เบาหวานอันตรายไหม ปล่อยไว้ไม่คุมน้ำตาลจะเกิดอะไรขึ้น

คำตอบสั้น: เบาหวาน อันตรายจริง แม้ยังไม่มีอาการ เพราะน้ำตาลที่สูงต่อเนื่องค่อย ๆ ทำลายหลอดเลือดและเส้นประสาท จนเกิดโรคแทรกซ้อนที่ ตา ไต เท้า หัวใจ และสมอง และน้ำตาลที่สูงมากเฉียบพลันอาจทำให้หมดสติหรือเสียชีวิตได้ ข่าวดีคือ การคุมน้ำตาลให้ใกล้เป้าและตรวจภาวะแทรกซ้อนทุกปี ช่วยลดความเสี่ยงได้จริง

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •NIDDK ระบุว่าน้ำตาลสูงนาน ๆ ทำลายหัวใจ ไต เท้า และตา
• •MedlinePlus ระบุภาวะแทรกซ้อนรุนแรง เช่น ตาบอด ถูกตัดเท้า โรคหัวใจ อัมพาต ไตวาย และปลายประสาทเสียหาย
• •WHO ระบุว่าเบาหวานและโรคไตจากเบาหวานทำให้คนเสียชีวิตมากกว่า 2 ล้านคนในปี 2021
• •งาน UKPDS พบว่าการคุมน้ำตาลเข้มงวดขึ้นลดภาวะแทรกซ้อนของหลอดเลือดเล็ก (ตา ไต เส้นประสาท) ลงร้อยละ 25
• •มีอาการข้อใดข้อหนึ่ง เช่น หายใจหอบลึก ลมหายใจกลิ่นผลไม้ อาเจียน ซึม สับสน หรือหมดสติ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

เบาหวานอันตรายตรงไหน ถ้ายังไม่มีอาการ

อันตรายตรงที่ไม่มีอาการเตือน MedlinePlus ระบุว่าคนเป็นเบาหวานชนิดที่ 2 หลายคนไม่มีอาการเลยในช่วงแรก กรมควบคุมโรคระบุว่าคนไทยที่ป่วยเบาหวานราวร้อยละ 40 ไม่รู้ตัวว่าป่วย

ระหว่างที่ไม่มีอาการ น้ำตาลที่สูงยังทำงานต่อเงียบ ๆ ภาวะแทรกซ้อนบางอย่าง เช่น เบาหวานขึ้นตาระยะแรก หรือไตเริ่มรั่วโปรตีน ก็มักไม่มีอาการ ต้องตรวจจึงจะรู้

ดังนั้น รู้สึกสบายดีไม่ได้แปลว่าน้ำตาลไม่ได้ทำร้ายร่างกาย การตรวจตามนัดและดูผลเลือดจึงสำคัญกว่าความรู้สึก

น้ำตาลสูงนาน ๆ ทำร้ายหลอดเลือดอย่างไร

คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ อธิบายตัวอย่างอาการชาที่เท้าว่าเกิดจาก เส้นประสาทฝอยเสื่อมและเส้นเลือดฝอยอุดตัน

ความเสียหายแบ่งได้เป็น 2 กลุ่ม

• •หลอดเลือดเล็ก: ที่จอตา ไต และเส้นประสาท ทำให้เกิดเบาหวานขึ้นตา เบาหวานลงไต และปลายประสาทเสื่อม
• •หลอดเลือดใหญ่: ที่หัวใจ สมอง และขา ทำให้เสี่ยงหัวใจขาดเลือด อัมพาต และหลอดเลือดขาตีบ

คนที่มีความดันสูงและไขมันสูงร่วมด้วย ควรดูแลทั้งสามเรื่องไปพร้อมกัน อ่านต่อที่ ความดัน ไขมัน เบาหวาน ทำไมมักมาด้วยกัน และ ความดันสูงกระทบอวัยวะอะไรบ้าง

อวัยวะไหนเสียหายบ่อยที่สุด ตา ไต เท้า หัวใจ

กรมควบคุมโรคระบุภาวะแทรกซ้อนสำคัญของเบาหวานไว้ ได้แก่ โรคหัวใจ ไตเรื้อรัง เบาหวานขึ้นตา และแผลที่เท้าซึ่งเสี่ยงถูกตัดเท้า

• •ตา: เบาหวานขึ้นตาทำให้ตามัวและอาจตาบอด (MedlinePlus) ระยะแรกมักไม่มีอาการ อ่านเพิ่มที่ เบาหวานขึ้นตา
• •ไต: MedlinePlus ระบุไตวายเป็นภาวะแทรกซ้อนรุนแรงหนึ่งของเบาหวาน ระยะแรกมักไม่มีอาการ อ่านเพิ่มที่ เบาหวานลงไตคืออะไร
• •เท้าและเส้นประสาท: ชาปลายเท้าทำให้เกิดแผลโดยไม่รู้ตัว คณะแพทยศาสตร์ มช. ระบุว่าความรู้สึกที่ลดลงทำให้เกิดแผลโดยไม่รู้ตัว อ่านเพิ่มที่ เบาหวานชาปลายเท้า
• •หัวใจและสมอง: MedlinePlus ระบุโรคหัวใจและอัมพาตเป็นภาวะแทรกซ้อนรุนแรงของเบาหวาน

ศิริราชเพิ่มเติมว่าผู้ป่วยน้ำตาลสูงจะติดเชื้อง่ายและแผลหายยาก

เบาหวานทำให้เสียชีวิตได้ไหม จากสาเหตุอะไร

ได้ องค์การอนามัยโลก (WHO) ระบุว่าในปี 2021 เบาหวานและโรคไตจากเบาหวานทำให้มีผู้เสียชีวิตมากกว่า 2 ล้านคน สาเหตุการเสียชีวิตมาได้จาก 2 ทาง

1. ภาวะแทรกซ้อนเรื้อรัง เช่น หัวใจขาดเลือด อัมพาต ไตวาย และการติดเชื้อรุนแรงจากแผลที่เท้า

2. ภาวะฉุกเฉินเฉียบพลัน

• •ภาวะเลือดเป็นกรดจากคีโตน (DKA): MedlinePlus ระบุว่าพบมากในเบาหวานชนิดที่ 1 และอาจเป็นอาการแรกของคนที่ยังไม่รู้ว่าเป็น ชนิดที่ 2 ก็เกิดได้ เช่น จากการเจ็บป่วยรุนแรงหรือขาดยา ถ้าไม่รักษาอาจรุนแรงถึงเสียชีวิต
• •ภาวะน้ำตาลสูงมากร่วมกับขาดน้ำรุนแรง (HHS): MedlinePlus ระบุว่าเป็นภาวะแทรกซ้อนร้ายแรงของเบาหวานชนิดที่ 2 น้ำตาลอาจสูงกว่าปกติมากกว่า 10 เท่า พบในผู้สูงอายุ คนไตไม่ดี และคนที่ดื่มน้ำได้น้อย มักมีสิ่งกระตุ้น เช่น การติดเชื้อ หัวใจขาดเลือด อัมพาต หรือการหยุดยาเบาหวาน
• •น้ำตาลต่ำรุนแรง: พบในผู้ใช้อินซูลินหรือยาบางชนิด ศิริราชระบุว่าถ้าต่ำมากอาจชักและหมดสติ อ่านวิธีแก้เบื้องต้นที่ น้ำตาลต่ำ อาการ ต้องทำอย่างไร

อาการหนักแบบไหนต้องไปโรงพยาบาลทันที

มีอาการข้อใดข้อหนึ่ง ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669 ไม่ต้องรอให้มีหลายอาการ

• •หายใจหอบลึกเร็ว หรือหายใจลำบาก
• •ลมหายใจมีกลิ่นคล้ายผลไม้
• •คลื่นไส้อาเจียนจนกินดื่มไม่ได้ ปวดท้องมาก
• •ซึมลง สับสน ชัก หรือหมดสติ
• •น้ำตาลต่ำแล้วแก้ด้วยการกินน้ำตาลแล้วยังไม่ขึ้น
• •เจ็บแน่นหน้าอก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด

ถ้าคนเป็นเบาหวานหมดสติหรือกลืนไม่ได้ ห้ามป้อนน้ำหวานหรืออาหาร ให้นำส่งโรงพยาบาลทันที (ศิริราช)

ควรติดต่อแพทย์ทันที ถ้าน้ำตาลสูงไม่ลดแม้ใช้ยาตามปกติ หรือคลื่นไส้อาเจียน (MedlinePlus) และควรพบแพทย์ถ้ามีอาการชาปลายมือปลายเท้าไม่หาย รายละเอียดน้ำตาลสูงมาก อ่านที่ น้ำตาลในเลือดสูงเกิน 500

คุมน้ำตาลดีช่วยลดความเสี่ยงได้แค่ไหน

ช่วยได้จริง โดยเฉพาะตา ไต และเส้นประสาท งานวิจัย UKPDS ในสหราชอาณาจักร (วารสาร Lancet ปี 1998) ติดตามผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 นาน 10 ปี กลุ่มที่คุมน้ำตาลเข้มงวดมี HbA1c เฉลี่ย 7.0% เทียบกับ 7.9% ในกลุ่มปกติ พบว่า

• •ภาวะแทรกซ้อนที่เกี่ยวกับเบาหวานโดยรวมลดลง ร้อยละ 12
• •ภาวะแทรกซ้อนของหลอดเลือดเล็ก รวมการต้องยิงเลเซอร์จอตา ลดลง ร้อยละ 25
• •แต่ไม่ได้ลดโรคหลอดเลือดใหญ่อย่างชัดเจนในช่วงนั้น และกลุ่มเข้มงวดเกิดน้ำตาลต่ำบ่อยกว่า น้ำหนักขึ้นมากกว่า

ข้อมูลนี้บอกสองอย่าง คือ การคุมน้ำตาลมีประโยชน์จริง และ การคุมต้องสมดุลกับความเสี่ยงน้ำตาลต่ำ แนวทางเวชปฏิบัติสำหรับโรคเบาหวาน พ.ศ. 2566 จึงตั้งเป้า HbA1c ทั่วไปต่ำกว่า 7.0% แต่ผู้ที่เกิดน้ำตาลต่ำบ่อยหรือมีโรคร่วมมากอาจใช้เป้าต่ำกว่า 8.0% ส่วนการลดความเสี่ยงหัวใจและสมอง ต้องดูแลความดัน ไขมัน และเลิกบุหรี่ร่วมด้วย

ควรตรวจอะไรเป็นประจำทุกปี

แนวทางเวชปฏิบัติสำหรับโรคเบาหวาน พ.ศ. 2566 ระบุการตรวจติดตามไว้ดังนี้

• •ตรวจตา ปีละ 1 ครั้ง หรือตามที่จักษุแพทย์นัด
• •ตรวจเท้า พร้อมตรวจร่างกาย อย่างน้อยปีละครั้ง และควรสำรวจเท้าเองทุกวัน
• •ตรวจไต ด้วยปัสสาวะ (UACR อัตราส่วนอัลบูมินต่อครีเอตินีน) และเลือด (eGFR อัตราการกรองของไต) อย่างน้อยปีละครั้ง
• •ตรวจฟัน ปีละครั้ง
• •วัคซีนไข้หวัดใหญ่ ปีละครั้ง
• •HbA1c Rama Channel รพ.รามาธิบดี แนะนำให้ผู้ป่วยตรวจอย่างน้อยปีละ 2 ครั้ง

นอกจากนี้ควรตรวจความดันและไขมันตามนัด สอบถามสิทธิการตรวจได้ที่สถานพยาบาลที่รักษาอยู่

ความเชื่อที่พบบ่อย

ได้ยินว่าเบาหวานไม่มีอาการ ไม่ต้องกินยาก็ได้ จริงไหม ไม่จริง ความเสียหายต่อตาและไตเกิดได้โดยไม่มีอาการ การไม่มีอาการจึงไม่ใช่เหตุผลให้หยุดยา

ได้ยินว่ากินยาเบาหวานนาน ๆ ทำให้ไตพัง จริงไหม สิ่งที่ทำร้ายไตคือน้ำตาลที่สูงนาน ส่วนยาบางตัวแพทย์จะปรับขนาดตามค่าไตอยู่แล้ว ห้ามหยุดยาเอง ถ้ากังวลให้ถามแพทย์

ได้ยินว่าเบาหวานชนิดที่ 2 เป็นแบบเบา ไม่อันตรายเท่าชนิดที่ 1 จริงไหม ไม่จริง ชนิดที่ 2 ทำให้เกิดภาวะแทรกซ้อนเรื้อรังได้เหมือนกัน และมีภาวะฉุกเฉิน HHS ที่พบในชนิดที่ 2

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าเฮิร์บ (Beta Herb)

เบต้าเฮิร์บ (Beta Herb) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 10-1-15662-5-0011 ผลิตโดย บริษัท โอดี สไตล์ จำกัด จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 1,000 มก. ฉลากแนะนำวันละ 1–2 แคปซูล ปริมาณที่ได้รับจึงขึ้นกับจำนวนแคปซูลที่รับประทาน ฉลากระบุส่วนประกอบ 14 รายการ (ดูรายการเต็มที่หน้าสินค้า)

ต้องบอกตรง ๆ ก่อน: NCCIH (ศูนย์การแพทย์ผสมผสานแห่งชาติสหรัฐ) ระบุว่ายังไม่มีหลักฐานที่เชื่อถือได้ว่าสมุนไพรใดช่วยควบคุมเบาหวานหรือภาวะแทรกซ้อนได้ ไม่มีส่วนประกอบใดที่มีหลักฐานว่าป้องกันเบาหวานขึ้นตา ลงไต หรือแผลที่เท้า ส่วนประกอบที่มักถูกพูดถึงคู่กับภาวะแทรกซ้อน และหลักฐานที่มีอยู่ เป็นดังนี้

• •ผงน้ำมันปลา 100 มก. ต่อแคปซูล (200 มก. ถ้ารับประทาน 2 แคปซูล ฉลากไม่ระบุปริมาณ EPA และ DHA) — การทบทวนของ Cochrane ในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 ใช้โอเมก้า-3 เฉลี่ยวันละ 3.5 กรัม พบไตรกลีเซอไรด์ลดลง แต่ HbA1c ไม่เปลี่ยน งาน ASCEND ในผู้ป่วยเบาหวาน 15,480 คน ใช้โอเมก้า-3 วันละ 1 กรัม นาน 7.4 ปี ไม่พบว่าเหตุการณ์หลอดเลือดรุนแรงลดลง และแนวทางไทย พ.ศ. 2566 ระบุว่าโอเมก้า-3 ชนิดอาหารเสริมไม่ได้ลดโอกาสเกิดโรคหัวใจและหลอดเลือด
• •กรดแอลฟาไลโปอิก 24 มก. ต่อแคปซูล (48 มก. ถ้ารับประทาน 2 แคปซูล) — หลักฐานที่ดีที่สุดเป็นเรื่องอาการปวดแสบชาจากปลายประสาทเบาหวาน งาน SYDNEY 2 ใช้ขนาดวันละ 600 มก. (มากกว่าในแคปซูล 12.5–25 เท่า) นาน 5 สัปดาห์ พบคะแนนอาการลดลงมากกว่ายาหลอก แต่งาน NATHAN 1 ที่ใช้ 600 มก. นาน 4 ปี ไม่ผ่านจุดวัดหลัก
• •ดี-แอลฟา-โทโคเฟอริล แอซีเตต 10 มก. ต่อแคปซูล (วิตามินอีราว 4.25 IU เป็นค่าคำนวณ) — ปริมาณต่ำมาก ไม่มีงานวิจัยที่ใช้ขนาดนี้กับภาวะแทรกซ้อนของเบาหวาน

ยังไม่มีงานวิจัยที่ทดสอบสูตรผลิตภัณฑ์นี้เอง และไม่มีหลักฐานว่าผลิตภัณฑ์นี้ลดภาวะแทรกซ้อนของเบาหวาน การคุมน้ำตาล ความดัน ไขมัน และการตรวจประจำปี ยังเป็นสิ่งที่มีหลักฐานจริง

ข้อควรระวังที่ต้องอ่านก่อนตัดสินใจ

• •ผู้ใช้อินซูลินหรือยาเบาหวาน: มะระขี้นก โสมอเมริกัน และกรดแอลฟาไลโปอิก อาจเสริมฤทธิ์ยาลดน้ำตาล และมีรายงานผู้ป่วยที่กินกรดแอลฟาไลโปอิก (ส่วนใหญ่วันละ 600 มก.) แล้วเกิดน้ำตาลต่ำซ้ำ ๆ จากภูมิต้านทานต่ออินซูลินของตัวเอง ต้องแจ้งแพทย์หรือเภสัชกรก่อน ถ้ามีอาการน้ำตาลต่ำบ่อย ให้หยุดผลิตภัณฑ์นี้ (ยาและอินซูลินที่แพทย์สั่งให้ใช้ต่อ) แล้วรีบแจ้งแพทย์ ถ้ามีอาการข้อใดข้อหนึ่ง ได้แก่ สับสนมาก ชัก หรือหมดสติ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669
• •ผู้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือดหรือยาต้านเกล็ดเลือด (เช่น วาร์ฟาริน แอสไพริน โคลพิโดเกรล): ฉลากเตือนเรื่องน้ำมันปลา และมีวิตามินอีกับโสมอเมริกัน (ซึ่งลดฤทธิ์วาร์ฟารินในงานวิจัย) ต้องบอกแพทย์ก่อน แม้การวิเคราะห์รวม 11 งานในคนกว่า 1.2 แสนคน ไม่พบว่าโอเมก้า-3 เพิ่มเลือดออกโดยรวม
• •ผู้ป่วยเบาหวานลงไตหรือไตเรื้อรัง: ผู้มีโรคไตควรจำกัดโครเมียมเสริม เสี่ยงผลข้างเคียงจากแมกนีเซียมเสริมมากขึ้น และมีรายงานไตอักเสบจากมะระขี้นก ต้องให้แพทย์โรคไตดูรายการอาหารเสริมทั้งหมดก่อน
• •ผู้ที่จะผ่าตัด หรือมีแผลที่เท้า: ให้นำกล่องไปให้แพทย์ดูก่อน
• •ฉลากเตือน: เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน สตรีให้นมบุตรไม่ควรรับประทาน ระวังในผู้แพ้อาหารทะเลและผู้ที่น้ำหนักต่ำกว่าเกณฑ์ ห้ามใช้ในผู้แพ้ปลาทะเลหรือน้ำมันปลา และผลิตภัณฑ์เสริมอาหารอื่นที่มีไขมันเป็นส่วนประกอบหลักให้รับประทานห่างอย่างน้อย 2 ชั่วโมง

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าเฮิร์บทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที