เบาหวานกินกล้วยได้ไหม กล้วยหอม กล้วยน้ำว้า กล้วยต้ม ต่างกันไหม

คำตอบสั้น: คนเป็นเบาหวาน กินกล้วยได้ ถ้านับเป็นผลไม้ 1 ส่วนต่อมื้อ ตามรายการอาหารแลกเปลี่ยนของศูนย์เบาหวานศิริราช กล้วยหอมครึ่งผล หรือกล้วยน้ำว้า 1 ผล เท่ากับผลไม้ 1 ส่วน ซึ่งมีคาร์โบไฮเดรต 15 กรัม สิ่งที่ทำให้กล้วยกลายเป็นปัญหาคือกินทีละหลายลูก หรือกินแบบแปรรูป เช่น กล้วยตาก กล้วยทอด กล้วยฉาบ กล้วยบวชชี ส่วนคนที่เป็นโรคไตร่วมด้วย ต้องระวังโพแทสเซียมเพิ่ม

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •กล้วยหอมครึ่งผล = กล้วยน้ำว้า 1 ผล = ผลไม้ 1 ส่วน (คาร์โบไฮเดรต 15 กรัม)
• •กล้วยต้มหรือกล้วยปิ้งเปล่า ๆ นับส่วนเหมือนกล้วยสด แต่ถ้าราดน้ำเชื่อม ใส่กะทิ หรือทอด ต้องนับน้ำตาลและน้ำมันเพิ่ม
• •กล้วยตาก กล้วยฉาบ กล้วยทอด ควรเลี่ยง
• •งานวิจัยเรื่องกล้วยดิบกับกล้วยสุกงอมในผู้ป่วยเบาหวานยังให้ผลไม่ตรงกัน จึงควรยึดการนับส่วนเป็นหลัก
• •ผู้ป่วยไตที่โพแทสเซียมในเลือดสูง ต้องจำกัดกล้วยตามที่นักกำหนดอาหารบอก

เบาหวานกินกล้วยได้ไหม กล้วยทำให้น้ำตาลขึ้นแค่ไหน

กล้วยเป็นผลไม้ที่มีคาร์โบไฮเดรต จึงทำให้น้ำตาลขึ้นได้เหมือนผลไม้อื่น แต่ไม่ได้เป็นผลไม้ต้องห้าม แนวทางเวชปฏิบัติสำหรับโรคเบาหวาน พ.ศ. 2566 ให้กินผลไม้ได้มื้อละ 1 ส่วน และศูนย์เบาหวานศิริราชกำหนดผลไม้ 1 ส่วนไว้ที่คาร์โบไฮเดรต 15 กรัม

ตัวอย่างที่ช่วยให้เห็นภาพคือ แนวทางไทย 2566 ใช้ กล้วย 1 ผล เป็นหนึ่งในตัวอย่างของคาร์โบไฮเดรต 15 กรัมสำหรับแก้ภาวะน้ำตาลต่ำ เทียบเท่ากับขนมปัง 1 แผ่น หรือนมสด 240 มล. แปลว่ากล้วยหนึ่งลูกมีน้ำตาลพอจะดันน้ำตาลในเลือดขึ้นได้จริง

ยิ่งกินหลายลูก ยิ่งเท่ากับกินข้าวเพิ่มหลายทัพพี ศิริราชกำหนดข้าวแป้ง 1 ส่วน (ข้าวสวย 1 ทัพพี) ไว้ที่คาร์โบไฮเดรต 18 กรัม กล้วยน้ำว้า 2 ผลจึงให้คาร์โบไฮเดรตใกล้เคียงข้าวเกือบ 2 ทัพพี

กล้วยหอม กล้วยน้ำว้า กล้วยไข่ ต่างกันไหม

ต่างกันที่ขนาดและความหวาน จึงนับส่วนไม่เท่ากัน รายการอาหารแลกเปลี่ยนของศิริราชกำหนดไว้ดังนี้

• •กล้วยหอม ครึ่งผล = 1 ส่วน กล้วยหอมทั้งผลจึงเท่ากับผลไม้ 2 ส่วน
• •กล้วยน้ำว้า 1 ผล = 1 ส่วน

กล้วยไข่ ไม่อยู่ในรายการที่เราตรวจ กล้วยไข่ลูกเล็กกว่ากล้วยน้ำว้า แต่เราไม่มีตัวเลขที่ยืนยันได้ จึงไม่ขอเดาว่ากี่ลูกเท่ากับ 1 ส่วน ให้ใช้หลักของแนวทางไทยว่าผลไม้ 1 ส่วนประมาณ "ผลขนาดกลางเท่ากำปั้น 1 ผล" แล้วถามนักกำหนดอาหารที่โรงพยาบาลถ้าต้องการตัวเลขแน่นอน

สิ่งที่คนมักพลาดคือ นับกล้วยหอม 1 ผลเป็น 1 ส่วน ซึ่งจริง ๆ เป็น 2 ส่วน คนที่ชอบกล้วยหอมจึงอาจแบ่งครึ่ง กินครึ่งหนึ่งหลังมื้อเช้า และเก็บอีกครึ่งไว้มื้อถัดไป

กล้วยดิบ กล้วยสุกงอม ต่างกันอย่างไร

หลักฐานยังไม่ตรงกัน มีงานวิจัยขนาดเล็กในผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 อยู่ 2 งาน

• •งานจากเดนมาร์ก (Hermansen และคณะ 1992) ผู้ป่วย 10 คนกินกล้วยดิบหรือกล้วยสุกงอม 120 กรัม พบว่ากล้วยดิบทำให้น้ำตาลหลังกินขึ้นน้อยกว่ากล้วยสุกงอม ผู้วิจัยอธิบายว่ากล้วยดิบมีแป้งที่ย่อยช้าเป็นส่วนใหญ่ และแป้งจะเปลี่ยนเป็นน้ำตาลเมื่อกล้วยสุก
• •งานจากสหรัฐฯ (Ercan และคณะ 1993) ผู้ป่วยชาย 7 คนกินกล้วย 4 ระดับความสุก พบว่าการตอบสนองของน้ำตาลและอินซูลิน ต่างกันน้อย ตามระดับความสุก

ทั้งสองงานมีผู้เข้าร่วมไม่เกิน 10 คนและทำเมื่อกว่า 30 ปีก่อน จึงยังสรุปไม่ได้ว่าควรเลือกกล้วยดิบเสมอ สิ่งที่ทำได้จริงคือนับส่วนให้ถูก และถ้าวัดน้ำตาลปลายนิ้วอยู่แล้ว ลองวัดหลังมื้อที่กินกล้วยเพื่อดูว่าตัวเราตอบสนองอย่างไร อ่านเรื่องการวัดได้ที่ เจาะน้ำตาลปลายนิ้ว ค่าปกติเท่าไหร่

กล้วยต้ม กล้วยปิ้ง กล้วยตาก กล้วยทอด กล้วยฉาบ ต่างกันอย่างไร

ตัวกล้วยเหมือนกัน แต่สิ่งที่เติมเข้าไปต่างกันมาก

• •กล้วยต้ม กล้วยปิ้ง กล้วยนึ่ง แบบเปล่า ๆ — ไม่ได้เติมน้ำตาลหรือน้ำมัน นับส่วนตามขนาดของกล้วยเหมือนกล้วยสด ถ้าเป็นกล้วยปิ้งที่ราดน้ำจิ้มหวานหรือน้ำเชื่อม ต้องนับน้ำตาลเพิ่ม
• •กล้วยตาก — ศูนย์ศรีพัฒน์ คณะแพทยศาสตร์ มช. จัดผลไม้ตากแห้งไว้ในกลุ่มที่ผู้เป็นเบาหวานควรเลี่ยง เพราะน้ำตาลอัดอยู่ในชิ้นเล็ก กินเพลินได้ทีละหลายชิ้น และสมาคมโรคไตฯ จัดกล้วยตากไว้ในกลุ่มโพแทสเซียมสูง
• •กล้วยทอด — มีแป้งชุบและน้ำมันเพิ่มเข้ามา ศิริราชนับน้ำมัน 1 ช้อนชาเป็นไขมัน 5 กรัม ให้พลังงาน 45 กิโลแคลอรี ของทอดที่อมน้ำมันจึงเพิ่มพลังงานเร็ว ซึ่งไม่ดีต่อการคุมน้ำหนัก
• •กล้วยฉาบ — ทั้งทอดและมักเคลือบน้ำตาล ได้ทั้งน้ำตาลและน้ำมันในคราวเดียว จึงเป็นขนมที่ควรเลี่ยง
• •กล้วยบวชชี กล้วยเชื่อม — ใส่กะทิและน้ำตาล ศิริราชนับกะทิ 1 ช้อนโต๊ะเป็นไขมัน 1 ส่วน และศูนย์ศรีพัฒน์ให้เลี่ยงผลไม้เชื่อม

ถ้าอยากกินกล้วยเป็นของว่างจริง ๆ กล้วยต้มหรือกล้วยสดครึ่งลูกถึงหนึ่งลูกตามชนิด ดีกว่ากล้วยแปรรูปทุกแบบ

คนเป็นเบาหวานกินกล้วยวันละกี่ลูก

คิดจากโควตาผลไม้ ไม่ใช่จากจำนวนกล้วย ศูนย์ศรีพัฒน์แนะนำผลไม้ 1 ชนิดต่อมื้อ วันละ 2–3 ครั้ง หลังอาหาร ถ้ามื้อนั้นเลือกกล้วย ก็กินแค่กล้วยหอมครึ่งผล หรือกล้วยน้ำว้า 1 ผล และไม่กินผลไม้อื่นเพิ่มในมื้อเดียวกัน

ตัวอย่างวันหนึ่ง เช่น กล้วยน้ำว้า 1 ผลหลังมื้อเช้า แตงโม 6–8 ชิ้นหลังมื้อกลางวัน และฝรั่งครึ่งผลหลังมื้อเย็น การหมุนเวียนชนิดผลไม้ช่วยให้ได้สารอาหารหลากหลายกว่าการกินกล้วยทุกมื้อ ดูหลักเลือกผลไม้ชนิดอื่นได้ที่ เบาหวาน ห้ามกินผลไม้อะไร ผลไม้ที่กินได้ และกินได้แค่ไหน

คนที่ใช้อินซูลินหรือยากลุ่มซัลโฟนิลยูเรีย มักได้รับคำแนะนำให้พกของหวานไว้แก้น้ำตาลต่ำ กล้วย 1 ผลเป็นตัวอย่างหนึ่งในแนวทางไทย แต่ควรถามแพทย์ว่าแบบไหนเหมาะกับตัวเอง และห้ามปรับยาเองเพื่อให้กินกล้วยได้มากขึ้น อ่านต่อที่ น้ำตาลต่ำ อาการ ต่ำกว่า 70 ต้องทำอย่างไร

คนเป็นเบาหวานลงไต ต้องระวังโพแทสเซียมในกล้วยไหม

ต้องระวัง ถ้าแพทย์บอกว่าโพแทสเซียมในเลือดสูงหรือไตเสื่อมระยะท้าย ข้อแนะนำเวชปฏิบัติของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2565 (ตารางที่ 10.2) จัด กล้วย กล้วยหอม และกล้วยตาก ไว้ในกลุ่มโพแทสเซียมสูง (250–350 มก. ต่อ 100 กรัม) ส่วนผลไม้กลุ่มโพแทสเซียมต่ำถึงปานกลาง (100–200 มก. ต่อ 100 กรัม) เช่น สับปะรด แตงโม ส้มโอ ชมพู่ มังคุด เงาะ แอปเปิล

สิ่งที่ควรทำคือ

• •ดูค่าโพแทสเซียมในผลเลือดครั้งล่าสุด และถามแพทย์ว่าต้องจำกัดหรือไม่
• •ถ้าต้องจำกัด ให้เลือกผลไม้จากกลุ่มโพแทสเซียมต่ำแทนกล้วย
• •ถ้าโพแทสเซียมปกติ แพทย์อาจยังให้กินกล้วยได้ตามส่วน ไม่ต้องงดเองโดยไม่จำเป็น

ดูรายชื่อผลไม้สำหรับคนเป็นโรคไตได้ที่ คนเป็นโรคไตกินผลไม้อะไรได้บ้าง และภาพรวมโพแทสเซียมในอาหารแต่ละกลุ่มที่ โพแทสเซียมในอาหาร กลุ่มไหนสูง ส่วนคนที่มีไขมันในเลือดสูงร่วมด้วย อ่านได้ที่ ไขมันในเลือดสูงห้ามกินผลไม้อะไร

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าเฮิร์บ (Beta Herb)

เบต้าเฮิร์บ (Beta Herb) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 10-1-15662-5-0011 ผลิตโดย บริษัท โอดี สไตล์ จำกัด จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 1,000 มก. ฉลากแนะนำวันละ 1–2 แคปซูล ปริมาณที่ได้รับจึงขึ้นกับจำนวนแคปซูลที่กิน

ส่วนประกอบต่อ 1 แคปซูลตามฉลาก: สารสกัดจากมะระขี้นก 150 มก. · ผงน้ำมันปลา 100 มก. · แมกนีเซียม (100%) 100 มก. · สารสกัดจากโสมอเมริกัน 100 มก. · สารสกัดจากเห็ดหลินจือ 70 มก. · สารสกัดจากอาร์ติโชค 70 มก. · โพรโพลิส 60.5 มก. · ไคโตซาน (80%) 60 มก. · ยีสต์ เบต้า-กลูแคน (85%) 60 มก. · สารสกัดจากเจียวกู่หลาน 45 มก. · ซิงค์ อะมิโน แอซิด คีเลต (20%) 30 มก. · กรดแอลฟาไลโปอิก (100%) 24 มก. · ดี-แอลฟา-โทโคเฟอริล แอซีเตต (วิตามินอี 425 IU/g) 10 มก. · โครเมียม พิโคลิเนต 0.5 มก.

ส่วนประกอบที่คนมักถามเมื่อพูดถึงแป้งและใยอาหาร และหลักฐานที่มี

• •ยีสต์ เบต้า-กลูแคน (85%) 60 มก. (คิดเป็นตัวสารราว 51 มก. เป็นค่าคำนวณ ถ้า 2 แคปซูลราว 102 มก.) — จากการค้นของเรา ยังไม่พบงานวิจัยในคนเรื่องยีสต์เบต้ากลูแคนกับน้ำตาลในเลือด งานที่พบคือชายอ้วนที่มีไขมันในเลือดสูง 15 คน ใช้วันละ 15 กรัม (15,000 มก.) นาน 8 สัปดาห์ ไม่มีกลุ่มเปรียบเทียบ ขนาดที่ศึกษาสูงกว่าในแคปซูลราว 150–300 เท่า ส่วนเบต้ากลูแคนที่คนพูดถึงเรื่องน้ำตาลส่วนใหญ่มาจากข้าวโอ๊ตและบาร์เลย์ ซึ่งเป็นคนละชนิด และไม่เกี่ยวกับแป้งย่อยช้าในกล้วยดิบ

ต้องบอกตรง ๆ ว่า แนวทางเวชปฏิบัติสำหรับโรคเบาหวาน พ.ศ. 2566 ของไทยระบุว่ายังไม่มีหลักฐานเพียงพอว่าการเสริมโครเมียม แมกนีเซียม หรือสมุนไพร ช่วยให้การควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดดีขึ้น ยังไม่มีงานวิจัยที่ทดสอบสูตรผลิตภัณฑ์นี้เอง และไม่มีหลักฐานว่าแคปซูลนี้ทำให้กินกล้วยหรือผลไม้หวานได้มากขึ้น

ข้อควรระวังก่อนตัดสินใจ

• •ผู้ใช้อินซูลินหรือยาเบาหวานชนิดกิน: มะระขี้นก โสมอเมริกัน และกรดแอลฟาไลโปอิก ซึ่งเป็นส่วนประกอบในสูตร มีรายงานว่าอาจเสริมฤทธิ์ยาลดน้ำตาล ต้องแจ้งแพทย์หรือเภสัชกรก่อน และรู้จักอาการน้ำตาลต่ำ เช่น หิว มือสั่น ใจสั่น เหงื่อออก สับสน ถ้าน้ำตาลต่ำบ่อยผิดปกติ ให้หยุดผลิตภัณฑ์นี้ (ยาและอินซูลินที่แพทย์สั่งให้ใช้ต่อ) แล้วรีบแจ้งแพทย์ ถ้ามีอาการข้อใดข้อหนึ่ง ได้แก่ สับสนมาก ชัก หรือหมดสติ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669 ห้ามลด หยุด หรือปรับยาเบาหวานหรืออินซูลินเอง
• •ผู้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือดหรือยาต้านเกล็ดเลือด เช่น วาร์ฟาริน แอสไพริน โคลพิโดเกรล: ฉลากเตือนเรื่องน้ำมันปลา และงานทดลองในอาสาสมัครพบว่าโสมอเมริกันทำให้ค่า INR ของวาร์ฟารินลดลง ต้องบอกแพทย์ก่อน
• •ผู้ป่วยโรคไต รวมถึงเบาหวานลงไต: Linus Pauling Institute เตือนว่าผู้มีโรคไตควรจำกัดโครเมียมเสริม และเสี่ยงผลข้างเคียงจากแมกนีเซียมเสริมสูงขึ้น ให้นำกล่องไปปรึกษาแพทย์ก่อน
• •คำเตือนบนฉลาก: เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน · ไคโตซาน: สตรีให้นมบุตรไม่ควรรับประทาน ระวังในผู้แพ้อาหารทะเลและผู้ที่น้ำหนักต่ำกว่าเกณฑ์ · ไคโตซาน: ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารอื่นที่มีไขมันเป็นส่วนประกอบหลักให้ทานห่างอย่างน้อย 2 ชั่วโมง · น้ำมันปลา: ห้ามใช้ในผู้แพ้ปลาทะเลหรือน้ำมันปลา · น้ำมันปลา: ระวังในผู้ที่เลือดแข็งตัวช้า หรือใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือดหรือแอสไพริน · ควรรับประทานอาหารครบ 5 หมู่ · ผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าเฮิร์บทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที