ตรวจเท้าเบาหวานยังไง แช่เท้า นวดเท้าได้ไหม ตัดเล็บอย่างไรให้ปลอดภัย

คำตอบสั้น: คนเป็นเบาหวานควร ส่องดูเท้าตัวเองทุกวัน ทั้งหลังเท้า ฝ่าเท้า ส้นเท้า และซอกนิ้ว เพื่อหาแผล ตุ่มพอง รอยแดง หรือรอยแตกตั้งแต่ยังเล็ก ส่วนการแช่เท้า คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาลแนะนำ ห้ามแช่เท้าในน้ำนาน ๆ และถ้าใช้น้ำอุ่นต้องทดสอบความร้อนด้วยมือหรือข้อศอกก่อนทุกครั้ง ห้ามใช้กระเป๋าน้ำร้อน เพราะเท้าที่ชาอาจรับรู้ความร้อนไม่ได้จนเกิดแผลพุพอง ตัดเล็บตามแนวขอบเล็บ ไม่ตัดลึกถึงจมูกเล็บ และห้ามตัดหรือลอกตาปลาเอง นอกจากดูแลเองแล้ว ควรให้แพทย์ตรวจเท้า อย่างน้อยปีละครั้ง

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •ส่องเท้าทุกวัน ถ้าก้มดูไม่ถนัดหรือสายตาไม่ดี ให้ญาติช่วยดู หรือใช้กระจกส่อง
• •ล้างเท้าทุกวันด้วยสบู่อ่อน เช็ดให้แห้งโดยเฉพาะซอกนิ้ว ทาครีมได้แต่ไม่ทาซอกนิ้ว
• •ไม่แช่เท้านาน ไม่ใช้น้ำร้อน ไม่ใช้กระเป๋าน้ำร้อน ไม่เดินเท้าเปล่าบนพื้นร้อน
• •ตัดเล็บตรงตามแนวขอบ ไม่ตัดมุมลึก ห้ามตัดตาปลาเองหรือใช้สารเคมีลอก
• •ใส่ถุงเท้าก่อนรองเท้าเสมอ ตรวจในรองเท้าก่อนใส่ ไม่ใส่รองเท้าแตะแบบคีบ
• •ให้แพทย์ตรวจเท้าอย่างน้อยปีละครั้ง และถ้าเท้าชาหรือเคยมีแผล ให้ตรวจทุกครั้งที่ไปพบแพทย์

ตรวจเท้าตัวเองทุกวันดูอะไรบ้าง

MedlinePlus แนะนำให้ดู หลังเท้า ข้างเท้า ฝ่าเท้า ส้นเท้า และระหว่างนิ้วเท้า โดยมองหา

• •ผิวแห้ง หรือรอยแตก
• •ตุ่มพอง รอยช้ำ รอยบาด
• •รอยแดง
• •จุดที่ผิวแข็งหนาขึ้น

เอกสารการดูแลเท้าของภาควิชาเวชศาสตร์ฟื้นฟูและศูนย์เบาหวานศิริราช แนะนำให้ สำรวจเท้าอย่างละเอียดทุกวัน โดยเฉพาะซอกระหว่างนิ้วเท้า และถ้ามีปัญหาสายตา ให้ญาติหรือคนใกล้ชิดช่วยตรวจทั้งเท้าและรองเท้าทุกวัน ADA ปี 2026 ก็แนะนำให้สอนผู้ป่วยตรวจเท้าตัวเองทุกวัน

เลือกเวลาเดิมทุกวัน เช่น หลังอาบน้ำตอนเย็น ซึ่งได้ล้างและเช็ดเท้าอยู่แล้ว จะได้ทำจนเป็นนิสัย

ล้างเท้าและดูแลผิวอย่างไร

• •ล้างเท้าทุกวันแล้วเช็ดให้แห้งทันที โดยเฉพาะซอกนิ้ว (ศิริราช) แนวทางเวชปฏิบัติสำหรับโรคเบาหวาน พ.ศ. 2566 ของไทย แนะนำให้ล้างด้วยสบู่อ่อน
• •NIDDK แนะนำให้ล้างด้วย น้ำอุ่น ไม่ใช่น้ำร้อน
• •ผิวแห้ง ทาครีมบาง ๆ ได้ แต่ ไม่ทาซอกระหว่างนิ้วเท้า (ศิริราช และ MedlinePlus)

เบาหวานแช่เท้าได้ไหม

ไม่ควรแช่เท้านาน ๆ ข้อห้ามปฏิบัติในเอกสารของศิริราชระบุว่า "ห้ามแช่เท้าในน้ำนาน ๆ" และ NIDDK ระบุว่าไม่ควรแช่เท้าเพราะจะทำให้ผิวแห้งเกินไป ผิวที่แห้งแตกเป็นทางให้เชื้อโรคเข้าได้

แหล่งข้อมูลแนะนำไม่ตรงกันในเรื่องนี้ MedlinePlus แนะนำให้แช่เท้าในน้ำอุ่นเพื่อให้เล็บนิ่มก่อนตัด ขณะที่ NIDDK บอกไม่ให้แช่ และศิริราชห้ามแช่นาน ๆ ถ้าไม่แน่ใจให้ถามแพทย์หรือพยาบาลคลินิกเบาหวานว่าเท้าของเราควรทำแบบไหน ถ้าจำเป็นต้องใช้น้ำอุ่น อย่าแช่นาน และ ทดสอบความร้อนของน้ำด้วยมือหรือข้อศอกก่อนทุกครั้ง (ศิริราชและ MedlinePlus แนะนำตรงกัน ส่วน NIDDK ให้ใช้ข้อศอกหรือเทอร์โมมิเตอร์วัด) ห้ามใช้เท้าทดสอบ เพราะเท้าที่ชาอาจรู้สึกว่าไม่ร้อนทั้งที่ร้อนจนลวกผิวได้

แช่เท้าสมุนไพรได้ไหม แหล่งข้อมูลที่เราตรวจไม่ได้พูดถึงสมุนไพรชนิดใดโดยเฉพาะ แต่ข้อห้ามเรื่องการแช่นานและน้ำร้อนใช้กับการแช่ทุกแบบ ถ้าอยากใช้สูตรใด ให้ถามแพทย์หรือพยาบาลคลินิกเบาหวานก่อน และงดเด็ดขาดถ้ามีแผล รอยแตก หรือผิวอักเสบ

กระเป๋าน้ำร้อน ประคบร้อน ใช้ได้ไหม

ไม่ควรใช้ เอกสารของศิริราชระบุว่าถ้าเท้าเย็นตอนกลางคืน ให้แก้ด้วยการใส่ถุงเท้า ห้ามใช้กระเป๋าน้ำร้อนเป็นอันขาด MedlinePlus ก็แนะนำไม่ให้ใช้แผ่นทำความร้อนหรือกระเป๋าน้ำร้อนกับเท้า และไม่เดินเท้าเปล่าบนพื้นร้อน ศิริราชยกตัวอย่างพื้นที่ต้องระวังคือ หาดทราย และพื้นซีเมนต์

เบาหวานนวดเท้าได้ไหม

แหล่งข้อมูลที่เราตรวจ ไม่ได้มีคำแนะนำเฉพาะเรื่องการนวดเท้าหรือนวดแผนไทยในคนเป็นเบาหวาน จึงไม่สามารถบอกได้ว่านวดแบบไหนปลอดภัย สิ่งที่ควรทำคือ

• •ถ้าเท้าชา เคยมีแผล หรือแพทย์เคยบอกว่าหลอดเลือดที่ขาตีบ ให้ ถามแพทย์ก่อน ว่านวดได้หรือไม่
• •ถ้ามีแผล ตุ่มพอง รอยแดง หรือบวม ให้งดนวดบริเวณนั้น และไปพบแพทย์ตามคำแนะนำของ MedlinePlus ที่ให้ติดต่อแพทย์เมื่อมีรอยแดง บวม แผล หรือรอยแตก
• •หลีกเลี่ยงการประคบร้อนหรือลูกประคบร้อนบนเท้าที่ชา ด้วยเหตุผลเดียวกับกระเป๋าน้ำร้อน

สิ่งที่ NIDDK แนะนำเพื่อให้เลือดไหลเวียนที่เท้า คือ ขยับนิ้วเท้าเป็นระยะระหว่างวัน และยกเท้าขึ้นเวลานั่ง รวมถึงไม่สูบบุหรี่ เพราะบุหรี่ลดเลือดที่ไปเลี้ยงเท้า

ตัดเล็บอย่างไรให้ปลอดภัย

• •ตัดเล็บตรงตามแนวขอบเล็บ ไม่ตัดลึกถึงจมูกเล็บ (ศิริราช) และไม่ตัดเข้าไปที่มุมเล็บ (NIDDK)
• •ตัดหลังล้างเท้าและเช็ดให้แห้งแล้ว (NIDDK)
• •เล็บหนา เล็บเหลืองหรือเปลี่ยนสี หรือเล็บขบ NIDDK และ MedlinePlus แนะนำให้แพทย์ด้านเท้าเป็นผู้ตัด ไม่รักษาเอง
• •ถ้าสายตาไม่ดี เท้าชา หรือก้มไม่ถึง NIDDK และ MedlinePlus แนะนำให้แพทย์ด้านเท้าตัดให้ ให้ขอความช่วยเหลือจากคลินิกเบาหวานหรือคลินิกเท้าของโรงพยาบาล

ดูแลตาปลาและหนังหนาอย่างไร

ข้อห้ามปฏิบัติของศิริราชระบุว่า ห้ามตัดตาปลาหรือหนังด้านด้วยตนเอง และห้ามใช้สารเคมีใด ๆ ลอกตาปลาเอง NIDDK ระบุตรงกันว่าไม่ควรใช้พลาสเตอร์แปะตาปลาหรือยาลอกตาปลาชนิดน้ำ MedlinePlus ระบุว่าส่วนใหญ่ควรให้แพทย์ด้านเท้าดูแล ถ้าแพทย์อนุญาต อาจใช้หินขัดเท้าขัดเบา ๆ หลังอาบน้ำ

ตาปลาเกิดตรงจุดที่ถูกกดซ้ำ ๆ จึงเป็นสัญญาณว่ารองเท้าหรือการลงน้ำหนักอาจมีปัญหา ควรให้แพทย์ดู

เลือกรองเท้าและถุงเท้าอย่างไร

คลินิกสุขภาพ ภาควิชาเวชศาสตร์ฟื้นฟู และศูนย์เบาหวานศิริราช แนะนำ

• •ลองรองเท้าด้วยตัวเองเสมอ และลองเดิน เพราะเท้าขยายเมื่อยืนหรือเดิน
• •ลองทั้งสองข้าง เลือกตามเท้าข้างที่ใหญ่กว่า
• •ส่วนที่กว้างที่สุดของเท้าควรตรงกับส่วนที่กว้างที่สุดของรองเท้า มีที่ให้ขยับนิ้วได้เล็กน้อย
• •ระยะระหว่างปลายนิ้วเท้าที่ยาวที่สุดกับปลายรองเท้าประมาณ 3/8 ถึง ½ นิ้ว
• •ไม่ใส่รองเท้าแตะแบบคีบระหว่างนิ้วเท้า และหลีกเลี่ยงการเดินเท้าเปล่า
• •ใส่ถุงเท้าก่อนใส่รองเท้าเสมอ ถ้าถุงเท้ามีตะเข็บให้กลับด้านในออก เปลี่ยนถุงเท้าทุกวัน
• •ตรวจในรองเท้าทั้งด้านในและด้านนอกก่อนใส่ทุกครั้ง เพราะ NIDDK ระบุว่าคนที่ปลายประสาทเสื่อมอาจไม่รู้สึกว่ามีก้อนกรวดในถุงเท้าหรือรองเท้า

แนวทางเวชปฏิบัติของไทยแนะนำให้ใส่รองเท้าที่พอดีทั้งในและนอกบ้าน

ควรให้แพทย์ตรวจเท้าปีละกี่ครั้ง

แนวทางเวชปฏิบัติสำหรับโรคเบาหวาน พ.ศ. 2566 ของไทยกำหนดให้ตรวจร่างกายรวมถึงตรวจเท้า อย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง ADA ปี 2026 แนะนำการประเมินเท้าโดยละเอียดอย่างน้อยปีละครั้ง และ คนที่เสียความรู้สึกที่เท้าหรือเคยมีแผล ควรได้รับการตรวจเท้าทุกครั้งที่มาพบแพทย์ NIDDK ระบุว่าการตรวจรวมถึงการตรวจความรู้สึกและชีพจรที่เท้า

ศิริราชยังแนะนำว่า ถ้าเท้ามีปัญหาแม้เพียงเล็กน้อย ให้ไปพบแพทย์ทันที ไม่ต้องรอถึงวันนัด

เท้าชาจากเบาหวาน แก้ยังไง

อาการชาที่เท้ามาจากปลายประสาทเสื่อม คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ อธิบายว่าเกิดจากเส้นประสาทฝอยเสื่อมและเส้นเลือดฝอยอุดตัน ทำให้เกิดแผลโดยไม่รู้ตัว หัวใจของการดูแลคือคุมน้ำตาล ความดัน ไขมัน เลิกบุหรี่ และดูแลเท้าตามบทความนี้ ส่วนการรักษาอาการปวดแสบชาเป็นเรื่องที่แพทย์ต้องประเมิน อ่านเพิ่มที่ เบาหวานชาปลายเท้า และ ชาปลายมือปลายเท้าเกิดจากอะไร

อาการแบบไหนต้องไปโรงพยาบาลทันที

ถ้ามีอาการ ข้อใดข้อหนึ่ง คือ แผลที่แดงร้อนบวมและลาม มีหนองหรือกลิ่นเหม็น มีไข้หนาวสั่น ผิวหรือนิ้วเท้าเป็นสีดำ คล้ำ หรือขาวซีด หรือเท้าเย็นซีดและปวดขึ้นทันที ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669 รายละเอียดอยู่ใน แผลเบาหวานที่เท้า และ แผลเบาหวานติดเชื้อ

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าเฮิร์บ (Beta Herb)

เบต้าเฮิร์บ (Beta Herb) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 10-1-15662-5-0011 ผลิตโดย บริษัท โอดี สไตล์ จำกัด จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 1,000 มก. ฉลากแนะนำวันละ 1–2 แคปซูล ปริมาณที่ได้รับจึงขึ้นกับจำนวนแคปซูลที่กิน

ส่วนประกอบต่อ 1 แคปซูลตามฉลาก: สารสกัดจากมะระขี้นก 150 มก. · ผงน้ำมันปลา 100 มก. · แมกนีเซียม (100%) 100 มก. · สารสกัดจากโสมอเมริกัน 100 มก. · สารสกัดจากเห็ดหลินจือ 70 มก. · สารสกัดจากอาร์ติโชค 70 มก. · โพรโพลิส 60.5 มก. · ไคโตซาน (80%) 60 มก. · ยีสต์ เบต้า-กลูแคน (85%) 60 มก. · สารสกัดจากเจียวกู่หลาน 45 มก. · ซิงค์ อะมิโน แอซิด คีเลต (20%) 30 มก. · กรดแอลฟาไลโปอิก (100%) 24 มก. · ดี-แอลฟา-โทโคเฟอริล แอซีเตต (วิตามินอี 425 IU/g) 10 มก. · โครเมียม พิโคลิเนต 0.5 มก.

ส่วนประกอบที่คนมักถามเมื่ออ่านหัวข้อนี้ และหลักฐานที่มี

• •กรดแอลฟาไลโปอิก (100%) 24 มก. (2 แคปซูลเป็น 48 มก.) — การทดลองแบบสุ่มมียาหลอก 181 คน (SYDNEY 2) พบว่า ALA ชนิดกินวันละ 600 มก. นาน 5 สัปดาห์ ลดคะแนนอาการปวดแสบชาที่เท้าได้มากกว่ายาหลอก แต่งาน 4 ปี 460 คน (NATHAN 1) ที่ใช้วันละ 600 มก. เช่นกัน ไม่พบความต่างจากยาหลอกในจุดวัดหลัก ขนาดในแคปซูลน้อยกว่างานวิจัย 12.5–25 เท่า NCCIH สรุปว่ายังไม่มีข้อสรุปชัด รายละเอียดอ่านที่ ALA กับอาการชาจากเบาหวาน
• •วิตามินอี (ราว 4.25 IU ต่อแคปซูล หรือราว 8.5 IU ต่อ 2 แคปซูล เป็นค่าคำนวณ) — เป็นขนาดต่ำมาก ไม่มีงานวิจัยที่เราตรวจซึ่งใช้ขนาดนี้กับเรื่องเท้าหรือปลายประสาท

ต้องบอกตรง ๆ ว่า ไม่มีหลักฐานว่าผลิตภัณฑ์นี้ทำให้อาการชาที่เท้าดีขึ้นหรือป้องกันแผลที่เท้าได้ และยังไม่มีงานวิจัยที่ทดสอบสูตรผลิตภัณฑ์นี้เอง การตรวจเท้าทุกวันและการพบแพทย์ตามนัดยังเป็นสิ่งที่ต้องทำ แนวทางเวชปฏิบัติสำหรับโรคเบาหวาน พ.ศ. 2566 ของไทยระบุว่ายังไม่มีหลักฐานเพียงพอว่าการเสริมโครเมียม แมกนีเซียม หรือสมุนไพร ช่วยให้การควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดดีขึ้น และไม่แนะนำสารต้านอนุมูลอิสระชนิดผลิตภัณฑ์เสริมอาหารเพื่อหวังผลลดน้ำตาล

ข้อควรระวังก่อนตัดสินใจ

• •ผู้ใช้อินซูลินหรือยาเบาหวานชนิดกิน: มะระขี้นก โสมอเมริกัน และกรดแอลฟาไลโปอิก ซึ่งเป็นส่วนประกอบในสูตร มีรายงานว่าอาจเสริมฤทธิ์ยาลดน้ำตาล ต้องแจ้งแพทย์หรือเภสัชกรก่อน และรู้จักอาการน้ำตาลต่ำ เช่น หิว มือสั่น ใจสั่น เหงื่อออก สับสน ถ้าน้ำตาลต่ำบ่อยผิดปกติ ให้หยุดผลิตภัณฑ์นี้ (ยาและอินซูลินที่แพทย์สั่งให้ใช้ต่อ) แล้วรีบแจ้งแพทย์ ถ้ามีอาการข้อใดข้อหนึ่ง ได้แก่ สับสนมาก ชัก หรือหมดสติ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669 ห้ามลด หยุด หรือปรับยาเบาหวานหรืออินซูลินเอง
• •กรดแอลฟาไลโปอิกกับน้ำตาลต่ำซ้ำ ๆ: มีรายงานผู้ป่วยที่กินกรดแอลฟาไลโปอิกแล้วเกิดภาวะน้ำตาลต่ำซ้ำ ๆ จากภูมิต้านทานต่ออินซูลินของตัวเอง ซึ่งพบน้อย รายงานส่วนใหญ่ใช้วันละ 600 มก. ไม่ทราบความเสี่ยงที่ขนาดในแคปซูล หากมีอาการน้ำตาลต่ำบ่อยผิดปกติ ควรแจ้งแพทย์ว่ากินอะไรอยู่
• •ผู้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือดหรือยาต้านเกล็ดเลือด เช่น วาร์ฟาริน แอสไพริน โคลพิโดเกรล: ฉลากเตือนเรื่องน้ำมันปลา และงานทดลองในอาสาสมัครพบว่าโสมอเมริกันทำให้ค่า INR ของวาร์ฟารินลดลง ต้องบอกแพทย์ก่อน
• •ผู้ป่วยโรคไต: Linus Pauling Institute เตือนว่าผู้มีโรคไตควรจำกัดโครเมียมเสริม และเสี่ยงผลข้างเคียงจากแมกนีเซียมเสริมสูงขึ้น และมีรายงานไตอักเสบจากมะระขี้นก ให้นำกล่องไปปรึกษาแพทย์ก่อน
• •คำเตือนบนฉลาก: เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน · ไคโตซาน: สตรีให้นมบุตรไม่ควรรับประทาน ระวังในผู้แพ้อาหารทะเลและผู้ที่น้ำหนักต่ำกว่าเกณฑ์ · ไคโตซาน: ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารอื่นที่มีไขมันเป็นส่วนประกอบหลักให้ทานห่างอย่างน้อย 2 ชั่วโมง · น้ำมันปลา: ห้ามใช้ในผู้แพ้ปลาทะเลหรือน้ำมันปลา · น้ำมันปลา: ระวังในผู้ที่เลือดแข็งตัวช้า หรือใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือดหรือแอสไพริน · ควรรับประทานอาหารครบ 5 หมู่ · ผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าเฮิร์บทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที