โรคไตระยะ 4 อยู่ได้นานแค่ไหน อาการ และต้องเตรียมตัวอะไรบ้าง

คำตอบสั้น: โรคไตระยะ 4 คือ eGFR (อัตราการกรองของไต) 15–29 ไตทำงานลดลงมากแล้ว อาการมักเริ่มชัด และไม่กลับไปเป็นปกติ แต่ยังชะลอได้ ระยะเวลาก่อนเข้าสู่ไตวายต่างกันมากในแต่ละคน แพทย์ประเมินด้วยสูตรคำนวณความเสี่ยงเฉพาะบุคคล สิ่งสำคัญที่สุดของระยะนี้คือ เริ่มเตรียมตัวเลือกการบำบัดทดแทนไตตั้งแต่ตอนนี้ ก่อนจะถึงวันที่ต้องใช้จริง

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •ระยะ 4 คือ eGFR 15–29 ระยะถัดไปคือระยะ 5 (ต่ำกว่า 15)
• •ไม่มีตัวเลขอายุขัยตายตัว KDIGO 2024 ให้แพทย์ประเมินความเสี่ยงไตวายใน 2 ปีของแต่ละคน
• •KDIGO แนะนำให้วางแผนปลูกถ่ายไตหรือเตรียมเส้นฟอกไตเมื่อ eGFR ต่ำกว่า 15–20 หรือความเสี่ยงไตวายใน 2 ปีเกินร้อยละ 40
• •สปสช. ต้องการให้ผู้ป่วยบัตรทองลงทะเบียนตั้งแต่ไตระยะ 4
• •น้ำดื่ม โพแทสเซียม และฟอสฟอรัส ต้องคุมตามผลเลือดและคำสั่งแพทย์ ไม่ควรกำหนดเอง

โรคไตระยะ 4 คือ eGFR เท่าไร

ระยะ 4 คือ eGFR 15–29 มล./นาที/1.73 ตร.ม. ตามการแบ่งระยะของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยและ KDIGO เมื่อค่าต่ำกว่า 15 จะเป็นระยะ 5 หรือไตวาย ซึ่ง NKF อธิบายว่าเป็นภาวะที่ไตสูญเสียการทำงานไปราวร้อยละ 85–90

ทบทวนการแบ่งระยะทั้งหมดได้ที่ โรคไตเรื้อรังแบ่งระยะอย่างไร

โรคไตระยะ 4 อยู่ได้นานแค่ไหน อะไรทำให้แต่ละคนต่างกัน

ไม่มีตัวเลขเดียวที่ใช้กับทุกคน เพราะความเร็วที่ไตเสื่อมต่างกันมากในแต่ละคน สิ่งที่ทำให้ต่างกัน ได้แก่

• •ปริมาณอัลบูมินที่รั่วในปัสสาวะ
• •ความเร็วที่ค่าไตลดลงในช่วงที่ผ่านมา
• •การคุมความดันและน้ำตาล
• •เหตุการณ์ที่ทำร้ายไตซ้ำ เช่น ท้องเสียจนขาดน้ำ หรือได้ยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs
• •อายุและโรคร่วม เช่น โรคหัวใจ

KDIGO 2024 แนะนำให้แพทย์ใช้สูตรคำนวณความเสี่ยงไตวาย ในผู้ป่วยระยะ 3–5 และใช้ตัวเลขนั้นวางแผน เช่น

• •ความเสี่ยงไตวายใน 2 ปีเกินร้อยละ 10: ใช้เป็นจังหวะเริ่มดูแลแบบทีมสหวิชาชีพ
• •ความเสี่ยงไตวายใน 2 ปีเกินร้อยละ 40: ใช้เป็นจังหวะให้ความรู้เรื่องวิธีบำบัดทดแทนไต และเตรียมเส้นฟอกเลือดหรือส่งตัวปลูกถ่ายไต

NIDDK อธิบายว่าคนส่วนใหญ่เริ่มฟอกไตเมื่อการทำงานของไตอยู่ราว 5–10 และความจำเป็นต้องฟอกมักมาอย่างช้า ๆ ระยะ 4 จึงเป็นช่วงที่ยังมีเวลาเตรียมตัว

อาการที่มักเริ่มชัดในระยะ 4 มีอะไรบ้าง

ระยะนี้หลายคนเริ่มรู้สึกว่าร่างกายเปลี่ยน NIDDK และรามาธิบดีระบุอาการของโรคไตที่ลุกลามไว้ใกล้เคียงกัน

• •เบื่ออาหาร คลื่นไส้ อาเจียน น้ำหนักลด
• •เหนื่อยง่าย อ่อนเพลีย ซีด
• •คันตามตัว ผิวแห้ง
• •ตะคริวโดยเฉพาะตอนกลางคืน มือเท้าชา
• •บวมที่ขา เท้า หรือใบหน้า
• •ปัสสาวะบ่อยขึ้นหรือน้อยลง นอนไม่หลับ

แนวทางสมาคมโรคไตฯ ให้ตรวจภาวะซีดอย่างน้อยทุก 6 เดือนในระยะ 4–5 และกรมอนามัยแนะนำให้ตรวจเลือดทุก 3–4 เดือนในระยะ 4

ไปโรงพยาบาลหรือโทร 1669 ทันที ถ้ามีอาการเหล่านี้

• •นอนราบแล้วหายใจลำบาก หอบเหนื่อย ซึ่งรามาธิบดีอธิบายว่าอาจเป็นน้ำคั่งในปอด
• •เจ็บแน่นหน้าอก ใจสั่น
• •ปัสสาวะออกน้อยมาก ต่ำกว่าราว 400 ซีซีต่อวัน
• •ซึม สับสน หรือชัก

โรคไตระยะ 4 รักษาหายไหม ยังชะลอได้ไหม

ไม่หายกลับเป็นปกติ แต่ยังชะลอได้ และการชะลอแม้เพียงช่วงหนึ่ง ก็ทำให้มีเวลาเตรียมตัวมากขึ้น

• •KDIGO แนะนำให้ใช้ยา ACEi หรือ ARB ต่อ แม้ eGFR จะต่ำกว่า 30
• •ผู้ที่ใช้ยากลุ่ม SGLT2i อยู่แล้ว KDIGO ระบุว่าใช้ต่อได้แม้ eGFR ต่ำกว่า 20 ถ้าทนยาได้และยังไม่ได้เริ่มฟอกไต
• •เมทฟอร์มิน รามาธิบดีระบุว่าห้ามใช้เมื่อ eGFR ต่ำกว่า 30 แพทย์จึงอาจเปลี่ยนยาเบาหวาน ห้ามปรับยาเอง
• •ยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs ยาหม้อ ยาลูกกลอน และสมุนไพรที่ไม่รู้ส่วนผสม ควรเลี่ยง

ทุกครั้งที่ไปหาหมอฟัน ไปร้านยา หรือไปโรงพยาบาลอื่น ให้บอกว่าเป็นโรคไตระยะ 4 และพกผลเลือดล่าสุดไปด้วย

ต้องเริ่มคุยเรื่องฟอกไต ล้างไต หรือปลูกถ่ายไตตอนไหน

คำตอบคือตอนนี้ NIDDK แนะนำให้เริ่มเรียนรู้ทางเลือกก่อนถึงเวลาต้องใช้ เพื่อจะได้ถามคนที่ใช้วิธีนั้นจริง คุยกับครอบครัว และเตรียมใจ ส่วน KDIGO 2024 ให้พิจารณาวางแผนปลูกถ่ายไตหรือเตรียมเส้นฟอกไตเมื่อ eGFR ต่ำกว่า 15–20

ทางเลือกมี 4 ทาง (รายละเอียด 3 ข้อแรกตามที่สมาคมโรคไตฯ อธิบายไว้)

• •ฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียม ครั้งละราว 4 ชั่วโมง สัปดาห์ละ 2–3 ครั้ง เส้นฟอกเลือดที่ดีที่สุดคือเส้นที่ผ่าตัดต่อหลอดเลือดแดงกับดำ (AV fistula) ซึ่งต้องทำล่วงหน้า
• •ล้างไตทางช่องท้อง เปลี่ยนน้ำยาวันละ 4–5 ครั้ง ทำเองที่บ้านได้ หรือใช้เครื่องตอนกลางคืน
• •ปลูกถ่ายไต เป็นวิธีที่ดีที่สุดสำหรับผู้ที่เหมาะสม
• •การดูแลแบบประคับประคอง ไม่ฟอกไต แต่ดูแลอาการและคุณภาพชีวิต

