เจ็บคอเกิดจากไวรัสหรือแบคทีเรีย ต้องกินยาฆ่าเชื้อไหม

คำตอบสั้น: เจ็บคอส่วนใหญ่เกิดจากไวรัส เช่น หวัดและไข้หวัดใหญ่ MedlinePlus ระบุว่า ยาปฏิชีวนะไม่ช่วยเจ็บคอจากไวรัส และการใช้ยาเมื่อไม่จำเป็นทำให้ยาได้ผลน้อยลงเมื่อจำเป็นจริง แบคทีเรียที่พบบ่อยคือเชื้อสเตรปโตคอคคัสกลุ่มเอ ซึ่งแนวทางของสมาคมโรคติดเชื้อแห่งอเมริกา (IDSA) ระบุว่าเป็นสาเหตุของเจ็บคอในผู้ใหญ่เพียงราว 5–15% แพทย์แยกจากอาการอย่างเดียวไม่ได้ ต้องตรวจเชื้อจากคอก่อนจึงจะให้ยาปฏิชีวนะ ส่วนเจ็บคอเรื้อรังอาจมาจากภูมิแพ้จมูกหรือกรดไหลย้อนก็ได้

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •เจ็บคอพร้อมไอ น้ำมูก เสียงแหบ หรือแผลในปาก ชวนนึกถึงไวรัสมากกว่า ตามแนวทาง IDSA
• •ไข้ขึ้นเร็ว เจ็บคอมากตอนกลืน ต่อมทอนซิลแดงมีจุดขาว ต่อมน้ำเหลืองที่คอโตและกดเจ็บ เข้ากับคออักเสบจากเชื้อสเตรป แต่ต้องตรวจยืนยัน
• •ยาปฏิชีวนะใช้เมื่อผลตรวจเชื้อสเตรปเป็นบวก แพทย์เป็นผู้เลือกยาและระยะเวลา
• •ภูมิแพ้จมูกทำให้น้ำมูกไหลลงคอและเจ็บคอเรื้อรังได้ กรดไหลย้อนก็ทำให้เจ็บคอและเสียงแหบได้
• •บรรเทาที่บ้าน: ดื่มน้ำอุ่นหรือน้ำเย็นก็ได้ กลั้วคอน้ำเกลืออุ่น อมยาอม ใช้ยาแก้ปวด
• •มีอาการข้อใดข้อหนึ่ง หายใจลำบาก หายใจมีเสียงฮื้ด กลืนน้ำลายไม่ได้จนน้ำลายไหล อ้าปากไม่ขึ้น คอหรือหน้าบวม ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

เจ็บคอเกิดจากอะไร ส่วนใหญ่เป็นไวรัสจริงไหม

จริง MedlinePlus ระบุว่าเจ็บคอ (คออักเสบ) เกิดจากการบวมของคอส่วนหลังระหว่างต่อมทอนซิลกับกล่องเสียง และ เจ็บคอส่วนใหญ่เกิดจากหวัด ไข้หวัดใหญ่ ไวรัสค็อกซากี หรือโรคโมโน (การติดเชื้อไวรัสอีบีวี) แบคทีเรียที่ทำให้เจ็บคอได้ในบางราย คือเชื้อสเตรปโตคอคคัสกลุ่มเอ และที่พบน้อยกว่า เช่น หนองในและหนองในเทียม

แนวทางของ IDSA ปี 2012 ระบุว่าเชื้อสเตรปโตคอคคัสกลุ่มเอเป็นแบคทีเรียที่พบบ่อยในคออักเสบเฉียบพลัน คิดเป็นราว 5–15% ของผู้ใหญ่ที่มาพบแพทย์ด้วยเจ็บคอ และราว 20–30% ในเด็ก ผู้ใหญ่ที่เจ็บคอส่วนใหญ่จึงไม่ได้ติดเชื้อแบคทีเรีย

MedlinePlus ระบุว่าเจ็บคอพบบ่อยในช่วงอากาศเย็น และมักติดต่อกันในครอบครัวและคนใกล้ชิด

อาการแบบไหนชวนสงสัยคออักเสบจากแบคทีเรีย

อาการที่เข้ากับเชื้อสเตรป ตาม MedlinePlus ได้แก่

• •ไข้ที่ขึ้นเร็ว มักสูงสุดในวันที่สอง
• •หนาวสั่น
• •คอแดง เจ็บ และอาจมีจุดหรือแผ่นสีขาวที่ทอนซิล
• •เจ็บเวลากลืน
• •ต่อมน้ำเหลืองที่คอบวมและกดเจ็บ
• •อาจมีปวดศีรษะ คลื่นไส้ เบื่ออาหาร บางสายพันธุ์ทำให้มีผื่นสากคล้ายกระดาษทรายที่คอและหน้าอก

แนวทาง IDSA ระบุว่าผู้ป่วยคออักเสบจากเชื้อสเตรปมักมาด้วยเจ็บคอที่เกิดขึ้นทันที เจ็บเวลากลืน และมีไข้

อาการที่ชวนนึกถึงไวรัสมากกว่า แนวทาง IDSA ระบุว่า การไม่มีไข้ หรือมีอาการอย่างตาแดง ไอ เสียงแหบ น้ำมูก แผลในปาก ผื่นแบบไวรัส หรือท้องเสีย ชวนนึกถึงไวรัสมากกว่าเชื้อสเตรป และในคนที่มีอาการเหล่านี้ชัดเจน แนวทางไม่แนะนำให้ตรวจหาเชื้อสเตรปตั้งแต่แรก

แต่ลักษณะอาการแยกสองกลุ่มได้ไม่แน่นอน IDSA ระบุว่าอาการทางคลินิกอย่างเดียวแยกเชื้อสเตรปออกจากไวรัสได้ไม่น่าเชื่อถือ ยกเว้นเมื่อมีลักษณะของไวรัสชัดเจน MedlinePlus ก็ระบุว่า แพทย์วินิจฉัยคออักเสบจากเชื้อสเตรปจากอาการหรือการตรวจร่างกายอย่างเดียวไม่ได้ ต้องใช้ชุดตรวจเร็วจากการป้ายคอหรือการเพาะเชื้อ

ทำไมไม่ควรซื้อยาฆ่าเชื้อกินเอง

ยาที่คนไทยหลายคนเรียกว่า "ยาแก้อักเสบ" เวลาเจ็บคอ บางครั้งหมายถึงยาปฏิชีวนะหรือยาฆ่าเชื้อ ซึ่งเป็นคนละอย่างกับยาลดการอักเสบ

• •ไม่ช่วยถ้าเป็นไวรัส MedlinePlus ระบุชัดว่ายาปฏิชีวนะไม่ช่วยเจ็บคอจากไวรัส และไม่ใช้รักษาหวัด
• •ทำให้เชื้อดื้อยา MedlinePlus ระบุว่าการใช้ยาเมื่อไม่จำเป็นทำให้ยาได้ผลน้อยลงเมื่อจำเป็นต้องใช้จริง
• •ใช้เมื่อผลตรวจยืนยัน MedlinePlus ระบุว่าเจ็บคอควรรักษาด้วยยาปฏิชีวนะเฉพาะเมื่อผลตรวจเชื้อสเตรปเป็นบวก หรือผลเพาะเชื้อหนองในหรือหนองในเทียมเป็นบวก
• •ถ้าได้ยา ต้องกินให้ครบตามที่แพทย์สั่ง แม้อาการหายไปก่อน MedlinePlus อธิบายว่าในคออักเสบจากเชื้อสเตรป ยาปฏิชีวนะใช้เพื่อให้ฟื้นตัวเร็วขึ้นและลดโอกาสเกิดโรคแทรกซ้อนที่พบน้อยแต่รุนแรง เช่น ไข้รูมาติก (แนวทาง IDSA ระบุว่าการรักษาคออักเสบไม่ได้ลดการเกิดโรคไตอักเสบหลังติดเชื้อสเตรป)

การเลือกชนิดยา ขนาด และระยะเวลาเป็นหน้าที่ของแพทย์ ผู้ที่เคยแพ้ยาปฏิชีวนะต้องบอกแพทย์ทุกครั้ง ผู้ที่กินอาหารเสริม แร่ธาตุ หรือยาลดกรดอยู่ อ่านเรื่องการเว้นระยะได้ที่ ยาปฏิชีวนะกับอาหารเสริม

MedlinePlus ระบุว่าผู้ที่ติดเชื้อสเตรปแพร่เชื้อได้จนกว่าจะได้ยาปฏิชีวนะ 24–48 ชั่วโมง ควรหยุดงานหรือโรงเรียนจนได้ยาอย่างน้อย 1 วัน และควรเปลี่ยนแปรงสีฟันใหม่หลังกินยา 2–3 วัน

ภูมิแพ้ทำให้เจ็บคอได้ไหม กรดไหลย้อนล่ะ

ภูมิแพ้จมูกทำให้เจ็บคอได้ คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาลระบุว่าผู้ป่วยภูมิแพ้จมูกอาจมีน้ำมูกไหลลงคอ รู้สึกมีอะไรติดในคอ กระแอมบ่อย คอแห้ง และเจ็บคอเรื้อรัง MedlinePlus ก็จัดเจ็บคอไว้ในอาการของภูมิแพ้จมูก ลักษณะที่ต่างจากเจ็บคอติดเชื้อคือ มักไม่มีไข้ มีคันจมูก จามติดกัน และเป็น ๆ หาย ๆ ตามสิ่งที่แพ้ อ่านต่อที่ ภูมิแพ้กับหวัดต่างกันอย่างไร

กรดไหลย้อนก็ทำให้เจ็บคอได้ MedlinePlus ระบุว่าอาการหลักของโรคกรดไหลย้อนคือแสบร้อนกลางอกและเรอเปรี้ยว ส่วนอาการที่พบน้อยกว่า ได้แก่ เจ็บคอ เสียงแหบหรือเสียงเปลี่ยน ไอหรือหายใจมีเสียงวี้ด และอาการมักแย่ลงเมื่อก้มตัว นอนราบ หรือหลังกินอาหาร ไอเรื้อรังหรือเสียงแหบเรื้อรังเป็นภาวะแทรกซ้อนอย่างหนึ่ง

MedlinePlus แนะนำให้พบแพทย์ถ้ากรดไหลย้อนมาพร้อมเสียงแหบ กลืนลำบากหรือเจ็บเวลากลืน น้ำหนักลด อาเจียนบ่อย หรือรู้สึกอาหารติดอยู่กลางอก เจ็บคอที่เป็นนานหลายสัปดาห์โดยไม่มีไข้ จึงควรให้แพทย์หาสาเหตุ ไม่ควรกินยาฆ่าเชื้อซ้ำไปเรื่อย ๆ

เจ็บคอควรกินน้ำเย็นหรือน้ำอุ่น บรรเทาอาการที่บ้านอย่างไร

ทั้งน้ำอุ่นและน้ำเย็นใช้ได้ เลือกแบบที่รู้สึกสบายคอ MedlinePlus แนะนำวิธีบรรเทาอาการไว้ดังนี้

1. 1ดื่มเครื่องดื่มที่ช่วยให้คอชุ่ม เช่น ชามะนาวอุ่นใส่น้ำผึ้ง หรือน้ำเย็น หรืออมไอศกรีมแท่งรสผลไม้
2. 2กลั้วคอน้ำเกลืออุ่น วันละหลายครั้ง สูตรของ MedlinePlus คือเกลือครึ่งช้อนชา (3 กรัม) ในน้ำ 1 ถ้วยตวง (240 มิลลิลิตร)
3. 3อมลูกอมแข็งหรือยาอมแก้เจ็บคอ แต่ไม่ให้เด็กเล็กเพราะอาจสำลัก
4. 4ใช้เครื่องเพิ่มความชื้นแบบไอเย็น ช่วยให้อากาศไม่แห้ง
5. 5ยาแก้ปวดที่ซื้อได้เอง เช่น พาราเซตามอล หรือไอบูโพรเฟน ผู้ที่มีโรคตับ โรคไต แผลในกระเพาะ หรือกินยาละลายลิ่มเลือด ควรถามเภสัชกรก่อน

ผู้ที่เป็นเบาหวานควรระวังปริมาณน้ำผึ้ง ลูกอม และไอศกรีม เพราะเป็นน้ำตาล ส่วนผู้ที่สงสัยว่าเป็นไข้หวัดใหญ่ MedlinePlus ระบุว่าเจ็บคอจากไข้หวัดใหญ่อาจได้ประโยชน์จากยาต้านไวรัส ให้พบแพทย์เพื่อพิจารณา ไม่ซื้อยากินเอง อ่านเรื่องการดูแลตอนเป็นหวัดเพิ่มที่ เป็นหวัดบ่อยเกิดจากอะไร และหลักฐานวิตามินซีที่ วิตามินซีกับหวัด

เจ็บคอเมื่อไรต้องพบแพทย์

MedlinePlus แนะนำให้ติดต่อแพทย์เมื่อ

• •เจ็บคอไม่หายหลังหลายวัน
• •มีไข้สูง ต่อมน้ำเหลืองที่คอโต หรือมีผื่น
• •มีอาการเข้ากับคออักเสบจากเชื้อสเตรป
• •ได้ยาปฏิชีวนะแล้ว 24–48 ชั่วโมง อาการยังไม่ดีขึ้น
• •เคยเป็นทอนซิลอักเสบ แล้วเริ่มมีอาการของฝีรอบทอนซิล เช่น เจ็บคอมากข้างเดียว ปวดหูข้างเดียวกัน อ้าปากลำบาก เสียงอู้อี้

ผู้ที่เป็นเบาหวาน ผู้สูงอายุ และผู้ที่ภูมิคุ้มกันอ่อนแอ ถ้ามีไข้ร่วมด้วยควรติดต่อแพทย์โดยเร็ว อ่านเกณฑ์ไข้ได้ที่ ไข้ในผู้สูงอายุ

เจ็บคอกลืนน้ำลายก็เจ็บ แบบไหนต้องไปโรงพยาบาลทันที

เจ็บเวลากลืนเป็นอาการที่พบบ่อยของคออักเสบ แต่ MedlinePlus ระบุว่า ฝีรอบต่อมทอนซิลเป็นภาวะที่เนื้อเยื่อบวมจนอุดทางเดินหายใจได้ และเป็นภาวะฉุกเฉินที่อาจถึงชีวิต ถ้ามีอาการ ข้อใดข้อหนึ่ง ต่อไปนี้ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

• •หายใจลำบาก
• •หายใจมีเสียงแหลมฮื้ด หรือกล้ามเนื้อระหว่างซี่โครงบุ๋มเวลาหายใจ
• •กลืนน้ำลายไม่ได้จนน้ำลายไหล หรือกลืนลำบากมาก
• •อ้าปากไม่ขึ้น หรือหันคอลำบาก
• •คอหรือหน้าบวม

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: แล็บฟาร์ม (Lab Farm)

แล็บฟาร์ม (Lab Farm) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร (ตรา แล็บ ฟาร์ม) เลข อย. 73-1-02663-5-0191 ผลิตโดย บริษัท ออกานิกส์ อินโนเวชั่นส์ จำกัด จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 650 มก. ฉลากแนะนำรับประทานวันละ 1 แคปซูล เลข อย. คือการจดแจ้งผลิตภัณฑ์อาหาร ไม่ใช่การรับรองสรรพคุณ

ส่วนประกอบต่อ 1 แคปซูลตามฉลาก: ยีสต์ เบต้า-กลูแคน 80% (Immuneo Plus™) 200 มก. (เบต้ากลูแคนราว 160 มก. คำนวณ) · แกมมา โอไรซานอล 50 มก. · สารสกัดซีบัคธอร์น 50 มก. · เควอซิทิน 50 มก. · สารสกัดโสมเกาหลี 50 มก. · ผงมากิเบอร์รี่ 30 มก. · ผงมะตูม 30 มก. · สารสกัดขิง 20 มก. · สารสกัดพริกไทยดำ 20 มก. · สารสกัดใบแปะก๊วย 20 มก. · นิโคตินาไมด์ (วิตามินบี 3) 15 มก. · ไบโอติน 1% 7.9 มก. (ไบโอตินราว 79 ไมโครกรัม คำนวณ) · แคลเซียม ดี-แพนโททิเนต 2 มก. · วิตามินบี 1 1.5 มก. · วิตามินบี 2 1.5 มก. · วิตามินบี 6 1 มก. · วิตามินบี 12 0.1% 1 มก. (บี 12 ราว 1 ไมโครกรัม คำนวณ) · วิตามินดี 3 (1,000,000 IU/g) 0.2 มก. (ราว 200 IU หรือ 5 ไมโครกรัม คำนวณ) · กรดโฟลิก 0.1 มก. (100 ไมโครกรัม)

ส่วนประกอบที่คนมักถามเมื่ออ่านหัวข้อนี้ และหลักฐานที่มี

• •สารสกัดขิง 20 มก. — ไม่พบงานวิจัยเรื่องขิงกับเจ็บคอในแหล่งที่เราตรวจ ศูนย์สุขภาพแบบผสมผสานแห่งชาติสหรัฐ (NCCIH) ระบุว่างานเรื่องขิงที่มีอยู่เป็นเรื่องคลื่นไส้อาเจียน และระบุผลข้างเคียงของขิง ได้แก่ ไม่สบายท้อง แสบร้อนกลางอก ท้องเสีย และ ระคายปากและคอ ผู้ที่เป็นกรดไหลย้อนอยู่แล้วจึงควรสังเกตตัวเอง งานในคนที่ศึกษาขิงใช้ขนาดวันละ 0.5–2 กรัม สูงกว่าสารสกัดในแคปซูลมาก
• •เควอซิทิน 50 มก. — งานทดลอง 1,002 คนที่ใช้วันละ 500–1,000 มก. 12 สัปดาห์ ไม่พบความต่างของการเป็นหวัดเมื่อดูทุกคนรวมกัน ขนาดที่ศึกษาสูงกว่าในแคปซูล 10–20 เท่า

ต้องบอกตรง ๆ ว่า ไม่มีงานวิจัยที่ทดสอบสูตรผลิตภัณฑ์นี้เอง และไม่มีหลักฐานว่าผลิตภัณฑ์นี้ช่วยเรื่องเจ็บคอหรือการติดเชื้อในคอ ผลิตภัณฑ์นี้ไม่ใช้แทนยาปฏิชีวนะในรายที่แพทย์ตรวจพบเชื้อ และไม่ใช้แทนการพบแพทย์

ข้อควรระวังก่อนตัดสินใจ

• •ผู้ที่กำลังกินยาปฏิชีวนะ: แจ้งแพทย์หรือเภสัชกรว่ากินอาหารเสริมอะไรอยู่
• •ผู้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด ยาเอ็นเสด หรือจะผ่าตัด: ใบแปะก๊วย ขิง โสม และเควอซิทิน ต้องปรึกษาแพทย์ก่อน
• •ผู้ใช้อินซูลินหรือยาเบาหวาน: โสมและขิงอาจทำให้น้ำตาลลดลงมากขึ้น
• •ผู้ใช้ยากันชัก ยากดภูมิคุ้มกัน หรือยาที่ต้องคุมระดับในเลือด: ไพเพอรีนในพริกไทยดำมีรายงานในคนว่าเพิ่มระดับยาบางชนิด ขิงมีรายงานเพิ่มระดับยาทาโครลิมัส
• •ผู้ที่มีนิ่วถุงน้ำดี: MSKCC ระบุให้ระวังขิงเสริม
• •ผู้ที่กำลังรักษามะเร็ง ผู้ปลูกถ่ายอวัยวะ หรือมีโรคภูมิต้านตนเอง: ต้องให้แพทย์ผู้รักษาอนุญาตก่อน
• •ก่อนเจาะเลือด: แจ้งแพทย์หรือห้องแล็บว่ากินผลิตภัณฑ์ที่มีไบโอติน เพราะไบโอตินในขนาดสูงรบกวนผลตรวจบางชนิดได้
• •คำเตือนบนฉลาก: เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน · ควรรับประทานอาหารครบ 5 หมู่ · ผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความแล็บฟาร์มทั้งหมด

ส่วนประกอบบางชนิด เช่น โสม ใบแปะก๊วย ขิง และพริกไทยดำ อาจเสริมฤทธิ์หรือเปลี่ยนระดับยาบางชนิด ผู้ที่ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด ยาเบาหวาน ยากันชัก ยากดภูมิคุ้มกัน ผู้ที่กำลังรักษามะเร็ง และผู้ที่จะผ่าตัด ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนรับประทาน ผลิตภัณฑ์นี้ไม่ใช่ยา ไม่ใช้แทนการรักษาหรือวัคซีน

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที