บทความความรู้สุขภาพ

เกี่ยวกับ ความรู้หัวใจและหลอดเลือด

ความดันดื้อยา กินยาความดัน 3 ตัวแล้วยังไม่ลง เกิดจากอะไร ต้องตรวจอะไรเพิ่ม

คำตอบสั้น: ความดันดื้อยา (resistant hypertension) คือ ภาวะที่ความดันยังสูงกว่าเป้าหมาย แม้กินยาลดความดันต่างกลุ่มกันตั้งแต่ 3 ชนิดขึ้นไปในขนาดสูงสุดที่ทนได้ ซึ่งมักรวมยาขับปัสสาวะไว้ด้วย แนวทางของสมาคมความดันโลหิตสูงแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2567 ประมาณว่าผู้ป่วยไทยที่ดื้อยาจริงมี ราวร้อยละ 3.4 เพราะหลายคนที่ดูเหมือนดื้อยา แท้จริงเกิดจากวัดความดันไม่ถูกวิธี ความดันสูงเฉพาะที่โรงพยาบาล กินยาไม่ครบ หรือมีโรคอื่นซ่อนอยู่

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

  • นิยามตามแนวทางไทย พ.ศ. 2567: ยา 3 กลุ่มขึ้นไป (มักเป็นยากลุ่ม CCB ออกฤทธิ์ยาว ยากลุ่ม ACEI หรือ ARB และยาขับปัสสาวะ) ในขนาดเต็มที่แล้วยังไม่ถึงเป้า
  • ถ้าใช้ยา 5 กลุ่มขึ้นไปแล้วยังไม่ถึงเป้า เรียกว่า refractory hypertension
  • ก่อนสรุปว่าดื้อยา แพทย์ต้องแยก "ดื้อยาเทียม" ออกก่อน 4 ข้อ: วัดผิดวิธี ไม่ได้กินยาครบ ใช้ยาหรือสารที่ทำให้ความดันขึ้น และความดันสูงเฉพาะที่โรงพยาบาล
  • แนวทางแนะนำให้คัดกรองภาวะอัลโดสเตอโรนเกิน (primary aldosteronism) ในคนความดันดื้อยา และระบุว่านอนกรนหยุดหายใจพบบ่อยในกลุ่มนี้
  • แนวทางแนะนำโซเดียมน้อยกว่าวันละ 2 กรัม (เกลือน้อยกว่า 5 กรัม) ร่วมกับอาหารแบบ DASH

ความดันดื้อยาคืออะไร ต่างจากความดันที่คุมไม่ได้ทั่วไปอย่างไร

ความดันดื้อยาหมายถึงคนที่ได้ยาครบชุดและเต็มขนาดแล้วยังคุมไม่ได้ ไม่ใช่ทุกคนที่ความดันยังสูง แนวทางไทยแบ่งไว้ดังนี้

  • ความดันที่ยังคุมไม่ได้ (uncontrolled) คือยังได้ยาไม่ถึง 3 กลุ่ม หรือยังไม่ได้ปรับขนาด ซึ่งพบได้บ่อยกว่ามาก
  • ความดันดื้อยา (resistant) คือได้ยาต่างกลุ่มตั้งแต่ 3 ชนิดขึ้นไปในขนาดสูงสุดตามคำแนะนำหรือเท่าที่ทนได้ แต่ยังสูงกว่าเป้า
  • ความดันดื้อยามาก (refractory) คือได้ยาตั้งแต่ 5 กลุ่มขึ้นไป รวมยาขับปัสสาวะชนิดออกฤทธิ์ยาวและยาสไปโรโนแลกโทน แล้วยังไม่ถึงเป้า

นิยามศัพท์ยาในบทนี้: CCB คือยาลดความดันกลุ่มปิดกั้นแคลเซียม เช่น แอมโลดิพีน ACEI และ ARB คือยาที่ออกฤทธิ์ต่อระบบฮอร์โมนเรนิน-แองจิโอเทนซิน ยาขับปัสสาวะ (diuretic) คือยาที่ช่วยขับเกลือและน้ำออกทางปัสสาวะ อ่านภาพรวมของยาแต่ละกลุ่มได้ที่ ยาลดความดันมีกี่กลุ่ม

คนไทยเป็นความดันดื้อยามากแค่ไหน

แนวทางไทย พ.ศ. 2567 ประมาณว่าผู้ป่วยความดันสูงชาวไทยที่ดื้อยาจริงมีราวร้อยละ 3.4 ตัวเลขนี้คำนวณจากการสำรวจทั่วประเทศปี พ.ศ. 2557–2558 ที่รวบรวมผู้ป่วย 65,667 รายจากโรงพยาบาล 833 แห่ง

  • ผู้ป่วยที่ได้ยาลดความดันตั้งแต่ 3 ชนิด มีร้อยละ 17.1
  • ในกลุ่มนี้ คุมความดันได้ต่ำกว่า 140/90 มม.ปรอท ร้อยละ 69 เหลือร้อยละ 31 ที่อาจดื้อยา คิดเป็นร้อยละ 5.3 ของผู้ป่วยทั้งหมด
  • แนวทางประมาณว่าราวร้อยละ 33–37 ของกลุ่มที่ดูเหมือนดื้อยา แท้จริงความดันนอกโรงพยาบาลไม่สูง กินยาไม่สม่ำเสมอ หรือมีความดันสูงจากโรคอื่น จึงเหลือที่ดื้อยาจริงราวร้อยละ 3.4

ภาพใหญ่ของประเทศ: กรมควบคุมโรคระบุเมื่อ พ.ค. 2568 ว่าคนไทยอายุ 15 ปีขึ้นไปเป็นความดันสูงร้อยละ 25.4 หรือราว 14 ล้านคน และผู้ป่วยที่รักษาอยู่แต่ยังคุมไม่ได้มีถึง 3.5 ล้านคน ส่วนใหญ่ของคนกลุ่มนี้ยังไม่ใช่ความดันดื้อยา แต่เป็นกลุ่มที่แพทย์ยังปรับยาได้อีก หรือยังปรับพฤติกรรมได้

ทำไมกินยาแล้วความดันไม่ลง ทั้งที่อาจไม่ได้ดื้อยาจริง

แนวทางไทยให้แยก "ความดันดื้อยาเทียม" (pseudo-resistant hypertension) ออกก่อนเสมอ ด้วยการตรวจ 4 เรื่อง

  1. วัดความดันให้ได้มาตรฐาน เช่น นั่งพัก หลังพิงพนัก แขนอยู่ระดับหัวใจ ใช้ผ้าพันแขนขนาดพอดี
  2. ตรวจว่ากินยาครบและถูกเวลาจริง การลืมยาบ่อยหรือแบ่งยากินเองทำให้ความดันดูเหมือนดื้อยาได้
  3. ตรวจว่าไม่ได้ใช้ยาหรือสารที่ทำให้ความดันสูง ตารางที่ 39 ของแนวทางไทยระบุ เช่น ยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs และ COX-2 inhibitors ยาคุมกำเนิด ยาสเตียรอยด์ ยาลดน้ำมูกที่มีซูโดเอฟีดรีน ยาต้านซึมเศร้า แอลกอฮอล์ ยากดภูมิไซโคลสปอรีนและทาโครลิมัส และสมุนไพรบางชนิด
  4. วัดความดันนอกโรงพยาบาล ด้วยการวัดที่บ้าน (HBPM) หรือเครื่องวัดติดตัว 24 ชั่วโมง (ABPM) เพื่อแยกภาวะความดันสูงเฉพาะที่โรงพยาบาล (white-coat effect) ซึ่งแนวทางระบุว่าพบได้แม้ในคนที่ดื้อยา

ยาแก้ปวดข้อ ยาชุด และยาลดน้ำมูกเป็นยาที่ซื้อกินเองได้ง่าย จึงควรบอกแพทย์ทุกครั้งแม้จะกินเป็นครั้งคราว

วัดความดันที่บ้านอย่างไรให้แพทย์ใช้ผลได้

แนวทางไทยแนะนำให้วัดวันละ 2 รอบ เช้าและก่อนนอน รอบละอย่างน้อย 2 ครั้ง ห่างกัน 1 นาที และจดทุกค่าโดยไม่เลือกตัดค่าที่สูงออก

  • รอบเช้าวัดภายใน 1 ชั่วโมงหลังตื่น หลังเข้าห้องน้ำ ก่อนกินยาและก่อนอาหารเช้า
  • ช่วงปรับยา ให้วัดต่อเนื่อง 7 วัน เริ่มหลังปรับยาไปแล้ว 2 สัปดาห์ และวัดอีก 3 วันในสัปดาห์ก่อนวันนัด
  • เกณฑ์ความดันสูงจากการวัดที่บ้านคือค่าเฉลี่ยตั้งแต่ 135/85 มม.ปรอท ขึ้นไป ซึ่งต่ำกว่าเกณฑ์ที่โรงพยาบาล (140/90)

เทคนิคการเลือกเครื่องและท่านั่งอ่านได้ที่ วัดความดันเองที่บ้านให้ได้ค่าที่เชื่อถือได้

ความดันดื้อยาเกิดจากโรคอะไรได้บ้าง

แนวทางไทยระบุปัจจัยที่ส่งเสริมความดันดื้อยา ได้แก่ โรคอ้วน ดื่มสุรามาก กินเกลือโซเดียมมาก มีโรคหลอดเลือดแดงแข็ง และมีอวัยวะถูกทำลายจากความดัน (HMOD คือภาวะที่ความดันสูงทำร้ายหัวใจ ไต สมอง หรือตาแล้ว) ผู้ป่วยกลุ่มนี้มักมีเบาหวาน โรคไตเรื้อรัง โรคหลอดเลือดหัวใจ หรือเคยเป็นสโตรกร่วมด้วย

โรคที่แพทย์มักตรวจหาเมื่อสงสัยดื้อยา

  • ภาวะอัลโดสเตอโรนเกิน (primary aldosteronism) คือต่อมหมวกไตสร้างฮอร์โมนอัลโดสเตอโรนมากเกิน ทำให้ร่างกายเก็บเกลือ แนวทางไทยจัดเป็นสาเหตุทางต่อมไร้ท่อที่พบบ่อย และแนะนำให้คัดกรองในคนความดันดื้อยา โพแทสเซียมต่ำ หรือพบก้อนที่ต่อมหมวกไต โดยตรวจเลือดดูระดับอัลโดสเตอโรนและเรนิน
  • นอนกรนหยุดหายใจขณะหลับ (OSA) แนวทางระบุว่าพบบ่อยในคนความดันดื้อยา โดยเฉพาะผู้ชาย และถ้าใช้เครื่อง CPAP ควรใช้ต่อเนื่องคืนละ 4–8 ชั่วโมงจึงเห็นประโยชน์ต่อความดันชัดขึ้น อ่านเพิ่มที่ นอนกรน หยุดหายใจขณะหลับ เสี่ยงความดันสูงไหม
  • โรคไตและหลอดเลือดแดงไตตีบ แพทย์จะฟังเสียงฟู่ที่หน้าท้องและวัดความดันแขนทั้งสองข้าง
  • โรคต่อมไร้ท่ออื่น เช่น คุชชิง เนื้องอกต่อมหมวกไตชนิดฟีโอโครโมไซโตมา และไทรอยด์เป็นพิษ

แนวทางระบุว่าถ้าโรงพยาบาลตรวจพิเศษไม่ได้ ควรส่งต่อไปโรงพยาบาลที่มีศักยภาพสูงกว่า โดยปรับยาลดความดันที่จำเป็นไปก่อนระหว่างรอส่งต่อ

แพทย์รักษาความดันดื้อยาอย่างไร

แนวทางไทยวางเป็น 4 ขั้น แพทย์จะเลือกตามโรคร่วมและค่าไตของแต่ละคน

  1. ปรับพฤติกรรม จำกัดเกลือ คุมน้ำหนัก ออกกำลังกาย และนอนให้พอ
  2. ใช้ยากลุ่มหลักให้ครบ 3 กลุ่มในขนาดเต็มที่ อาจเปลี่ยนยาขับปัสสาวะเป็นชนิดออกฤทธิ์ยาว เช่น คลอร์ทาลิโดนหรืออินดาพาไมด์ และเพิ่มสไปโรโนแลกโทนหรือเอเพลอรีโนนถ้าค่าการทำงานของไต (eGFR) ตั้งแต่ 30 ขึ้นไป
  3. เพิ่มยากลุ่มอื่นตามความเหมาะสม เช่น ยากลุ่มปิดกั้นเบตา (beta-blocker) เมื่อชีพจรตั้งแต่ 70 ครั้งต่อนาที หรือยาขยายหลอดเลือด
  4. พิจารณาหัตถการจี้เส้นประสาทไต (renal denervation) ในบางรายที่ดื้อยามากหรือมีโรคหลอดเลือดแข็งแล้ว และ eGFR ตั้งแต่ 30 ขึ้นไป

เรื่องอาหาร แนวทางแนะนำให้กินโซเดียมน้อยกว่าวันละ 2 กรัม (เกลือแกงน้อยกว่าวันละ 5 กรัม) ร่วมกับอาหารแบบ DASH ที่มีผัก ผลไม้ และนมไขมันต่ำ อาหารไทยที่โซเดียมสูงที่ควรลด เช่น น้ำปลา ซีอิ๊ว ผงปรุงรส ปลาร้า และบะหมี่กึ่งสำเร็จรูป แนวทางยังแนะนำการออกกำลังแบบแอโรบิกระดับปานกลาง โดยคุมความดันให้ลงมาบางส่วนก่อนเริ่มโปรแกรม

ความเชื่อที่พบบ่อย: ดื้อยาแล้ว กินยาต่อก็ไม่มีประโยชน์ จริงไหม

ไม่จริง คำว่า "ดื้อยา" ในที่นี้ไม่ได้แปลว่ายาหมดฤทธิ์ แต่แปลว่าต้องใช้ยาหลายกลุ่มหรือต้องหาสาเหตุเพิ่ม แนวทางไทยระบุว่าผู้ป่วยกลุ่มนี้เสี่ยงโรคหัวใจ หลอดเลือด และไตมากกว่าผู้ป่วยทั่วไป และการลดความดันลงมาช่วยให้โรคแทรกซ้อน โดยเฉพาะสโตรกและโรคหลอดเลือดหัวใจ เกิดน้อยลง

ความเชื่ออื่นที่พบบ่อย

  • "กินยาหลายตัวแปลว่าโรคหนักจนรักษาไม่ได้" ไม่ใช่ แนวทางไทยแนะนำให้ผู้ป่วยบางกลุ่มเริ่มยา 2 ชนิดตั้งแต่แรก และปัจจุบันมียาเม็ดรวม 2–3 ชนิดในเม็ดเดียวเพื่อให้กินง่ายขึ้น
  • "ความดันที่โรงพยาบาลสูงทุกครั้ง แปลว่าดื้อยา" ไม่เสมอไป ต้องดูค่าที่วัดที่บ้านประกอบ
  • "ลดยาเองเพราะกินหลายตัวแล้วเวียนหัว" อันตราย ให้บอกแพทย์ เพราะแพทย์ปรับชนิดหรือเวลากินยาได้

เมื่อไรต้องไปพบแพทย์ก่อนวันนัด หรือไปโรงพยาบาลทันที

ไปพบแพทย์ก่อนวันนัดถ้าวัดที่บ้านได้สูงต่อเนื่องหลายวันแม้กินยาครบ หรือมีผลข้างเคียงจากยาจนกินต่อไม่ได้ ระหว่างนี้ห้ามเพิ่ม ลด หรือหยุดยาเอง

ถ้าวัดได้ตั้งแต่ 180/110 มม.ปรอท ไม่ต้องรอวันนัด กรมควบคุมโรคถือว่าเป็นความดันสูงอันตราย ต้องรีบพบแพทย์โดยด่วน และถ้ามีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669 เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงซีกเดียวทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด อ่านเพิ่มที่ ความดันสูง 180 อันตรายไหม

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที

ปรึกษาทีมงานได้ฟรี ไม่มีค่าใช้จ่าย

ถามเรื่องสินค้า ราคา วิธีทาน หรือสอบถามโปรโมชัน ได้ทุกช่องทางด้านล่าง

คำถามที่พบบ่อย

ความดันดื้อยาคืออะไร

คือภาวะที่ความดันยังสูงกว่าเป้า แม้กินยาลดความดันต่างกลุ่มกันตั้งแต่ 3 ชนิดขึ้นไปในขนาดสูงสุดที่ทนได้ ซึ่งมักรวมยาขับปัสสาวะไว้ด้วย

กินยาความดัน 3 ตัวแล้วไม่ลง ต้องทำอย่างไร

วัดความดันที่บ้านตามวิธีมาตรฐานแล้วจดทุกค่า นำรายการยา ยาแก้ปวด ยาลดน้ำมูก และยาอื่นที่ซื้อกินเองทั้งหมดไปให้แพทย์ดู เพื่อแยกสาเหตุที่ทำให้ดูเหมือนดื้อยาก่อน ห้ามเพิ่มหรือลดยาเอง

ความดันดื้อยาพบบ่อยไหมในคนไทย

แนวทางสมาคมความดันโลหิตสูงแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2567 ประมาณว่าผู้ป่วยความดันสูงชาวไทยที่ดื้อยาจริงมีราวร้อยละ 3.4

ยาอะไรทำให้ความดันขึ้นได้

แนวทางไทยระบุ เช่น ยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs ยาคุมกำเนิด สเตียรอยด์ ยาลดน้ำมูกที่มีซูโดเอฟีดรีน ยาต้านซึมเศร้าบางชนิด แอลกอฮอล์ และสมุนไพรบางชนิด

ความดันดื้อยาต้องตรวจอะไรเพิ่ม

แพทย์มักตรวจหาภาวะอัลโดสเตอโรนเกินด้วยการตรวจเลือดดูอัลโดสเตอโรนและเรนิน ตรวจการทำงานของไต และประเมินภาวะนอนกรนหยุดหายใจ

แหล่งอ้างอิง

บทความนี้เรียบเรียงจากข้อมูลขององค์กรสาธารณสุขและสถาบันวิจัยต่อไปนี้ กดเข้าไปอ่านต้นทางเองได้ทุกแหล่ง

บทความนี้เป็นความรู้ทั่วไป ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล หากมีอาการผิดปกติควรปรึกษาแพทย์
เรียบเรียงจากฉลากผลิตภัณฑ์โดย บริษัท อินฟินิตี้ บลู จำกัด หนึ่งในตัวแทนจำหน่ายของบริษัท โฮปฟูล จำกัด
เผยแพร่เมื่อ 2026-11-11

อ่านต่อ

เป็นโรคหัวใจต้องกินยาฆ่าเชื้อก่อนทำฟันไหม ลิ้นหัวใจติดเชื้อคืออะไร

คนเป็นโรคหัวใจไม่ได้ต้องกินยาฆ่าเชื้อก่อนทำฟันทุกคน แนวทาง AHA แนะนำเฉพาะ 4 กลุ่มเสี่ยงสูง ลิ้นหัวใจติดเชื้อมีอาการอย่างไร และทำไมการแปรงฟันสำคัญ

หลอดเลือดแดงใหญ่ฉีกขาด (Aortic Dissection) เจ็บหน้าอกทะลุหลัง อันตรายแค่ไหน

หลอดเลือดแดงใหญ่ฉีกเซาะ ปวดหน้าอกทะลุหลังฉับพลัน ต่างจากหัวใจวายอย่างไร ใครเสี่ยง ทำไมเอกซเรย์ปกติก็ยังเป็นได้ และอาการไหนต้องโทร 1669

เส้นเลือดขอดที่ขา เกิดจากอะไร ใส่ถุงน่องพอไหม แบบไหนต้องรักษา

เส้นเลือดขอดที่ขาเกิดจากลิ้นในหลอดเลือดดำรั่ว ใครเสี่ยง ถุงน่องช่วยได้แค่ไหน ฉีดสาร เลเซอร์ ผ่าตัดต่างกันอย่างไร และเลือดออกจากเส้นขอดต้องทำอย่างไร

วูบ หมดสติชั่วคราว เป็นลม เกิดจากอะไร แบบไหนเป็นสัญญาณโรคหัวใจ

วูบหรือเป็นลมคือการหมดสติชั่วครู่เพราะเลือดไปสมองลดลง ส่วนใหญ่ไม่อันตราย แต่วูบจากหัวใจเสี่ยงเสียชีวิตสูงขึ้น วิธีแยก ปฐมพยาบาล และเมื่อไรต้องโทร 1669

ดูบทความความรู้สุขภาพทั้งหมด(ทั้งหมด 75 บทความ)
📞 โทรปรึกษาฟรีทัก LINEสอบถามโปรโมชันFacebookแชท