เรื่องสิทธิ TheCoverage รายงานคำชี้แจงของ สปสช. ปี 2568 ว่าผู้ป่วยบัตรทองรายใหม่ แพทย์และผู้ป่วยจะตัดสินใจร่วมกันเลือกจาก 4 วิธีนี้ และอยากให้ลงทะเบียนตั้งแต่ไตระยะ 4 ควรสอบถามโรงพยาบาลตามสิทธิของตัวเองโดยตรง อ่านต่อที่ ฟอกไตคืออะไร ต้องฟอกเมื่อไหร่ และ ล้างไตทางหน้าท้องกับฟอกเลือดต่างกันยังไง

โรคไตระยะ 4 ควรดื่มน้ำเท่าไหร่ ห้ามกินอะไรบ้าง

น้ำดื่มในระยะนี้ให้แพทย์กำหนด NKF อธิบายว่าการจำกัดน้ำดูจากปริมาณปัสสาวะต่อวันและการมีน้ำคั่งจนบวมหรือกระทบหัวใจและปอด คนที่ปัสสาวะยังออกดีและไม่บวมอาจไม่ต้องจำกัดมาก ส่วนคนที่บวมอาจต้องจำกัด จึงไม่ควรฝืนดื่มมาก และไม่ควรอดน้ำเอง

อาหารที่ควรเลี่ยงหรือจำกัดในระยะนี้ ตามที่ศูนย์ศรีพัฒน์ มช. และ รพ.ศิริราช ปิยมหาราชการุณย์ แนะนำ

• •อาหารเค็ม น้ำซุป น้ำจิ้ม ผงปรุงรส (โซเดียมไม่เกิน 2,000 มก./วัน)
• •เกลือหรือน้ำปลาสูตรโซเดียมต่ำ เพราะมักใช้โพแทสเซียมแทน
• •มะเฟือง ซึ่งมีกรดออกซาลิกสูงและทำให้ไตวายเฉียบพลันได้
• •ยาหม้อ ยาต้ม ยาลูกกลอน และสมุนไพรที่ไม่ได้ปรึกษาแพทย์

โปรตีนให้แพทย์หรือนักกำหนดอาหารกำหนด แนวทางไทยใช้ราว 0.6–0.8 กรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัมต่อวัน ขึ้นกับว่าเป็นเบาหวานหรือไม่ ดูเหตุผลที่ต้องให้ผู้เชี่ยวชาญกำหนดได้ที่ โภชนบำบัดสำหรับผู้ที่มีปัญหาไต

ต้องระวังโพแทสเซียมและฟอสฟอรัสอย่างไร

สองค่านี้มักเริ่มเป็นปัญหาในระยะ 4 จึงต้องดูผลเลือดทุกครั้ง

โพแทสเซียม ศูนย์ศรีพัฒน์ มช. ระบุว่าระดับในเลือดควรต่ำกว่า 5 mEq/L และถ้าเกิน 5.5 ให้งดผลไม้ ผลไม้ที่แนวทางสมาคมโรคไตฯ จัดเป็นโพแทสเซียมสูง เช่น ทุเรียน กล้วย ฝรั่ง ขนุน ลำไย มะม่วง ส่วนกลุ่มต่ำถึงปานกลาง เช่น สับปะรด แตงโม ชมพู่ มังคุด แอปเปิ้ล ผักใบเขียวกินได้ถ้าลวกหรือต้มก่อน อ่านเพิ่มที่ โพแทสเซียมในอาหาร กลุ่มไหนสูง

ฟอสฟอรัส NKF ระบุค่าปกติในเลือด 2.5–4.5 มก./ดล. ถ้าสูงนานจะดึงแคลเซียมออกจากกระดูกและทำให้หินปูนเกาะหลอดเลือด อาหารฟอสเฟตสูงตามศูนย์ศรีพัฒน์ ได้แก่ นมทุกชนิด ถั่วเมล็ดแห้ง ไข่แดง เครื่องใน กุ้งแห้ง ปลาเล็กปลาน้อย ไส้กรอก ลูกชิ้น และน้ำอัดลมสีเข้ม ฟอสเฟตที่เติมในอาหารแปรรูปดูดซึมได้มากกว่าจากอาหารธรรมชาติ อ่านเพิ่มที่ ฟอสฟอรัสในอาหาร

ความเชื่อที่พบบ่อยในผู้ป่วยไตระยะ 4

ได้ยินว่าทำเส้นฟอกไตแล้วต้องฟอกทันที เลยยังไม่อยากทำ จริงไหม ไม่จริง การเตรียมเส้นเป็นการเตรียมล่วงหน้า ส่วนการเริ่มฟอกจริง KDIGO ให้ตัดสินจากอาการ คุณภาพชีวิต ความต้องการของผู้ป่วย และผลเลือดร่วมกัน NIDDK ยังระบุว่าเส้นฟอกเลือดที่ดีที่สุดระยะยาวคือ AV fistula ส่วนสายสวนเป็นทางเลือกชั่วคราว

ได้ยินว่าเลือกวิธีแล้วเปลี่ยนไม่ได้ จริงไหม NIDDK ระบุว่าเปลี่ยนใจได้ ถ้าวิธีที่เลือกไม่เหมาะ ให้คุยกับทีมรักษาเพื่อลองวิธีอื่น

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าไลฟ์ (Beta Life)

เบต้าไลฟ์ (Beta Life) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0025 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 500 มก. ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ส่วนประกอบที่เกี่ยวกับหัวข้อนี้ตามฉลากต่อ 1 แคปซูล มีดังนี้

• •ผงไข่ขาว 230 มก. — ไข่ขาวในอาหารเป็นโปรตีนคุณภาพสูงที่มีฟอสฟอรัสต่อโปรตีนต่ำ ไข่ไก่ใบใหญ่ทั้งฟองมีฟอสฟอรัสราว 86 มก. ขณะที่ไข่ขาวของไข่ใบเดียวกันมีเพียงราว 5 มก. นักวิชาการโภชนาการโรคไตจึงยกไข่ขาวสดเป็นตัวอย่างอาหารโปรตีนที่เหมาะกับผู้ป่วยไต แต่ผงไข่ขาว 230 มก. ในแคปซูลเป็นปริมาณน้อยมาก หากประมาณจากข้อมูลไข่ขาวผงของ USDA จะได้โปรตีนราว 0.19 กรัม โพแทสเซียมและฟอสฟอรัสก็น้อยมากเช่นกัน (ฉลากไม่ได้ระบุตัวเลขเหล่านี้) จึงไม่ใช่แหล่งโปรตีน และไม่ได้ใช้แทนไข่ขาวหรือเนื้อสัตว์ในมื้ออาหาร
• •สารสกัดเห็ดหลินจือ 50 มก. — เป็นสารที่มีงานวิจัยเกี่ยวกับไต ส่วนใหญ่เป็นการทดลองในสัตว์และเซลล์ ในคนมีเพียงรายงานขนาดเล็กจากไทยที่ไม่มีกลุ่มเปรียบเทียบ ยังสรุปไม่ได้ งานวิจัยแบบสุ่มในผู้ป่วยเบาหวานใช้ 1,400–3,000 มก. ต่อวัน ขณะที่แคปซูลมี 50 มก. ด้านความปลอดภัย หน่วยงานยาของมาเลเซีย (NPRA) ได้รับรายงานสงสัยผลข้างเคียงต่อไตหลังกินผลิตภัณฑ์เห็ดหลินจือ 9 รายใน 1 ปี โดยระบุว่ายังไม่มีข้อมูลยืนยันความสัมพันธ์ และแนะนำให้ผู้ที่ไตเสื่อมปรึกษาแพทย์ก่อนใช้

แนวทางของสมาคมโรคไตแห่งประเทศไทยไม่แนะนำให้ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังทุกคนกินวิตามินเสริมเป็นประจำ แต่ให้เสริมเมื่อผลตรวจหรืออาการบ่งชี้ว่าขาด และให้ใช้สมุนไพรด้วยความระมัดระวัง ผู้ป่วยระยะ 4 จึงต้องนำกล่องไปให้แพทย์ที่ดูแลไตดูก่อน และไม่ควรเริ่มรับประทานเองโดยไม่ได้ปรึกษา

ผู้ที่ใช้ยาละลายลิ่มเลือดหรือต้านเกล็ดเลือด ยาเบาหวาน ยาลดความดัน หรือยากดภูมิคุ้มกัน ควรให้แพทย์หรือเภสัชกรดูก่อน เพราะเห็ดหลินจืออาจเสริมฤทธิ์ยา ฉลากเตือนว่าเด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน และผู้แพ้ไข่ไม่ควรรับประทาน

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าไลฟ์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที