เห็ดหลินจือคนเป็นไตกินได้ไหม มีผลต่อไตอย่างไร งานวิจัยบอกอะไร

คำตอบสั้น: ยังไม่มีหลักฐานที่น่าเชื่อถือว่าเห็ดหลินจือช่วยผู้ป่วยโรคไตได้ หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดล ตอบไว้ว่ายังไม่พบผลการศึกษาทางคลินิกที่น่าเชื่อถือมาสนับสนุน งานวิจัยส่วนใหญ่ทำในสัตว์และเซลล์ และมีรายงานผลเสียต่อตับ รวมถึงรายงานที่สงสัยว่าเกี่ยวกับไต คนเป็นโรคไตจึงไม่ควรกินเห็ดหลินจือในรูปแบบใดเองโดยไม่ปรึกษาแพทย์โรคไตก่อน เพราะแนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยให้ใช้สมุนไพรต่าง ๆ ด้วยความระมัดระวัง

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •งานวิจัยเห็ดหลินจือกับไตส่วนใหญ่เป็นการทดลองในสัตว์และเซลล์ ยังสรุปผลในคนไม่ได้
• •ในคนมีเพียงรายงานขนาดเล็กจากไทยในโรคไตชนิด FSGS (14 คนในรายงานปี 2547) ที่ไม่มีกลุ่มเปรียบเทียบ
• •การทบทวนของ Cochrane ในผู้ป่วยเบาหวาน 398 คน ไม่พบว่าเห็ดหลินจือลดน้ำตาลสะสม ความดัน หรือไขมันในเลือด
• •มีรายงานตับอักเสบรุนแรงถึงแก่ชีวิตในไทย 1 ราย และหน่วยงานยามาเลเซียได้รับรายงานสงสัยผลต่อไต 9 รายใน 1 ปี
• •แนวทางสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยให้ใช้สมุนไพรด้วยความระมัดระวัง เพราะอาจทำให้ไตเสื่อมเร็วขึ้น

เห็ดหลินจือมีผลต่อไตอย่างไร งานวิจัยแต่ละแบบบอกอะไร

ก่อนเชื่อคำว่า "มีงานวิจัย" ต้องดูว่าเป็นงานแบบไหน เพราะผลในจานเพาะเชื้อหรือในหนู ยังบอกไม่ได้ว่าจะเกิดกับคน

ในหลอดทดลองและในสัตว์

เป็นหลักฐานส่วนใหญ่ที่มีอยู่ บททบทวนในวารสาร Advances in Pharmacology ปี 2563 รวบรวมงานเห็ดหลินจือในแบบจำลองไตบาดเจ็บเฉียบพลันและไตเรื้อรังหลายชนิด เช่น ไตจากเบาหวานและไตวายเฉียบพลันจากยา แต่ทั้งหมดเป็นการทดลองในสัตว์และเซลล์ ซึ่งยังนำมาสรุปผลในคนไม่ได้

ในคน

มีเพียงรายงานขนาดเล็ก ทีมแพทย์ คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ตีพิมพ์รายงานช่วงปี 2545–2547 ในผู้ป่วยกลุ่มอาการเนโฟรติกชนิด FSGS ที่ยังมีโปรตีนรั่วแม้ได้ยามาตรฐาน เมื่อให้เห็ดหลินจือร่วมกับการรักษาเดิม พบโปรตีนในปัสสาวะลดลง แต่มีข้อจำกัดสำคัญ

• •กลุ่มเล็ก (14 คนในรายงานปี 2547) และไม่มีกลุ่มเปรียบเทียบ
• •รายงานปี 2546 ให้เห็ดหลินจือร่วมกับวิตามินซี วิตามินอี และยาขยายหลอดเลือด จึงแยกผลของเห็ดไม่ได้
• •เป็นโรคไตชนิดเฉพาะ ไม่ใช่ไตเสื่อมจากเบาหวานหรือความดันซึ่งพบบ่อยที่สุดในคนไทย
• •บทคัดย่อไม่ได้ระบุขนาดที่ใช้ และยังไม่พบการศึกษาต่อยอดแบบสุ่ม

งานแบบสุ่มในโรคต้นเหตุของไตเสื่อม

ผลเป็นลบ การทบทวนอย่างเป็นระบบของ Cochrane ปี 2558 (5 การศึกษา 398 คน) พบว่าเห็ดหลินจือ 1.4–3 กรัมต่อวัน นาน 12–16 สัปดาห์ ไม่ได้ลดค่าน้ำตาลสะสม (HbA1c) ความดัน หรือไขมันในเลือดของผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 อย่างมีนัยสำคัญ ข้อนี้สำคัญเพราะเบาหวานและความดันคือต้นเหตุใหญ่ของไตเสื่อม

คนเป็นไตกินเห็ดหลินจือได้ไหม ต้องระวังอะไร

แนวทางเวชปฏิบัติที่เราเปิดตรวจไม่มีข้อใดแนะนำให้ผู้ป่วยไตกินเห็ดหลินจือ และแนวทางไทยให้ใช้สมุนไพรต่าง ๆ ด้วยความระมัดระวัง

• •แนวทางเวชปฏิบัติของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2565 ข้อ 14.2 ให้ใช้สมุนไพรต่าง ๆ ด้วยความระมัดระวัง เพราะอาจทำให้ไตเสื่อมเร็วขึ้น และข้อ 1.14 จัดผู้ใช้ยาสมุนไพรติดต่อกันนานเป็นกลุ่มเสี่ยงที่ควรคัดกรองโรคไต
• •ศูนย์ศรีพัฒน์ คณะแพทยศาสตร์ มช. แนะนำผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังให้งดสมุนไพร ยาต้ม ยาหม้อ ยาลูกกลอน
• •แนวทาง KDIGO 2024 ให้แพทย์ทบทวนและจำกัดอาหารเสริมและสมุนไพรที่อาจเป็นอันตรายต่อผู้ป่วยไต
• •หน่วยงานยาของมาเลเซีย (NPRA) แนะนำผู้ป่วยเบาหวาน ความดัน และไตเสื่อม ให้ปรึกษาแพทย์ก่อนใช้ผลิตภัณฑ์เห็ดหลินจือ

กลุ่มที่ต้องระวังมากเป็นพิเศษคือผู้ที่ฟอกไต ผู้ปลูกถ่ายไตที่กินยากดภูมิคุ้มกัน และผู้ที่ใช้ยาต้านเกล็ดเลือดหรือยาละลายลิ่มเลือด รายละเอียดเรื่องยาที่ตีกันอยู่ที่ เห็ดหลินจือห้ามกินกับอะไร และภาพรวมความเสี่ยงของสมุนไพรต่อไตอยู่ที่ ยาสมุนไพรทำลายไตไหม

เห็ดหลินจือบำรุงไตไหม คำนี้หมายถึงอะไร

"บำรุงไต" ไม่ใช่คำที่แพทย์ใช้วัดผล การทำงานของไตวัดด้วยค่า eGFR (อัตราการกรองของไต) และอัลบูมินในปัสสาวะ (UACR) เมื่อมีคนบอกว่าสิ่งใด "บำรุงไต" ให้ถามกลับว่าวัดด้วยค่าอะไร ในคนกี่คน นานเท่าไร

สำหรับเห็ดหลินจือ ยังไม่มีงานวิจัยในคนที่แสดงว่าค่า eGFR ดีขึ้น สิ่งที่มีคือรายงานโปรตีนรั่วลดลงในผู้ป่วย FSGS กลุ่มเล็กที่ได้ยาอื่นร่วม ซึ่งใช้เป็นข้อสรุปไม่ได้ ส่วนไตเสื่อมเรื้อรังที่เสียไปแล้วไม่ฟื้นกลับเป็นปกติ สิ่งที่ทำได้คือชะลอ อ่านคำตอบตรง ๆ ได้ที่ ค่าไตเพิ่มได้ไหม eGFR ขึ้นได้ไหม

เห็ดหลินจือต้มน้ำ ผงดอกเห็ด และสารสกัด ต่างกันอย่างไร

ต่างกันทั้งส่วนของเห็ดที่ใช้ วิธีทำ และปริมาณสารสำคัญ บทความของ รศ.ดร.ภญ.นพมาศ สุนทรเจริญนนท์ คณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดล อธิบายว่าผลิตภัณฑ์ในท้องตลาดมาจาก 3 ส่วน คือ ดอกเห็ด สปอร์ และเส้นใย (ไมซีเลียม) ซึ่งมีทั้งแบบไม่สกัดและแบบสกัด

• •ชิ้นดอกเห็ดต้มน้ำ หรือชาชง เป็นแบบไม่สกัด
• •ผงดอกเห็ดบด บรรจุแคปซูลหรืออัดเม็ด เป็นแบบไม่สกัด
• •สารสกัด สกัดจากดอกเห็ดหรือเส้นใยด้วยน้ำร้อนหรือแอลกอฮอล์ แล้วทำให้แห้ง

บทความเดียวกันยกงานสำรวจผลิตภัณฑ์สารสกัดจากดอกเห็ดที่ขายในฮ่องกง ซึ่งพบสารกลุ่มโพลีแซ็กคาไรด์ร้อยละ 1.1–15.8 และสารกลุ่มเทอร์พีนร้อยละ 0.44–7.58 แปลว่า ชื่อ "เห็ดหลินจือ" บนฉลากเหมือนกัน แต่ปริมาณสารสำคัญต่างกันมากตามผู้ผลิต

การเปลี่ยนรูปแบบก็มีความเสี่ยง วารสารจดหมายเหตุทางแพทย์ฯ ปี 2550 รายงานผู้ป่วยในไทยที่เสียชีวิตจากตับอักเสบรุนแรง หลังเปลี่ยนจากหลินจือต้มมาเป็นชนิดผงได้ 1–2 เดือน โดยผู้ป่วยรายนี้กินยาอื่นร่วมด้วย ส่วนเห็ดที่ใช้ทำกับข้าวเป็นอีกเรื่องหนึ่ง อ่านได้ที่ คนเป็นโรคไตกินเห็ดได้ไหม

โพแทสเซียมในน้ำต้มเห็ดหลินจือ ต้องกังวลไหม

แหล่งที่เราเปิดตรวจไม่มีตัวเลขโพแทสเซียมของน้ำต้มเห็ดหลินจือ จึงไม่ขอเดา แต่มีหลักที่ใช้ได้จากเอกสารอาหารโรคไตของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย (รศ.ชวลิต รัตนกุล) ว่าผู้ที่โพแทสเซียมในเลือดสูง ถ้าไม่แน่ใจว่าเครื่องดื่มจากพืชชนิดใดมีโพแทสเซียมเท่าไร ให้งดไว้ก่อน ซึ่งรวมถึงน้ำสกัดเข้มข้นจากสมุนไพรนานาชนิด เพราะโพแทสเซียมในเลือดที่สูงมากอาจทำให้หัวใจหยุดเต้นกะทันหันได้

ผู้ฟอกไตมีอีกเรื่องที่ต้องนับ คือน้ำ รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ ให้ผู้ฟอกเลือดดื่มน้ำได้เท่ากับปริมาณปัสสาวะต่อวันบวก 500–700 มล. น้ำต้มสมุนไพรทุกแก้วจึงต้องนับรวมในโควตานี้ ดูเรื่องโพแทสเซียมเพิ่มที่ โพแทสเซียมสูง อันตรายแค่ไหนในคนเป็นโรคไต

มีรายงานผลเสียต่อตับหรือไตไหม

มีรายงานทั้งสองอวัยวะ แต่ระดับความแน่นอนต่างกัน

ตับ: มีรายงานผู้ป่วยตับอักเสบจากผลิตภัณฑ์เห็ดหลินจือหลายประเทศ ได้แก่ รายที่เสียชีวิตในไทยข้างต้น รายงานจากฮ่องกงปี 2547 และรายงานจากสหรัฐฯ ปี 2566 ที่ตับอักเสบเฉียบพลันหลังกินผงเห็ดหลินจือร่วมกับแอลกอฮอล์ ศูนย์มะเร็ง MSKCC จัดการบาดเจ็บของตับไว้ในรายการผลข้างเคียงของเห็ดหลินจือ

ไต: หน่วยงานยาของมาเลเซีย (NPRA) แจ้งเมื่อ 22 ธ.ค. 2563 ว่าใน 1 ปีได้รับรายงานสงสัยอาการไม่พึงประสงค์หลังกินผลิตภัณฑ์เห็ดหลินจือทั้งแบบเม็ด แคปซูล และผง 11 ราย เป็นเรื่องไต 9 ราย เช่น ครีเอตินินหรือยูเรียสูงขึ้น ไตอักเสบเฉียบพลันชนิด interstitial และไตที่เสื่อมอยู่แย่ลง เริ่มมีอาการตั้งแต่ 6 วันถึง 4 เดือน และเป็นเรื่องตับ 2 ราย NPRA ระบุชัดว่ายังไม่มีข้อมูลวิทยาศาสตร์ยืนยัน เป็นเพียงการสงสัยว่าเกี่ยวข้อง

ข้อเท็จจริงที่ต้องพูดให้ครบ: แนวทาง KDIGO 2024 ที่รวบรวมสมุนไพรและอาหารเสริมที่มีรายงานพิษต่อไต ไม่มี เห็ดหลินจืออยู่ในรายการ (เห็ดที่อยู่ในรายการคือเห็ดพิษ) แต่ก็ไม่มีหน่วยงานใดรับรองว่าเห็ดหลินจือปลอดภัยต่อไต คำตอบที่ตรงที่สุดจึงเป็น "ยังไม่รู้แน่" ซึ่งเป็นเหตุผลที่ต้องให้แพทย์ช่วยตัดสินใจ อ่านเรื่องค่าตับเพิ่มที่ ค่าตับกับอาหารเสริม

ต้องแจ้งแพทย์โรคไตอย่างไร

บอกทุกครั้ง แม้แพทย์ไม่ได้ถาม มูลนิธิโรคไตแห่งชาติของสหรัฐฯ (NKF) แนะนำให้นำขวดหรือรูปฉลากไปให้ทีมรักษาดู สิ่งที่ควรเตรียมไป

1. 1กล่องหรือรูปฉลากด้านส่วนประกอบ ให้เห็นว่าเป็นดอกเห็ด สปอร์ เส้นใย หรือสารสกัด และกี่มิลลิกรัม
2. 2วิธีกินจริง วันละกี่ครั้ง กี่เม็ดหรือกี่แก้ว เริ่มกินตั้งแต่เมื่อไร
3. 3ผลิตภัณฑ์อื่นที่กินร่วม รวมยาสมุนไพร ยาหม้อ และวิตามิน
4. 4คำถามที่ควรถาม เช่น ค่าโพแทสเซียมของเราตอนนี้เป็นอย่างไร ยาที่กินอยู่ตีกับเห็ดหลินจือไหม ต้องเจาะค่าตับหรือค่าไตเพิ่มไหม

วิธีอ่านฉลากสำหรับคนเป็นไตอยู่ที่ คนเป็นไตอ่านฉลากอาหารเสริมอย่างไร และวิธีถามเภสัชกรอยู่ที่ อาหารเสริมกินคู่กับยาได้ไหม

เมื่อไรต้องหยุดและไปพบแพทย์

ถ้ามีอาการ ข้อใดข้อหนึ่ง ต่อไปนี้ ให้หยุดเห็ดหลินจือและรีบไปพบแพทย์ทันที (ห้ามหยุดยาที่แพทย์สั่งเอง)

• •อาการไตวายเฉียบพลันที่ศูนย์โรคไต รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ ระบุว่าต้องรีบพบแพทย์ทันที ได้แก่ ปัสสาวะออกน้อยกว่า 400 ซีซีต่อวัน อ่อนเพลีย คลื่นไส้อาเจียน แขนขาบวม เหนื่อยหอบ หรือรู้สึกวูบหวิวจากหัวใจเต้นผิดจังหวะ
• •อาการที่บ่งว่าตับทำงานผิดปกติ (ศูนย์โรคไตแห่งเดียวกัน) ได้แก่ ปัสสาวะสีเหลืองเข้ม ผิวเหลือง ตาเหลือง ท้องโต ขาบวม
• •ถ้าหายใจไม่ออก เหนื่อยหอบมาก เจ็บแน่นหน้าอก หรือหมดสติ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าไลฟ์ (Beta Life)

เบต้าไลฟ์ (Beta Life) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0025 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 500 มก. ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ต่อ 1 แคปซูลมีผงไข่ขาว 230 มก. สารสกัดเห็ดหลินจือ 50 มก. กรดอัลฟาไลโปอิก (99%) 40 มก. ดีแอล-แอลฟา-โทโคเฟอริล อะซีเตต (50%) 20 มก. วิตามินดี3 200 IU วิตามินบี6 1 มก. วิตามินบี12 1 ไมโครกรัม และกรดโฟลิก 100 ไมโครกรัม

ส่วนประกอบที่เกี่ยวกับบทความนี้คือ

• •สารสกัดเห็ดหลินจือ 50 มก. — เห็ดหลินจือเป็นสารที่มีงานวิจัยเกี่ยวกับไต แต่ส่วนใหญ่เป็นการทดลองในสัตว์และเซลล์ ในคนยังมีเพียงรายงานขนาดเล็กในโรค FSGS ที่ไม่มีกลุ่มเปรียบเทียบ และบทคัดย่อไม่ได้ระบุขนาดที่ใช้ จึงเทียบกับ 50 มก. ในแคปซูลไม่ได้ ส่วนงานแบบสุ่มในผู้ป่วยเบาหวานใช้วันละ 1.4–3 กรัม (1,400–3,000 มก.) และไม่พบผลต่อน้ำตาลสะสม ความดัน หรือไขมัน ปริมาณในแคปซูลน้อยกว่าในงานวิจัยหลายสิบเท่า (รูปแบบผงและสารสกัดต่างกัน จึงเทียบกันตรง ๆ ไม่ได้) และยังสรุปไม่ได้ว่าช่วยไต

ยังไม่มีการศึกษาความปลอดภัยของตัวผลิตภัณฑ์นี้ในผู้ป่วยไต รายงานผลเสียต่อตับและรายงานที่สงสัยว่าเกี่ยวกับไตข้างต้นมาจากผลิตภัณฑ์เห็ดหลินจือทั่วไป ข้อควรระวังในบทความนี้จึงใช้กับแคปซูลที่มีเห็ดหลินจือด้วย ฉลากไม่ได้ระบุปริมาณโพแทสเซียมในแคปซูล ผู้ที่โพแทสเซียมในเลือดสูงจึงควรนำกล่องไปให้แพทย์ดูก่อน ผลงานที่เกี่ยวข้องกับแบรนด์ชื่อ “Secondary Metabolites of Ganoderma lucidum Mycelium for Kidney Disease Remedy : Beta Life Brand Dietary Supplement” นำเสนอที่งานแสดงสิ่งประดิษฐ์นานาชาติเจนีวา ครั้งที่ 50 วันที่ 9–13 เม.ย. 2568 ร่วมกับ วว. และ วช. การนำเสนอบนเวทีนี้ไม่ใช่การรับรองผลต่อโรค

แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยไม่แนะนำให้ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังทุกคนกินวิตามินเสริมเป็นประจำ แต่ให้เสริมเมื่อผลตรวจหรืออาการบ่งชี้ว่าขาด และให้ใช้สมุนไพรด้วยความระมัดระวัง ผู้ป่วยไต โดยเฉพาะผู้ที่ฟอกไต ปลูกถ่ายไต ใช้ยาละลายลิ่มเลือดหรือต้านเกล็ดเลือด ยาเบาหวาน หรือยาลดความดัน ควรนำกล่องไปให้แพทย์โรคไตหรือเภสัชกรที่ดูแลดูก่อน ผลิตภัณฑ์มีส่วนประกอบของไข่ ผู้แพ้ไข่ไม่ควรรับประทาน

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าไลฟ์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที