งูสวัดเป็นซ้ำได้ไหม เคยเป็นแล้วยังต้องฉีดวัคซีนหรือเปล่า

คำตอบสั้น: งูสวัดเป็นซ้ำได้ แต่ไม่บ่อย MedlinePlus ระบุว่างูสวัดมักเป็นเพียงครั้งเดียวและไม่ค่อยกลับมาอีก แต่ก็จัด "การเป็นซ้ำ" ไว้ในรายการภาวะแทรกซ้อน ส่วนคณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาลอธิบายว่า คนส่วนมากเป็นงูสวัดครั้งเดียวในชีวิต มีเพียงส่วนน้อยที่มีความผิดปกติของระบบภูมิคุ้มกันที่จะเป็นซ้ำได้ คนที่เคยเป็นแล้วยังฉีดวัคซีนได้ โดยสมาคมโรคติดเชื้อแห่งประเทศไทยแนะนำให้เว้นห่างจากตอนป่วยอย่างน้อย 6 เดือน

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •งูสวัดเป็นซ้ำได้ แต่แหล่งข้อมูลที่ตรวจระบุตรงกันว่าคนส่วนใหญ่เป็นครั้งเดียว
• •ปัจจัยเสี่ยงของงูสวัด ได้แก่ อายุมากกว่า 60 ปี และภูมิคุ้มกันอ่อนแอจากยาหรือโรค
• •ถ้าเป็นซ้ำหรือติดเชื้อซ้ำบ่อย ควรแจ้งแพทย์ เพราะการติดเชื้อที่กลับมาซ้ำเป็นสัญญาณหนึ่งที่ทำให้แพทย์นึกถึงภาวะภูมิคุ้มกันบกพร่อง
• •เคยเป็นงูสวัดแล้วฉีดวัคซีนได้ เว้นอย่างน้อย 6 เดือน และไม่ควรฉีดระหว่างที่กำลังเป็นอยู่
• •ทุกครั้งที่สงสัยว่าเป็น ควรรีบพบแพทย์ แม้จะเคยเป็นมาก่อน เพราะยาต้านไวรัสได้ผลดีที่สุดเมื่อเริ่มภายใน 72 ชั่วโมงหลังเริ่มปวดหรือแสบร้อน

งูสวัดเป็นซ้ำได้ไหม โอกาสมีมากแค่ไหน

คำตอบคือเป็นซ้ำได้ แต่แหล่งข้อมูลที่ตรวจไม่ได้ให้ตัวเลขร้อยละ สิ่งที่ระบุไว้มีดังนี้

• •MedlinePlus: งูสวัดมักเป็นเพียงครั้งเดียว ผื่นมักหายใน 2–3 สัปดาห์และไม่ค่อยกลับมาอีก แต่ "การเป็นงูสวัดอีกครั้ง" อยู่ในรายการภาวะแทรกซ้อนที่เป็นไปได้
• •คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล ภาควิชาตจวิทยา: ในคนส่วนมาก งูสวัดเกิดครั้งเดียวในชีวิต มีเพียงส่วนน้อยที่มีความผิดปกติในระบบภูมิคุ้มกันจึงจะเป็นซ้ำได้
• •เอกสารข้อมูลวัคซีนงูสวัดที่ MedlinePlus เผยแพร่ แนะนำให้คนที่เคยเป็นงูสวัดฉีดวัคซีน ซึ่งสะท้อนว่าการเคยเป็นแล้วไม่ได้ป้องกันการเป็นอีก

ทำไมงูสวัดถึงกลับมาเป็นซ้ำได้

MedlinePlus อธิบายว่าหลังเป็นอีสุกอีใส ไวรัสไม่ได้ออกจากร่างกาย แต่หลบอยู่ในเส้นประสาทบางเส้นแบบสงบนิ่ง งูสวัดเกิดเมื่อไวรัสกลับมาทำงานในเส้นประสาทนั้น ซึ่งมักห่างจากตอนเป็นอีสุกอีใสหลายปี และเหตุผลที่ไวรัสกลับมาทำงานยังไม่ชัดเจน

หลังเป็นงูสวัดหนึ่งครั้ง ไวรัสก็ยังอยู่ในร่างกายเช่นเดิม จึงมีโอกาสกลับมาทำงานได้อีก แม้โดยทั่วไปจะไม่บ่อย

ใครเสี่ยงเป็นงูสวัดซ้ำ

แหล่งที่ตรวจไม่ได้แยกปัจจัยเสี่ยงของ "การเป็นซ้ำ" ออกมาโดยเฉพาะ แต่ปัจจัยที่ทำให้เป็นงูสวัดได้ง่ายขึ้นตาม MedlinePlus มีดังนี้

• •อายุมากกว่า 60 ปี
• •ภูมิคุ้มกันอ่อนแอจากยาหรือโรค
• •เคยเป็นอีสุกอีใสก่อนอายุ 1 ขวบ

MedlinePlus ในหัวข้อภาวะภูมิคุ้มกันบกพร่องยกตัวอย่างยาที่ทำให้ภูมิคุ้มกันอ่อนแอ ได้แก่ คอร์ติโคสเตียรอยด์ ยารักษาข้ออักเสบรูมาตอยด์ ลำไส้อักเสบ โรคผิวหนังบางชนิด และยาเคมีบำบัด ส่วนโรคที่ทำให้ภูมิคุ้มกันบกพร่อง เช่น HIV มะเร็งหลายชนิด และภาวะทุพโภชนาการ โดยเฉพาะเมื่อได้โปรตีนไม่พอ และระบุว่าผู้ป่วยเบาหวานมีความเสี่ยงต่อการติดเชื้อบางชนิดสูงขึ้น

ผู้สูงอายุที่เป็นเบาหวานควรดูแลระดับน้ำตาลตามแผนของแพทย์ อ่านเรื่องเบาหวานในวัยสูงอายุได้ที่ เบาหวานในผู้สูงอายุ

เป็นงูสวัดซ้ำบ่อย ต้องตรวจหาภาวะภูมิคุ้มกันบกพร่องไหม

ควรแจ้งแพทย์ทุกครั้งว่าเคยเป็นงูสวัดมาก่อน เพราะ MedlinePlus ระบุว่าแพทย์อาจนึกถึงภาวะภูมิคุ้มกันบกพร่องเมื่อผู้ป่วยมีการติดเชื้อที่กลับมาซ้ำหรือไม่หาย ติดเชื้อรุนแรงจากเชื้อที่ปกติไม่ทำให้ป่วยหนัก ตอบสนองต่อการรักษาไม่ดี หรือฟื้นตัวช้าหรือไม่สมบูรณ์

แพทย์จะเป็นผู้พิจารณาว่าจำเป็นต้องตรวจเพิ่มหรือไม่ ตัวอย่างการตรวจที่ MedlinePlus ระบุว่าอาจใช้ ได้แก่ ความสมบูรณ์ของเม็ดเลือดขาว ระดับอิมมูโนโกลบูลินในเลือด จำนวนเซลล์เม็ดเลือดขาวชนิด T และ B และการตรวจ HIV

การตรวจไม่ใช่เพื่อให้กังวล แต่เพื่อหาสาเหตุที่รักษาหรือดูแลได้ เช่น เบาหวานที่ยังคุมไม่ดี หรือผลของยาที่ใช้อยู่ อ่านเพิ่มได้ที่ ภูมิคุ้มกันอ่อนแอ เกิดจากอะไร

ห้ามหยุดหรือลดยากดภูมิหรือยาสเตียรอยด์เอง แม้จะสงสัยว่ายาทำให้เป็นงูสวัด ให้กลับไปคุยกับแพทย์ผู้สั่งยา

งูสวัดหายเองได้ไหม ทำไมควรพบแพทย์เร็ว

คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาลอธิบายว่างูสวัดไม่ถือเป็นโรคร้ายแรงและหายเองได้ถ้าร่างกายแข็งแรงดี แต่ "จะหายได้เร็วหรือไม่ ขึ้นอยู่กับความเร็วของการรักษา" ยาต้านไวรัสช่วยลดอาการปวด ทำให้แผลหายไวขึ้น และลดระยะแพร่เชื้อ ผู้ป่วยต้องมารับยาเร็วที่สุดจึงได้ผลสูงสุด

MedlinePlus ระบุว่ายาต้านไวรัสช่วยลดปวด ป้องกันภาวะแทรกซ้อน และทำให้ระยะโรคสั้นลง ได้ผลดีที่สุดเมื่อเริ่มภายใน 72 ชั่วโมงหลังเริ่มรู้สึกปวดหรือแสบร้อน และดีที่สุดถ้าเริ่มก่อนตุ่มน้ำขึ้น

ศิริราชระบุเพิ่มว่า ผู้สูงอายุและผู้ที่ภูมิคุ้มกันต่ำ เช่น ผู้ป่วย HIV ผู้ป่วยมะเร็งที่ใช้ยาต้านมะเร็ง หรือผู้ใช้ยากดภูมิคุ้มกัน ควรได้รับยาต้านไวรัสอย่างรวดเร็ว เพื่อป้องกันการกระจายทั่วตัวและการติดเชื้อของอวัยวะภายใน เช่น ปอดบวม สมองอักเสบ

MedlinePlus แนะนำให้ติดต่อแพทย์เมื่อมีอาการของงูสวัด โดยเฉพาะผู้ที่ภูมิคุ้มกันอ่อนแอ หรืออาการไม่ดีขึ้นหรือแย่ลง และหน้าคำแนะนำการดูแลตัวเองหลังเป็นงูสวัดระบุให้กลับไปพบแพทย์ถ้าคุมความปวดไม่ได้ หรือปวดไม่หายหลัง 3–4 สัปดาห์ เพราะอาจเป็นอาการปวดปลายประสาทหลังงูสวัด อ่านต่อที่ งูสวัดในผู้สูงอายุและปวดปลายประสาทหลังงูสวัด

ข้อสรุปคือ อย่ารอดูว่าจะหายเอง โดยเฉพาะคนที่เคยเป็นมาแล้วและรู้อาการ ยิ่งจำอาการได้ ยิ่งไปพบแพทย์ได้เร็ว

เคยเป็นงูสวัดแล้ว ควรฉีดวัคซีนเมื่อไร

ตามคำแนะนำการให้วัคซีนสำหรับผู้ใหญ่และผู้สูงอายุ พ.ศ. 2566 ของสมาคมโรคติดเชื้อแห่งประเทศไทย

• •ผู้ที่เคยเป็นงูสวัด ฉีดวัคซีนได้ โดยเว้นระยะห่างอย่างน้อย 6 เดือน
• •ชนิดไม่ใช่เชื้อเป็น ใช้ในอายุ 50 ปีขึ้นไป ฉีด 2 เข็มห่างกัน 2–6 เดือน หรือในอายุ 18 ปีขึ้นไปที่ภูมิคุ้มกันบกพร่อง ฉีด 2 เข็มห่างกัน 1–2 เดือน
• •ชนิดเชื้อเป็น ใช้ในอายุ 60 ปีขึ้นไป ฉีด 1 เข็ม ห้ามใช้ในผู้ที่ภูมิคุ้มกันบกพร่องรุนแรง
• •ผู้ที่เคยได้ชนิดเชื้อเป็นมาแล้ว ฉีดชนิดไม่ใช่เชื้อเป็นได้ 2 เข็ม โดยเว้นห่างอย่างน้อย 2 เดือน

เอกสารข้อมูลวัคซีนที่ MedlinePlus เผยแพร่ระบุว่าควรแจ้งผู้ฉีดถ้า กำลังเป็นงูสวัดอยู่ ซึ่งผู้ฉีดอาจเลื่อนออกไปก่อน

วัคซีนฉีดซ้ำได้ไหม — งานทบทวนของ Cochrane ระบุว่าวัคซีนทั้งสองชนิดอาจป้องกันได้อย่างน้อย 3 ปี และยังไม่มีข้อมูลพอจะแนะนำการฉีดกระตุ้นหลังฉีดครบ ส่วนคนที่เคยได้ชนิดเชื้อเป็นมาแล้วและต้องการฉีดชนิดไม่ใช่เชื้อเป็นเพิ่ม ทำได้ตามคำแนะนำของสมาคมฯ ข้างต้น รายละเอียดผลข้างเคียงอ่านที่ วัคซีนงูสวัด ควรฉีดไหม

ดูแลสุขภาพทั่วไปอย่างไร

แหล่งที่ตรวจไม่มีวิธีเฉพาะที่พิสูจน์ว่าป้องกันงูสวัดกำเริบได้ นอกจากวัคซีน แต่ MedlinePlus แนะนำแนวทางลดความเสี่ยงจากภูมิคุ้มกันที่เสื่อมตามวัย ดังนี้

• •ฉีดวัคซีน ไข้หวัดใหญ่ โควิด-19 งูสวัด และนิวโมคอคคัส ตามที่แพทย์แนะนำ
• •ออกกำลังกายสม่ำเสมอ ตามที่ร่างกายและโรคประจำตัวทำได้
• •กินอาหารที่มีประโยชน์ รวมถึงโปรตีนให้พอ
• •ไม่สูบบุหรี่ MedlinePlus ระบุว่าการสูบบุหรี่ทำให้ภูมิคุ้มกันอ่อนแอลง
• •จำกัดแอลกอฮอล์ และถามแพทย์ว่าดื่มได้แค่ไหน
• •นอนให้พอ MedlinePlus ระบุว่าผู้ใหญ่ทุกวัยต้องการการนอน 7–9 ชั่วโมงต่อคืน อ่านวิธีดูแลการนอนได้ที่ นอนไม่หลับในวัย 50+
• •ดูแลโรคประจำตัว เช่น เบาหวาน ให้อยู่ในเป้าหมายที่แพทย์กำหนด

ความเชื่อที่พบบ่อย

"เคยเป็นงูสวัดแล้วจะมีภูมิตลอดชีวิต" — ไม่ถูกต้องทั้งหมด แม้คนส่วนใหญ่เป็นครั้งเดียว แต่ MedlinePlus ระบุว่าเป็นซ้ำได้ และแหล่งทั้งไทยและสหรัฐแนะนำให้คนที่เคยเป็นฉีดวัคซีน

"เป็นครั้งที่สองแปลว่าเป็นมะเร็งหรือ HIV แน่นอน" — ไม่ใช่ การเป็นซ้ำเป็นเหตุผลที่ควรแจ้งแพทย์ให้ประเมิน แต่ไม่ได้แปลว่ามีโรคร้ายแรง แพทย์จะดูจากประวัติ ยาที่ใช้ และผลตรวจประกอบกัน

เมื่อไรต้องไปพบแพทย์ทันที

ถ้าปวดแสบซีกเดียวแล้วมีผื่นหรือตุ่มน้ำเป็นแนว แม้เคยเป็นมาก่อน ให้รีบพบแพทย์ ยิ่งต้องรีบถ้าใช้ยากดภูมิ ยาสเตียรอยด์ หรือกำลังรักษามะเร็ง

มีอาการ ข้อใดข้อหนึ่ง ต่อไปนี้ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

• •ผื่นหรือตุ่มน้ำขึ้นที่ตาหรือรอบตา หรือตามัว (MedlinePlus ระบุว่างูสวัดที่ตาอาจทำให้ตาบอดถาวรถ้าไม่ได้รับการรักษาฉุกเฉิน)
• •ใบหน้าอ่อนแรง ขยับหน้าไม่ได้ หนังตาตก
• •ผื่นกระจายไปหลายบริเวณทั่วตัว โดยเฉพาะในผู้สูงอายุหรือผู้ที่ภูมิคุ้มกันต่ำ (ศิริราชระบุว่ากลุ่มนี้ควรได้ยาต้านไวรัสอย่างรวดเร็วเพื่อป้องกันการกระจายทั่วตัวและการติดเชื้อของอวัยวะภายใน เช่น ปอดบวม สมองอักเสบ)
• •ซึมลง สับสน หรือหายใจลำบาก

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: แล็บฟาร์ม (Lab Farm)

แล็บฟาร์ม (Lab Farm) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร (ตรา แล็บ ฟาร์ม) เลข อย. 73-1-02663-5-0191 ผลิตโดย บริษัท ออกานิกส์ อินโนเวชั่นส์ จำกัด จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 650 มก. ฉลากแนะนำรับประทานวันละ 1 แคปซูล เลข อย. คือการจดแจ้งผลิตภัณฑ์อาหาร ไม่ใช่การรับรองสรรพคุณ

ส่วนประกอบต่อ 1 แคปซูลตามฉลาก: ยีสต์ เบต้า-กลูแคน 80% (Immuneo Plus™) 200 มก. (เบต้ากลูแคนราว 160 มก. คำนวณ) · แกมมา โอไรซานอล 50 มก. · สารสกัดซีบัคธอร์น 50 มก. · เควอซิทิน 50 มก. · สารสกัดโสมเกาหลี 50 มก. · ผงมากิเบอร์รี่ 30 มก. · ผงมะตูม 30 มก. · สารสกัดขิง 20 มก. · สารสกัดพริกไทยดำ 20 มก. · สารสกัดใบแปะก๊วย 20 มก. · นิโคตินาไมด์ (วิตามินบี 3) 15 มก. · ไบโอติน 1% 7.9 มก. (ไบโอตินราว 79 ไมโครกรัม คำนวณ) · แคลเซียม ดี-แพนโททิเนต 2 มก. · วิตามินบี 1 1.5 มก. · วิตามินบี 2 1.5 มก. · วิตามินบี 6 1 มก. · วิตามินบี 12 0.1% 1 มก. (บี 12 ราว 1 ไมโครกรัม คำนวณ) · วิตามินดี 3 (1,000,000 IU/g) 0.2 มก. (ราว 200 IU หรือ 5 ไมโครกรัม คำนวณ) · กรดโฟลิก 0.1 มก. (100 ไมโครกรัม)

ส่วนประกอบที่คนมักถามเมื่ออ่านหัวข้อนี้ และหลักฐานที่มี

• •ยีสต์ เบต้า-กลูแคน 80% 200 มก. (เบต้ากลูแคนราว 160 มก. คำนวณ) — งานวิจัยในคนที่เราตรวจเป็นเรื่องหวัดและการติดเชื้อทางเดินหายใจส่วนบน ไม่มีงานเรื่องงูสวัด ผลยังปนกัน การวิเคราะห์รวม 13 งานในคนสุขภาพดีพบความสัมพันธ์กับการเป็นหวัดน้อยลง แต่ผู้วิจัยระบุว่างานมีน้อยและผลต่างกันมาก งานที่ใหญ่ที่สุดในผู้ใหญ่ 299 คนที่ใช้ 900 มก./วัน ไม่ลดจำนวนครั้งที่เป็นหวัด ขนาดนี้มากกว่าในแคปซูลราว 5.6 เท่า (คำนวณ) งานในผู้ใหญ่อายุ 50–70 ปีที่ใช้ 250 มก./วัน ความต่างไม่มีนัยสำคัญทางสถิติ ส่วนงานขนาดต่ำ 120 และ 204 มก./วัน ในผู้ใหญ่อายุ 18–59 ปี มีเพียงขนาด 204 มก. ที่ถึงเกณฑ์ความต่างที่มีความหมายทางคลินิก ในแคปซูลมีราว 160 มก. (คำนวณ) จึงสรุปไม่ได้ว่าจะได้ผลเท่ากัน และไม่พบงานวิจัยที่ใช้วัตถุดิบ Immuneo Plus™ โดยตรง

ต้องบอกตรง ๆ ว่า ไม่มีงานวิจัยที่ทดสอบสูตรผลิตภัณฑ์นี้เอง และไม่มีหลักฐานว่าผลิตภัณฑ์นี้ป้องกันงูสวัดกำเริบหรือเป็นซ้ำ ผลิตภัณฑ์นี้ใช้แทนยาต้านไวรัสหรือวัคซีนงูสวัดไม่ได้

ข้อควรระวังก่อนตัดสินใจ

• •ผู้ใช้ยากดภูมิ ผู้ปลูกถ่ายอวัยวะ ผู้ที่กำลังรักษามะเร็ง หรือมีโรคภูมิต้านตนเอง: ต้องให้แพทย์ผู้รักษาอนุญาตก่อน ไม่พบข้อมูลความปลอดภัยของยีสต์เบต้ากลูแคนในผู้ปลูกถ่ายอวัยวะหรือผู้ใช้ยากดภูมิ ขิงมีรายงานเพิ่มระดับยาทาโครลิมัส และไพเพอรีนในพริกไทยดำยับยั้งตัวขนส่งยาไซโคลสปอรินในหลอดทดลอง NCCIH ระบุว่าโสมอาจทำให้โรคภูมิต้านตนเองแย่ลง
• •ผู้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด หรือจะผ่าตัด: ใบแปะก๊วย ขิง โสม และเควอซิทิน ต้องปรึกษาแพทย์ก่อน
• •ผู้ใช้อินซูลินหรือยาเบาหวาน: โสมและขิงอาจทำให้น้ำตาลลดลงมากขึ้น
• •ผู้ใช้ยากันชัก หรือยาที่ต้องคุมระดับในเลือด: ไพเพอรีนในพริกไทยดำมีรายงานในคนว่าเพิ่มระดับยาบางชนิด
• •ก่อนเจาะเลือด: แจ้งแพทย์หรือห้องแล็บว่ากินผลิตภัณฑ์ที่มีไบโอติน
• •คำเตือนบนฉลาก: เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน · ควรรับประทานอาหารครบ 5 หมู่ · ผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความแล็บฟาร์มทั้งหมด

ส่วนประกอบบางชนิด เช่น โสม ใบแปะก๊วย ขิง และพริกไทยดำ อาจเสริมฤทธิ์หรือเปลี่ยนระดับยาบางชนิด ผู้ที่ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด ยาเบาหวาน ยากันชัก ยากดภูมิคุ้มกัน ผู้ที่กำลังรักษามะเร็ง และผู้ที่จะผ่าตัด ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนรับประทาน ผลิตภัณฑ์นี้ไม่ใช่ยา ไม่ใช้แทนการรักษาหรือวัคซีน

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที