ข้อเข่าเสื่อมดูแลตัวเองได้แค่ไหน สิ่งที่ทำที่บ้านแล้วมีหลักฐาน

คำตอบสั้น: ข้อเข่าเสื่อมยังไม่มีวิธีรักษาให้กลับเป็นปกติ NHS ระบุว่าโรคนี้ยังรักษาให้หายไม่ได้ แต่ก็ไม่จำเป็นต้องแย่ลงเรื่อย ๆ และมีการรักษาที่ช่วยบรรเทาอาการได้ เป้าหมายที่ทำได้จริงคือปวดน้อยลง เดินและใช้ชีวิตได้มากขึ้น สิ่งที่ทำเองที่บ้านแล้วมีหลักฐานชัดคือ ออกกำลังกายต่อเนื่อง ลดน้ำหนักถ้าน้ำหนักเกิน เรียนรู้วิธีดูแลตัวเอง และใช้ไม้เท้าเมื่อเข่ากระทบการเดินมาก โดยถือไม้เท้าข้างตรงข้ามกับขาที่ปวด ส่วนสนับเข่าและแผ่นรองเท้า แนวทางแต่ละฉบับยังเห็นไม่ตรงกัน ควรให้นักกายภาพบำบัดหรือแพทย์ช่วยเลือก

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •ทำได้เองและมีหลักฐาน: ออกกำลังกาย (ACR แนะนำอย่างยิ่ง) · ลดน้ำหนักเมื่อน้ำหนักเกิน (ACR แนะนำอย่างยิ่ง) · โปรแกรมเรียนรู้และจัดการตัวเอง (ACR แนะนำอย่างยิ่ง) · ไทชิหรือรำมวยจีน (ACR แนะนำอย่างยิ่ง)
• •ไม้เท้า: ACR แนะนำอย่างยิ่งเมื่อข้อเสื่อมกระทบการเดิน ความมั่นคงของข้อ หรือความปวดมากพอ NHS ให้ถือไม้เท้าข้างตรงข้ามกับขาที่มีปัญหา
• •ท่าที่ควรเลี่ยง: อาจารย์แพทย์ ภาควิชาออร์โธปิดิกส์ รพ.รามาธิบดี แนะนำให้เลี่ยงนั่งพับเพียบ คุกเข่า ขัดสมาธิ ขึ้นลงบันไดโดยไม่จำเป็น และยกหรือแบกของหนัก
• •ประคบร้อนหรือเย็น: ACR แนะนำแบบมีเงื่อนไข NHS ระบุว่าช่วยลดปวดได้ในบางคน
• •ปรึกษาแพทย์อีกครั้ง เมื่อสิ่งที่ทำอยู่ไม่ได้ผลตามที่ตกลงกัน (NICE) และไปโรงพยาบาลวันนี้ ถ้าข้อบวมแดงร้อน ปวดขึ้นมาทันที หรือมีไข้

ข้อเข่าเสื่อมรักษาหายได้ด้วยตนเองไหม

ยังไม่มีวิธีใดทำให้ข้อเข่าเสื่อมกลับเป็นปกติ ทั้งการดูแลเองและการรักษาในโรงพยาบาล NHS (ทบทวน 20 มี.ค. 2566) ระบุว่ายังไม่มีวิธีรักษาให้หาย แต่โรคไม่จำเป็นต้องแย่ลงตามเวลาเสมอไป NCCIH ของสหรัฐฯ ก็ระบุว่าไม่มีวิธีรักษาให้หาย แต่การรักษาหลายแบบและการดูแลตัวเอง เช่น ลดน้ำหนักและขยับร่างกายมากขึ้น ช่วยจัดการอาการได้

อาจารย์แพทย์ ภาควิชาออร์โธปิดิกส์ รพ.รามาธิบดี อธิบายในบทความความรู้ประชาชนว่า การเปลี่ยนแปลงของกระดูกอ่อนผิวข้อในข้อเข่าเสื่อมไม่สามารถกลับสู่สภาพเดิมได้ และอาจเสื่อมมากขึ้นตามลำดับ

ตั้งเป้าที่ทำได้จริง NIAMS ระบุเป้าหมายของการรักษาข้อเสื่อมไว้ ได้แก่ ลดปวดและอาการอื่น ทำให้ข้อใช้งานได้ดีขึ้น หยุดไม่ให้โรคลุกลาม และรักษาคุณภาพชีวิตเพื่อป้องกันความพิการ NICE ให้ใช้อาการและความสามารถในการใช้ร่างกายเป็นตัวนำการดูแล ไม่ใช่ภาพเอกซเรย์ ดังนั้นตัววัดที่ดีคือ เดินไปตลาดได้ไกลขึ้นไหม ลุกจากเก้าอี้ได้ง่ายขึ้นไหม ปวดตอนกลางคืนน้อยลงไหม

สิ่งที่ทำที่บ้านแล้วมีหลักฐาน

1. ออกกำลังกายต่อเนื่อง ACR 2019 แนะนำอย่างยิ่งสำหรับผู้ป่วยข้อเข่าเสื่อมทุกคน และ NICE ให้เสนอการออกกำลังกายเพื่อการรักษาแก่ผู้ป่วยข้อเสื่อมทุกคน ทั้งการเสริมกล้ามเนื้อรอบข้อและความฟิตของร่างกาย NHS เตือนว่าการออกกำลังมากเกินไปเร็วเกินไป หรือผิดประเภท อาจทำให้ข้อเสียหาย จึงควรมีแผนจากแพทย์หรือนักกายภาพบำบัด ท่าบริหารและกีฬาที่เหมาะอยู่ที่ ข้อเข่าเสื่อมออกกำลังกายอย่างไร

2. ลดน้ำหนักถ้าน้ำหนักเกิน ACR แนะนำอย่างยิ่ง และ NICE ระบุว่าลดเท่าไรก็มีแนวโน้มเป็นประโยชน์ แต่ร้อยละ 10 มีแนวโน้มดีกว่าร้อยละ 5 อ่านวิธีจัดอาหารที่ ข้อเข่าเสื่อมกินอะไรดี

3. เรียนรู้เรื่องโรคและวิธีจัดการตัวเอง ACR แนะนำอย่างยิ่งเรื่องโปรแกรมเสริมความมั่นใจและการจัดการตนเอง NICE ให้แพทย์แนะนำแหล่งข้อมูลเรื่องการกำเริบ การดำเนินโรค และความเข้าใจผิดที่พบบ่อย แนวทางไทย พ.ศ. 2553 ก็จัดการให้ความรู้ผู้ป่วยไว้ในระดับที่สนับสนุนให้ทำมากที่สุด

4. ไทชิหรือรำมวยจีน ACR แนะนำอย่างยิ่งสำหรับข้อเข่าและข้อสะโพกเสื่อม และแนวทางไทย พ.ศ. 2553 ยกรำมวยจีนเป็นตัวอย่างของการออกกำลังกายแบบแอโรบิก

5. ไม้เท้าเมื่อจำเป็น ACR แนะนำอย่างยิ่งในผู้ที่ข้อเสื่อมกระทบการเดิน ความมั่นคงของข้อ หรือความปวดมากพอที่ต้องใช้อุปกรณ์ช่วย NICE ให้พิจารณาอุปกรณ์ช่วยเดิน เช่น ไม้เท้า

ไม้เท้าถือข้างไหน

ถือข้างตรงข้ามกับขาที่ปวด NHS อธิบายว่าให้ถือไม้เท้าด้านตรงข้ามกับขาที่มีปัญหา เพื่อให้ไม้เท้ารับน้ำหนักบางส่วนแทน เช่น ปวดเข่าขวา ให้ถือไม้เท้ามือซ้าย

ความสูงและแบบของไม้เท้าควรให้นักกายภาพบำบัดช่วยปรับ ไม้เท้าที่สั้นหรือยาวเกินไปอาจทำให้เดินไม่มั่นคง ผู้สูงอายุที่เดินเซหรือเคยล้มควรได้รับการประเมินการทรงตัวด้วย เพราะ WHO ระบุว่าการฝึกความแข็งแรงและการทรงตัวเป็นมาตรการป้องกันการหกล้ม

ท่านั่งและกิจกรรมที่ควรเลี่ยง

ท่าที่งอเข่ามากและลงน้ำหนักบนเข่า มักทำให้ปวดมากขึ้น อาจารย์แพทย์ ภาควิชาออร์โธปิดิกส์ รพ.รามาธิบดี แนะนำให้ปรับอิริยาบถในชีวิตประจำวัน ดังนี้

• •หลีกเลี่ยงการนั่งพับเพียบ คุกเข่า และขัดสมาธิ
• •หลีกเลี่ยงการขึ้นลงบันไดโดยไม่จำเป็น
• •หลีกเลี่ยงการยกหรือแบกของหนัก
• •ในระยะที่ปวด ควรเลี่ยงกีฬาที่ต้องกระโดด เช่น วิ่ง หรือเล่นเทนนิส
• •การออกกำลังกายที่แนะนำ ได้แก่ ว่ายน้ำ และเดิน

NIAMS ก็แนะนำให้พยายามเลี่ยงการเคลื่อนไหวซ้ำ ๆ เช่น การก้มงอบ่อย ๆ

ปรับบ้านให้เข่าทำงานน้อยลง เช่น นั่งเก้าอี้แทนนั่งพื้น ใช้ส้วมชักโครกหรือเก้าอี้นั่งถ่ายแทนส้วมนั่งยอง ย้ายของใช้บ่อยไว้ระดับเอว และถ้าบ้านมีหลายชั้น ลองจัดห้องนอนไว้ชั้นล่าง ถ้าท่าใดทำแล้วปวดทุกครั้ง ให้ปรึกษานักกายภาพบำบัดเรื่องท่าทดแทน

สนับเข่า แผ่นรองเท้า ประคบร้อนเย็น ช่วยไหม

แนวทางแต่ละฉบับเห็นไม่ตรงกันในเรื่องอุปกรณ์ จึงควรเลือกร่วมกับผู้เชี่ยวชาญ

• •สนับเข่า: ACR แนะนำอย่างยิ่งเรื่องสนับเข่าชนิดพยุงข้อเข่าหลัก (tibiofemoral brace) ในผู้ที่ข้อเสื่อมกระทบการเดิน ความมั่นคง หรือความปวดมากพอ และทนความยุ่งยากในการใส่ได้ และแนะนำแบบมีเงื่อนไขเรื่องสนับเข่าสำหรับข้อเสื่อมหลังลูกสะบ้า ส่วน NICE ระบุว่าไม่ควรให้แผ่นรองเท้า สนับเข่า เทป หรืออุปกรณ์พยุงเป็นประจำ เว้นแต่ข้อไม่มั่นคงหรือรับแรงผิดปกติ การออกกำลังกายอย่างเดียวไม่ได้ผลหรือทำไม่ได้ และอุปกรณ์น่าจะช่วยการเคลื่อนไหวได้ NIAMS ระบุว่าสนับข้อที่แพทย์สั่งและผู้เชี่ยวชาญปรับให้พอดีอาจช่วยให้ข้อมั่นคง
• •แผ่นรองเท้าแบบเสริมลิ่มด้านในหรือด้านนอก และรองเท้าดัดแปลง: ACR แนะนำแบบมีเงื่อนไขว่าไม่ควรใช้ในข้อเข่าเสื่อม
• •เทปพยุงกล้ามเนื้อ (kinesiotape): ACR แนะนำแบบมีเงื่อนไขว่าใช้ได้
• •ประคบร้อนหรือเย็น: ACR แนะนำแบบมีเงื่อนไข NHS ระบุว่าช่วยลดปวดได้ในบางคน เช่น ใช้กระเป๋าน้ำร้อนใส่น้ำอุ่นหรือน้ำเย็นวางบริเวณที่ปวด หรือใช้แผ่นประคบที่แช่ช่องแช่แข็งหรืออุ่นในไมโครเวฟได้
• •เครื่องกระตุ้นไฟฟ้าผ่านผิวหนัง (TENS): ACR แนะนำอย่างยิ่งว่าไม่ควรใช้ในข้อเข่าเสื่อม และ NICE ระบุว่าไม่ควรเสนอ
• •นวด: ACR แนะนำแบบมีเงื่อนไขว่าไม่ควรใช้ในข้อเข่าเสื่อม NICE ให้พิจารณาการรักษาด้วยมือของนักกายภาพเฉพาะเมื่อทำคู่กับการออกกำลังกาย
• •ฝังเข็ม: ACR แนะนำแบบมีเงื่อนไขว่าใช้ได้ แต่ NICE ระบุว่าไม่ควรเสนอ

ยาทาแก้ปวดกลุ่มเอ็นเสด ACR แนะนำอย่างยิ่งในข้อเข่าเสื่อม และ NICE ให้เสนอเป็นยาแรกเมื่อจำเป็นต้องใช้ยา ควรถามเภสัชกรก่อนใช้ โดยเฉพาะคนที่ใช้ยาหลายชนิด อ่านเรื่องยาแก้ปวดที่ ปวดเข่า ปวดข้อ กินยาอะไรได้

ระวังยาชุด ยาลูกกลอน หรือยาที่อ้างว่าแก้ปวดเข่าทุกชนิด Thai PBS รายงานคำเตือนของ อย. (16 พ.ย. 2565) ว่าพบยาชุดที่ปนเปื้อนสเตียรอยด์และยาแก้อักเสบกลุ่มเอ็นเสด และผู้ขายมักอ้างว่ารักษาปวดข้อ ปวดเข่า

สัญญาณที่ต้องกลับไปพบแพทย์

กลับไปพบแพทย์ถ้าสิ่งที่ทำอยู่ไม่ได้ผล NICE แนะนำให้ผู้ป่วยกลับไปติดตามผลเมื่อการดูแลที่วางแผนไว้ไม่ได้ผลภายในเวลาที่ตกลงกัน หรือทำตามแผนได้ยาก นัดพบแพทย์ถ้า

• •ปวดมากขึ้นจนนอนไม่ได้ หรือเดินได้สั้นลงเรื่อย ๆ
• •เข่าบวมบ่อย ล็อก หรือทรุด
• •ใช้ยาแก้ปวดบ่อยขึ้น หรือมีผลข้างเคียงจากยา
• •อยากคุยเรื่องการฉีดยาเข้าข้อหรือการผ่าตัด อ่านเพิ่มที่ ฉีดยาเข้าข้อเข่า และ ผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียม

ไปโรงพยาบาลวันนี้ ไม่ต้องรอนัด ถ้ามีข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ (NHS ให้ขอความช่วยเหลือเร่งด่วนเพราะอาจเป็นข้ออักเสบติดเชื้อ)

• •ปวดข้อรุนแรงขึ้นมาทันที มักเป็นข้อเดียว
• •ข้อบวม หรือผิวรอบข้อเปลี่ยนสี
• •ขยับข้อได้ยาก
• •ปวดข้อแล้วรู้สึกไม่สบาย มีไข้ หรือรู้สึกร้อนหนาวสั่น

ถ้ามีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669 (NHS ระบุว่าเป็นอาการของสะโพกหัก)

• •หกล้มแล้วปวดสะโพกมาก
• •หกล้มแล้วลงน้ำหนักหรือเดินไม่ได้
• •ขาผิดรูปหรือสั้นลงหลังล้ม

ผู้สูงอายุที่ข้อเข่าเสื่อมมักกังวลเรื่องกระดูกพรุนไปพร้อมกัน ข้อเสื่อมกับกระดูกพรุนเป็นคนละโรค ควรถามแพทย์เรื่องการตรวจมวลกระดูกตามเกณฑ์ อ่านที่ ใครควรตรวจมวลกระดูก

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าแคลโปรพลัส (BETA CAL PRO PLUS)

เบต้าแคลโปรพลัส (BETA CAL PRO PLUS) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร ตรา เบต้า แคล โปร พลัส เลข อย. 13-1-01566-5-0027 ผลิตโดย บริษัท โอดี อินโนวาคอสเม็กซ์ จำกัด (ปทุมธานี) จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 850 มก. (น้ำหนักสุทธิ 8.5 กรัม) ฉลากระบุรับประทานวันละ 2 แคปซูล เลข อย. คือการจดแจ้งผลิตภัณฑ์อาหาร ไม่ใช่การรับรองสรรพคุณ

ส่วนประกอบต่อ 1 แคปซูลตามฉลาก: แคลเซียม แอล-ทรีโอเนต (98%) 350 มก. · แคลเซียม อะมิโนแอซิด คีเลต (40%) 135 มก. · ผงเชอร์รี่ทาร์ต 100 มก. · แคลเซียมจากเปลือกหอยมุก 50 มก. · ผงโคลอสตรุ้ม (colostrum) 25 มก. · สารสกัดโรสฮิป 24.22 มก. · คอลลาเจน ไทป์ ทู 20 มก. · สารสกัดขมิ้นชัน 16 มก. · สารสกัดขิง 10 มก. · วิตามินดี 3 (100,000 IU/g) 0.5 มก. (เทียบเป็นวิตามินดีราว 50 IU หรือ 1.25 ไมโครกรัมต่อแคปซูล และราว 100 IU ต่อวันละ 2 แคปซูล คำนวณ)

ฉลากไม่ได้ระบุปริมาณแคลเซียมธาตุรวม เฉพาะแคลเซียมแอล-ทรีโอเนต 350 มก. คิดเป็นแคลเซียมราว 44 มก. ต่อแคปซูล หรือราว 89 มก. ต่อวันละ 2 แคปซูล (คำนวณ)

คำเตือนบนฉลาก: "ผู้ที่เป็นโรคนิ่วไม่ควรรับประทาน" · "ห้ามใช้ในผู้ที่มีท่อน้ำดีอุดตัน" · เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน · ให้กินอาหารครบ 5 หมู่ · "ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค"

เรื่องการดูแลข้อเข่าเสื่อมด้วยตัวเอง: ไม่มีหลักฐานว่าผลิตภัณฑ์นี้ลดปวดเข่า ทำให้เดินได้ดีขึ้น หรือชะลอข้อเข่าเสื่อม ยังไม่พบงานวิจัยที่ทดสอบสูตรผลิตภัณฑ์นี้โดยตรง และไม่ใช้แทนการออกกำลังกาย การลดน้ำหนัก หรือการรักษาของแพทย์ ซึ่งเป็นสิ่งที่แนวทางรักษาแนะนำ

หลักฐานของส่วนประกอบที่เกี่ยวกับข้อ เทียบปริมาณที่ศึกษากับปริมาณในแคปซูล

• •คอลลาเจน ไทป์ ทู 20 มก. (40 มก. ต่อวัน คำนวณ) — งานทดลองในผู้ป่วยข้อเข่าเสื่อม 191 คน ใช้คอลลาเจนไทป์ทูชนิดไม่เสียสภาพ (UC-II) วันละ 40 มก. นาน 180 วัน พบคะแนนอาการลดลงมากกว่ายาหลอก ผู้วิจัยหลักสังกัดบริษัทผู้ผลิตวัตถุดิบ ตัวเลขต่อวันเท่ากัน แต่ฉลากผลิตภัณฑ์นี้ไม่ระบุว่าเป็นคอลลาเจนชนิดไม่เสียสภาพ จึงสรุปไม่ได้ว่าเป็นขนาดเดียวกับในงานวิจัย
• •สารสกัดขมิ้นชัน 16 มก. (32 มก. ต่อวัน คำนวณ) — งานทดลองในผู้ป่วยข้อเข่าเสื่อมชาวไทย 367 คน ใช้สารสกัดขมิ้นชัน 1,500 มก. ต่อวัน เทียบกับไอบูโพรเฟน 1,200 มก. ต่อวัน นาน 4 สัปดาห์ พบผลไม่ด้อยกว่ากัน ไม่มีกลุ่มยาหลอก ขนาดที่ศึกษามากกว่าในแคปซูลราว 47 เท่า (คำนวณ) และฉลากไม่ระบุปริมาณเคอร์คูมินอยด์
• •สารสกัดโรสฮิป 24.22 มก. (48.44 มก. ต่อวัน คำนวณ) — การวิเคราะห์รวม 3 งานทดลองในผู้ป่วยข้อเสื่อม 287 คน ระยะเวลาเฉลี่ย 3 เดือน พบว่าผงโรสฮิปลดคะแนนปวดได้มากกว่ายาหลอกเล็กน้อยถึงปานกลาง ทั้ง 3 งานได้รับการสนับสนุนจากบริษัทผู้ผลิต และผู้วิจัยระบุว่ายังต้องมีงานอิสระขนาดใหญ่ระยะยาวยืนยัน งานที่อ้างบ่อยใช้ผงโรสฮิปวันละ 5 กรัม มากกว่าในแคปซูลราว 103 เท่า (คำนวณ) และในแคปซูลเป็นสารสกัด ไม่ใช่ผง จึงเทียบตรงไม่ได้

แนวทาง ACR 2019 และ NICE 2022 ไม่ได้แนะนำส่วนประกอบเหล่านี้ในการรักษาข้อเข่าเสื่อม

ข้อควรระวังก่อนตัดสินใจ

• •ผู้ที่เป็นโรคนิ่ว: ฉลากระบุว่าไม่ควรรับประทาน ส่วนผู้ที่เคยเป็นนิ่ว (ไต ทางเดินปัสสาวะ ถุงน้ำดี) ให้ปรึกษาแพทย์ก่อน
• •ท่อน้ำดีอุดตัน: ฉลากห้ามใช้ ผู้ที่มีนิ่วในถุงน้ำดีให้ปรึกษาแพทย์ก่อน
• •โรคตับ หรือมีอาการตัวเหลือง ปัสสาวะสีเข้ม อ่อนเพลีย คลื่นไส้ เบื่ออาหาร: หยุดและพบแพทย์ เพราะมีรายงานตับอักเสบที่สัมพันธ์กับผลิตภัณฑ์ขมิ้นชัน
• •ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด ยาแก้ปวดกลุ่มเอ็นเสด เลือดออกง่าย หรือจะผ่าตัดหรือทำฟัน: ปรึกษาแพทย์ก่อน เพราะมีขมิ้นชันและขิง
• •โรคไตเรื้อรัง ฟอกไต แคลเซียมในเลือดสูง โรคพาราไทรอยด์: ปรึกษาแพทย์ก่อน เพราะมีแคลเซียมและวิตามินดี
• •ใช้ยาไทรอยด์ ยาปฏิชีวนะกลุ่มควิโนโลนหรือเตตราไซคลีน ยากระดูกพรุนกลุ่มบิสฟอสโฟเนต ยาเหล็ก: แคลเซียมอาจลดการดูดซึมยาเหล่านี้ ให้เภสัชกรหรือแพทย์กำหนดเวลากิน
• •ใช้วิตามินดีหรือแคลเซียมที่แพทย์สั่งอยู่แล้ว: แจ้งแพทย์เพื่อนับรวมทุกแหล่ง ห้ามเปลี่ยนขนาดเอง
• •แพ้นมวัว: มีโคลอสตรุ้ม · แพ้หอยหรืออาหารทะเล: มีแคลเซียมจากเปลือกหอยมุก ปรึกษาแพทย์ก่อน
• •ผู้ใช้ยาแก้ปวดข้อ ยาเกาต์ ยากระดูกพรุน: ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาเอง

ผลิตภัณฑ์นี้มีแคลเซียม ขมิ้นชัน และขิง ฉลากระบุว่าผู้ที่เป็นโรคนิ่วไม่ควรรับประทาน และห้ามใช้ในผู้ที่มีท่อน้ำดีอุดตัน ผู้ที่เป็นโรคไต ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาไทรอยด์ ยาปฏิชีวนะ หรือยากระดูกพรุน ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อน ห้ามหยุดหรือปรับยาที่แพทย์สั่งเอง ผลิตภัณฑ์นี้ไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค และไม่ใช้แทนการตรวจมวลกระดูกหรือการรักษาของแพทย์

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าแคลโปรพลัสทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง รวมถึงยาแก้ปวด ยาแก้อักเสบ ยาเกาต์ ยากระดูกพรุน ยาสเตียรอยด์ ยาเบาหวาน ยาความดัน และยาต้านการแข็งตัวของเลือด แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค และไม่ใช้แทนการตรวจของแพทย์ การกายภาพบำบัด หรือการตรวจมวลกระดูก

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

• •หกล้มแล้วปวดสะโพกมาก
• •หกล้มแล้วลงน้ำหนักหรือเดินไม่ได้
• •ขาผิดรูปหรือสั้นลงหลังล้ม
• •หายใจลำบาก
• •เจ็บหน้าอก

ถ้าข้อหรือเข่าปวดมากขึ้นมาทันที บวม แดง ร้อน ขยับหรือลงน้ำหนักไม่ได้ หรือปวดข้อแล้วมีไข้หรือหนาวสั่น อาจเป็นข้ออักเสบติดเชื้อ ต้องไปโรงพยาบาลวันนี้ ไม่ต้องรอนัด