ผู้ป่วยมะเร็งห้ามกินอะไร ไข่ น้ำตาล อาหารทะเล จริงหรือแค่ความเชื่อ

คำตอบสั้น: ความเชื่อเรื่อง "ของแสลง" ของผู้ป่วยมะเร็ง เช่น ห้ามกินไข่ ห้ามกินน้ำตาลเด็ดขาด ห้ามกินเนื้อสัตว์ ไม่มีหลักฐานจากสถาบันมะเร็งแห่งชาติสหรัฐ (NCI) รองรับ และการงดอาหารโปรตีนเองอาจทำให้ขาดสารอาหารจนรักษาต่อได้ยาก สิ่งที่ต้องเลี่ยงจริงคือ อาหารดิบหรือสุก ๆ ดิบ ๆ ในช่วงที่ภูมิคุ้มกันต่ำ และข้อจำกัดเฉพาะโรคที่แพทย์สั่ง เช่น มะเร็งตับที่มีตับแข็ง หรือเบาหวานร่วม

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •NCI ระบุว่า ไม่มีงานวิจัยที่แสดงว่ากินน้ำตาลแล้วมะเร็งแย่ลง หรืองดน้ำตาลแล้วมะเร็งยุบ แต่อาหารหวานมากทำให้น้ำหนักเกินได้
• •NCI ระบุว่าช่วงรักษามะเร็งอาจต้องการโปรตีนและพลังงานมากขึ้น ไข่ เนื้อสัตว์ ปลา นม และโปรตีนจากพืช จึงเป็นอาหารสำคัญ
• •ไข่ต้องสุกจนแข็ง ไม่ใช่ไข่ลวก และเนื้อสัตว์ต้องไม่มีสีชมพูข้างใน
• •อาหารทะเลกินได้ถ้าสุกทั่ว แต่ NCI แนะนำให้เลี่ยงปลาดิบและหอยดิบ เช่น ซูชิ หอยนางรมสด ในช่วงที่เสี่ยงติดเชื้อ
• •ข้อจำกัดอาหารเฉพาะโรค เช่น มะเร็งตับ เบาหวาน โรคไต ต้องทำตามแพทย์และนักกำหนดอาหาร
• •ได้คำแนะนำขัดกัน ให้ยึดทีมรักษาที่รู้ผลเลือดและแผนการรักษาของเรา

ทำไมความเชื่อเรื่องของแสลงถึงอันตราย

เวลามีคนในบ้านเป็นมะเร็ง ญาติมักได้รับรายการ "ห้ามกิน" ยาวเหยียดจากหลายทาง ทั้งไข่ ไก่ อาหารทะเล ของหวาน ข้าวเหนียว จนเหลือของที่กินได้แค่ข้าวต้มกับผัก

ปัญหาคือ NCI อธิบายในคู่มือการกินสำหรับผู้ป่วยมะเร็ง (Eating Hints) ว่า ผู้ป่วยมะเร็งต้องกินให้พอเพื่อรักษาแรงไว้รับมือกับผลข้างเคียงของการรักษา และอาจต้องการโปรตีนกับพลังงานมากขึ้น การตัดอาหารหลายกลุ่มพร้อมกันจึงสวนทางกับสิ่งที่ร่างกายต้องการ

อีกผลหนึ่งที่มักไม่มีใครพูดถึงคือ มื้ออาหารกลายเป็นความเครียด ผู้ป่วยกลัวกินผิด ญาติกลัวทำผิด จนบรรยากาศการกินตึงเครียด ทั้งที่ช่วงนี้การได้กินอาหารที่อยากกินอย่างปลอดภัยสำคัญมาก

เมื่อกินได้น้อยต่อเนื่อง จะเกิดภาวะทุพโภชนาการ ซึ่งอธิบายไว้ที่ ภาวะทุพโภชนาการในผู้ป่วยมะเร็ง

น้ำตาลเลี้ยงเซลล์มะเร็ง จริงไหม

ความเชื่อนี้มาจากข้อเท็จจริงครึ่งเดียว NCI ระบุในหน้าความเชื่อผิดเรื่องมะเร็งว่า งานวิจัยพบว่าเซลล์มะเร็งใช้น้ำตาลกลูโคสมากกว่าเซลล์ปกติจริง แต่ไม่มีงานวิจัยที่แสดงว่าการกินน้ำตาลทำให้มะเร็งแย่ลง หรือการงดน้ำตาลทำให้มะเร็งยุบหรือหายไป

การอดของหวานจนกินข้าวไม่ลงจึงไม่มีหลักฐานว่าช่วยอะไร แต่เสี่ยงทำให้ผู้ป่วยได้พลังงานน้อยลง

ส่วนที่ NCI เตือนจริงคือ อาหารหวานมากทำให้น้ำหนักเกิน และโรคอ้วนสัมพันธ์กับความเสี่ยงมะเร็งหลายชนิด ผู้ที่มีเบาหวานร่วมก็ต้องคุมน้ำตาลตามแผนของแพทย์อยู่แล้ว

ข้อสรุปที่ใช้ได้จริง

• •ไม่ต้องงดน้ำตาลเด็ดขาด ถ้าของหวานเล็กน้อยช่วยให้กินข้าวได้มากขึ้น
• •เลี่ยงเครื่องดื่มหวานจัดเป็นประจำ เช่น น้ำอัดลม ชาเย็นหวานมาก
• •ผู้ที่มีเบาหวานร่วม ให้คุมตามเป้าหมายของแพทย์ และถามนักกำหนดอาหารถ้ากินได้น้อยจนน้ำตาลแกว่ง

ผู้ป่วยมะเร็งห้ามกินไข่ จริงไหม

ไม่พบคำแนะนำจาก NCI ให้ผู้ป่วยมะเร็งงดไข่ ตรงกันข้าม NCI ระบุว่าบางช่วง อาจต้องเพิ่มเนื้อสัตว์ ปลา ไข่ นม และโปรตีนจากพืช และในคำแนะนำเรื่องลิ้นรับรสเปลี่ยน NCI ยังแนะนำไข่เป็นทางเลือกเมื่อกินเนื้อแดงแล้วรสแปลก

ไข่แดงก็ไม่ได้เป็นของแสลงตามแหล่งทางการ เป็นส่วนที่ให้พลังงานและสารอาหาร ผู้ที่ต้องคุมไขมันในเลือดหรือมีโรคร่วมให้ถามนักกำหนดอาหารเรื่องจำนวนต่อสัปดาห์

ข้อสำคัญจริงคือความสุก NCI ให้ปรุงไข่จนไข่แดงแข็ง ไม่เหลว และให้ใช้ผลิตภัณฑ์ไข่ที่ผ่านการพาสเจอร์ไรซ์ ช่วงภูมิคุ้มกันต่ำจึงควรเลี่ยงไข่ลวก ไข่ยางมะตูม และไข่ดาวไข่แดงเยิ้ม

งดเนื้อสัตว์แล้วจะขาดโปรตีนไหม

เสี่ยงมาก โดยเฉพาะผู้สูงอายุที่กินได้น้อยอยู่แล้ว โปรตีนใช้ซ่อมเนื้อเยื่อที่ถูกทำลายจากการรักษาและรักษากล้ามเนื้อไว้ ถ้าตัดทั้งไข่ ไก่ ปลา และนม แหล่งโปรตีนที่เหลืออาจไม่พอ

ถ้าผู้ป่วยไม่อยากกินเนื้อสัตว์จริง ๆ เช่น เพราะรสเปลี่ยน ให้เปลี่ยนแหล่ง ไม่ใช่ตัดทิ้ง เช่น เต้าหู้ นมถั่วเหลือง ถั่วต่าง ๆ ไข่ หรือนม ปริมาณโปรตีนที่ผู้สูงอายุควรได้อ่านเพิ่มที่ ผู้สูงอายุต้องการโปรตีนเท่าไร

ผู้ป่วยมะเร็งกินอาหารทะเลได้ไหม

กินได้ถ้าปรุงสุกทั่วถึง อาหารทะเลเป็นแหล่งโปรตีนที่ย่อยง่าย แต่ NCI จัดไว้ในรายการที่ต้องระวังเรื่องอาหารเป็นพิษ

• •เลี่ยงปลาดิบและหอยดิบ เช่น ซูชิ ซาชิมิ หอยนางรมสด ตามคำแนะนำของ NCI
• •อาหารไทยที่เข้าข่ายดิบหรือกึ่งดิบ เช่น กุ้งแช่น้ำปลา ยำหอยแครงลวก ปลาร้าดิบ ก้อยกุ้ง ควรงดช่วงรักษา
• •เลือกอาหารทะเลที่ปรุงสุกใหม่ ร้อน และไม่ตั้งทิ้งไว้นาน

อาหารที่ควรเลี่ยงจริง ขึ้นกับช่วงการรักษา

NCI ระบุว่า การรักษามะเร็งบางอย่างทำให้ติดเชื้อจากอาหารได้ง่าย โดยเฉพาะช่วงที่เม็ดเลือดขาวต่ำหลังเคมีบำบัด

คำแนะนำหลักจาก NCI ได้แก่

• •ปรุงเนื้อสัตว์ ไก่ ปลา และไข่ให้สุกทั่ว เนื้อต้องไม่มีสีชมพูข้างใน
• •ใช้นม น้ำผลไม้ และผลิตภัณฑ์ไข่ที่ผ่านการพาสเจอร์ไรซ์
• •กินข้าวที่หุงใหม่ ๆ และแช่เย็นอาหารเหลือทันทีหลังกินเสร็จ
• •ขัดล้างผักผลไม้ดิบด้วยแปรงและน้ำ และเลี่ยงผลไม้ที่ล้างให้สะอาดยาก
• •ไม่กินถั่วดิบ และไม่ใช้อาหารที่เลยวันหมดอายุ

เอกสารของโรงพยาบาลรามาธิบดีสำหรับผู้ที่ภูมิคุ้มกันต่ำแนะนำเข้มกว่านั้น คือ กินอาหารปรุงสุกใหม่ งดของสด สุก ๆ ดิบ ๆ รวมถึงผักผลไม้สด เลี่ยงอาหารสุกที่ตั้งทิ้งไว้เกิน 2 ชั่วโมง และเลี่ยงอาหารหมักดอง เช่น ผักดอง แหนม กุนเชียง ส่วนนม UHT หรือนมพาสเจอร์ไรซ์กินได้

สองแหล่งนี้ต่างกันเรื่องผักผลไม้สด ให้ทำตามคำแนะนำของทีมรักษา เพราะขึ้นกับระดับเม็ดเลือดขาวของแต่ละคนในแต่ละช่วง เรื่องการกินช่วงให้ยาอ่านเพิ่มที่ ให้คีโมกินอะไรได้บ้าง

เห็ด ทุเรียน ของที่ถูกถามบ่อย

• •เห็ด: เห็ดที่ปรุงสุกเป็นอาหารผักปกติ ไม่พบคำแนะนำจาก NCI ให้ผู้ป่วยมะเร็งงด ส่วน สารสกัดเห็ดชนิดแคปซูลหรือน้ำเห็ดสกัดถือเป็นอาหารเสริม ต้องให้แพทย์ผู้รักษาอนุญาตก่อน ดู ผู้ป่วยมะเร็งกินอาหารเสริมได้ไหม
• •ทุเรียน: ไม่พบแหล่งทางการที่บอกว่าทุเรียนทำให้มะเร็งแย่ลง แต่ทุเรียนให้พลังงานและน้ำตาลสูง ผู้ที่มีเบาหวาน โรคไต หรือต้องคุมน้ำหนัก ควรจำกัดปริมาณตามคำแนะนำของแพทย์
• •ไก่: ไม่พบคำแนะนำจาก NCI ให้งด NCI ยังยกไก่เป็นแหล่งโปรตีนทางเลือก ขอให้สุกทั่ว

ข้อจำกัดเฉพาะโรคที่ต้องทำตามจริง

อาหารที่ "ห้าม" บางอย่างมีเหตุผลทางการแพทย์จริง แต่ เป็นของเฉพาะคน ไม่ใช่กฎของผู้ป่วยมะเร็งทุกคน

• •มะเร็งตับที่มีตับแข็งร่วม: แนวทางตับแข็งของไทยให้งดเหล้าทุกชนิด และจำกัดเกลือเมื่อมีท้องมานหรือขาบวม รายละเอียดอยู่ที่ มะเร็งตับ กินอะไรได้บ้าง
• •มะเร็งร่วมกับเบาหวาน: ต้องคุมน้ำตาลตามเป้าหมายของแพทย์ แต่ไม่ใช่อดอาหารจนน้ำหนักลด
• •มะเร็งร่วมกับโรคไต: อาจต้องคุมโปรตีน โพแทสเซียม ฟอสฟอรัส ตามระยะไต
• •หลังผ่าตัดลำไส้หรือกระเพาะ หรือมีท้องเสีย: บางช่วงอาจต้องกินอาหารกากใยต่ำ ซึ่ง NCI ระบุว่าอาจจำเป็นในบางช่วง
• •มะเร็งศีรษะและลำคอ หรือกลืนลำบาก: ต้องปรับความนิ่มของอาหาร

ได้คำแนะนำขัดกัน ควรเชื่อใคร

1. 1ยึดแพทย์ผู้รักษา พยาบาล และนักกำหนดอาหารของโรงพยาบาลเป็นหลัก เพราะรู้ผลเลือดและแผนการรักษาของผู้ป่วย
2. 2จดคำแนะนำที่ได้ยินมา แล้วถามตรง ๆ ว่า "ข้อนี้ใช้กับผู้ป่วยของเราไหม"
3. 3ถามว่าข้อห้ามนั้นใช้ช่วงไหน บางข้อใช้แค่ช่วงเม็ดเลือดขาวต่ำ ไม่ได้ใช้ตลอดชีวิต
4. 4ระวังแหล่งที่ขายของไปด้วย ถ้าคำแนะนำ "ห้ามกิน" ตามมาด้วยการขายผลิตภัณฑ์ทดแทน ให้ตั้งข้อสงสัยไว้ก่อน
5. 5NCI ระบุว่าการกินอาหารสุขภาพอย่างเดียวไม่สามารถกันมะเร็งกลับมาได้ แต่ช่วยให้ร่างกายฟื้นแรงและรู้สึกดีขึ้น จึงไม่ควรใช้อาหารแทนการรักษา

NCI ยังแนะนำว่า ถ้ากินไม่ได้เลยเกิน 2 วัน ให้บอกแพทย์

อาการแบบไหนต้องรีบไปโรงพยาบาล

ระหว่างรักษามะเร็ง ไข้ตั้งแต่ 38 องศาเซลเซียส หนาวสั่น หรือท้องเสียหลังกินอาหาร ต้องโทรแจ้งทีมรักษาทันที ถ้าติดต่อไม่ได้ให้ไปโรงพยาบาลทันที เพราะการติดเชื้อระหว่างรักษาอาจรุนแรงถึงชีวิต

ถ้ามีข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

• •อาเจียนหรือท้องเสียจนดื่มน้ำไม่ได้ หรือปัสสาวะออกน้อยมาก
• •ถ่ายเป็นเลือด หรืออาเจียนเป็นเลือด
• •ซึมลง สับสน หรือหน้ามืดจะเป็นลม
• •หายใจลำบาก หรือเจ็บแน่นหน้าอก

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: แล็บฟาร์ม (Lab Farm)

ผู้ที่กำลังรับเคมีบำบัด ฉายแสง ยามุ่งเป้า หรือยาอิมมูโนเทอราพี (immunotherapy) ห้ามกินอาหารเสริมทุกชนิด รวมถึงผลิตภัณฑ์นี้ เว้นแต่แพทย์ผู้รักษามะเร็งอนุญาต ผลิตภัณฑ์นี้ไม่ใช่ยารักษามะเร็ง ไม่มีหลักฐานว่าผลิตภัณฑ์นี้ช่วยรักษา ต้าน หรือกันการกลับมาของมะเร็ง และไม่ใช้แทนอาหารหลักหรืออาหารทางการแพทย์

แล็บฟาร์ม (Lab Farm) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร (ตรา แล็บ ฟาร์ม) เลข อย. 73-1-02663-5-0191 ผลิตโดย บริษัท ออกานิกส์ อินโนเวชั่นส์ จำกัด จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 650 มก. ฉลากแนะนำรับประทานวันละ 1 แคปซูล เลข อย. คือการจดแจ้งผลิตภัณฑ์อาหาร ไม่ใช่การรับรองสรรพคุณ

ส่วนประกอบต่อ 1 แคปซูลตามฉลาก: ยีสต์ เบต้า-กลูแคน 80% (Immuneo Plus™) 200 มก. (เบต้ากลูแคนราว 160 มก. คำนวณ) · แกมมา โอไรซานอล 50 มก. · สารสกัดซีบัคธอร์น 50 มก. · เควอซิทิน 50 มก. · สารสกัดโสมเกาหลี 50 มก. · ผงมากิเบอร์รี่ 30 มก. · ผงมะตูม 30 มก. · สารสกัดขิง 20 มก. · สารสกัดพริกไทยดำ 20 มก. · สารสกัดใบแปะก๊วย 20 มก. · นิโคตินาไมด์ (วิตามินบี 3) 15 มก. · ไบโอติน 1% 7.9 มก. (ไบโอตินราว 79 ไมโครกรัม คำนวณ) · แคลเซียม ดี-แพนโททิเนต 2 มก. · วิตามินบี 1 1.5 มก. · วิตามินบี 2 1.5 มก. · วิตามินบี 6 1 มก. · วิตามินบี 12 0.1% 1 มก. (บี 12 ราว 1 ไมโครกรัม คำนวณ) · วิตามินดี 3 (1,000,000 IU/g) 0.2 มก. (ราว 200 IU หรือ 5 ไมโครกรัม คำนวณ) · กรดโฟลิก 0.1 มก. (100 ไมโครกรัม)

ข้อมูลที่ผู้ป่วยมะเร็งและญาติควรรู้ก่อนตัดสินใจ

• •วิตามินบี 12 ราว 1 ไมโครกรัม (คำนวณ) — งาน SWOG S0221 ในผู้ป่วยมะเร็งเต้านม 1,134 คนที่ได้เคมีบำบัด พบว่าการใช้วิตามินบี 12 ทั้งก่อนและระหว่างเคมีบำบัดสัมพันธ์กับการรอดชีวิตที่แย่ลง และการใช้สารต้านอนุมูลอิสระสัมพันธ์กับการกลับเป็นซ้ำที่สูงขึ้นแบบก้ำกึ่งนัยสำคัญ งานนี้เป็นงานสังเกต พิสูจน์เหตุและผลไม่ได้ และบทคัดย่อไม่ได้ระบุขนาดที่ใช้
• •เควอซิทิน 50 มก. — MSKCC ระบุว่าด้วยฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ อาจรบกวนการทำงานของยาเคมีบำบัดบางชนิด
• •ส่วนผสมสมุนไพรหลายชนิด — ใบแปะก๊วย ขิง และโสม มีรายงานเรื่องเลือดออก ส่วนสารสกัดพริกไทยดำมีไพเพอรีนที่เพิ่มระดับยาบางตัวในเลือด ฉลากไม่ได้ระบุปริมาณไพเพอรีน

ผลิตภัณฑ์นี้เป็นแคปซูลขนาด 650 มก. วันละ 1 แคปซูล จึงแทบไม่ได้ให้พลังงานหรือโปรตีน ไม่มีหลักฐานว่าผลิตภัณฑ์นี้ทดแทนอาหารที่ถูกงดไปได้ ถ้าผู้ป่วยกินได้น้อยเพราะถูกห้ามอาหารหลายอย่าง สิ่งที่ควรทำคือคุยกับนักกำหนดอาหาร

ข้อควรระวังก่อนตัดสินใจ

• •ผู้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด ยาแก้ปวดกลุ่มเอ็นเสด ผู้ที่เกล็ดเลือดต่ำ หรือจะผ่าตัด: ใบแปะก๊วย ขิง โสม และเควอซิทิน มีรายงานเรื่องเลือดออกหรือค่าการแข็งตัวของเลือดเปลี่ยน ต้องปรึกษาแพทย์ก่อน
• •ผู้ใช้ยาที่ต้องคุมระดับยาในเลือด เช่น ยากันชัก ยากดภูมิคุ้มกัน ยาต้านไวรัสเอชไอวี ยาเคมีบำบัดชนิดกิน: ไพเพอรีนเพิ่มระดับยาบางชนิด และขิงเพิ่มระดับยาทาโครลิมัสตามข้อมูลของ MSKCC
• •ผู้ใช้อินซูลินหรือยาเบาหวาน: โสมและขิงอาจทำให้น้ำตาลลดลงมากขึ้น
• •ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรัง: ปรึกษาแพทย์โรคไตก่อน
• •ก่อนเจาะเลือด: แจ้งแพทย์หรือห้องแล็บว่ากินผลิตภัณฑ์ที่มีไบโอติน
• •คำเตือนบนฉลาก: เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน · ควรรับประทานอาหารครบ 5 หมู่ · ผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความแล็บฟาร์มทั้งหมด

ส่วนประกอบบางชนิด เช่น โสม ใบแปะก๊วย ขิง และพริกไทยดำ อาจเสริมฤทธิ์หรือเปลี่ยนระดับยาบางชนิด ผู้ที่ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด ยาเบาหวาน ยากันชัก ยากดภูมิคุ้มกัน ผู้ที่กำลังรักษามะเร็ง และผู้ที่จะผ่าตัด ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนรับประทาน ผลิตภัณฑ์นี้ไม่ใช่ยา ไม่ใช้แทนการรักษาหรือวัคซีน

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที