ชาปลายมือปลายเท้าขาดวิตามินอะไร บี 1 บี 6 บี 12 ต่างกันอย่างไร

คำตอบสั้น: วิตามินที่ขาดแล้วทำให้ชาปลายมือปลายเท้าได้ คือ วิตามินบี 1 บี 6 และบี 12 ตัวที่ต้องนึกถึงก่อนในคนอายุ 50 ปีขึ้นไป คนกินมังสวิรัติ และคนที่กินยาเบาหวานเมทฟอร์มินมานาน คือ บี 12 ส่วนบี 1 พบบ่อยในคนที่ดื่มแอลกอฮอล์หนัก และบี 6 ขาดได้ไม่บ่อย แต่พบในผู้ป่วยไตวายและโรคตับ ที่สำคัญคือ บี 6 ที่กินมากเกินไปก็ทำให้ชาได้เช่นกัน จึงควรตรวจหาสาเหตุก่อนซื้อวิตามินมากินเอง

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •MedlinePlus ระบุว่าการขาดวิตามินบี 1 บี 6 บี 12 เป็นสาเหตุหนึ่งของเส้นประสาทส่วนปลายเสื่อม
• •ขาดบี 1 รุนแรงเรียกว่าโรคเหน็บชา พบมากในคนดื่มแอลกอฮอล์หนัก คนฟอกไต และคนใช้ยาขับปัสสาวะขนาดสูง
• •ขาดบี 12 พบบ่อยในผู้สูงอายุ เพราะกระเพาะดูดซึมบี 12 จากอาหารได้น้อยลง ไม่ใช่เพราะกินน้อยเสมอไป
• •บี 6 ขนาดสูงมากต่อเนื่องนาน ทำให้ปลายประสาทเสื่อมและอาจไม่กลับคืน ระดับสูงสุดที่รับได้ต่อวันของผู้ใหญ่คือ 100 มก.
• •ระดับวิตามินตรวจเลือดได้ และแพทย์ใช้ผลตรวจเลือกขนาดและวิธีให้

วิตามินตัวไหนเกี่ยวกับเส้นประสาท

รามา แชนแนล รพ.รามาธิบดี ระบุว่า วิตามินบี 1 บี 6 และบี 12 สำคัญอย่างยิ่งต่อการทำงานของระบบประสาท เมื่อขาดจะทำให้เซลล์ประสาททำงานไม่ปกติและเกิดอาการชาปลายมือปลายเท้า MedlinePlus อธิบายหน้าที่ของแต่ละตัวไว้ดังนี้

• •บี 1 (ไทอามีน) ช่วยเซลล์เปลี่ยนแป้งและน้ำตาลเป็นพลังงาน ซึ่งเป็นพลังงานหลักของสมองและระบบประสาท และมีบทบาทในการนำสัญญาณประสาท
• •บี 6 ช่วยให้เส้นประสาททำงานปกติ ช่วยสร้างฮีโมโกลบิน และช่วยย่อยโปรตีน
• •บี 12 ช่วยสร้างเม็ดเลือดแดงและดูแลระบบประสาท Linus Pauling Institute อธิบายว่าการขาดบี 12 ทำลายปลอกหุ้มเส้นประสาท

ขาดวิตามินบี 1 อาการเป็นอย่างไร

การขาดบี 1 รุนแรงเรียกว่า โรคเหน็บชา (beriberi) แบ่งเป็น 2 แบบ

• •แบบแห้ง กระทบเส้นประสาท MedlinePlus ระบุอาการ เช่น ชาและไม่รู้สึกที่มือเท้า เหน็บ ปวด เดินลำบาก ขาอ่อนแรง สับสน Linus Pauling Institute เพิ่มว่าระยะแรกอาจปวดแสบร้อนที่เท้า และลุกจากท่านั่งยองได้ลำบาก
• •แบบเปียก กระทบหัวใจ เช่น ตื่นกลางดึกเพราะหายใจไม่อิ่ม เหนื่อยง่าย ขาบวม

ใครเสี่ยง แหล่งที่ตรวจระบุตรงกันว่าสาเหตุหลักในประเทศพัฒนาแล้วคือ การดื่มแอลกอฮอล์หนัก เพราะทั้งกินได้น้อยและดูดซึมได้ไม่ดี นอกจากนี้ MedlinePlus ระบุ การฟอกไต และ ยาขับปัสสาวะขนาดสูง ว่าเพิ่มความเสี่ยง ส่วน Linus Pauling Institute ระบุว่าการขาดพบได้บ่อยในกลุ่มที่กินข้าวขัดขาวเป็นหลักโดยแทบไม่มีแหล่งบี 1 อื่น เพราะบี 1 ส่วนใหญ่หลุดไปตอนขัดสีข้าว

ข่าวดี คือ MedlinePlus ระบุว่าความเสียหายของเส้นประสาทจากการขาดบี 1 กลับคืนได้ถ้าพบเร็ว แต่ถ้าพบช้า อาการบางอย่างอาจหลงเหลืออยู่ แพทย์ให้บี 1 ได้ทั้งแบบกินและแบบฉีด

ค่าแนะนำต่อวันตาม MedlinePlus คือ ชาย 1.2 มก. หญิง 1.1 มก.

ขาดวิตามินบี 6 อาการเป็นอย่างไร

MedlinePlus ระบุว่า การขาดบี 6 พบไม่บ่อย แต่เกิดได้ในคนที่ ไตวาย เป็นโรคตับ หรือดื่มแอลกอฮอล์มาก ซึ่งเป็นกลุ่มที่ผู้อ่านหลายคนในหมวดนี้อยู่ด้วย

อาการที่ระบุไว้ คือ สับสน ซึมเศร้า หงุดหงิดง่าย แผลในปากและลิ้นอักเสบ และปลายประสาทเสื่อม การขาดบี 6 ยังทำให้เกิดโลหิตจางชนิดหนึ่งได้

ค่าแนะนำต่อวันสำหรับอายุเกิน 50 ปี คือ ชาย 1.7 มก. หญิง 1.5 มก.

ขาดวิตามินบี 12 อาการเป็นอย่างไร

Linus Pauling Institute ระบุว่าอาการทางประสาทของการขาดบี 12 มีทั้ง ชาและเหน็บที่มือ และพบที่เท้าบ่อยกว่า เดินเซ ความจำแย่ลง สับสน และอารมณ์เปลี่ยน จุดที่ต้องรู้คือ

• •ราว 25% ของผู้ที่ขาดบี 12 มีแต่อาการทางประสาท โดยไม่มีโลหิตจาง ดูแค่ค่าฮีโมโกลบินจึงอาจไม่พบ
• •อาการทางประสาทที่เป็นมานานอาจไม่กลับคืนแม้รักษาภาวะขาดแล้ว

กลุ่มเสี่ยงและรายละเอียดอื่นอยู่ใน วิตามินบี 12 ขาดแล้วเป็นอย่างไร และใครที่เสี่ยง ค่าแนะนำต่อวันของผู้ใหญ่คือ 2.4 ไมโครกรัม

ใครเสี่ยงขาดวิตามินบีกลุ่มนี้บ้าง

สรุปจาก MedlinePlus Linus Pauling Institute และแนวทาง ADA 2026

• •อายุเกิน 50 ปี เสี่ยงขาดบี 12 Linus Pauling Institute ระบุว่ากระเพาะอักเสบเรื้อรังชนิดฝ่อพบได้ 10–30% ในคนอายุเกิน 60 ปี ทำให้ดูดซึมบี 12 จากอาหารได้น้อยลง
• •กินมังสวิรัติเคร่งครัดหรือกินเจต่อเนื่องนาน เสี่ยงขาดบี 12 เพราะพืชไม่มีบี 12 เว้นแต่อาหารที่เติมเข้าไป
• •กินยาเบาหวานเมทฟอร์มินมานาน เสี่ยงขาดบี 12 อ่านต่อที่ เมทฟอร์มิน กินนานทำให้ขาดวิตามินบี 12 จริงไหม
• •กินยาลดกรดในกระเพาะต่อเนื่องนาน หรือเคยผ่าตัดกระเพาะหรือลำไส้ เสี่ยงขาดบี 12
• •ดื่มแอลกอฮอล์หนัก เสี่ยงขาดทั้งบี 1 และบี 6
• •ฟอกไต ไตวาย เสี่ยงขาดบี 1 และบี 6
• •ใช้ยาขับปัสสาวะขนาดสูงนาน ๆ เสี่ยงขาดบี 1

ตรวจเลือดดูระดับวิตามินได้ไหม

ได้ NINDS ระบุว่าการตรวจเลือดช่วยหาการขาดวิตามิน เบาหวาน และโรคไตหรือตับที่ทำให้ชาได้ ตัวอย่างการตรวจที่ MedlinePlus ระบุ

• •บี 12 ตรวจระดับบี 12 ในเลือด และอาจตรวจกรดเมทิลมาโลนิก (MMA) และโฮโมซิสทีอีน ซึ่งช่วยยืนยันภาวะขาดเมื่อค่าบี 12 ก้ำกึ่ง
• •บี 1 ตรวจระดับในเลือดหรือในปัสสาวะ

แพทย์เป็นคนเลือกว่าควรตรวจตัวไหน ตามประวัติและอาการ ข้อควรรู้คือ ถ้ากินวิตามินเสริมไปก่อนตรวจ ผลอาจแปลยากขึ้น จึงควรบอกแพทย์ทุกครั้งว่ากินอะไรอยู่

กินวิตามินบีรวมแล้วชาหายไหม

ขึ้นกับว่าชานั้นเกิดจากการขาดวิตามินหรือไม่ MedlinePlus ระบุว่าถ้าระดับบี 12 หรือวิตามินอื่นต่ำ แพทย์อาจให้วิตามินแบบกินหรือแบบฉีด ซึ่งช่วยได้เมื่อแก้ตรงสาเหตุ แต่ถ้าเส้นประสาทเสียหายนานแล้ว บางส่วนอาจไม่กลับคืน

ในทางกลับกัน ถ้าชาจากเบาหวานโดยที่ระดับวิตามินปกติ NIDDK ระบุว่า ผู้เชี่ยวชาญด้านเบาหวานยังไม่มีคำแนะนำพิเศษเรื่องอาหารเสริม สำหรับคนเป็นเบาหวาน และให้คุยกับแพทย์ก่อนใช้

อีกเรื่องที่คนมักไม่รู้ คือ ขนาดที่แพทย์ใช้แก้ภาวะขาดมักต่างจากปริมาณในวิตามินรวมทั่วไปมาก รายละเอียดเรื่องบี 12 อยู่ใน วิตามินบี 12 แก้ชาได้ไหม

บี 6 มากเกินก็ทำให้ชาได้ จริงไหม

จริง NINDS ระบุว่าการขาดบี 12 และ บี 6 ที่มากเกินไป เป็นสาเหตุของปลายประสาทเสื่อมที่เกี่ยวกับวิตามินซึ่งรู้จักกันดีที่สุด Linus Pauling Institute อธิบายไว้ว่า

• •การกินบี 6 ขนาดสูงมากต่อเนื่องนาน ทำให้ปวดและชาที่แขนขา และรายที่รุนแรงเดินลำบาก ซึ่งอาจไม่กลับคืน
• •มักเกิดเมื่อกินเกิน 1,000 มก. ต่อวัน แต่มีรายงานผู้สูงอายุ 3 รายที่กิน 600 มก. ต่อวันนาน 3–10 ปี
• •ระดับสูงสุดที่รับได้ต่อวันของผู้ใหญ่ตามสหรัฐฯ คือ 100 มก. ส่วนยุโรปตั้งเกณฑ์ไว้ต่ำกว่านี้

บี 6 จากอาหารไม่เคยมีรายงานว่าเป็นพิษ ปัญหามาจากการกินเม็ดเสริมหลายชนิดซ้อนกัน วิธีนับรวมอยู่ใน วิตามินและแร่ธาตุ ได้รับมากเกินไป และ วิตามินบี 1 6 12 กินยังไง กินเกินได้ไหม

กินอะไรให้ได้วิตามินบีเหล่านี้

อาหารหลากหลายให้วิตามินบีพอสำหรับคนส่วนใหญ่ ตัวอย่างจาก MedlinePlus และ Linus Pauling Institute

• •บี 1: ข้าวและธัญพืชไม่ขัดสี ถั่วเมล็ดแห้ง ถั่วเปลือกแข็งและเมล็ดพืช เนื้อหมูไม่ติดมัน ไข่ ปลา
• •บี 6: ปลาทูน่าและแซลมอน ไก่ เนื้อวัวและหมู กล้วย ถั่วเมล็ดแห้ง ถั่วลูกไก่ ถั่วเปลือกแข็ง ธัญพืชไม่ขัดสี
• •บี 12: ปลา เนื้อสัตว์ เนื้อไก่ ไข่ นมและผลิตภัณฑ์นม พืชไม่มีบี 12 เว้นแต่อาหารที่เติมเข้าไป

ผู้ป่วยไตต้องระวังเป็นพิเศษ เพราะธัญพืชไม่ขัดสี ถั่ว และผลไม้บางชนิดอาจต้องจำกัดตามระยะไตและผลเลือด ให้ถามนักกำหนดอาหารก่อน อ่านต่อที่ โรคไตกินข้าวอะไรดี

ส่วนกรดโฟลิก Linus Pauling Institute เตือนว่า กรดโฟลิกขนาดสูงอาจบังภาวะขาดบี 12 ทำให้เลือดดูดีขึ้นแต่เส้นประสาทยังเสียหายต่อ อ่านต่อที่ โฟเลตกับกรดโฟลิก ต่างกันอย่างไร

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าไลฟ์ (Beta Life)

เบต้าไลฟ์ (Beta Life) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0025 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 500 มก. ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล มีวิตามินบีอยู่ 3 ตัว แต่ไม่มีวิตามินบี 1 ปริมาณต่อแคปซูลเทียบกับค่าแนะนำเป็นดังนี้

• •วิตามินบี6 1 มก. — ค่าแนะนำอายุ 51 ปีขึ้นไป ชาย 1.7 มก. หญิง 1.5 มก. ระดับสูงสุดที่รับได้ 100 มก. งานวิจัยในผู้ป่วยไตที่ใช้บี6 ใช้ขนาด 25–100 มก. ต่อวัน
• •วิตามินบี12 1 ไมโครกรัม — ค่าแนะนำผู้ใหญ่ 2.4 ไมโครกรัม งานวิจัยแบบสุ่มเรื่องอาการชาในผู้ใช้เมทฟอร์มินใช้ 1,000 ไมโครกรัมต่อวัน สูงกว่าในแคปซูล 1,000 เท่า
• •กรดโฟลิก 100 ไมโครกรัม — ถ้ากินพร้อมอาหารเทียบได้ราว 170 ไมโครกรัม DFE ค่าแนะนำผู้ใหญ่ 400 ไมโครกรัม DFE และระดับสูงสุดของกรดโฟลิกคือ 1,000 ไมโครกรัม

ปริมาณเหล่านี้ต่ำกว่าขนาดที่แพทย์ใช้แก้ภาวะขาดวิตามินมาก ผลิตภัณฑ์นี้จึงไม่ใช่สิ่งที่ใช้แก้ภาวะขาดวิตามินบี ผู้ที่สงสัยว่าขาดควรตรวจเลือดและรับการดูแลตามแพทย์

แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยไม่แนะนำให้ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังทุกคนกินวิตามินเสริมเป็นประจำ แต่ให้เสริมเมื่อผลตรวจหรืออาการบ่งชี้ว่าขาด โดยขนาดที่แนวทางใช้เมื่อขาด คือ บี6 5 มก. กรดโฟลิก 1 มก. และบี12 2.4 ไมโครกรัมต่อวัน ผู้ป่วยไตจึงควรนำผลิตภัณฑ์ใด ๆ ไปปรึกษาแพทย์ก่อน

ส่วนประกอบอื่นมีสารสกัดเห็ดหลินจือ 50 มก. ซึ่งมีรายงานการบาดเจ็บของตับ และอาจเสริมฤทธิ์ยาลดความดัน ยาเบาหวาน และยาต้านเกล็ดเลือด ฉลากระบุว่ามีส่วนประกอบของไข่ ผู้แพ้ไข่ไม่ควรรับประทาน เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน และผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าไลฟ์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที