คนเป็นโรคไตกินเห็ดได้ไหม เห็ดอะไรกินได้บ้าง และเห็ดหลินจือล่ะ

คำตอบสั้น: คนเป็นโรคไตกินเห็ดได้ แต่แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยจัด เห็ดไว้ในกลุ่มผักโพแทสเซียมสูง ถ้าไตเสื่อมระยะ 4–5 หรือโพแทสเซียมในเลือดสูง ต้องคุมปริมาณ และควรต้มหรือลวกแล้วเทน้ำทิ้งก่อนปรุง ถ้าเป็นเก๊าท์ เห็ดอยู่ในกลุ่มพิวรีนปานกลาง ส่วนเห็ดหลินจือเป็นคนละเรื่องกับเห็ดที่ใช้ทำกับข้าว เพราะมักกินในรูปยาต้ม ผง หรือสารสกัด ซึ่งต้องบอกแพทย์ทุกครั้ง

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •ตารางของสมาคมโรคไตฯ จัดเห็ดไว้ในกลุ่มโพแทสเซียมสูง (250–350 มก. ต่อ 100 กรัม) ร่วมกับบรอคโคลี ผักโขม คะน้า
• •ศูนย์ศรีพัฒน์ มช. ให้ผู้ป่วยระยะ 4–5 หรือโพแทสเซียมสูงกินผักกลุ่มโพแทสเซียมสูงได้วันละ 1 ทัพพี
• •KDIGO 2024 ระบุว่าการแช่อาหารบางชนิดในน้ำที่ต้มเดือดแล้ว 5–10 นาที ลดโพแทสเซียมได้ราวครึ่งหนึ่ง
• •เห็ดพิษจากป่าบางชนิดอยู่ในรายการสิ่งที่มีรายงานพิษต่อไตของ KDIGO 2024
• •คณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดล ตอบว่ายังไม่พบผลการศึกษาทางคลินิกที่น่าเชื่อถือว่าเห็ดหลินจือช่วยผู้ป่วยโรคไตได้

เห็ดมีโพแทสเซียมมากแค่ไหน

มากพอที่แนวทางไทยจัดไว้ในกลุ่มสูง ตารางที่ 10.2 ในแนวทางเวชปฏิบัติของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2565 แบ่งผักเป็น 2 กลุ่ม กลุ่มต่ำถึงปานกลาง (100–200 มก. ต่อ 100 กรัม) เช่น แตงกวา ฟักเขียว มะเขือยาว กะหล่ำปลี และกลุ่มสูง (250–350 มก.) ซึ่งมีเห็ดอยู่ร่วมกับหน่อไม้ฝรั่ง บรอคโคลี ผักโขม ผักบุ้ง คะน้า

ตารางของคณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดล ให้ตัวเลขรายชนิดไว้ 2 ตัว คือ เห็ดฟาง 317 มก. และเห็ดโคน 433 มก. เทียบกับคะน้า 345 และกะหล่ำปลี 251 ในตารางเดียวกัน (ตารางนี้ไม่ได้ระบุว่าคิดต่อกี่กรัม จึงใช้เทียบกันเท่านั้น)

ศูนย์ศรีพัฒน์ มช. อธิบายว่าโพแทสเซียมในเลือดที่สูงมากอาจทำให้หัวใจเต้นผิดปกติหรือหยุดเต้นได้ นี่คือเหตุผลที่ต้องนับ ส่วนเรื่องฟอสฟอรัส รายการอาหารฟอสเฟตสูงของศูนย์ศรีพัฒน์ไม่ได้ระบุเห็ดไว้ ประเด็นหลักของเห็ดสำหรับคนเป็นโรคไตจึงเป็นโพแทสเซียม อ่านภาพรวมได้ที่ โพแทสเซียมในอาหาร กลุ่มไหนสูง

เห็ดฟาง เห็ดหอม เห็ดชิเมจิ เห็ดนางฟ้า กินได้ไหม

แนวทางไทยไม่ได้แยกเห็ดรายชนิด แต่จัดเห็ดทั้งกลุ่มไว้ในผักโพแทสเซียมสูง มีตัวเลขเฉพาะเห็ดฟางและเห็ดโคนจากตารางของ ม.มหิดล เอกสารความรู้รุ่นเก่าบางฉบับแยกเห็ดบางชนิดไว้ในกลุ่มต่างกัน แต่แนวทางเวชปฏิบัติ พ.ศ. 2565 ซึ่งใหม่กว่าจัดเห็ดไว้ในกลุ่มสูงทั้งกลุ่ม เห็ดหอม เห็ดชิเมจิ เห็ดนางฟ้า เห็ดเข็มทอง จึงควรนับเป็นผักโพแทสเซียมสูงไว้ก่อน แล้วให้นักกำหนดอาหารปรับตามผลเลือด

ในทางปฏิบัติ เห็ดไม่กี่ชิ้นในต้มจืดหรือผัดผักรวมไม่ได้เป็นปัญหาเท่ากับการกินเห็ดเป็นจานหลัก เช่น เห็ดผัดน้ำมันหอยทั้งจาน หรือต้มยำเห็ดชามใหญ่ และเมนูเห็ดมักมาพร้อมเครื่องปรุงเค็ม กรมควบคุมโรคระบุว่าซอสหอยนางรม 1 ช้อนโต๊ะมีโซเดียมราว 450 มก. ซอสปรุงรส 1 ช้อนชาราว 400 มก. และผงปรุงรส 1 ช้อนชาราว 950 มก.

เห็ดแห้งกับเห็ดสดต่างกันอย่างไร

แหล่งที่เราเปิดตรวจไม่มีตัวเลขโพแทสเซียมของเห็ดแห้งเทียบกับเห็ดสด จึงไม่ขอเดาตัวเลข แต่มีหลักการที่ใช้ได้จาก NKF ของสหรัฐฯ ว่าการแช่และต้มผักช่วยดึงโพแทสเซียมออกมาอยู่ในน้ำ ลดได้บางส่วนแต่ไม่หมด และไม่ควรกินน้ำจากผักกระป๋องหรือน้ำที่ใช้ต้ม

เห็ดหอมแห้งต้องแช่น้ำก่อนใช้อยู่แล้ว ให้เทน้ำแช่ทิ้ง ไม่นำไปทำน้ำซุปหรือน้ำแกงต่อ ตามหลักเดียวกัน

กินเห็ดอย่างไรให้เหมาะกับไต

1. 1ดูผลโพแทสเซียมในเลือดก่อน ศูนย์ศรีพัฒน์แนะนำให้ระดับโพแทสเซียมในเลือดต่ำกว่า 5 mEq/L
2. 2ถ้าระยะ 4–5 หรือโพแทสเซียมสูง ให้นับเห็ดรวมกับผักกลุ่มโพแทสเซียมสูง ซึ่งศูนย์ศรีพัฒน์กำหนดไว้วันละ 1 ทัพพี
3. 3ต้มหรือลวกแล้วเทน้ำทิ้ง ศูนย์ศรีพัฒน์ระบุว่าการลวกหรือต้มผักช่วยลดโพแทสเซียม และ KDIGO 2024 ระบุว่าการแช่อาหารบางชนิดในน้ำที่ต้มเดือดแล้ว 5–10 นาที ลดโพแทสเซียมได้ราวครึ่งหนึ่ง
4. 4ปรุงเค็มน้อย ลดซอสหอยนางรม ซีอิ๊ว และผงปรุงรส
5. 5ถ้าเป็นเก๊าท์ เอกสารของสมาคมโรคไตฯ จัดเห็ดไว้ในกลุ่มพิวรีนปานกลาง (50–150 มก. ต่อ 100 กรัม) ที่ควรลดปริมาณ

ความเชื่อที่พบบ่อย: โรคไตห้ามกินเห็ดทุกชนิด จริงไหม

ไม่จริงสำหรับเห็ดที่ใช้ทำอาหาร แนวทางไทยจัดเห็ดเป็นผักโพแทสเซียมสูงที่ต้องคุมปริมาณ ไม่ได้ห้ามขาด สถาบัน NIDDK ของสหรัฐฯ อธิบายว่าระยะแรกมักต้องจำกัดอาหารน้อย และ KDIGO 2024 ชี้ว่าเอกสารสอนผู้ป่วยมักเน้นห้ามอาหารจากพืชมากเกินไป ทั้งที่โพแทสเซียมจากพืชดูดซึมราวร้อยละ 50–60 น้อยกว่าเกลือโพแทสเซียมในอาหารแปรรูปที่ดูดซึมราวร้อยละ 90 จึงควรเน้นลดอาหารแปรรูปมากกว่า

แต่มีเห็ดที่ต้องห้ามจริง คือเห็ดพิษ แนวทาง KDIGO 2024 รวบรวมสิ่งที่มีรายงานพิษต่อไตไว้ และมีเห็ดพิษกลุ่ม Amanita phalloides และ Cortinarius อยู่ในรายการ ห้ามเก็บเห็ดป่าที่ไม่รู้จักมากิน

คนฟอกไตกินเห็ดได้แค่ไหน

สถาบัน NIDDK อธิบายว่าผู้ฟอกเลือดต้องจำกัดโซเดียม ฟอสฟอรัส และน้ำ และเลือกโพแทสเซียมให้พอเหมาะ ปริมาณเห็ดที่กินได้จึงขึ้นกับผลโพแทสเซียมในเลือดของแต่ละคน ให้ถามนักกำหนดอาหารของหน่วยไตเทียม

ผู้ฟอกเลือดยังต้องระวังน้ำแกง เพราะ รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ ให้นับอาหารที่เป็นของเหลวทุกอย่างรวมในโควตาน้ำของวัน ต้มยำเห็ดหรือแกงจืดเห็ดจึงควรกินเนื้อ ไม่ซดน้ำ

เห็ดหลินจือต้มน้ำดื่มกับสารสกัดในแคปซูลต่างกันอย่างไร

เห็ดหลินจือไม่ได้กินเป็นกับข้าว คนส่วนใหญ่กินในรูปชิ้นแห้งต้มน้ำ ผงบด หรือสารสกัด ซึ่งความเข้มข้นต่างกันมาก และมีรายงานในไทย (วารสารจดหมายเหตุทางแพทย์ฯ ปี 2550) ถึงผู้ป่วยที่เสียชีวิตจากตับอักเสบรุนแรงหลังเปลี่ยนจากหลินจือต้มมาเป็นชนิดผงได้ 1–2 เดือน โดยผู้ป่วยรายนั้นกินยาอื่นร่วมด้วย

ในด้านไต หน่วยคลังข้อมูลยา คณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดล ตอบคำถาม "เห็ดหลินจือช่วยรักษาผู้ป่วยโรคไตได้จริงไหม" ไว้ว่า ยังไม่พบผลการศึกษาทางคลินิกที่น่าเชื่อถือมาสนับสนุน และผลิตภัณฑ์ที่วัตถุดิบไม่ได้มาตรฐานหรือปนเปื้อนอาจเป็นผลเสีย โดยอวัยวะที่ได้รับผลกระทบโดยตรงคือตับและไต รายละเอียดเพิ่มเติมอยู่ที่ เห็ดหลินจือคือเห็ดอะไร และ เห็ดหลินจือคนเป็นไตกินได้ไหม

ต้องบอกแพทย์ไหมถ้ากินเห็ดสมุนไพร

ต้องบอกทุกครั้ง แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยให้ใช้สมุนไพรต่าง ๆ ด้วยความระมัดระวังเพราะอาจทำให้ไตเสื่อมเร็วขึ้น KDIGO 2024 ให้แพทย์ทบทวนและจำกัดอาหารเสริมและสมุนไพรที่อาจเป็นอันตรายต่อผู้ป่วยไต และ NKF แนะนำให้นำขวดหรือรูปฉลากไปให้ทีมรักษาดู

ศูนย์รักษามะเร็ง MSKCC และคู่มือ Merck Manual ระบุว่าเห็ดหลินจืออาจเพิ่มความเสี่ยงเลือดออกเมื่อใช้กับยาต้านเกล็ดเลือดหรือยาละลายลิ่มเลือด และอาจเสริมฤทธิ์ยาลดความดันและยาเบาหวาน ดูขั้นตอนการคุยกับแพทย์ได้ที่ โภชนบำบัดสำหรับผู้ที่มีปัญหาไต ใครเป็นคนกำหนด

เมื่อไรต้องไปพบแพทย์ทันที

ถ้ามีข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669 ไม่ต้องรอให้มีหลายอาการ

• •กินเห็ดป่าที่ไม่แน่ใจชนิดแล้วมีอาการผิดปกติ (นำเห็ดที่เหลือไปด้วย)
• •มีอาการของไตวายเฉียบพลันตามที่ศูนย์โรคไต รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ ระบุ ได้แก่ ปัสสาวะออกน้อยกว่า 400 ซีซีต่อวัน อ่อนเพลีย คลื่นไส้ แขนขาบวม เหนื่อยหอบ ใจสั่น

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าไลฟ์ (Beta Life)

เบต้าไลฟ์ (Beta Life) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0025 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 500 มก. ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ต่อ 1 แคปซูลมีผงไข่ขาว 230 มก. สารสกัดเห็ดหลินจือ 50 มก. กรดอัลฟาไลโปอิก (99%) 40 มก. ดีแอล-แอลฟา-โทโคเฟอริล อะซีเตต (50%) 20 มก. วิตามินดี3 200 IU วิตามินบี6 1 มก. วิตามินบี12 1 ไมโครกรัม และกรดโฟลิก 100 ไมโครกรัม

ส่วนประกอบที่เกี่ยวกับเรื่องเห็ดในบทความนี้คือ

• •สารสกัดเห็ดหลินจือ 50 มก. — เห็ดหลินจือเป็นสารที่มีงานวิจัยเกี่ยวกับไต แต่ส่วนใหญ่ทดลองในสัตว์และเซลล์ เช่น แบบจำลองไตจากเบาหวานและไตวายเฉียบพลันจากยา ซึ่งยังนำมาสรุปผลในคนไม่ได้ ในคนมีเพียงรายงานขนาดเล็กจากทีมแพทย์ คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ช่วงปี 2545–2547 ในผู้ป่วยโรคไตชนิด FSGS (14 คนในรายงานปี 2547) ที่ไม่มีกลุ่มเปรียบเทียบ และบทคัดย่อไม่ได้ระบุขนาดที่ใช้ จึงเทียบกับ 50 มก. ในแคปซูลไม่ได้ ส่วนการทบทวนของ Cochrane ในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ซึ่งใช้เห็ดหลินจือวันละ 1.4–3 กรัม (1,400–3,000 มก.) นาน 12–16 สัปดาห์ ไม่พบว่าค่าน้ำตาลสะสม ความดัน หรือไขมันในเลือดเปลี่ยนอย่างมีนัยสำคัญ ปริมาณในแคปซูลน้อยกว่าในงานวิจัยหลายสิบเท่า

สารสกัดเห็ดหลินจือในแคปซูลไม่ได้ให้โพแทสเซียมแบบเห็ดที่กินเป็นผัก แต่ต้องคิดเรื่องความปลอดภัยแบบสมุนไพร เห็ดหลินจือมีรายงานการบาดเจ็บของตับ และหน่วยงานยาของมาเลเซีย (NPRA) เคยได้รับรายงานสงสัยผลต่อไตจากผลิตภัณฑ์เห็ดหลินจือ 9 รายใน 1 ปี โดย NPRA ระบุว่ายังเป็นเพียงการสงสัยว่าเกี่ยวข้อง ยังไม่มีข้อมูลยืนยัน และแนะนำผู้ป่วยเบาหวาน ความดัน และไตเสื่อมให้ปรึกษาแพทย์ก่อนใช้

ผลงานที่เกี่ยวข้องกับแบรนด์ชื่อ “Secondary Metabolites of Ganoderma lucidum Mycelium for Kidney Disease Remedy : Beta Life Brand Dietary Supplement” นำเสนอที่งานแสดงสิ่งประดิษฐ์นานาชาติเจนีวา ครั้งที่ 50 วันที่ 9–13 เม.ย. 2568 ร่วมกับ วว. และ วช. การนำเสนอบนเวทีนี้ไม่ใช่การรับรองผลต่อโรค

แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยไม่แนะนำให้ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังทุกคนกินวิตามินเสริมเป็นประจำ แต่ให้เสริมเมื่อผลตรวจหรืออาการบ่งชี้ว่าขาด และให้ใช้สมุนไพรด้วยความระมัดระวัง ผู้ป่วยไต โดยเฉพาะผู้ที่ฟอกไต ใช้ยาละลายลิ่มเลือด ยาเบาหวาน หรือยาลดความดัน ควรนำกล่องไปให้แพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลดูก่อน ผลิตภัณฑ์มีส่วนประกอบของไข่ ผู้แพ้ไข่ไม่ควรรับประทาน

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าไลฟ์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที