บทความความรู้สุขภาพ

เกี่ยวกับ ความรู้ผู้สูงอายุและผู้ดูแล

ผู้สูงอายุหน้าหนาว ภาวะตัวเย็นเกิน อาการเป็นอย่างไร ดูแลที่บ้านอย่างไร

คำตอบสั้น: ภาวะตัวเย็นเกิน (hypothermia) คือภาวะที่อุณหภูมิร่างกายต่ำกว่า 35 องศาเซลเซียส ผู้สูงอายุเสี่ยงกว่าคนวัยอื่น อาการที่ต้องสังเกตคือ สั่นจนหยุดไม่ได้ ผิวซีดเย็น สับสน ง่วงซึม คิดช้า เคลื่อนไหวเชื่องช้า ถ้าสงสัยภาวะนี้ โดยเฉพาะเมื่อสับสนหรือคิดช้าลง ให้โทร 1669 แล้วพาเข้าที่อุ่น ถอดเสื้อผ้าที่เปียก ห่มผ้าห่ม และ ห้ามให้ดื่มสุรา รายงานเฝ้าระวังของกรมควบคุมโรคพบว่าผู้เสียชีวิตที่เกี่ยวกับอากาศหนาวในไทย เกิดขึ้นได้แม้อุณหภูมิอากาศขณะเสียชีวิตอยู่ราว 16–24 องศาเซลเซียส ไม่ต้องหนาวจัดก็อันตรายได้

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

  • ตัวเย็นเกินคืออุณหภูมิกายต่ำกว่า 35 องศาเซลเซียส (MedlinePlus)
  • ผู้สูงอายุ คนมีโรคประจำตัว คนกินอาหารไม่พอ คนดื่มสุรา และคนกินยาบางชนิด เสี่ยงกว่า
  • อากาศไทยที่ “ไม่ได้หนาวมาก” ก็อันตรายได้ ถ้านอนในบ้านลมโกรก ผ้าห่มไม่พอ หรือเสื้อผ้าเปียก
  • ดื่มเหล้าแก้หนาวเป็นความเชื่อที่อันตราย กรมควบคุมโรคแนะนำให้งดเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ทุกชนิดในช่วงอากาศหนาว
  • ห้ามก่อเตาถ่านหรือเตาแก๊สในห้องปิด เสี่ยงพิษคาร์บอนมอนอกไซด์

ภาวะตัวเย็นเกินคืออะไร ทำไมผู้สูงอายุเสี่ยงกว่า

ภาวะตัวเย็นเกินคือภาวะที่ร่างกายเสียความร้อนเร็วกว่าที่สร้างได้ จนอุณหภูมิกายต่ำกว่า 35 องศาเซลเซียส MedlinePlus (ห้องสมุดแพทยศาสตร์แห่งชาติสหรัฐ) อธิบายว่าส่วนใหญ่เกิดหลังอยู่ในที่เย็นนาน ๆ และคนที่เป็นมักค่อย ๆ คิดช้าและเคลื่อนไหวช้าลง จน อาจไม่รู้ตัวว่าตัวเองต้องได้รับการช่วยเหลือ นี่คือเหตุผลที่ผู้ดูแลต้องเป็นคนสังเกตแทน

MedlinePlus ระบุกลุ่มที่เสี่ยงกว่าปกติ ได้แก่

  • ผู้สูงอายุมาก และเด็กเล็กมาก
  • ผู้ป่วยโรคเรื้อรัง โดยเฉพาะโรคหัวใจหรือปัญหาการไหลเวียนเลือด
  • คนที่ขาดอาหาร หรืออ่อนเพลียมาก
  • คนที่ใช้ยาบางชนิด
  • คนที่ดื่มสุราหรือใช้สารเสพติด

รายงานของกองระบาดวิทยา กรมควบคุมโรค ยังเตือนให้เฝ้าสังเกตผู้ป่วยที่ใช้ยาบางกลุ่ม เช่น ยากล่อมประสาทและยารักษาอาการชัก ที่อาจทำให้อุณหภูมิร่างกายลดลง ถ้าญาติผู้ใหญ่ใช้ยาเหล่านี้อยู่ อย่าหยุดยาเอง แต่ให้ดูแลเรื่องความอบอุ่นให้ดีเป็นพิเศษ และถามแพทย์หรือเภสัชกรว่ายาที่ใช้มีผลแบบนี้ไหม

อากาศไทยไม่ได้หนาวจัด ทำไมยังมีคนเสียชีวิต

เพราะความเสี่ยงขึ้นกับสภาพที่นอนและตัวคน มากกว่าตัวเลขอุณหภูมิอย่างเดียว รายงานเฝ้าระวังการเสียชีวิตที่เกี่ยวเนื่องจากภาวะอากาศหนาวของกองระบาดวิทยา กรมควบคุมโรค ช่วง 27 ตุลาคม 2561 ถึง 21 กุมภาพันธ์ 2562 พบผู้เสียชีวิตเข้านิยามเฝ้าระวัง 9 ราย สิ่งที่ควรรู้จากรายงานนี้คือ

  • อุณหภูมิอากาศขณะเสียชีวิตอยู่ระหว่าง 16–24 องศาเซลเซียส เฉลี่ยราว 19.8 องศา ไม่ใช่อากาศติดลบ
  • ผู้เสียชีวิตอายุเฉลี่ย 61 ปี
  • 4 ใน 9 รายดื่มสุราเป็นประจำ และบางรายสวมเครื่องนุ่งห่มไม่เพียงพอ
  • เสียชีวิตในบ้าน 6 ราย นอกบ้าน 3 ราย เช่น นอนบนเตียงไม้หน้าบ้านหรือนอนเปล และบ้านส่วนใหญ่เป็นบ้านไม้ที่มีช่องลมเข้าออก

ภาพนี้ใกล้ตัวคนไทยมาก ผู้สูงอายุในต่างจังหวัดที่นอนแคร่หน้าบ้าน นอนบ้านไม้ยกพื้นที่ลมลอดใต้ถุน หรือห่มผ้าผืนบาง ล้วนอยู่ในภาวะเสี่ยงได้แม้อากาศเพียงเย็นสบายสำหรับคนหนุ่มสาว

อาการตัวเย็นเกินเป็นอย่างไร สังเกตจากอะไร

สัญญาณที่ผู้ดูแลควรจับตาคือสั่นมากผิดปกติ ร่วมกับความคิดหรือการเคลื่อนไหวที่ช้าลง MedlinePlus ระบุอาการไว้ดังนี้

  • สับสน พูดไม่ปะติดปะต่อ
  • ง่วงซึม ไม่ค่อยตอบสนอง
  • ผิวซีดและเย็น
  • หายใจช้า หรือหัวใจเต้นช้า
  • สั่นจนควบคุมไม่ได้ แต่เมื่ออุณหภูมิต่ำมาก การสั่นอาจหยุดไปเอง
  • อ่อนแรง เดินเซ ทำอะไรไม่คล่อง

ข้อที่ต้องระวังคือ การที่หยุดสั่นไม่ได้แปลว่าดีขึ้นเสมอไป ถ้าหยุดสั่นแต่ยังซึม สับสน หรือตัวเย็น อาจหมายถึงอาการหนักขึ้น MedlinePlus ระบุว่าถ้าไม่ได้รับการช่วยเหลือ อาจหมดสติ ช็อก หรือหัวใจหยุดเต้นได้

สงสัยว่าตัวเย็นเกิน ต้องทำอย่างไร

ถ้ามีอาการสับสนหรือคิดช้าลง ให้โทร 1669 ทันที แล้วเริ่มปฐมพยาบาลระหว่างรอ ขั้นตอนตาม MedlinePlus มีดังนี้

  1. พาเข้าที่อุ่นหรือพ้นลม ถ้าต้องอยู่ข้างนอก ให้มีผ้าหรือเสื่อหนา ๆ รองกันความเย็นจากพื้น
  2. ถอดเสื้อผ้าที่เปียกหรือรัดแน่นออก เปลี่ยนเป็นเสื้อผ้าแห้งที่หลวม
  3. ห่มผ้าห่มอุ่น ๆ และคลุมศีรษะกับลำคอ
  4. ประคบอุ่นที่ลำคอ หน้าอก และขาหนีบ
  5. ถ้ารู้สึกตัวดีและกลืนได้ดี ให้จิบเครื่องดื่มอุ่น หวาน ไม่มีแอลกอฮอล์
  6. อยู่กับผู้ป่วยจนกว่ารถพยาบาลจะมาถึง
  7. ถ้าไม่รู้สึกตัว ให้ตรวจการหายใจ และทำ CPR ถ้าจำเป็น

สิ่งที่ MedlinePlus ห้ามทำ

  • ห้ามใช้ความร้อนโดยตรง เช่น น้ำร้อน แผ่นให้ความร้อน หรือโคมไฟความร้อน
  • ห้ามให้ดื่มสุรา
  • ห้ามคิดเอาเองว่าคนที่นอนนิ่งอยู่ในที่เย็นเสียชีวิตแล้ว ให้เรียกความช่วยเหลือเสมอ

ดื่มเหล้าแก้หนาวได้ไหม

ไม่ได้ และเป็นความเชื่อที่อันตรายมากในหน้าหนาว กองระบาดวิทยา กรมควบคุมโรค แนะนำให้ งดดื่มสุราหรือเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ทุกชนิด ในช่วงอากาศหนาว เพราะเป็นปัจจัยเสริมสำคัญที่ทำให้เสี่ยงเสียชีวิตมากขึ้น และ MedlinePlus ระบุให้หลีกเลี่ยงแอลกอฮอล์ทั้งก่อนออกไปอยู่ในที่เย็นและห้ามให้คนที่ตัวเย็นเกินดื่ม

รายงานของกรมควบคุมโรคฉบับเดียวกันพบว่าเกือบครึ่งของผู้เสียชีวิตดื่มสุราเป็นประจำ ถ้าญาติผู้ใหญ่มีนิสัยดื่มก่อนนอนในหน้าหนาว นี่คือเรื่องที่ควรคุยกันจริงจัง

เตาถ่านในห้องนอน อันตรายอย่างไร

ห้ามก่อเตาถ่าน เตาฟืน หรือเปิดเตาแก๊สให้ความอบอุ่นในห้องที่ปิดมิดชิด MedlinePlus ระบุว่าคาร์บอนมอนอกไซด์ (CO) เป็นก๊าซไม่มีกลิ่น เกิดจากการเผาไหม้ไม่สมบูรณ์ของถ่าน ฟืน แก๊ส หรือน้ำมัน และย้ำว่า ไม่ควรจุดถ่านในอาคาร เมื่อหายใจเข้าไป ก๊าซนี้จะเข้าไปแทนที่ออกซิเจนในเลือด ทำให้หัวใจและสมองขาดออกซิเจน

MedlinePlus ระบุว่า ผู้สูงอายุ คนเป็นโรคปอดหรือโรคหัวใจ อยู่ในกลุ่มที่ได้รับอันตรายรุนแรงกว่า อาการที่พบ เช่น ปวดหัว เวียนหัว คลื่นไส้ อ่อนเพลีย สับสน ง่วงซึม และหมดสติ ถ้าคนที่อยู่ในห้องที่มีเตามีอาการเหล่านี้แม้คนเดียว ให้เปิดประตูหน้าต่าง พาออกไปที่อากาศถ่ายเท แล้วโทร 1669

ดูแลผู้สูงอายุในหน้าหนาวอย่างไรให้ปลอดภัย

เป้าหมายคือให้ตัวแห้ง อุ่น และได้กินดื่มพอ ตลอดทั้งคืน คำแนะนำจาก MedlinePlus และกรมควบคุมโรค ปรับให้เข้ากับบ้านไทยได้ดังนี้

  • ใส่เสื้อหลายชั้น ดีกว่าเสื้อหนาตัวเดียว เพราะถอดเพิ่มลดได้
  • หมวกไหมพรมที่คลุมหู ผ้าพันคอ และถุงเท้า โดยเฉพาะตอนนอน
  • ผ้าห่มพอ และไม่ห่มผ้าหรือใส่เสื้อผ้าที่เปียกชื้น ตามคำแนะนำของกรมควบคุมโรค
  • ย้ายที่นอนจากแคร่หน้าบ้านหรือเปลเข้ามาในห้องที่กันลมได้ ปิดช่องลมโกรกบริเวณที่นอน
  • กินอาหารและดื่มน้ำให้พอ MedlinePlus ระบุว่าการกินดื่มไม่พอในอากาศเย็นเป็นสาเหตุหนึ่ง อ่านวิธีช่วยให้ดื่มน้ำมากขึ้นที่ ผู้สูงอายุดื่มน้ำน้อย สังเกตอย่างไรและช่วยอย่างไร
  • โทรหรือแวะดูตอนเช้า ผู้สูงอายุที่อยู่บ้านคนเดียว ควรมีคนเช็กทุกเช้าในคืนที่อากาศลด อ่านเพิ่มที่ ผู้สูงอายุอยู่บ้านคนเดียว ลูกหลานที่อยู่ไกลควรจัดการอย่างไร

กรมควบคุมโรคยังเตือนว่าช่วงอากาศหนาวเกิดโรคติดเชื้อทางเดินหายใจและปอดอักเสบได้ง่าย ให้ล้างมือและหลีกเลี่ยงการคลุกคลีกับผู้ป่วย อ่านเรื่องไข้หวัดใหญ่ในผู้สูงอายุได้ที่ ไข้หวัดใหญ่ในผู้สูงอายุ อาการต่างจากคนหนุ่มสาวไหม

เมื่อไรต้องพาไปพบแพทย์

ผู้สูงอายุที่ตัวเย็น ร่วมกับสับสน ซึม หรือพูดช้าลง ต้องได้รับการช่วยเหลือทางการแพทย์ทันที MedlinePlus แนะนำให้เรียกบริการฉุกเฉินทุกครั้งที่สงสัยภาวะตัวเย็นเกิน และให้ปฐมพยาบาลระหว่างรอ ในไทยโทร 1669

นอกจากนี้ควรพาไปพบแพทย์เมื่อ

  • ตัวเย็นบ่อยทั้งที่ห่มผ้าพอ หรือหนาวผิดปกติกว่าคนอื่นในบ้าน
  • มีไข้ ไอ หายใจเร็ว ในช่วงหน้าหนาว อ่านเกณฑ์ไข้ในผู้สูงอายุที่ ไข้ในผู้สูงอายุ กี่องศาถึงอันตราย
  • กินยาที่อาจทำให้ง่วงหรืออุณหภูมิลด แล้วสงสัยว่ายาเกี่ยวข้อง ให้ถามแพทย์หรือเภสัชกร อย่าหยุดยาเอง

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที

ปรึกษาทีมงานได้ฟรี ไม่มีค่าใช้จ่าย

ถามเรื่องสินค้า ราคา วิธีทาน หรือสอบถามโปรโมชัน ได้ทุกช่องทางด้านล่าง

คำถามที่พบบ่อย

ภาวะตัวเย็นเกินคืออะไร

คือภาวะที่ร่างกายเสียความร้อนมากกว่าที่สร้างได้ จนอุณหภูมิกายต่ำกว่า 35 องศาเซลเซียส ผู้สูงอายุ คนมีโรคเรื้อรัง และคนดื่มสุรา เสี่ยงกว่าคนทั่วไป

ผู้สูงอายุตัวเย็นเกิน อาการเป็นอย่างไร

สั่นจนหยุดไม่ได้ ผิวซีดเย็น สับสน ง่วงซึม เคลื่อนไหวช้า หายใจช้า ถ้าสับสนหรือซึมให้โทร 1669 ทันที การหยุดสั่นไม่ได้แปลว่าดีขึ้นเสมอไป

ดื่มเหล้าแก้หนาวได้ไหม

ไม่ได้ กรมควบคุมโรคแนะนำให้งดเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ทุกชนิดในช่วงอากาศหนาว เพราะเพิ่มความเสี่ยงเสียชีวิต และห้ามให้คนที่ตัวเย็นเกินดื่มสุรา

ใช้กระเป๋าน้ำร้อนหรือแช่น้ำร้อนช่วยคนตัวเย็นเกินได้ไหม

MedlinePlus แนะนำว่าห้ามใช้ความร้อนโดยตรง เช่น น้ำร้อนหรือแผ่นให้ความร้อน ให้ห่มผ้าห่มอุ่น ถอดเสื้อผ้าเปียก และประคบอุ่นที่คอ หน้าอก ขาหนีบ ระหว่างรอรถพยาบาล

ก่อเตาถ่านในห้องนอนให้อุ่นได้ไหม

ไม่ได้ การเผาถ่านในห้องปิดทำให้เกิดคาร์บอนมอนอกไซด์ซึ่งไม่มีกลิ่น ผู้สูงอายุและคนเป็นโรคหัวใจหรือโรคปอดได้รับอันตรายรุนแรงกว่า

แหล่งอ้างอิง

บทความนี้เรียบเรียงจากข้อมูลขององค์กรสาธารณสุขและสถาบันวิจัยต่อไปนี้ กดเข้าไปอ่านต้นทางเองได้ทุกแหล่ง

บทความนี้เป็นความรู้ทั่วไป ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล หากมีอาการผิดปกติควรปรึกษาแพทย์
เรียบเรียงจากฉลากผลิตภัณฑ์โดย บริษัท อินฟินิตี้ บลู จำกัด หนึ่งในตัวแทนจำหน่ายของบริษัท โฮปฟูล จำกัด
เผยแพร่เมื่อ 2026-11-11

อ่านต่อ

ผู้สูงอายุช้ำง่าย จ้ำเลือดที่แขนและหลังมือ ผิวฉีกง่าย อันตรายไหม

จ้ำเลือดสีม่วงที่แขนผู้สูงอายุ (senile purpura) เกิดจากผิวบางและหลอดเลือดเปราะตามวัย ยาบางกลุ่มทำให้ช้ำง่าย ดูแลผิวไม่ให้ฉีกอย่างไร แบบไหนต้องพบแพทย์

เครื่องวัดออกซิเจนปลายนิ้ว วัดที่บ้าน ค่าเท่าไรปกติ ต่ำแค่ไหนต้องไปโรงพยาบาล

ค่าออกซิเจนปลายนิ้ว (SpO2) ปกติ 95% ขึ้นไป ถ้า 92% หรือต่ำกว่าให้ติดต่อแพทย์ 88% หรือต่ำกว่าต้องไปโรงพยาบาลทันที พร้อมวิธีวัดให้แม่นในผู้สูงอายุ

ญาติเสียชีวิตที่บ้าน ต้องทำอะไรบ้าง แจ้งตายที่ไหน ภายในกี่ชั่วโมง

ผู้ป่วยระยะท้ายเสียชีวิตที่บ้าน ญาติต้องโทรหาใครก่อน แจ้งตายภายใน 24 ชั่วโมงที่ไหน ใช้เอกสารอะไร และควรขอใบรับรองแพทย์ไว้ก่อนกลับบ้านอย่างไร

ข้อติดในผู้ป่วยติดเตียง เกิดจากอะไร ป้องกันอย่างไร ยืดข้อทุกวันช่วยได้แค่ไหน

ข้อติด (ข้อยึด) ในผู้ป่วยติดเตียงและหลังอัมพาต เกิดจากอะไร สังเกตอย่างไร ป้องกันที่บ้านอย่างไร และงานวิจัยว่าการยืดเหยียดอย่างเดียวช่วยได้แค่ไหน

ดูบทความความรู้สุขภาพทั้งหมด(ทั้งหมด 112 บทความ)
📞 โทรปรึกษาฟรีทัก LINEสอบถามโปรโมชันFacebookแชท