ

• •คะแนนน้อยกว่า 23 จาก 30: แนวทางเวชปฏิบัติฉบับ 2563 ระบุว่าเข้าได้กับภาวะสมองเสื่อม ต้องให้แพทย์ประเมินต่อทุกราย
• •คะแนน 23 พอดี: แนวทางฉบับ 2557 พิมพ์เกณฑ์ไว้ว่า 23 หรือต่ำกว่า ส่วนฉบับ 2563 ใช้น้อยกว่า 23 คะแนนตรงรอยต่อนี้จึงไม่ควรใช้ตัดสินเพียงลำพัง ให้แพทย์ดูร่วมกับประวัติและการทำกิจวัตร
• •คะแนนสูงกว่าเกณฑ์ แต่ญาติเห็นอาการชัด: ยังควรเล่าให้แพทย์ฟัง แนวทางไทยระบุว่า MoCA ช่วยคัดกรองภาวะปริชานบกพร่องเล็กน้อย (MCI) ได้ดี แพทย์อาจใช้แบบทดสอบเพิ่ม

ผู้ที่อ่านไม่ออกหรือเรียนน้อย แนวทางเวชปฏิบัติฉบับ 2563 ระบุว่า MTMSE และ MoCA-B ใช้ประเมินผู้ที่มีการศึกษาน้อยกว่า ป.4 ไม่รู้หนังสือ อ่านไม่ออก หรือเขียนไม่ได้ โดย MTMSE คะแนนเต็ม 29 คะแนนน้อยกว่า 15 เข้าได้กับภาวะสมองเสื่อม

แนวทางยังเตือนว่าการให้คะแนนต้องคำนึงถึง อายุ ระดับการศึกษา อาชีพเดิม และภาวะทางกายหรือใจ ที่ทำให้ทำแบบทดสอบได้ไม่เต็มที่ เช่น อ่อนแรง พูดไม่ชัด มองไม่เห็น ผู้สูงอายุที่หูตึงหรือสายตาไม่ดีจึงอาจได้คะแนนต่ำโดยไม่ได้สมองเสื่อม

ใครเป็นคนทำแบบทดสอบ อสม. หรือแพทย์

ยุทธศาสตร์สมองเสื่อมประเทศไทยอธิบายว่าเครื่องมือคัดกรองมีหลายแบบ บางประเภทอาสาสมัครสาธารณสุข (อสม.) ที่ผ่านการอบรมช่วยบุคลากรสุขภาพประเมินได้ แต่บางประเภทต้องให้บุคลากรทางสุขภาพเป็นผู้ประเมิน เอกสารที่เราตรวจไม่ได้ระบุชัดว่า TMSE ต้องทำโดยวิชาชีพใด

สิ่งที่ชัดคือ การตีความผลและการวินิจฉัยเป็นหน้าที่ของแพทย์ ถ้าผู้สูงอายุได้รับการคัดกรองในชุมชนแล้วผลผิดปกติ ขั้นต่อไปคือพบแพทย์เพื่อประเมินเต็มรูปแบบ ไม่ใช่สรุปจากคะแนนครั้งเดียว ส่วนข้อมูลว่าจะเริ่มตรวจที่ไหน อ่านได้ที่ ตรวจอัลไซเมอร์ที่ไหน

ผลผิดปกติแล้วต้องตรวจอะไรต่อ

แนวทางเวชปฏิบัติฉบับ 2563 วางลำดับไว้คร่าว ๆ ดังนี้

1. 1ซักประวัติจากผู้ป่วยและญาติ — อาการเริ่มเมื่อไร เป็นเร็วหรือช้า กระทบกิจวัตรอะไร ใช้ยาอะไรอยู่ แนวทางระบุว่าถ้าอาการเริ่มเร็วและดำเนินเร็วในหลักวันถึงสัปดาห์ ให้นึกถึงสาเหตุที่แก้ไขได้
2. 2ตรวจร่างกายทั่วไปและระบบประสาท
3. 3ประเมินซึมเศร้า — แนวทางใช้แบบประเมิน TGDS-30 สำหรับผู้ที่มีปริชานบกพร่องเล็กน้อยหรือสมองเสื่อมระยะแรกที่มีคะแนน TMSE มากกว่า 19
4. 4ตรวจเลือดพื้นฐาน — ความสมบูรณ์ของเม็ดเลือด เกลือแร่ การทำงานของไทรอยด์ ไต ตับ และวิตามินบี 12 ในผู้มีความเสี่ยง ส่วนการตรวจซิฟิลิสและเอชไอวีขึ้นกับความเสี่ยงและต้องให้คำปรึกษาก่อน
5. 5ภาพสมอง — CT หรือ MRI เพื่อแยกสาเหตุที่รักษาได้ เช่น เนื้องอก เลือดออกใต้เยื่อหุ้มสมอง หรือน้ำในโพรงสมองเกิน อ่านต่อที่ CT scan สมองกับ MRI ต่างกันอย่างไร

แนวทางไทยระบุว่าสาเหตุที่แก้ไขได้พบราวร้อยละ 9 ของผู้ป่วยสมองเสื่อม ตัวอย่างเช่นไทรอยด์ทำงานผิดปกติ ขาดวิตามินบี 12 ผลข้างเคียงยา ซึมเศร้า โรคตับหรือไต อ่านสาเหตุของอาการหลงลืมเพิ่มที่ ขี้ลืมเกิดจากอะไร

เตรียมผู้สูงอายุก่อนทำแบบทดสอบอย่างไร

• •ให้นอนหลับพอคืนก่อน และกินอาหารตามปกติ ไม่ไปตอนหิวจัดหรือเหนื่อยจากการเดินทาง
• •ใส่แว่นและเครื่องช่วยฟังที่ใช้ประจำ ถ้าฟันปลอมหลวมจนพูดไม่ชัด ให้แจ้งผู้ทดสอบ
• •แจ้งระดับการศึกษาและการอ่านเขียนตามจริง เพื่อให้เลือกแบบทดสอบและเกณฑ์ที่เหมาะสม
• •แจ้งถ้าเพิ่งป่วย มีไข้ ท้องเสีย หรือเพิ่งเปลี่ยนยา เพราะอาจทำให้สับสนชั่วคราว
• •อย่าตอบแทนหรือบอกใบ้ ญาติควรอยู่ในห้องเฉพาะเมื่อผู้ทดสอบอนุญาต
• •อย่าซ้อมคำถามล่วงหน้า การซ้อมทำให้ผลใช้ติดตามไม่ได้
• •พูดกับผู้สูงอายุด้วยท่าทีสบาย ๆ เช่น บอกว่ามาตรวจสุขภาพสมองเหมือนตรวจความดัน ไม่ใช่มาสอบ ถ้าผู้สูงอายุไม่ยอมไปหาหมอ ดูวิธีพูดได้ที่ เตรียมตัวพาผู้สูงอายุไปหาหมอ
• •เตรียมข้อมูลไปด้วย รายการยาและอาหารเสริมทุกชนิด ผลตรวจเดิม และสมุดจดอาการที่ครอบครัวสังเกต ดูสัญญาณที่ควรจดได้ที่ สัญญาณเตือนสมองเสื่อมระยะแรก

ถ้าวันนัดผู้สูงอายุสับสนมากกว่าปกติอย่างชัดเจน เช่น ซึม ปลุกยาก พูดไม่รู้เรื่อง หรือมีไข้ อย่าพาไปแค่ทำแบบทดสอบ ให้ไปห้องฉุกเฉินหรือโทร 1669 เพราะอาจเป็นภาวะสับสนเฉียบพลันที่ต้องรักษาทันที

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เม็มโมร่า (MEMORA)

บทความนี้ไม่ได้แนะนำให้ใช้ผลิตภัณฑ์ใดแทนการตรวจ ข้อมูลด้านล่างให้ไว้เพื่อความโปร่งใสสำหรับผู้ที่สนใจผลิตภัณฑ์ของเรา

เม็มโมร่า (MEMORA) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0069 ผลิตโดย บริษัท โอดี อินโนวาคอสเม็กซ์ จำกัด (ปทุมธานี) จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด ผลิตภายใต้ระบบ GHPs HACCP ISO 9001 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 800 มก. ฉลากแนะนำรับประทานวันละ 1 แคปซูล เลข อย. คือการจดแจ้งผลิตภัณฑ์อาหาร ไม่ใช่การรับรองสรรพคุณ

ส่วนประกอบต่อ 1 แคปซูลตามฉลาก: เห็ดหัวลิง (Lion's Mane) 250 มก. · สารสกัดพรมมิ (Brahmi) 150 มก. · โคลีน ไบทาร์เทรต (99%) 90 มก. (ให้โคลีนราว 37 มก. คำนวณ) · สารสกัดใบแปะก๊วย 50 มก. · ไพริดอกซิน ไฮโดรคลอไรด์ 2 มก. (ให้วิตามินบี 6 ราว 1.65 มก. คำนวณ) · ส่วนประกอบอื่น: เปลือกแคปซูลเจลาติน สี INS171 (ไทเทเนียมไดออกไซด์) INS551 INS470ii และมอลโตเด็กซ์ตริน

คำเตือนบนฉลาก: อาจมีผลให้เลือดแข็งตัวช้า · เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน · ควรกินอาหารหลากหลายครบ 5 หมู่ในสัดส่วนที่เหมาะสมเป็นประจำ

หลักฐานของแต่ละส่วนประกอบ เทียบปริมาณที่ศึกษากับปริมาณในแคปซูล

• •เห็ดหัวลิง 250 มก. — งานในคนมีน้อยและเล็ก งานในผู้มีปริชานบกพร่องเล็กน้อยชาวญี่ปุ่น 30 คน (Mori 2009) ใช้เห็ดผงแห้งวันละ 3,000 มก. มากกว่าในแคปซูลราว 12 เท่า (คำนวณ) และคะแนนลดลงหลังหยุดกิน 4 สัปดาห์ งานในคนหนุ่มสาวส่วนใหญ่ผลไม่ชัด ฉลากไม่ระบุว่าเป็นดอกเห็ด เส้นใย หรือสารสกัด และมีรายงานการแพ้รุนแรง
• •สารสกัดพรมมิ 150 มก. — งานรวมในคนสุขภาพดีพบผลเล็กเฉพาะบางด้าน งานส่วนใหญ่ใช้สารสกัดมาตรฐานวันละ 300 มก. มากกว่าในแคปซูล 2 เท่า (คำนวณ) ในผู้มีปริชานบกพร่องเล็กน้อยที่ได้สารสกัด 160 มก. นาน 2 เดือน (Delfan 2024) บทคัดย่อรายงานผลคะแนน MoCA รวมขัดกันเอง จึงสรุปผลไม่ได้ และในผู้ป่วยอัลไซเมอร์ การทบทวน 5 งาน (Basheer 2022) ไม่พบความต่างจากยาหลอกหรือยาโดเนเพซิล โดยหลักฐานมีความเชื่อมั่นต่ำมาก
• •โคลีนราว 37 มก. (คำนวณ) — เท่ากับราวร้อยละ 7–9 ของปริมาณที่ผู้ใหญ่ควรได้ต่อวัน (คำนวณ) งานทดลองที่ให้โคลีนไบทาร์เทรต 2.0–2.5 กรัม (Lippelt 2016) ไม่พบว่าความจำดีขึ้น และงานในผู้ป่วยอัลไซเมอร์ก็ไม่พบประโยชน์
• •สารสกัดใบแปะก๊วย 50 มก. — งาน GEM ในผู้สูงอายุ 75 ปีขึ้นไป 3,069 คน ใช้วันละ 240 มก. มากกว่าในแคปซูล 4.8 เท่า (คำนวณ) ติดตามเฉลี่ย 6.1 ปี ไม่ลดการเกิดสมองเสื่อมและไม่ชะลอความจำถดถอย แปะก๊วยคือที่มาของคำเตือนเรื่องเลือดแข็งตัวช้า
• •วิตามินบี 6 ราว 1.65 มก. (คำนวณ) — ใกล้เคียงค่าที่ผู้สูงอายุควรได้ต่อวัน งาน VITACOG ที่พบผลบางด้านใช้บี 6 วันละ 20 มก. (มากกว่าราว 12 เท่า คำนวณ) ร่วมกับกรดโฟลิกและบี 12 และเห็นผลเฉพาะคนที่โฮโมซิสเทอีนสูง ซึ่งผลิตภัณฑ์นี้ไม่มีโฟลิกและบี 12 ส่วนการวิเคราะห์รวม 11 งานราว 22,000 คน (Clarke 2014) ไม่พบผลต่อปริชาน

ต้องบอกตรง ๆ ว่ายังไม่พบงานวิจัยที่ทดสอบสูตรผลิตภัณฑ์นี้เอง ไม่มีหลักฐานว่าผลิตภัณฑ์นี้ทำให้คะแนน TMSE หรือแบบทดสอบใดเปลี่ยนไป และไม่มีหลักฐานว่าช่วยความจำหรือชะลอภาวะสมองเสื่อม ถ้าคะแนนผิดปกติ สิ่งที่ต้องทำคือพบแพทย์เพื่อตรวจต่อ ไม่ใช่เริ่มอาหารเสริมแล้วรอดู

ข้อควรระวังก่อนตัดสินใจ

• •ผู้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด (เช่น วาร์ฟาริน) ยาต้านเกล็ดเลือด (เช่น แอสไพริน โคลพิโดเกรล) ยาแก้ปวดกลุ่มเอ็นเสด ผู้มีเลือดออกง่าย หรือผู้ที่จะผ่าตัดหรือทำฟัน: ฉลากเตือนว่าอาจมีผลให้เลือดแข็งตัวช้า ต้องปรึกษาแพทย์ก่อน
• •ผู้ใช้ยาสมองเสื่อม (โดเนเพซิล ริวาสติกมีน กาแลนตามีน เมแมนทีน): ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาเอง และไม่มีงานในคนเรื่องการใช้ร่วมกับพรมมิ ต้องแจ้งแพทย์
• •ผู้มีประวัติชักหรือใช้ยากันชัก และผู้ป่วยพาร์กินสันที่ใช้ยาเลโวโดปา: ปรึกษาแพทย์ก่อน
• •ผู้ที่แพ้เห็ด หรือเคยแพ้อาหารหรือสมุนไพร: มีรายงานแพ้เห็ดหัวลิงรุนแรง
• •ผู้ที่กินวิตามินรวมหรือวิตามินบีรวมอยู่แล้ว: นับวิตามินบี 6 จากทุกแหล่งรวมกัน
• •ผู้สูงอายุที่ลืมว่ากินแล้ว: ผู้ดูแลควรเป็นคนจัดยาและอาหารเสริมทุกชนิด และนำรายการไปให้แพทย์หรือเภสัชกรดู

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเม็มโมร่าทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์นี้มีสารสกัดใบแปะก๊วย ฉลากระบุว่าอาจมีผลให้เลือดแข็งตัวช้า ผู้ที่ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด ผู้ที่จะผ่าตัด ผู้มีประวัติชัก และผู้ที่ใช้ยาสมองเสื่อมหรือยาประจำตัวอื่น ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนรับประทาน ห้ามหยุดหรือปรับยาที่แพทย์สั่งเอง ผลิตภัณฑ์นี้ไม่ใช่ยา ไม่ใช้แทนการตรวจวินิจฉัยหรือการรักษาภาวะสมองเสื่อม

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล คะแนนแบบทดสอบใด ๆ เป็นเพียงการคัดกรอง การวินิจฉัยต้องทำโดยแพทย์

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง รวมถึงยาสมองเสื่อม ยาพาร์กินสัน และยาจิตเวช แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากผู้สูงอายุมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ สับสนหรือซึมลงอย่างรวดเร็ว ปลุกตื่นยาก หน้าเบี้ยว แขนขาอ่อนแรงทันที พูดไม่ชัด เดินเซหรือทรงตัวไม่ได้ทันที ตามัวหรือมองเห็นภาพซ้อนทันที หกล้มศีรษะกระแทก หรือพูดถึงการทำร้ายตัวเอง ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669 · ต้องการคนรับฟังเรื่องความเครียดหรือซึมเศร้า โทรสายด่วนสุขภาพจิต 1323 ฟรีตลอด 24 ชั่วโมง