ภาวะสับสนเฉียบพลันในผู้สูงอายุ ต่างจากสมองเสื่อมอย่างไร

คำตอบสั้น: ภาวะสับสนเฉียบพลัน (delirium) คือความสับสนรุนแรงที่เกิดขึ้นเร็วเป็นชั่วโมงถึงวัน และอาการขึ้น ๆ ลง ๆ ภายในวันเดียว เดี๋ยวรู้เรื่องเดี๋ยวสับสน เด่นที่สมาธิและความรู้สึกตัวแปรปรวน ส่วนสมองเสื่อมค่อยเป็นค่อยไปเป็นเดือนเป็นปี และความรู้สึกตัวปกติ ภาวะสับสนเฉียบพลันมักมีโรคทางกายเป็นต้นเหตุ เช่น ติดเชื้อ ยา หรือเกลือแร่ผิดปกติ และมักแก้กลับได้เมื่อรักษาที่สาเหตุ จึงเป็นภาวะฉุกเฉิน ถ้าผู้สูงอายุสับสนขึ้นมาทันที หรือความตื่นตัวเปลี่ยนไปมา ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669 แม้จะเป็นสมองเสื่อมอยู่เดิมก็ตาม

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •MedlinePlus นิยามว่าเป็นความสับสนรุนแรงที่เกิดขึ้นทันที จากการทำงานของสมองที่เปลี่ยนไปอย่างรวดเร็ว พบบ่อยในผู้สูงอายุ โดยเฉพาะในหอผู้ป่วยวิกฤต
• •แนวทางเวชปฏิบัติภาวะสมองเสื่อม พ.ศ. 2563 ของสถาบันประสาทวิทยาแยกว่า delirium เริ่มเฉียบพลัน ระดับความรู้สึกตัวแปรปรวน เป็นชั่วโมงหรือวัน ส่วนสมองเสื่อมค่อยเป็นค่อยไป รู้สึกตัวปกติ เป็นเดือน
• •มีแบบซึมเงียบที่ญาติมักมองข้าม เช่น เงียบลง ตอบช้า ไม่ค่อยขยับ กินน้อยลง แนวทางของ NICE ประเทศอังกฤษเตือนว่าแบบนี้มักถูกมองข้าม
• •ผู้ที่เป็นสมองเสื่อมอยู่แล้วเกิดภาวะนี้ซ้อนได้ และเป็นกลุ่มเสี่ยงสูง
• •MedlinePlus ระบุว่ามักเป็นราว 1 สัปดาห์ และอาจใช้เวลาหลายสัปดาห์กว่าความคิดจะกลับมาปกติ

Delirium คืออะไร ทำไมถือเป็นภาวะฉุกเฉิน

Delirium ภาษาไทยเรียกว่า ภาวะสับสนเฉียบพลัน หรือที่ญาติมักเรียกว่า "เพ้อ" MedlinePlus อธิบายว่าเกิดจากการทำงานของสมองที่เปลี่ยนไปอย่างรวดเร็วจากความเจ็บป่วยทางกายหรือจิตใจ สาเหตุหลายอย่างทำให้สมองได้ออกซิเจนหรือสารที่ต้องการไม่พอ หรือทำให้สารพิษคั่งในสมอง

เหตุผลที่ต้องถือเป็นภาวะฉุกเฉิน

• •ต้นเหตุมักเป็นโรคทางกายที่ต้องรักษาเร่งด่วน เช่น ปอดอักเสบ ติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ ขาดน้ำ เกลือแร่ผิดปกติ หรือผลจากยา
• •MedlinePlus ระบุภาวะแทรกซ้อนว่า อาจซึมลงจนถึงขั้นหมดสติ และสูญเสียความสามารถในการดูแลตัวเอง
• •แนวทางของ NICE ระบุว่าภาวะนี้มีผลร้ายแรง เช่น เพิ่มความเสี่ยงสมองเสื่อมหรือเสียชีวิต และทำให้นอนโรงพยาบาลนานขึ้น

ข่าวดีคือ MedlinePlus ระบุว่าภาวะนี้มักเป็นชั่วคราวและแก้กลับได้ และโดยทั่วไปคาดว่าจะฟื้นตัวได้เต็มที่ แต่ขึ้นกับต้นเหตุ ซึ่งต้องได้รับการตรวจรักษาก่อน อ่านเรื่องการรักษาและระยะฟื้นตัวที่ Delirium หายได้ไหม รักษาอย่างไร

จุดต่างจากสมองเสื่อม: เร็ว และขึ้นลงในวันเดียว

แนวทางเวชปฏิบัติไทยใช้หลักแยกดังนี้

• •การเริ่มต้น: delirium เริ่มเฉียบพลัน ส่วนสมองเสื่อมค่อยเป็นค่อยไป
• •ระยะเวลา: delirium เป็นชั่วโมงหรือวัน ส่วนสมองเสื่อมเป็นมานานหลายเดือนขึ้นไป
• •ความรู้สึกตัว: delirium ระดับความรู้สึกตัวแปรปรวน ส่วนสมองเสื่อมรู้สึกตัวปกติ
• •อาการเด่น: delirium เด่นที่ความสนใจบกพร่อง ตั้งใจฟังไม่ได้ วอกแวก และอาจมีภาพหลอนหรือหลงผิด ส่วนสมองเสื่อมระยะต้นเด่นที่ความจำ
• •ซึมเศร้า อีกภาวะที่สับสนกันบ่อย มักค่อยเป็นค่อยไปเป็นสัปดาห์ และมีความรู้สึกผิดหรือสิ้นหวังร่วมด้วย

อาการที่ MedlinePlus ระบุว่าพบได้ใน delirium

• •ความตื่นตัวเปลี่ยนไปมา มักดีช่วงเช้าและแย่ลงตอนกลางคืน
• •สับสนเรื่องเวลาและสถานที่
• •ความจำระยะสั้นแย่ลง พูดไม่ปะติดปะต่อ
• •สลับระหว่างซึมกับกระสับกระส่าย
• •อารมณ์เปลี่ยน หงุดหงิด โกรธ ร่าเริงเกินเหตุ
• •นอนผิดเวลา ง่วงทั้งวัน
• •กลั้นปัสสาวะไม่อยู่

ตัวอย่างในบ้าน: เมื่อวานแม่ยังคุยรู้เรื่อง วันนี้ตื่นมางงว่าอยู่ที่ไหน ถามซ้ำทุกนาที ตอนสายดีขึ้น แต่ตกเย็นเห็นคนในห้องที่ไม่มีอยู่จริง แบบนี้ไม่ใช่สมองเสื่อมที่ "แย่ลงตามธรรมชาติ"

ต่างจากอาการซันดาวน์อย่างไร: แนวทางไทยระบุว่าอาการสับสนช่วงเย็นในผู้ป่วยสมองเสื่อม (sundown) มักเป็นแบบแผนเดิมทุกวัน และระดับรู้สติไม่เปลี่ยน ต่างจาก delirium ที่ระดับรู้สติแย่ลง ถ้าอาการช่วงเย็นใหม่ แรงกว่าเดิม หรือมาพร้อมไข้ ซึม ไม่กิน ให้คิดถึง delirium ไว้ก่อน อ่านเพิ่มที่ อาการซันดาวน์ ผู้สูงอายุสับสน หงุดหงิดช่วงเย็น และ ผู้สูงอายุเพ้อตอนกลางคืน พูดไม่รู้เรื่อง ควรทำอย่างไร

แบบซึมเงียบ (hypoactive) ที่ญาติมักมองข้าม

คนส่วนใหญ่นึกภาพ delirium ว่าต้องโวยวาย ดึงสายน้ำเกลือ แต่ MedlinePlus ระบุว่าการเคลื่อนไหวอาจช้าลงหรือมากเกินไปก็ได้ แนวทางของ NICE ประเทศอังกฤษ (ปรับปรุง ม.ค. 2023) เตือนให้ระวังเป็นพิเศษกับแบบซึมเงียบ เพราะมักถูกมองข้าม สัญญาณที่ระบุไว้คือ

• •เก็บตัว เงียบลง ไม่ค่อยตอบสนอง
• •ตอบช้า
• •ขยับตัวและเคลื่อนไหวน้อยลง
• •สมาธิแย่ลง
• •กินอาหารน้อยลง

ญาติมักคิดว่า "แม่แค่เหนื่อย ขอนอนพัก" หรือ "พ่อเศร้าเพราะป่วย" ถ้าความเปลี่ยนแปลงนี้เกิดขึ้นภายในชั่วโมงหรือวัน ไม่ใช่ค่อย ๆ เป็นมาหลายเดือน ให้ถือว่าอาจเป็น delirium การติดเชื้อเป็นสาเหตุที่พบบ่อย และอาจมาด้วยอาการซึมแบบนี้ อ่านต่อที่ ผู้สูงอายุติดเชื้อง่ายเพราะอะไร อาการติดเชื้อที่ไม่เหมือนคนหนุ่มสาว

ผู้ป่วยสมองเสื่อมเกิด delirium ซ้อนได้

แนวทางเวชปฏิบัติไทยระบุว่า delirium เกิดซ้อนบนสมองเสื่อมเดิมได้ และ NICE จัดภาวะปริชานบกพร่องหรือสมองเสื่อม (ทั้งในอดีตและปัจจุบัน) ไว้ในปัจจัยเสี่ยง ร่วมกับอายุ 65 ปีขึ้นไป กระดูกสะโพกหัก และการเจ็บป่วยรุนแรง

ปัญหาที่พบบ่อยคือ ครอบครัวคิดว่าโรคเดิมแย่ลง จึงไม่พาไปโรงพยาบาล ข้อสังเกตคือความเร็ว สมองเสื่อมแย่ลงทีละน้อยเป็นเดือน แต่ถ้าแย่ลงชัดเจนภายในวันสองวัน เช่น จากที่เคยเดินเองได้กลายเป็นนอนซึม จากที่เคยกินข้าวเองกลายเป็นไม่ยอมกิน ต้องพาไปตรวจทันที MedlinePlus ระบุว่าภาวะเฉียบพลันอาจเกิดร่วมกับโรคเรื้อรังที่ทำให้สมองเสื่อม และอาจแก้กลับได้เมื่อรักษาที่สาเหตุ

ควรพาไปโรงพยาบาลทันทีเมื่อไร

MedlinePlus แนะนำให้ติดต่อแพทย์เมื่อสภาพจิตใจเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว ในไทย มีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

• •สับสน พูดไม่รู้เรื่อง หรือจำคนในบ้านไม่ได้ขึ้นมาทันที
• •เดี๋ยวรู้เรื่องเดี๋ยวสับสน ความตื่นตัวขึ้นลงภายในวันเดียว
• •ซึมลง ปลุกยาก หรือเงียบผิดปกติภายในชั่วโมงหรือวัน
• •กระสับกระส่ายมาก เห็นภาพหลอน
• •แขนขาอ่อนแรงหรือชาครึ่งซีก ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด
• •ชัก หรือหกล้มศีรษะกระแทก

ระหว่างรอรถพยาบาล อย่าให้ผู้ที่ซึมหรือกลืนลำบากกินหรือดื่มอะไร อย่าปล่อยให้อยู่คนเดียว และอย่าให้ยานอนหลับหรือยาคลายเครียดเองเพื่อให้สงบ เพราะ MedlinePlus ระบุว่ายากล่อมประสาทเป็นหนึ่งในสาเหตุของภาวะนี้

ข้อมูลที่ญาติควรเตรียมบอกแพทย์

ข้อมูลจากญาติช่วยแพทย์มาก เพราะผู้ป่วยมักเล่าเองไม่ได้ NICE ระบุให้ประเมินความเปลี่ยนแปลงที่ผู้ดูแลหรือญาติเป็นผู้แจ้งด้วย สิ่งที่ควรจดหรือถ่ายรูปไว้

1. 1ปกติแล้วเป็นอย่างไร เดินเองได้ไหม คุยรู้เรื่องแค่ไหน มีสมองเสื่อมอยู่เดิมหรือไม่ เพื่อให้แพทย์เทียบได้
2. 2เริ่มเปลี่ยนเมื่อไร และเวลาที่เห็นว่าปกติครั้งสุดท้าย
3. 3อาการขึ้นลงอย่างไร เช้าดีเย็นแย่ หรือเปลี่ยนไปมาทั้งวัน
4. 4อาการทางกายที่เห็น ไข้ ไอ หายใจเหนื่อย ปัสสาวะแสบหรือขุ่น ท้องเสีย อาเจียน กินดื่มได้น้อย ไม่ได้ถ่ายหลายวัน ปวดตรงไหน
5. 5ยาทุกชนิด โดยเฉพาะยาใหม่ ยาที่เปลี่ยนขนาด ยาที่หยุดไป ยานอนหลับ ยาแก้แพ้ ยาแก้ปวด สมุนไพร และอาหารเสริม ใส่ถุงไปทั้งหมด
6. 6การดื่มเหล้า ดื่มเท่าไร หยุดเมื่อไร
7. 7แว่นตาและเครื่องช่วยฟัง นำไปด้วย MedlinePlus ระบุว่าบางคนที่มีภาวะนี้ได้ประโยชน์จากเครื่องช่วยฟังและแว่นตา

สาเหตุที่พบบ่อยอธิบายแยกไว้ที่ Delirium ในผู้สูงอายุเกิดจากอะไร ติดเชื้อ ขาดน้ำ หรือยา ส่วนสัญญาณสมองเสื่อมที่ค่อยเป็นค่อยไป อ่านที่ สัญญาณเตือนสมองเสื่อมที่ครอบครัวควรสังเกต และ ขี้ลืมตามวัยกับสมองเสื่อม ต่างกันตรงไหน

ความเชื่อที่พบบ่อย

"คนแก่นอนโรงพยาบาลก็เพ้อเป็นธรรมดา" ไม่ควรมองว่าธรรมดา ภาวะนี้พบบ่อยก็จริง แต่มีต้นเหตุที่ต้องหาและแก้ ควรแจ้งพยาบาลทันทีเมื่อเห็นว่าเปลี่ยนไป

"เป็นสมองเสื่อมอยู่แล้ว สับสนเพิ่มก็ไม่ต้องไปหาหมอ" อันตราย การแย่ลงเร็วอาจเป็น delirium ซ้อน ซึ่งแก้ได้ถ้าหาต้นเหตุเจอ

"ให้กินยาบำรุงสมองแล้วรอดู" ไม่ควร อาหารเสริมใด ๆ ไม่มีบทบาทในภาวะฉุกเฉินนี้

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เม็มโมร่า (MEMORA)

เม็มโมร่า (MEMORA) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0069 ผลิตโดย บริษัท โอดี อินโนวาคอสเม็กซ์ จำกัด (ปทุมธานี) จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 800 มก. ฉลากระบุรับประทานวันละ 1 แคปซูล เลข อย. คือการจดแจ้งผลิตภัณฑ์อาหาร ไม่ใช่การรับรองสรรพคุณ

ส่วนประกอบต่อ 1 แคปซูลตามฉลาก: เห็ดหัวลิง (Lion's Mane) 250 มก. · สารสกัดพรมมิ (Brahmi) 150 มก. · โคลีน ไบทาร์เทรต (99%) 90 มก. (เทียบเป็นตัวโคลีนราว 37 มก. คำนวณ) · สารสกัดใบแปะก๊วย 50 มก. · ไพริดอกซิน ไฮโดรคลอไรด์ 2 มก. (เทียบเป็นวิตามินบี 6 ราว 1.65 มก. คำนวณ) · ส่วนอื่น ได้แก่ เปลือกแคปซูลเจลาติน สี INS171 (ไทเทเนียมไดออกไซด์) INS551 INS470ii และมอลโตเด็กซ์ตริน

คำเตือนบนฉลาก: อาจมีผลให้เลือดแข็งตัวช้า · เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน · ควรรับประทานอาหารหลากหลาย ครบ 5 หมู่

ผลิตภัณฑ์นี้ไม่มีบทบาทใด ๆ ในภาวะสับสนเฉียบพลัน ถ้ามีอาการตามบทความนี้ ต้องไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669 และไม่ควรให้ผู้ที่ซึมหรือสับสนกลืนอาหารเสริมใด ๆ ถ้าผู้ป่วยกินผลิตภัณฑ์นี้อยู่ ให้นำกล่องไปให้แพทย์ดูพร้อมยาอื่น

เรื่องเลือดออกที่ต้องรู้: ฉลากเตือนว่าอาจมีผลให้เลือดแข็งตัวช้า ซึ่งมาจากสารสกัดใบแปะก๊วย ผู้ที่สับสนแล้วหกล้มหรือศีรษะกระแทก ผู้ที่กินยาต้านการแข็งตัวของเลือดหรือยาต้านเกล็ดเลือด และผู้ที่จะผ่าตัด ต้องแจ้งแพทย์ว่ากินอยู่ และต้องปรึกษาแพทย์ก่อนเริ่มกิน

หลักฐานของแต่ละส่วนประกอบ เทียบปริมาณที่ใช้ในงานวิจัยกับปริมาณในแคปซูล

• •เห็ดหัวลิง 250 มก. — งานวิจัยในคนยังน้อยและเล็ก งานในผู้สูงอายุญี่ปุ่นที่มีภาวะปริชานบกพร่องเล็กน้อย 30 คน ใช้ผงเห็ดวันละ 3 กรัม (มากกว่าในแคปซูล 12 เท่า คำนวณ) และคะแนนลดลงอย่างมีนัยสำคัญหลังหยุด 4 สัปดาห์ ฉลากไม่ระบุว่าเป็นดอกเห็ด เส้นใย หรือสารสกัด และมีรายงานการแพ้รุนแรง
• •สารสกัดพรมมิ 150 มก. — งานรวมในผู้ใหญ่สุขภาพดีพบผลเล็กเฉพาะบางด้าน โดยงานส่วนใหญ่ใช้สารสกัดมาตรฐานวันละ 300 มก. นาน 12 สัปดาห์ (มากกว่าในแคปซูล 2 เท่า คำนวณ) ในผู้ป่วยอัลไซเมอร์ งานทบทวนพบว่าไม่ต่างจากยาหลอก (หลักฐานคุณภาพต่ำมาก)
• •โคลีนราว 37 มก. ต่อวัน (คำนวณ) — คิดเป็นราว 7–9% ของปริมาณที่ผู้ใหญ่ควรได้รับต่อวัน (คำนวณ) งานทดลองให้โคลีนเสริมในคนขนาดสูงกว่านี้มากไม่พบผลต่อความจำ
• •สารสกัดใบแปะก๊วย 50 มก. — งาน GEM ในผู้สูงอายุ 3,069 คน ใช้วันละ 240 มก. (มากกว่าในแคปซูล 4.8 เท่า คำนวณ) ไม่ลดการเกิดสมองเสื่อมและไม่ชะลอความจำถดถอย และใบแปะก๊วยมีรายงานเรื่องเลือดออกและการชัก
• •วิตามินบี 6 (จากไพริดอกซิน HCl 2 มก.) ราว 1.65 มก. (คำนวณ) — ใกล้เคียงปริมาณที่ผู้สูงอายุควรได้รับต่อวัน งาน VITACOG ที่พบผลบางด้านใช้บี 6 วันละ 20 มก. (มากกว่าราว 12 เท่า คำนวณ) ร่วมกับโฟลิก 0.8 มก. และบี 12 0.5 มก. และพบผลเฉพาะในผู้ที่มีค่าโฮโมซิสเทอีนในเลือดสูง ซึ่งแคปซูลนี้ไม่มีโฟลิกและบี 12 ส่วนงานรวมราว 22,000 คนพบว่าวิตามินบีไม่ช่วยการทำงานของสมองด้านความคิด

ยังไม่พบงานวิจัยที่ทดสอบสูตรผลิตภัณฑ์นี้เอง ไม่มีหลักฐานว่าผลิตภัณฑ์นี้ช่วยเรื่องความจำหรือความสับสน และผลิตภัณฑ์นี้ไม่ได้มีไว้เพื่อป้องกัน ชะลอ หรือรักษาภาวะสมองเสื่อม

ข้อควรระวังก่อนตัดสินใจ

• •ผู้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด (เช่น วาร์ฟาริน) ยาต้านเกล็ดเลือด (เช่น แอสไพริน โคลพิโดเกรล) ยาแก้ปวดกลุ่มเอ็นเสด ผู้มีเลือดออกง่าย หรือจะผ่าตัดหรือทำฟัน: ต้องปรึกษาแพทย์ก่อน
• •ผู้เป็นลมชักหรือใช้ยากันชัก: ใบแปะก๊วยมีรายงานการชัก ต้องปรึกษาแพทย์
• •ผู้ใช้ยาสมองเสื่อม (โดเนพีซิล ริวาสติกมีน กาแลนตามีน เมมานทีน): ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาเอง และต้องแจ้งแพทย์ก่อน
• •ผู้ป่วยพาร์กินสันที่ใช้ยาเลโวโดปา ผู้เป็นโรคไทรอยด์ หรือใช้ยาหลายชนิด: แจ้งแพทย์หรือเภสัชกรก่อน
• •ผู้แพ้เห็ดหรือมีประวัติแพ้อาหารและสมุนไพร: เห็ดหัวลิงมีรายงานการแพ้รุนแรง
• •ผู้ที่กินวิตามินรวมหรือบีรวมอยู่แล้ว: ให้นับวิตามินบี 6 จากทุกแหล่งรวมกัน
• •ผู้สูงอายุที่ลืมว่ากินอะไรไปแล้ว: ให้ผู้ดูแลเป็นคนจัดยาและอาหารเสริมทุกชนิด

ผลิตภัณฑ์นี้มีสารสกัดใบแปะก๊วย ฉลากระบุว่าอาจมีผลให้เลือดแข็งตัวช้า ผู้ที่ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด ผู้ที่จะผ่าตัด ผู้มีประวัติชัก และผู้ที่ใช้ยาสมองเสื่อมหรือยาประจำตัวอื่น ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนรับประทาน ห้ามหยุดหรือปรับยาที่แพทย์สั่งเอง ผลิตภัณฑ์นี้ไม่ใช่ยา ไม่ใช้แทนการตรวจวินิจฉัยหรือการรักษาภาวะสมองเสื่อม

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเม็มโมร่าทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง รวมถึงยาสมองเสื่อม ยาพาร์กินสัน และยาจิตเวช แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค และไม่ใช้แทนการตรวจหาสาเหตุของอาการหลงลืม

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ สับสนหรือหลงลืมขึ้นมาทันที ซึมลงปลุกยาก แขนขาอ่อนแรงหรือชาครึ่งซีกทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด เดินเซทรงตัวไม่ได้ ชัก หรือเจ็บแน่นหน้าอก ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669 · หากมีความคิดทำร้ายตัวเอง ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669 และโทรปรึกษาสายด่วนสุขภาพจิต 1323 ได้ (ฟรี 24 ชั่วโมง)