บทความความรู้สุขภาพ

เกี่ยวกับ ความรู้ผู้สูงอายุและผู้ดูแล

ผู้สูงอายุถูกทำร้าย ละเลย ทอดทิ้ง สังเกตสัญญาณอย่างไร แจ้งขอความช่วยเหลือที่ไหน

คำตอบสั้น: การกระทำรุนแรงต่อผู้สูงอายุ (elder abuse) คือการกระทำหรือการละเว้นการดูแลจากคนที่ผู้สูงอายุไว้ใจ จนเกิดอันตรายหรือความทุกข์ มี 5 แบบหลัก คือ ทางร่างกาย ทางจิตใจ ทางทรัพย์สิน ทางเพศ และการละเลยทอดทิ้ง องค์การอนามัยโลก (WHO) ประเมินว่า ผู้ที่อายุ 60 ปีขึ้นไปที่อยู่ในชุมชนราว 1 ใน 6 คนเคยเจอในรอบปี สัญญาณที่ญาติสังเกตได้ เช่น รอยช้ำที่อธิบายไม่ได้ แผลกดทับ ตัวสกปรก ซึมลง หรือเงินหายผิดปกติ ถ้ามีอันตรายต่อชีวิตหรือบาดเจ็บให้โทร 1669 หรือแจ้งตำรวจ 191 ส่วนการขอความช่วยเหลือทั่วไป โทร ศูนย์ช่วยเหลือสังคม 1300 ได้ตลอด 24 ชั่วโมง

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

  • WHO ระบุว่างานทบทวน 52 การศึกษาใน 28 ประเทศ (ปี 2560) พบว่าผู้สูงอายุในชุมชน ร้อยละ 15.7 ถูกกระทำรุนแรงอย่างน้อยหนึ่งแบบในรอบปี
  • แบบที่พบบ่อยในชุมชนคือ ทางจิตใจ (ร้อยละ 11.6) รองลงมาคือ ทางทรัพย์สิน (ร้อยละ 6.8)
  • ผู้ที่เสี่ยงคือผู้สูงอายุที่ต้องพึ่งพาผู้อื่น สุขภาพไม่ดี มีปัญหาความจำ หรือรายได้น้อย
  • MedlinePlus ระบุว่า การกระทำรุนแรงจะไม่หยุดเอง ต้องมีคนเข้ามาช่วย
  • ผู้ดูแลที่เหนื่อยล้าจนเริ่มหงุดหงิดใส่ผู้สูงอายุ ควรขอความช่วยเหลือก่อนเกิดเหตุ ไม่ใช่เรื่องน่าอาย

การกระทำรุนแรงต่อผู้สูงอายุคืออะไร

WHO นิยามว่าเป็นการกระทำครั้งเดียวหรือซ้ำ ๆ หรือการไม่ทำในสิ่งที่ควรทำ ในความสัมพันธ์ที่ผู้สูงอายุคาดหวังความไว้วางใจ จนทำให้ผู้สูงอายุเกิดอันตรายหรือความทุกข์ และถือเป็นการละเมิดสิทธิมนุษยชน

MedlinePlus ระบุว่าส่วนใหญ่ผู้กระทำคือ ผู้ดูแล ซึ่งอาจเป็นคนในครอบครัว หรือเกิดในสถานดูแลผู้สูงอายุก็ได้

ในไทย พ.ร.บ.ผู้สูงอายุ พ.ศ. 2546 มาตรา 11 (8) รับรองสิทธิของผู้สูงอายุที่จะได้รับความช่วยเหลือเมื่อได้รับอันตรายจาก การถูกทารุณกรรม การถูกแสวงหาประโยชน์โดยมิชอบด้วยกฎหมาย หรือการถูกทอดทิ้ง ตามที่ระบุในเอกสารหลักสมัชชาผู้สูงอายุระดับชาติ ปี 2562 ของกรมกิจการผู้สูงอายุ

การกระทำรุนแรงต่อผู้สูงอายุมีกี่แบบ แต่ละแบบเป็นอย่างไร

แบ่งได้ 5 แบบตามนิยามของ WHO ที่เอกสารของกรมกิจการผู้สูงอายุนำมาใช้ ตัวเลขในวงเล็บคือสัดส่วนผู้สูงอายุในชุมชนที่รายงานว่าเคยเจอในรอบปี จากตาราง WHO

  • ทางร่างกาย (ร้อยละ 2.6) ทำให้เจ็บปวดหรือบาดเจ็บ รวมถึง การให้ยาผิด การให้ยาให้สงบเพื่อให้ดูแลง่ายจนเกิดอันตราย และการผูกมัดอย่างไม่เหมาะสม
  • ทางจิตใจและอารมณ์ (ร้อยละ 11.6) การตะคอก ดุด่า ขู่ ทำให้อับอาย หรือทำให้หวาดกลัว
  • ทางทรัพย์สิน (ร้อยละ 6.8) การใช้เงินหรือทรัพย์สินของผู้สูงอายุโดยไม่ได้รับอนุญาต การลักขโมย หรือหลอกให้โอนเงินหรือที่ดิน
  • ทางเพศ (ร้อยละ 0.9) การกระทำทางเพศที่ผู้สูงอายุไม่ได้ยินยอม รวมถึงกับผู้ที่บกพร่องในการรับรู้จนให้ความยินยอมไม่ได้
  • การละเลยทอดทิ้ง (ร้อยละ 4.2) ผู้สูงอายุไม่ได้รับการดูแลตามความจำเป็นทั้งกายและใจ ไม่ว่าจะตั้งใจหรือไม่ตั้งใจก็ตาม

เอกสารของกรมกิจการผู้สูงอายุเพิ่ม การละเมิดสิทธิ เช่น การไม่ให้ผู้สูงอายุได้ใช้สิทธิเลือกตั้ง หรือไม่ให้จัดการทรัพย์สินของตัวเอง

สำหรับสถานดูแล WHO รายงานว่าในงานทบทวนการศึกษาในสถานดูแล พนักงานราว 2 ใน 3 (ร้อยละ 64.2) ยอมรับว่าเคยกระทำรุนแรงในรูปแบบใดรูปแบบหนึ่งในรอบปี ส่วนใหญ่เป็นทางจิตใจ จึงควรเลือกและติดตามสถานดูแลอย่างใกล้ชิด

สัญญาณเตือนอะไรบ้างที่ลูกหลานควรสังเกต

สัญญาณที่ MedlinePlus ระบุ ได้แก่ รอยช้ำ แผลไหม้ และการบาดเจ็บที่อธิบายไม่ได้ แผลกดทับ สุขอนามัยไม่ดี ผู้สูงอายุเก็บตัว กระสับกระส่าย หรือซึมเศร้า และสถานะการเงินเปลี่ยนไปกะทันหัน แยกเป็นกลุ่มให้สังเกตง่าย

สัญญาณทางร่างกายและการดูแล

  • รอยช้ำ รอยไหม้ หรือแผล ที่ผู้ดูแลอธิบายไม่ได้หรือเล่าไม่ตรงกัน
  • แผลกดทับ ตัวมีกลิ่น เสื้อผ้าหรือที่นอนสกปรก ผมเล็บไม่ได้ดูแล
  • ง่วงซึมผิดปกติ หรือได้รับยาไม่ตรงกับที่แพทย์สั่ง เพราะการให้ยาผิดหรือให้ยาเพื่อให้สงบจนเกิดอันตราย จัดเป็นการทำร้ายทางร่างกายตามนิยามที่กรมกิจการผู้สูงอายุใช้

สัญญาณทางจิตใจ

สัญญาณทางการเงิน

  • เงินในบัญชีหายผิดปกติ มีการถอนเงินที่ผู้สูงอายุจำไม่ได้
  • โฉนดหรือทรัพย์สินถูกโอนเปลี่ยนชื่อ
  • มีคนแปลกหน้าหรือญาติที่ไม่เคยดูแลเข้ามาจัดการเงินแทน

สัญญาณข้อเดียวไม่ได้แปลว่ามีการทำร้ายเสมอไป เพราะบางข้ออาจมีสาเหตุอื่นได้ แต่ถ้าเจอหลายข้อพร้อมกัน หรือคำอธิบายไม่สมเหตุผล ควรหาทางคุยและพาไปตรวจ

ใครเสี่ยงถูกกระทำรุนแรง และทำไมจึงเกิดขึ้น

WHO ระบุปัจจัยเสี่ยงฝั่งผู้สูงอายุ คือ ต้องพึ่งพาผู้อื่นหรือมีภาวะพิการ สุขภาพกายไม่ดี มีความบกพร่องทางความคิดความจำ สุขภาพจิตไม่ดี และรายได้น้อย

ฝั่งผู้กระทำ WHO ระบุ ปัญหาสุขภาพจิต การใช้สารเสพติดหรือสุรา และการที่ผู้กระทำต้องพึ่งพาผู้สูงอายุ โดยเฉพาะด้านการเงิน ระดับสังคม WHO ชี้ว่าทัศนคติดูแคลนผู้สูงอายุ (ageism) และวัฒนธรรมที่มองความรุนแรงเป็นเรื่องปกติก็มีส่วน ส่วน การมีแรงสนับสนุนทางสังคมช่วยลดโอกาสเกิด

ผลที่ตามมา WHO ระบุว่าอาจรุนแรงกว่าในคนวัยอื่น เช่น บาดเจ็บ เสียชีวิตก่อนวัยอันควร ซึมเศร้า ความจำถดถอย สูญเสียทรัพย์สิน และต้องย้ายเข้าสถานดูแล และฟื้นตัวได้ช้ากว่า

ความเชื่อที่พบบ่อยเรื่องผู้สูงอายุถูกทำร้าย

ความเข้าใจผิดที่ทำให้ไม่มีใครช่วย คือมองว่าเป็นเรื่องในบ้านที่คนนอกไม่ควรยุ่ง ข้อเท็จจริงจากแหล่งที่เราเปิดอ่าน

  • “เรื่องในครอบครัว เดี๋ยวก็ดีกันเอง” MedlinePlus ระบุว่าการกระทำรุนแรงต่อผู้สูงอายุจะไม่หยุดเอง ต้องมีคนอื่นเข้ามาช่วย
  • “ไม่ได้ตี แค่ดุ ไม่นับ” การทำร้ายทางจิตใจเป็นแบบที่พบบ่อยที่สุดในตาราง WHO
  • “เอาเงินพ่อแม่ไปใช้ ไม่ใช่การทำร้าย” การใช้ทรัพย์สินของผู้สูงอายุโดยไม่ได้รับอนุญาตจัดเป็นการกระทำรุนแรงทางทรัพย์สินตามนิยามที่กรมกิจการผู้สูงอายุใช้
  • “ปล่อยให้อยู่คนเดียวทั้งวันไม่ได้ทำอะไรผิด” ถ้าผู้สูงอายุดูแลตัวเองไม่ได้แล้วไม่มีใครดูแลเรื่องอาหาร ยา และความสะอาด ถือเป็นการละเลย แม้ไม่ได้ตั้งใจ ดูวิธีจัดการได้ที่ ผู้สูงอายุอยู่บ้านคนเดียว ลูกหลานที่อยู่ไกลควรจัดการอย่างไร

ถ้าสงสัยว่าผู้สูงอายุถูกทำร้าย ควรทำอย่างไร แจ้งที่ไหน

ถ้ามีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

  • บาดเจ็บรุนแรง เลือดออกมาก หรือสงสัยกระดูกหัก
  • หมดสติ ซึมลงมาก หรือปลุกไม่ตื่น
  • หายใจลำบาก
  • สงสัยว่าได้รับยาเกินขนาด

ถ้ามีเหตุร้ายหรือยังอยู่ในอันตราย แจ้งตำรวจ 191 ช่องทางอื่นตามเอกสารของกรมกิจการผู้สูงอายุ

  • ศูนย์ช่วยเหลือสังคม 1300 ของกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ ช่วยเหลือผู้สูงอายุที่ถูกกระทำรุนแรงหรือถูกทอดทิ้ง โทรฟรีตลอด 24 ชั่วโมง
  • สำนักงานพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์จังหวัด (พมจ.) และองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น เช่น อบต. หรือเทศบาล
  • ศูนย์ดำรงธรรม 1567 รับเรื่องร้องทุกข์
  • เรื่องทรัพย์สินและกฎหมาย ปรึกษาสำนักงานยุติธรรมจังหวัด หรือศูนย์ยุติธรรมชุมชน
  • โรงพยาบาลรัฐที่ผู้สูงอายุรักษาอยู่ แจ้งแพทย์หรือพยาบาลให้ช่วยประเมินและบันทึกการบาดเจ็บ

สิ่งที่ญาติทำได้ทันที คือ จดวันที่และสิ่งที่เห็น ถ่ายรูปบาดแผลถ้าผู้สูงอายุยินยอม หาโอกาสคุยกับผู้สูงอายุตามลำพังด้วยน้ำเสียงไม่กดดัน และไม่เผชิญหน้ากับผู้ที่สงสัยในขณะที่ผู้สูงอายุยังต้องอยู่กับคนนั้นตามลำพัง

ผู้ดูแลที่เริ่มเหนื่อยจนควบคุมอารมณ์ไม่ได้ ควรทำอย่างไร

ให้ขอความช่วยเหลือตั้งแต่ตอนนี้ เพราะ WHO ระบุว่าการช่วยผู้ดูแล เช่น บริการที่แบ่งเบาภาระการดูแล เป็นแนวทางป้องกันที่มีแนวโน้มได้ผล ผู้ดูแลหลายคนไม่ได้ตั้งใจทำร้าย แต่เหนื่อยสะสม นอนไม่พอ และไม่มีใครผลัด จนเผลอตะคอก ผลักแรง หรือปล่อยปละละเลย

  • แบ่งเวรดูแลกับพี่น้อง หรือขอให้ญาติมาผลัดสัปดาห์ละครั้ง
  • ถ้าจ้างผู้ดูแล ตกลงหน้าที่และเวลาพักให้ชัด อ่านเพิ่มที่ จ้างคนดูแลผู้สูงอายุที่บ้าน ควรถามอะไร
  • ผู้สูงอายุติดเตียงควรได้รับการพลิกตัวและดูแลผิว การละเลยเรื่องนี้เสี่ยงเกิดแผลกดทับ ซึ่ง MedlinePlus จัดเป็นสัญญาณหนึ่งของการถูกละเลย
  • สังเกตสัญญาณหมดไฟของตัวเอง และหาทางพัก อ่านเพิ่มที่ ผู้ดูแลเหนื่อยจนไม่ไหว เป็นเรื่องปกติและมีทางออก
  • ถ้ารู้สึกว่าจะควบคุมตัวเองไม่ได้ ให้เดินออกจากห้องก่อน แล้วโทรปรึกษาศูนย์ช่วยเหลือสังคม 1300

WHO ระบุแนวทางอื่นที่มีแนวโน้มได้ผล เช่น ระบบช่วยผู้สูงอายุจัดการเงินสำหรับคนที่เสี่ยงถูกเอาเปรียบ สายด่วนและบ้านพักฉุกเฉิน และทีมสหวิชาชีพที่ทำงานร่วมกันทั้งฝ่ายสุขภาพ สังคม และกฎหมาย

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที

ปรึกษาทีมงานได้ฟรี ไม่มีค่าใช้จ่าย

ถามเรื่องสินค้า ราคา วิธีทาน หรือสอบถามโปรโมชัน ได้ทุกช่องทางด้านล่าง

คำถามที่พบบ่อย

การกระทำรุนแรงต่อผู้สูงอายุมีกี่แบบ

มี 5 แบบหลักตามนิยามของ WHO คือ ทางร่างกาย ทางจิตใจและอารมณ์ ทางทรัพย์สิน ทางเพศ และการละเลยทอดทิ้ง แบบที่พบบ่อยในชุมชนคือทางจิตใจ รองลงมาคือทางทรัพย์สิน

ผู้สูงอายุถูกทำร้ายพบบ่อยแค่ไหน

WHO อ้างงานทบทวน 52 การศึกษาใน 28 ประเทศ พบว่าผู้ที่อายุ 60 ปีขึ้นไปในชุมชนราว 1 ใน 6 คน (ร้อยละ 15.7) ถูกกระทำรุนแรงอย่างน้อยหนึ่งแบบในรอบปี

สัญญาณว่าผู้สูงอายุถูกละเลยหรือทำร้ายมีอะไรบ้าง

เช่น รอยช้ำหรือแผลที่อธิบายไม่ได้ แผลกดทับ ตัวสกปรก เก็บตัว หวาดกลัวหรือซึมลง และเงินหรือทรัพย์สินหายผิดปกติ ถ้าเจอหลายข้อพร้อมกันควรหาทางคุยและพาไปตรวจ

ผู้สูงอายุถูกทำร้ายหรือถูกทอดทิ้ง แจ้งที่ไหน

ถ้าบาดเจ็บหรือมีอันตรายต่อชีวิต โทร 1669 หรือแจ้งตำรวจ 191 ถ้าต้องการความช่วยเหลือทั่วไป โทรศูนย์ช่วยเหลือสังคม 1300 ได้ฟรีตลอด 24 ชั่วโมง หรือติดต่อ พมจ. และ อบต. หรือเทศบาลในพื้นที่

เอาเงินพ่อแม่ไปใช้โดยไม่ขอ ถือเป็นการทำร้ายไหม

นับเป็นการกระทำรุนแรงทางทรัพย์สิน ตามนิยามที่กรมกิจการผู้สูงอายุใช้ คือการใช้เงินหรือทรัพย์สินของผู้สูงอายุโดยไม่ได้รับอนุญาตหรือนำไปใช้ในทางที่ไม่ถูกต้อง

แหล่งอ้างอิง

บทความนี้เรียบเรียงจากข้อมูลขององค์กรสาธารณสุขและสถาบันวิจัยต่อไปนี้ กดเข้าไปอ่านต้นทางเองได้ทุกแหล่ง

บทความนี้เป็นความรู้ทั่วไป ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล หากมีอาการผิดปกติควรปรึกษาแพทย์
เรียบเรียงจากฉลากผลิตภัณฑ์โดย บริษัท อินฟินิตี้ บลู จำกัด หนึ่งในตัวแทนจำหน่ายของบริษัท โฮปฟูล จำกัด
เผยแพร่เมื่อ 2026-11-14

อ่านต่อ

ผู้สูงอายุช้ำง่าย จ้ำเลือดที่แขนและหลังมือ ผิวฉีกง่าย อันตรายไหม

จ้ำเลือดสีม่วงที่แขนผู้สูงอายุ (senile purpura) เกิดจากผิวบางและหลอดเลือดเปราะตามวัย ยาบางกลุ่มทำให้ช้ำง่าย ดูแลผิวไม่ให้ฉีกอย่างไร แบบไหนต้องพบแพทย์

เครื่องวัดออกซิเจนปลายนิ้ว วัดที่บ้าน ค่าเท่าไรปกติ ต่ำแค่ไหนต้องไปโรงพยาบาล

ค่าออกซิเจนปลายนิ้ว (SpO2) ปกติ 95% ขึ้นไป ถ้า 92% หรือต่ำกว่าให้ติดต่อแพทย์ 88% หรือต่ำกว่าต้องไปโรงพยาบาลทันที พร้อมวิธีวัดให้แม่นในผู้สูงอายุ

ญาติเสียชีวิตที่บ้าน ต้องทำอะไรบ้าง แจ้งตายที่ไหน ภายในกี่ชั่วโมง

ผู้ป่วยระยะท้ายเสียชีวิตที่บ้าน ญาติต้องโทรหาใครก่อน แจ้งตายภายใน 24 ชั่วโมงที่ไหน ใช้เอกสารอะไร และควรขอใบรับรองแพทย์ไว้ก่อนกลับบ้านอย่างไร

ข้อติดในผู้ป่วยติดเตียง เกิดจากอะไร ป้องกันอย่างไร ยืดข้อทุกวันช่วยได้แค่ไหน

ข้อติด (ข้อยึด) ในผู้ป่วยติดเตียงและหลังอัมพาต เกิดจากอะไร สังเกตอย่างไร ป้องกันที่บ้านอย่างไร และงานวิจัยว่าการยืดเหยียดอย่างเดียวช่วยได้แค่ไหน

ดูบทความความรู้สุขภาพทั้งหมด(ทั้งหมด 112 บทความ)
📞 โทรปรึกษาฟรีทัก LINEสอบถามโปรโมชันFacebookแชท