ไตรกลีเซอไรด์สูงกับไขมันพอกตับ ทำไมมักมาด้วยกัน ลดตัวไหนก่อน

คำตอบสั้น: ไขมันที่สะสมในตับส่วนใหญ่อยู่ในรูป ไตรกลีเซอไรด์ ชนิดเดียวกับที่วัดได้ในเลือด และทั้งสองอย่างเพิ่มขึ้นจากต้นเหตุชุดเดียวกัน คือ น้ำตาลและแป้งที่กินเกิน เหล้า และน้ำหนักเกิน จึงมักเจอคู่กัน ไม่ต้องเลือกว่าจะลดตัวไหนก่อน เพราะการแก้ที่ต้นเหตุช่วยทั้งสองทางพร้อมกัน เริ่มจากงดเหล้า ตัดเครื่องดื่มหวาน ลดข้าวแป้ง และลดน้ำหนัก ถ้าไตรกลีเซอไรด์สูงเกิน 500 มก./ดล. แพทย์จะรีบให้ยาเพื่อกันตับอ่อนอักเสบ

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •สมาคมโรคตับแห่งประเทศไทยอธิบายว่าไขมันพอกตับคือไขมันที่ส่วนใหญ่อยู่ในรูปไตรกลีเซอไรด์สะสมในเซลล์ตับ
• •ไตรกลีเซอไรด์เกิน 150 มก./ดล. เป็นหนึ่งในเกณฑ์วินิจฉัยไขมันพอกตับชนิด MASLD ตามแนวทางไทย พ.ศ. 2569
• •รพ.รามาธิบดี แบ่งไตรกลีเซอไรด์ ต่ำกว่า 150 ปกติ · 150–199 เริ่มสูง · 200–499 สูงมาก · 500 ขึ้นไปอันตรายสูงสุด
• •แนวทางไทยให้ลดไตรกลีเซอไรด์ด้วยการเลิกเหล้า ลดคาร์โบไฮเดรต และคุมน้ำตาลไม่เกินร้อยละ 10 ของพลังงาน
• •การติดตามผลไขมันในเลือดส่วนใหญ่ไม่ต้องงดอาหาร ให้ทำตามที่โรงพยาบาลแจ้ง

ไตรกลีเซอไรด์ในเลือดกับไขมันที่สะสมในตับ คือไขมันชนิดเดียวกันไหม

เป็นไขมันชนิดเดียวกัน แต่อยู่คนละที่และวัดคนละวิธี

• •บทความของสมาคมโรคตับแห่งประเทศไทยอธิบายว่า ภาวะไขมันพอกตับคือการสะสมของไขมัน ซึ่งส่วนใหญ่อยู่ในรูปไตรกลีเซอไรด์ ในเซลล์ตับ วัดได้ด้วยการตรวจภาพ เช่น อัลตราซาวด์ หรือไฟโบรสแกน
• •ไตรกลีเซอไรด์ในเลือด คือไขมันที่ลอยอยู่ในกระแสเลือด วัดจากการเจาะเลือด

เพราะเป็นไขมันชนิดเดียวกันแต่อยู่คนละที่ ค่าในเลือดจึงบอกไม่ได้ว่าในตับมีไขมันมากแค่ไหน คนไตรกลีเซอไรด์ปกติก็เป็นไขมันพอกตับได้ถ้ามีปัจจัยเสี่ยงอื่น ภาพรวมของสองโรคนี้อยู่ที่ ไขมันพอกตับกับไขมันในเลือดสูง เกี่ยวกันอย่างไร

น้ำตาล แป้ง และเหล้า ทำให้ทั้งไตรกลีเซอไรด์และตับแย่ลงได้อย่างไร

น้ำตาลและแป้งส่วนเกินถูกตับเปลี่ยนเป็นไขมัน สมาคมโรคตับฯ อธิบายว่าเมื่อกินข้าว แป้ง และน้ำตาลเกินความต้องการ ตับจะนำน้ำตาลส่วนเกินที่เหลือจากการใช้เป็นพลังงานไปสร้างเป็นไขมันเก็บไว้ในตับ ขณะที่ MedlinePlus ระบุว่าการกินพลังงานเกินโดยเฉพาะจากน้ำตาลเป็นสาเหตุหลักของไตรกลีเซอไรด์สูง

ฟรุกโตส (น้ำตาลในน้ำหวาน น้ำผลไม้ และน้ำเชื่อม) ถูกระบุในแนวทางไขมันพอกตับของไทย พ.ศ. 2569 ว่ามีผลเสียต่อโรค และแนะนำให้ลดเครื่องดื่มหวาน

เหล้า เป็นตัวเร่งทั้งสองทาง MedlinePlus และ รพ.รามาธิบดี ระบุว่าแอลกอฮอล์ทำให้ไตรกลีเซอไรด์สูง ส่วนแนวทางไทยแนะนำอย่างยิ่งให้คนเป็นไขมันพอกตับงดแอลกอฮอล์ เพราะเพิ่มความเสี่ยงที่โรคจะลุกลาม และระบุว่าการดื่มแม้ระดับต่ำก็อาจเพิ่มความเสี่ยงไปสู่ตับแข็งและมะเร็งตับ เรื่องเบียร์และเหล้ากับไตรกลีเซอไรด์อ่านต่อได้ที่ เหล้า ไวน์ เบียร์ ทำให้ไตรกลีเซอไรด์ขึ้นไหม

ไตรกลีเซอไรด์ลดลงแล้ว ไขมันพอกตับจะลดตามไหม

ไม่มีตัวเลขบอกได้ว่าลดตามกันเท่าไร เพราะค่าในเลือดกับไขมันในตับวัดคนละแบบ แต่สิ่งที่ทำให้ไตรกลีเซอไรด์ลง เช่น งดเหล้า ลดน้ำตาล ลดน้ำหนัก เป็นสิ่งเดียวกับที่แนวทางไทยใช้ดูแลตับ

หลักฐานที่ชัดที่สุดฝั่งตับคือ การลดน้ำหนัก แนวทางไทย พ.ศ. 2569 อ้างงานที่พบว่าผู้ป่วยตับอักเสบจากไขมันที่ลดน้ำหนักได้อย่างน้อยร้อยละ 5 มีภาวะตับอักเสบหายไปราวร้อยละ 58 ดังนั้นการดูแค่ค่าไตรกลีเซอไรด์ที่ลดลงอย่างเดียวไม่พอ ต้องให้แพทย์ประเมินตับด้วย เช่น ค่า FIB-4 หรือไฟโบรสแกน ตามนัด

อีกกรณีที่ต้องรู้คือ ไตรกลีเซอไรด์ลดเพราะยา เช่น ยากลุ่มไฟเบรต แนวทางไทยระบุว่ายานี้มีบทบาทหลักเมื่อไตรกลีเซอไรด์สูงเกิน 500 มก./ดล. เพื่อป้องกันตับอ่อนอักเสบ และอาจลดไขมันในตับได้บ้าง ค่าเลือดที่ลงเพราะยาจึงไม่ได้แปลว่าต้นเหตุหายไปแล้ว

ข้าวเหนียว ผลไม้หวาน น้ำผลไม้ ต้องลดแค่ไหน

ลดลงจากเดิมให้เห็นชัด แต่ไม่ต้องงดทุกอย่าง

• •ข้าวเหนียวและข้าวขาว สมาคมโรคตับฯ จัดเป็นอาหารดัชนีน้ำตาลสูง และแนะนำคาร์โบไฮเดรตไม่เกินร้อยละ 65 ของพลังงานทั้งวัน ในทางปฏิบัติคือลดปริมาณต่อมื้อ และเปลี่ยนบางมื้อเป็นข้าวกล้อง รายละเอียดอยู่ที่ ไขมันพอกตับกินข้าวอะไรดี
• •ผลไม้หวาน เช่น ทุเรียน ลำไย มะม่วงสุก กินได้ในปริมาณพอดี คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาลเตือนว่าไม่ควรกินผลไม้แทนมื้ออาหาร เพราะผลไม้ที่มากเกินจะเปลี่ยนเป็นไขมันในตับได้
• •น้ำผลไม้และน้ำหวาน ควรลดก่อนผลไม้สด เพราะเป็นฟรุกโตสที่ดื่มได้ทีละมาก ๆ โดยไม่อิ่ม
• •ขนมหวานไทย ที่มีทั้งน้ำตาลและกะทิ เช่น ข้าวเหนียวมะม่วง บัวลอย ให้เป็นของนาน ๆ ครั้ง

รายการอาหารที่ควรลดเมื่อไตรกลีเซอไรด์สูงมีละเอียดใน ไตรกลีเซอไรด์สูงห้ามกินอะไร จึงไม่ขอเขียนซ้ำที่นี่

ไขมันชนิดไหนควรเลือกแทนไขมันอิ่มตัว

เลือกไขมันไม่อิ่มตัวแทนไขมันอิ่มตัว แต่อย่าเพิ่มปริมาณรวม

• •สมาคมโรคตับฯ แนะนำน้ำมันรำข้าว น้ำมันถั่วเหลือง น้ำมันมะกอก น้ำมันข้าวโพด น้ำมันเมล็ดทานตะวัน และให้เลี่ยงน้ำมันปาล์ม น้ำมันมะพร้าว ไขมันสัตว์ หนังสัตว์ เครื่องใน
• •แนวทางของราชวิทยาลัยอายุรแพทย์ฯ พ.ศ. 2567 ให้ไขมันอิ่มตัวไม่เกินร้อยละ 7 ของพลังงาน
• •สมาคมหัวใจอเมริกา (AHA) สรุปว่าการแทนไขมันอิ่มตัวด้วยน้ำมันพืชไม่อิ่มตัวสัมพันธ์กับโรคหัวใจที่ลดลง แต่ถ้าแทนด้วยแป้งขัดขาวและน้ำตาลจะไม่ได้ประโยชน์ ข้อนี้สำคัญมากสำหรับคนไตรกลีเซอไรด์สูง เพราะบางคนลดของมันแล้วหันไปกินขนมปังขาวและข้าวมากขึ้นแทน

ส่วนน้ำมันปลา AASLD ระบุว่าไตรกลีเซอไรด์สูงในคนเป็นไขมันพอกตับจัดการได้ด้วยการปรับพฤติกรรม และการเสริมโอเมกา-3 หรือยากลุ่มไฟเบรต ตามที่แพทย์พิจารณา แนวทางไขมันในเลือดของไทย พ.ศ. 2567 ใช้โอเมกา-3 ขนาดมากกว่า 2 กรัมต่อวัน เมื่อไตรกลีเซอไรด์เกิน 500 มก./ดล. ซึ่งควรให้แพทย์เป็นผู้กำหนด

ต้องตรวจไตรกลีเซอไรด์ซ้ำบ่อยแค่ไหน

แนวทางของราชวิทยาลัยอายุรแพทย์ฯ พ.ศ. 2567 วางหลักไว้ดังนี้

• •คนที่ยังไม่เคยเป็นโรคหัวใจหรือสโตรก ให้ปรับพฤติกรรมราว 3–6 เดือนก่อนพิจารณายา (ยกเว้นไขมันสูงจากกรรมพันธุ์ชนิด FH) ส่วนคนที่แพทย์สั่งยาแล้วให้กินยาตามสั่ง
• •ถ้าเริ่มยาแล้ว ตรวจไขมันซ้ำที่ 4–12 สัปดาห์ แล้วติดตามทุก 3–12 เดือน
• •การตรวจติดตามผลส่วนใหญ่ไม่ต้องงดอาหาร ยกเว้นบางกรณี เช่น ไตรกลีเซอไรด์ตอนไม่อดอาหารสูงเกิน 400 มก./ดล. ส่วน รพ.รามาธิบดี แนะนำให้งดอาหาร 12 ชั่วโมงก่อนตรวจไตรกลีเซอไรด์ จึงควรทำตามที่โรงพยาบาลที่ตรวจแจ้งไว้

สาเหตุอื่นของไตรกลีเซอไรด์สูงอ่านได้ที่ ไตรกลีเซอไรด์สูงเกิดจากอะไร

เมื่อไรต้องไปพบแพทย์โดยเร็ว

• •ไตรกลีเซอไรด์ 500 มก./ดล. ขึ้นไป แม้ไม่มีอาการ เพราะเสี่ยงตับอ่อนอักเสบ ต้องคุยแผนรักษากับแพทย์โดยไม่รอนัดปกติ
• •ท้องโตขึ้นจากน้ำในช่องท้อง (ท้องมาน) ซึ่งแนวทางไทยระบุว่าเป็นภาวะแทรกซ้อนของตับแข็ง

ถ้ามีอาการ ข้อใดข้อหนึ่ง ต่อไปนี้ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669 ไม่ต้องรอนัด: อาเจียนเป็นเลือด ซึมหรือสับสนผิดปกติ

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าออยล์ (Beta Oil)

เบต้าออยล์ (Beta Oil) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0001 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 800 มก. ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ต่อ 1 แคปซูลมีน้ำมันคาโนลา 200 มก. น้ำมันมะกอก 200 มก. น้ำมันรำข้าว 109 มก. กรดแอสคอร์บิก (วิตามินซี) 30 มก. สารสกัดจากข้าว 10 มก. ดี-แอลฟา-โทโคเฟอริลแอซิเทต (50%) 5 มก. แอล-อาร์จินีน HCl 5 มก. แอล-ออร์นิทีน HCl 5 มก. และไฟโตสเตอรอล 2 มก.

ส่วนประกอบที่เป็นน้ำมันมักถูกถามเรื่องไตรกลีเซอไรด์ งานรวมการทดลองที่ตรวจแล้ว ไม่พบว่าน้ำมันเหล่านี้ลดไตรกลีเซอไรด์

• •น้ำมันคาโนลา 200 มก. — งานรวม 27 การทดลองในคนพบว่าเมื่อใช้คาโนลาเป็นน้ำมันหลักในอาหาร LDL ลดลงราว 6.4 มก./ดล. แต่ ไม่มีผลต่อไตรกลีเซอไรด์ และปริมาณที่ศึกษาคือน้ำมันปรุงอาหารทั้งวัน
• •น้ำมันรำข้าว 109 มก. — งานรวม 11 การทดลองพบ LDL ลดลงราว 6.9 มก./ดล. แต่ไม่มีผลต่อไตรกลีเซอไรด์ งานของไทยใช้น้ำมันรำข้าววันละ 30 มิลลิลิตร ซึ่งมากกว่าในแคปซูลหลายร้อยเท่า
• •น้ำมันมะกอก 200 มก. — งานรวม 34 การทดลองพบว่าการกินน้ำมันมะกอกเพิ่มทุก 10 กรัมต่อวัน เปลี่ยนไตรกลีเซอไรด์และค่าไขมันอื่นน้อยมากจนไม่มีนัยสำคัญ ส่วนในผู้ป่วยไขมันพอกตับ งานรวม 7 การทดลองไม่พบผลต่อค่าเอนไซม์ตับ

ยังไม่มีงานวิจัยที่ทดสอบสูตรผลิตภัณฑ์นี้เอง ปริมาณน้ำมันรวมในแคปซูลราวครึ่งกรัม (คำนวณ) จึงไม่ควรนับเป็นการปรับอาหาร การดูแลไตรกลีเซอไรด์ยังอยู่ที่การงดเหล้า ลดน้ำตาล ลดน้ำหนัก และยาที่แพทย์สั่ง

ข้อควรระวัง: ผลิตภัณฑ์มีวิตามินอี ซึ่งในขนาดสูง (หลายร้อยมิลลิกรัมขึ้นไป) อาจเพิ่มความเสี่ยงเลือดออกในผู้ที่ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด เช่น วาร์ฟาริน หรือยาต้านเกล็ดเลือด เช่น แอสไพริน โคลพิโดเกรล และมีแอล-อาร์จินีน ซึ่งศูนย์มะเร็ง MSKCC ระบุว่าอาจเสริมฤทธิ์ยาลดความดัน ส่วนงานวิจัย VINTAGE MI ในผู้ป่วยหลังกล้ามเนื้อหัวใจตาย (ใช้อาร์จินีนวันละ 9 กรัม) พบผู้เสียชีวิตในกลุ่มอาร์จินีนมากกว่า ฉลากระบุว่าเด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน และผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร ผู้ที่เป็นตับแข็งแล้ว แนวทางเวชปฏิบัติโรคตับแข็งของไทย พ.ศ. 2568 แนะนำว่าไม่ควรรับประทานอาหารเสริมหรือสมุนไพร หากเริ่มรับประทานแล้วมีอาการผิดปกติ ให้หยุดผลิตภัณฑ์นี้ (ยาที่แพทย์สั่งให้กินต่อ) แล้วปรึกษาแพทย์

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าออยล์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที