เกี่ยวกับ ความรู้ผู้สูงอายุและผู้ดูแล
พาผู้สูงอายุกลับบ้านหลังนอนโรงพยาบาล 30 วันแรกต้องเตรียมและเฝ้าระวังอะไร
คำตอบสั้น: ช่วง 30 วันแรกหลังผู้สูงอายุออกจากโรงพยาบาลเป็นช่วงเปราะบาง งานวิเคราะห์ข้อมูลผู้ป่วยประกัน Medicare ของสหรัฐใน New England Journal of Medicine ปี 2552 พบว่าเกือบ 1 ใน 5 (19.6%) ต้องกลับเข้าโรงพยาบาลภายใน 30 วัน และงานติดตามผู้ป่วย 400 คนใน Annals of Internal Medicine ปี 2546 พบว่า 19% ของผู้ป่วยมีเหตุไม่พึงประสงค์หลังกลับบ้าน ซึ่งราว 2 ใน 3 เกี่ยวกับยา สิ่งที่ผู้ดูแลทำได้คือ ถามให้ชัดก่อนกลับว่ายาไหนใหม่ ยาไหนหยุด ยาไหนเปลี่ยนขนาด ไปตามนัดครั้งแรกให้ได้ ช่วยให้ผู้ป่วยกลับมาเดินและช่วยตัวเองตามที่แพทย์อนุญาต และรู้ว่าอาการไหนต้องกลับไปโรงพยาบาลก่อนนัด
สรุปสั้นสำหรับคนรีบ
- ก่อนกลับ ขอรายการยาที่ระบุชัดว่า ยาไหนใหม่ ยาไหนหยุด ยาไหนเปลี่ยน และขอให้เภสัชกรช่วยเทียบกับยาเดิมที่บ้าน
- ถามว่า อาการไหนต้องกลับมาก่อนนัด และโทรหาใครได้
- ไปตามนัดครั้งแรกหลังออกจากโรงพยาบาลให้ได้ ข้อมูลจากสหรัฐพบว่าราวครึ่งหนึ่งของคนที่ต้องกลับเข้าโรงพยาบาลภายใน 30 วันหลังป่วยด้วยโรคทางอายุรกรรม ไม่มีบันทึกการไปพบแพทย์ที่คลินิกเลยในช่วงนั้น
- ผู้สูงอายุจำนวนมากกลับบ้านแล้วทำกิจวัตรได้น้อยกว่าก่อนป่วย ถามแพทย์ว่าควรเริ่มลุกเดินแค่ไหน
- เตรียมอุปกรณ์ที่บ้านให้พร้อมก่อนวันกลับ เช่น เก้าอี้นั่งอาบน้ำ ที่นั่งถ่ายข้างเตียง ไม้เท้า
ทำไม 30 วันแรกหลังออกจากโรงพยาบาลถึงเสี่ยง
เพราะร่างกายยังไม่ฟื้นเต็มที่ ยาเปลี่ยน และการดูแลย้ายจากพยาบาลมาอยู่ในมือครอบครัว ตัวเลขจากงานวิจัยที่ควรรู้มีดังนี้
- กลับเข้าโรงพยาบาลซ้ำ งานวิเคราะห์ข้อมูลผู้ป่วยประกัน Medicare (ประกันสุขภาพรัฐของสหรัฐที่ครอบคลุมคนอายุ 65 ปีขึ้นไปเป็นหลัก) มากกว่า 11 ล้านคน ใน New England Journal of Medicine ปี 2552 พบว่า 19.6% กลับเข้าโรงพยาบาลภายใน 30 วัน และ 34.0% ภายใน 90 วัน
- ไม่ได้ไปพบแพทย์ก่อนกลับเข้าโรงพยาบาล งานเดียวกันพบว่า ในคนที่ต้องกลับเข้าโรงพยาบาลภายใน 30 วันหลังป่วยด้วยโรคทางอายุรกรรม 50.2% ไม่มีบันทึกการไปพบแพทย์ที่คลินิกเลยในช่วงระหว่างนั้น
- เหตุไม่พึงประสงค์หลังกลับบ้าน งานติดตามผู้ป่วย 400 คนที่ออกจากโรงพยาบาลมหาวิทยาลัยระดับตติยภูมิแห่งหนึ่ง ตีพิมพ์ใน Annals of Internal Medicine ปี 2546 พบว่า 19% เกิดการบาดเจ็บหรืออาการจากการรักษาภายในราว 3 สัปดาห์หลังกลับบ้าน และ 66% ของเหตุการณ์เหล่านี้เกี่ยวกับยา
เหตุไม่พึงประสงค์ (adverse event) คือการบาดเจ็บหรืออาการที่เกิดจากการรักษา ไม่ใช่จากตัวโรคเอง ตัวเลขเหล่านี้มาจากต่างประเทศ ระบบบริการต่างจากไทย แต่ชี้ไปที่จุดเสี่ยงเดียวกัน คือ ยา และช่องว่างระหว่างวันกลับบ้านกับวันนัด
ก่อนออกจากโรงพยาบาล ต้องถามหมอและพยาบาลอะไรบ้าง
ให้ขอแผนการดูแลหลังออกจากโรงพยาบาลที่ครอบครัวอ่านเข้าใจ และอ่านพร้อมกันก่อนกลับ MedlinePlus (ห้องสมุดแพทยศาสตร์แห่งชาติสหรัฐ) เรียกสิ่งนี้ว่า แผนจำหน่าย (discharge plan) คือรายการสิ่งที่ผู้ป่วยต้องมีและต้องทำหลังออกจากโรงพยาบาล และระบุว่าแผนควรมีอย่างน้อย
- คำอธิบายโรคที่เป็น และประวัติแพ้ยาหรือแพ้อาหาร
- รายการยาทุกตัว กินอย่างไร เวลาไหน และให้ทำเครื่องหมายยาใหม่ ยาที่หยุด และยาที่เปลี่ยน
- วิธีและความถี่ในการทำแผล
- วันและเวลานัด พร้อมชื่อและเบอร์ติดต่อ
- ถ้ามีคำถาม มีปัญหา หรือฉุกเฉิน ต้องโทรหาใคร
- กินอะไรได้ อะไรไม่ได้ ต้องใช้อาหารพิเศษไหม
- ทำกิจกรรมได้แค่ไหน ขึ้นบันไดได้ไหม ยกของได้ไหม
MedlinePlus ย้ำว่า ผู้ดูแลควรอ่านและเข้าใจคำแนะนำด้วย ไม่ใช่แค่ผู้ป่วย ในโรงพยาบาลรัฐของไทย ช่วงก่อนกลับมักวุ่นวาย ทั้งรอรับยา รอใบนัด ถ้าไม่เข้าใจข้อไหน ให้ขอพยาบาลอธิบายซ้ำ หรือจดคำถามไว้ล่วงหน้า อ่านวิธีเตรียมคำถามให้ได้คำตอบที่ เตรียมตัวก่อนพาผู้สูงอายุไปหาหมอ
ยาใหม่จากโรงพยาบาลกับยาเดิมที่บ้าน ต้องทำอย่างไรไม่ให้พลาด
ให้แพทย์หรือเภสัชกรเทียบรายการยาใหม่กับยาเดิมที่บ้านให้ก่อน และห้ามตัดสินใจหยุด เพิ่ม หรือเปลี่ยนยาเอง การเทียบรายการยา (medication reconciliation) คือการเอารายการยาที่แพทย์สั่งตอนออกจากโรงพยาบาล มาเทียบทีละตัวกับยาที่ผู้ป่วยมีอยู่ที่บ้าน เพื่อหายาซ้ำ ยาที่ต้องหยุด และยาที่ขนาดเปลี่ยน งานทบทวนอย่างเป็นระบบใน Annals of Internal Medicine ปี 2554 จัดให้การเทียบรายการยาเป็นหนึ่งในกิจกรรมก่อนจำหน่ายที่ใช้ในงานวิจัยเพื่อลดการกลับเข้าโรงพยาบาล
สิ่งที่ครอบครัวทำได้คือ นำยาเดิมทุกถุงที่ผู้ป่วยใช้อยู่ รวมยาจากคลินิกอื่น ยาที่ซื้อเอง และผลิตภัณฑ์สมุนไพรหรืออาหารเสริมทุกชนิด ไปให้แพทย์หรือเภสัชกรดูก่อนกลับหรือในวันนัด และถามให้ชัดว่าตัวไหนกินต่อ ตัวไหนหยุด ถ้ากลับบ้านแล้วยังสงสัยว่ายาซ้ำหรือขาด ให้โทรถามเภสัชกรหรือแพทย์ อย่าตัดสินใจหยุด เพิ่ม หรือเปลี่ยนยาเอง
อ่านเรื่องผู้สูงอายุที่กินยาหลายตัวต่อได้ที่ ผู้สูงอายุกินยาหลายตัว ผู้ดูแลควรจัดการอย่างไรให้ปลอดภัย
ทำไมกลับบ้านแล้วพ่อแม่เดินไม่ไหว ทำอะไรเองไม่ได้เหมือนเดิม
เพราะการนอนโรงพยาบาลเองทำให้ผู้สูงอายุสูญเสียความสามารถในการดูแลตัวเองได้ แม้โรคที่เป็นจะรักษาหายแล้ว บทความทบทวนใน JAMA ปี 2554 เรียกภาวะนี้ว่า ความพิการที่สัมพันธ์กับการนอนโรงพยาบาล (hospitalization-associated disability) คือภาวะที่หลังออกจากโรงพยาบาลแล้วทำกิจวัตรพื้นฐานเอง เช่น อาบน้ำ แต่งตัว เดิน เข้าห้องน้ำ ได้น้อยกว่าก่อนป่วย และระบุว่าพบได้ในราว 1 ใน 3 ของผู้ป่วยอายุมากกว่า 70 ปี
บทความเดียวกันระบุว่ากระบวนการบางอย่างในโรงพยาบาลมีส่วนทำให้เกิดภาวะนี้ และการประเมินการทำกิจวัตร การเคลื่อนไหว และความคิดความจำ เป็นจุดเริ่มต้นของการป้องกันและฟื้นฟู สิ่งที่ครอบครัวทำได้คือ
- ถามแพทย์หรือนักกายภาพบำบัดว่าควรลุกเดินแค่ไหน ตามที่ MedlinePlus ให้ระบุไว้ในแผนจำหน่าย
- ช่วยเท่าที่จำเป็น และให้ผู้ป่วยทำเองในส่วนที่ทำได้อย่างปลอดภัย
- ถ้าลุกเดินแย่ลงเรื่อย ๆ แทนที่จะดีขึ้น ให้บอกแพทย์ในวันนัด
ถ้าผู้ป่วยต้องนอนบนเตียงเกือบตลอด อ่านการดูแลที่บ้านที่ ดูแลผู้สูงอายุติดเตียงที่บ้าน เริ่มจากอะไรบ้าง
ต้องเตรียมอะไรที่บ้านก่อนวันกลับ
ให้ถามพยาบาลก่อนวันกลับว่าต้องใช้อุปกรณ์อะไร แล้วเตรียมให้พร้อม MedlinePlus ยกตัวอย่างอุปกรณ์ที่อาจต้องใช้
- เตียงผู้ป่วย รถเข็น ไม้เท้าหรือที่ช่วยเดิน
- เก้าอี้นั่งอาบน้ำ และ ที่นั่งถ่ายข้างเตียง
- ออกซิเจน ถ้าแพทย์สั่ง
- ผ้าอ้อมผู้ใหญ่ ถุงมือ ผ้าก๊อซ อุปกรณ์ทำแผล และของดูแลผิว
MedlinePlus ยังแบ่งความช่วยเหลือที่ผู้ป่วยอาจต้องการเป็น 3 กลุ่ม คือ การดูแลตัวเอง (อาบน้ำ กิน แต่งตัว เข้าห้องน้ำ) งานบ้าน (ทำอาหาร ซักผ้า ซื้อของ) และ งานด้านสุขภาพ (พาไปตามนัด ดูแลเรื่องยา ใช้อุปกรณ์) ครอบครัวควรตกลงกันก่อนวันกลับว่าใครรับผิดชอบส่วนไหน
ถ้าครอบครัวกังวลว่าจะดูแลเองไม่ไหว ให้ถามพยาบาลหรือผู้วางแผนจำหน่ายก่อนกลับว่ามีบริการช่วยเหลือใกล้บ้านอะไรบ้าง
มีเช็กลิสต์เดียวที่ช่วยไม่ให้กลับเข้าโรงพยาบาลซ้ำไหม
ไม่มีวิธีเดียวที่ได้ผลแน่นอน ต้องทำหลายอย่างต่อเนื่องกันตั้งแต่ก่อนกลับถึงหลังกลับบ้าน งานทบทวนอย่างเป็นระบบใน Annals of Internal Medicine ปี 2554 ที่รวบรวมงานวิจัย 43 ชิ้น สรุปว่า ไม่มีมาตรการใดที่ทำเพียงอย่างเดียวแล้วลดการกลับเข้าโรงพยาบาลภายใน 30 วันได้สม่ำเสมอ มาตรการที่ใช้ในงานวิจัยแบ่งเป็น 3 ช่วง
- ก่อนกลับ ให้ความรู้ผู้ป่วย เทียบรายการยา วางแผนจำหน่าย และนัดติดตามไว้ล่วงหน้า
- หลังกลับ โทรติดตาม มีช่องทางให้ผู้ป่วยโทรถาม ส่งข้อมูลถึงแพทย์ที่ดูแลต่อ นัดพบแพทย์เร็ว และเยี่ยมบ้าน
- เชื่อมสองช่วง มีผู้ประสานคอยดูแล แพทย์คนเดิมดูแลต่อเนื่อง และคำแนะนำที่ผู้ป่วยเข้าใจได้
ความหมายสำหรับครอบครัวคือ ทำทุกข้อที่ทำได้ไปพร้อมกัน ไม่ใช่หวังพึ่งข้อใดข้อหนึ่ง
ความเชื่อผิดที่พบบ่อยหลังพาผู้สูงอายุกลับบ้าน
“ให้นอนพักบนเตียงให้มาก ๆ จะได้หายเร็ว” ไม่ถูกเสมอไป การนอนนานเกินจำเป็นอาจทำให้ความสามารถในการเดินและดูแลตัวเองยิ่งลดลง ให้ทำตามระดับกิจกรรมที่แพทย์ระบุ
“ยาเดิมที่บ้านกินต่อได้เหมือนเดิมทุกตัว” ไม่ถูกเสมอไป แพทย์อาจหยุดหรือเปลี่ยนขนาดยาบางตัวระหว่างนอนโรงพยาบาล ให้ถามแพทย์หรือเภสัชกรให้ชัดก่อนกลับ อย่าตัดสินใจหยุดหรือกินต่อเอง
“กลับบ้านแล้วดูดีขึ้น ไม่ต้องไปตามนัดก็ได้” ไม่ถูก นัดครั้งแรกคือโอกาสให้แพทย์ปรับยาและจับอาการที่ครอบครัวอาจมองไม่เห็น
“สับสนตอนกลางคืนหลังกลับบ้านเป็นเรื่องปกติของคนแก่” ไม่ควรมองข้าม อาจเป็นภาวะสับสนเฉียบพลันซึ่งต้องหาสาเหตุ ให้แจ้งแพทย์โดยเร็ว อ่านเพิ่มที่ Delirium หายได้ไหม รักษาอย่างไร ใช้เวลากี่วัน
อาการแบบไหนต้องกลับไปโรงพยาบาลก่อนวันนัด
ให้ขอให้แพทย์หรือพยาบาลเขียนอาการเตือนเฉพาะโรคของผู้ป่วยไว้ในแผนจำหน่าย เพราะแต่ละโรคมีอาการเตือนต่างกัน เช่น หัวใจล้มเหลว ปอดอักเสบ หรือหลังผ่าตัด และ MedlinePlus ระบุให้แผนจำหน่ายบอกว่าถ้ามีปัญหาหรือฉุกเฉินต้องติดต่อใคร
ถ้าอาการไม่เป็นไปตามที่แพทย์บอกไว้ หรือครอบครัวไม่แน่ใจ ให้ติดต่อโรงพยาบาลตามเบอร์ในแผนจำหน่าย ถ้าสงสัยว่าอาการเกิดจากยา ให้โทรถามเภสัชกรหรือแพทย์ อย่าหยุดยาเอง
ถ้ามีอาการฉุกเฉินตามข้อความท้ายบทความข้อใดข้อหนึ่ง ให้โทร 1669 ทันที ไม่ต้องรอโทรถาม
ข้อความสำคัญท้ายบทความ
บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล
ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่
ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค
หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที
ปรึกษาทีมงานได้ฟรี ไม่มีค่าใช้จ่าย
ถามเรื่องสินค้า ราคา วิธีทาน หรือสอบถามโปรโมชัน ได้ทุกช่องทางด้านล่าง
คำถามที่พบบ่อย
ผู้สูงอายุออกจากโรงพยาบาล ต้องถามหมออะไรบ้าง
ถามว่ายาไหนใหม่ ยาไหนหยุด ยาไหนเปลี่ยนขนาด นัดครั้งถัดไปเมื่อไร ทำกิจกรรมได้แค่ไหน กินอะไรได้ และอาการไหนต้องกลับมาก่อนนัดพร้อมเบอร์ที่โทรถามได้
หลังออกจากโรงพยาบาล ช่วงไหนเสี่ยงต้องกลับไปนอนซ้ำ
ช่วง 30 วันแรก งานวิเคราะห์ข้อมูล Medicare ของสหรัฐพบว่าเกือบ 1 ใน 5 กลับเข้าโรงพยาบาลภายใน 30 วัน การไปตามนัดครั้งแรกและเทียบรายการยาให้ถูกต้องเป็นสิ่งที่ครอบครัวทำได้
ยาใหม่จากโรงพยาบาลกินรวมกับยาเดิมได้เลยไหม
ควรให้แพทย์หรือเภสัชกรเทียบรายการยาใหม่กับยาเดิมที่บ้านให้ก่อน โดยนำยาเดิมทุกถุงไปให้ดู ถ้าสงสัยว่ายาซ้ำหรือขาด ให้โทรถามเภสัชกร อย่าหยุด เพิ่ม หรือเปลี่ยนยาเอง
ทำไมพ่อแม่กลับจากโรงพยาบาลแล้วเดินไม่ไหว
การนอนโรงพยาบาลทำให้ผู้สูงอายุจำนวนมากทำกิจวัตรได้น้อยลง บทความใน JAMA ปี 2554 ระบุว่าพบราว 1 ใน 3 ของผู้ป่วยอายุเกิน 70 ปี ให้ถามแพทย์ว่าควรเริ่มลุกเดินแค่ไหน
กลับบ้านแล้วสับสนตอนกลางคืน ปกติไหม
ไม่ควรมองว่าเป็นเรื่องปกติ อาจเป็นภาวะสับสนเฉียบพลันซึ่งต้องหาสาเหตุ ให้แจ้งแพทย์หรือติดต่อโรงพยาบาลโดยเร็ว ถ้าพูดไม่ชัด แขนขาอ่อนแรง หรือปลุกไม่ตื่น ให้โทร 1669 ทันที
แหล่งอ้างอิง
บทความนี้เรียบเรียงจากข้อมูลขององค์กรสาธารณสุขและสถาบันวิจัยต่อไปนี้ กดเข้าไปอ่านต้นทางเองได้ทุกแหล่ง
- Leaving the hospital - your discharge planMedlinePlus, U.S. National Library of Medicine
- Rehospitalizations among patients in the Medicare fee-for-service program (N Engl J Med, 2009)PubMed
- The incidence and severity of adverse events affecting patients after discharge from the hospital (Ann Intern Med, 2003)PubMed
- Hospitalization-associated disability (JAMA, 2011)PubMed
- Interventions to reduce 30-day rehospitalization: a systematic review (Ann Intern Med, 2011)PubMed
บทความนี้เป็นความรู้ทั่วไป ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล หากมีอาการผิดปกติควรปรึกษาแพทย์
เรียบเรียงจากฉลากผลิตภัณฑ์โดย บริษัท อินฟินิตี้ บลู จำกัด หนึ่งในตัวแทนจำหน่ายของบริษัท โฮปฟูล จำกัด
เผยแพร่เมื่อ 2026-11-11
อ่านต่อ
ผู้สูงอายุช้ำง่าย จ้ำเลือดที่แขนและหลังมือ ผิวฉีกง่าย อันตรายไหม
จ้ำเลือดสีม่วงที่แขนผู้สูงอายุ (senile purpura) เกิดจากผิวบางและหลอดเลือดเปราะตามวัย ยาบางกลุ่มทำให้ช้ำง่าย ดูแลผิวไม่ให้ฉีกอย่างไร แบบไหนต้องพบแพทย์
เครื่องวัดออกซิเจนปลายนิ้ว วัดที่บ้าน ค่าเท่าไรปกติ ต่ำแค่ไหนต้องไปโรงพยาบาล
ค่าออกซิเจนปลายนิ้ว (SpO2) ปกติ 95% ขึ้นไป ถ้า 92% หรือต่ำกว่าให้ติดต่อแพทย์ 88% หรือต่ำกว่าต้องไปโรงพยาบาลทันที พร้อมวิธีวัดให้แม่นในผู้สูงอายุ
ญาติเสียชีวิตที่บ้าน ต้องทำอะไรบ้าง แจ้งตายที่ไหน ภายในกี่ชั่วโมง
ผู้ป่วยระยะท้ายเสียชีวิตที่บ้าน ญาติต้องโทรหาใครก่อน แจ้งตายภายใน 24 ชั่วโมงที่ไหน ใช้เอกสารอะไร และควรขอใบรับรองแพทย์ไว้ก่อนกลับบ้านอย่างไร
ข้อติดในผู้ป่วยติดเตียง เกิดจากอะไร ป้องกันอย่างไร ยืดข้อทุกวันช่วยได้แค่ไหน
ข้อติด (ข้อยึด) ในผู้ป่วยติดเตียงและหลังอัมพาต เกิดจากอะไร สังเกตอย่างไร ป้องกันที่บ้านอย่างไร และงานวิจัยว่าการยืดเหยียดอย่างเดียวช่วยได้แค่ไหน