นิ่วแคลเซียมออกซาเลตคืออะไร เกี่ยวกับวิตามินซีและแคลเซียมอย่างไร

คำตอบสั้น: นิ่วแคลเซียมออกซาเลตคือก้อนนิ่วที่เกิดจากแคลเซียมจับกับสารออกซาเลตในปัสสาวะจนตกผลึก เป็นชนิดที่พบบ่อยที่สุด งานวิจัยระบุว่านิ่วในไตราว 75% มีสารนี้เป็นส่วนประกอบหลัก ออกซาเลตมาได้ทั้งจากอาหาร เช่น ผักโขม และจากการที่ร่างกายเผาผลาญวิตามินซี ความเสี่ยงจากวิตามินซีที่มีข้อมูลพบในผู้ชายที่ได้วิตามินซีรวมตั้งแต่วันละ 500 มิลลิกรัมขึ้นไป และสูงขึ้นอีกที่วันละ 1,000 มิลลิกรัม ส่วนแคลเซียมจากอาหารไม่ได้ทำให้เกิดนิ่วชนิดนี้ และการงดแคลเซียมอาจทำให้เสี่ยงมากขึ้น

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •NIDDK แบ่งนิ่วในไตเป็น 4 ชนิดหลัก คือ ชนิดแคลเซียม กรดยูริก สตรูไวต์ และซิสทีน ชนิดแคลเซียมพบมากที่สุด
• •ในนิ่วชนิดแคลเซียม ชนิดแคลเซียมออกซาเลตพบบ่อยกว่าชนิดแคลเซียมฟอสเฟต
• •แคลเซียมจากอาหารช่วยจับสารก่อนิ่วไว้ในลำไส้ งานทดลองพบว่ากลุ่มที่กินแคลเซียมต่ำกลับเป็นนิ่วซ้ำมากกว่า
• •MedlinePlus แนะนำให้ถามแพทย์ก่อนกินวิตามินซีหรือน้ำมันปลาเสริม ถ้าเคยเป็นนิ่วชนิดแคลเซียม
• •ผลวิเคราะห์ก้อนนิ่ว บอกได้ว่าควรปรับอาหารแบบไหน จึงควรเก็บก้อนนิ่วที่หลุดออกมาไว้ให้แพทย์

นิ่วในไตมีกี่ชนิด ชนิดไหนพบมากที่สุด

สถาบัน NIDDK ของสหรัฐฯ แบ่งนิ่วในไตเป็น 4 ชนิดหลัก

1. 1นิ่วชนิดแคลเซียม ทั้งแคลเซียมออกซาเลตและแคลเซียมฟอสเฟต เป็นชนิดที่พบมากที่สุด และแคลเซียมออกซาเลตพบบ่อยกว่าแคลเซียมฟอสเฟต
2. 2นิ่วกรดยูริก เกิดเมื่อปัสสาวะเป็นกรดมาก การกินปลา อาหารทะเล และเนื้อสัตว์มาก โดยเฉพาะเครื่องใน อาจเพิ่มกรดยูริกในปัสสาวะ
3. 3นิ่วสตรูไวต์ อาจเกิดหลังการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ โตเร็วและก้อนใหญ่ได้
4. 4นิ่วซิสทีน เกิดจากโรคทางพันธุกรรมที่ถ่ายทอดในครอบครัว

บทคัดย่องานวิจัยเรื่องออกซาเลตในผักของ Chai และ Liebman (พ.ศ. 2548) ระบุว่า นิ่วในไตราว 75% มีแคลเซียมออกซาเลตเป็นส่วนประกอบหลัก และภาวะที่ปัสสาวะมีออกซาเลตสูงเป็นปัจจัยเสี่ยงสำคัญ

MedlinePlus อธิบายว่าแคลเซียมจับกับสารอื่นได้หลายชนิดจนเป็นก้อน และ ออกซาเลตเป็นสารที่จับกับแคลเซียมบ่อยที่สุด

ออกซาเลตในร่างกายมาจากไหน

ออกซาเลตมาได้จาก 2 ทางหลัก

ทางที่ 1: จากอาหาร

MedlinePlus ระบุว่าออกซาเลตพบในอาหารบางชนิด เช่น ผักโขม และระบุว่า โรคของลำไส้เล็กเพิ่มความเสี่ยงนิ่วชนิดนี้ ส่วน NIDDK จัดภาวะลำไส้อักเสบเรื้อรังและประวัติผ่าตัดทางเดินอาหารเป็นกลุ่มที่เสี่ยงนิ่ว

รายชื่อผักผลไม้ออกซาเลตสูงในครัวไทย และวิธีลวกผักเพื่อลดออกซาเลต อ่านแยกไว้แล้วที่ นิ่วในไตห้ามกินผักอะไร

ทางที่ 2: จากการเผาผลาญวิตามินซี

Linus Pauling Institute (LPI) มหาวิทยาลัยแห่งรัฐออริกอน อธิบายว่า ออกซาเลตเป็นผลผลิตจากการเผาผลาญวิตามินซี จึงมีความกังวลว่าวิตามินซีขนาดสูงอาจเพิ่มความเสี่ยงนิ่วแคลเซียมออกซาเลต บางงานพบว่าวิตามินซีเสริมเพิ่มออกซาเลตในปัสสาวะ แต่บางงานไม่พบ

วิตามินซีเกี่ยวกับนิ่วชนิดนี้แค่ไหน

ข้อมูลความเสี่ยงอยู่ที่วิตามินซีขนาดสูง และพบในผู้ชายเป็นหลัก

• •งานติดตามระยะยาวในสหรัฐฯ (Ferraro และคณะ พ.ศ. 2559) ติดตามผู้หญิงราว 156,000 คนและผู้ชายราว 40,500 คน นาน 11 ปีเศษ พบว่าผู้ชายที่ได้วิตามินซีรวม (จากอาหารและวิตามินเสริม) วันละ 500–999 มิลลิกรัม มีความเสี่ยงนิ่วสูงขึ้นราว 29% และตั้งแต่วันละ 1,000 มิลลิกรัมขึ้นไปสูงขึ้นราว 43% เทียบกับผู้ที่ได้น้อยกว่า 90 มิลลิกรัม ส่วนผู้หญิงไม่พบความสัมพันธ์ และวิตามินซีจากอาหารไม่สัมพันธ์กับนิ่วทั้งสองเพศ
• •LPI สรุปว่าผลวิจัยยังขัดกัน งานติดตามสองงานไม่พบว่าวิตามินซีวันละ 1,500 มิลลิกรัมขึ้นไปเพิ่มนิ่ว แต่อีกสองงานในผู้ชายพบเพิ่ม LPI จึงเห็นว่าคนที่มีแนวโน้มเป็นนิ่วออกซาเลตควรเลี่ยงวิตามินซีขนาดสูง (ตั้งแต่ 1 กรัมต่อวัน)
• •รพ.รามาธิบดี แนะนำให้กินวิตามินซีเสริมเท่าที่จำเป็น ไม่เกินวันละ 1,000 มิลลิกรัม

เรื่องวิตามินซีกับนิ่วมีบทความเจาะลึกแยกไว้ที่ เป็นนิ่วในไตทำไมหมอห้ามกินวิตามินซี

ทำไมการกินแคลเซียมพร้อมมื้ออาหารอาจลดการดูดซึมออกซาเลต

ฟังดูขัดกัน แต่แคลเซียมจากอาหารไม่ใช่ต้นเหตุของนิ่วแคลเซียม NIDDK อธิบายว่าแคลเซียมจากอาหารไม่ได้เพิ่มโอกาสเกิดนิ่วแคลเซียมออกซาเลต เมื่อได้ในปริมาณที่เหมาะสม แคลเซียมจะจับสารบางอย่างในทางเดินอาหารที่อาจก่อนิ่วไว้ก่อนถูกดูดซึม

หลักฐานจากงานทดลองแบบสุ่มของ Borghi และคณะ (พ.ศ. 2545) ในผู้ชายที่เป็นนิ่วแคลเซียมออกซาเลตซ้ำ พบว่าใน 5 ปี กลุ่มที่กินแคลเซียมปกติ ลดเนื้อสัตว์และเกลือ เป็นนิ่วซ้ำน้อยกว่ากลุ่มที่กินแคลเซียมต่ำราวครึ่งหนึ่ง และออกซาเลตในปัสสาวะของกลุ่มแคลเซียมต่ำกลับเพิ่มขึ้น

ข้อควรระวังอยู่ที่ แคลเซียมเสริม ไม่ใช่แคลเซียมจากอาหาร MedlinePlus แนะนำคนเป็นนิ่วชนิดแคลเซียมไม่ให้กินแคลเซียมหรือวิตามินดีเสริมเพิ่ม เว้นแต่แพทย์ที่ดูแลเรื่องนิ่วแนะนำ และให้ระวังยาลดกรดที่มีแคลเซียม NIDDK ก็จัดการใช้ยาลดกรดที่มีแคลเซียมเป็นเวลานานไว้ในปัจจัยเสี่ยง

ปริมาณแคลเซียมที่ควรได้ต่อวันอ่านได้ที่ แคลเซียมวันละเท่าไรถึงพอ ส่วนคนที่ต้องกินแคลเซียมเม็ดตามแพทย์สั่ง ดูเรื่องการเว้นระยะกับยาได้ที่ แคลเซียมกินพร้อมยาได้ไหม

ผลวิเคราะห์ก้อนนิ่วช่วยวางแผนอาหารอย่างไร

นิ่วแต่ละชนิดต้องปรับอาหารคนละแบบ NIDDK แยกคำแนะนำอาหารตามชนิดนิ่ว เช่น

• •แคลเซียมออกซาเลต: ลดอาหารออกซาเลตสูง ลดโซเดียม จำกัดเนื้อสัตว์ และกินแคลเซียมจากอาหารให้พอ
• •แคลเซียมฟอสเฟต: ลดโซเดียม จำกัดเนื้อสัตว์ และกินแคลเซียมจากอาหารให้พอ
• •กรดยูริก: จำกัดเนื้อสัตว์ และลดน้ำหนักถ้าน้ำหนักเกิน

ถ้าไม่รู้ชนิดนิ่ว อาจงดอาหารผิดกลุ่มโดยไม่จำเป็น MedlinePlus ระบุว่าแพทย์อาจ ตรวจก้อนนิ่วเพื่อดูชนิด ร่วมกับตรวจเลือดดูแคลเซียม ฟอสฟอรัส กรดยูริก ตรวจการทำงานของไต และตรวจปัสสาวะหาผลึก และแนะนำให้กรองปัสสาวะเพื่อเก็บก้อนนิ่วที่หลุดออกมาไว้ตรวจ

ยาป้องกันนิ่วก็เลือกตามชนิดนิ่ว เช่น MedlinePlus ระบุยาอัลโลพูรินอลสำหรับนิ่วแคลเซียมออกซาเลตหรือกรดยูริกบางราย ยาโพแทสเซียมซิเตรต และยาขับปัสสาวะกลุ่มไทอาไซด์ ยาเหล่านี้แพทย์เป็นผู้ตัดสินใจตามผลตรวจของแต่ละคน

ใครเสี่ยงนิ่วชนิดนี้มากเป็นพิเศษ

ข้อมูลไทย: เอกสารของศูนย์ศรีพัฒน์ คณะแพทยศาสตร์ ม.เชียงใหม่ ระบุว่านิ่วพบบ่อยในภาคเหนือและภาคอีสาน ผู้ชายเป็นมากกว่าผู้หญิงถึง 3 เท่า โดยเฉพาะช่วงอายุ 30–60 ปี และ คนที่เคยเป็นนิ่วมีโอกาสเป็นซ้ำร้อยละ 50 ใน 5 ปี ส่วน รพ.รามาธิบดีระบุว่าผู้ชายมีโอกาสเป็นนิ่วมากกว่าผู้หญิง 2 เท่า สองแหล่งให้ตัวเลขต่างกัน แต่ตรงกันว่าผู้ชายเป็นบ่อยกว่าหลายเท่า

ปัจจัยเสี่ยงที่ NIDDK ระบุ

• •เคยเป็นนิ่วมาก่อน หรือมีคนในครอบครัวเป็นนิ่ว
• •ดื่มน้ำน้อย
• •ภาวะแคลเซียมในปัสสาวะสูงที่ถ่ายทอดในครอบครัว ซึ่งเป็นภาวะที่พบบ่อยที่สุดในคนเป็นนิ่วชนิดแคลเซียม
• •ภาวะออกซาเลตในปัสสาวะสูง และต่อมพาราไทรอยด์ทำงานเกิน
• •ลำไส้อักเสบเรื้อรัง หรือเคยผ่าตัดทางเดินอาหาร
• •โรคเกาต์ โรคอ้วน และการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะซ้ำ ๆ
• •ยาบางชนิดที่ใช้เป็นเวลานาน เช่น ยาขับปัสสาวะ ยาลดกรดที่มีแคลเซียม และยากันชักโทพิราเมต

ถ้ากินยาในรายการนี้อยู่ ห้ามหยุดยาเอง ยาขับปัสสาวะหลายตัวเป็นยาคุมความดันหรือยาโรคหัวใจที่จำเป็น ให้แจ้งแพทย์ว่าเคยเป็นนิ่ว แล้วให้แพทย์เป็นผู้พิจารณา

ความเชื่อที่พบบ่อย: นิ่วแคลเซียมเกิดจากกินนมหรือกินแคลเซียมมากเกินไป

ไม่ตรงกับหลักฐาน NIDDK ระบุตรงตัวว่าแคลเซียมจากอาหารไม่ได้เพิ่มโอกาสเกิดนิ่วแคลเซียมออกซาเลต และ MedlinePlus ระบุว่าการจำกัดแคลเซียมอาจเพิ่มโอกาสเกิดนิ่ว ต้นเหตุที่พบบ่อยกว่าคือดื่มน้ำน้อย กินเค็ม และกินเนื้อสัตว์มาก

ความเชื่ออีกข้อคือ “วิตามินซีทุกเม็ดทำให้เป็นนิ่ว” ข้อมูลที่มีชี้ไปที่วิตามินซีรวมตั้งแต่วันละ 500 มิลลิกรัมขึ้นไปในผู้ชาย ซึ่งเสี่ยงมากขึ้นเมื่อถึงวันละ 1,000 มิลลิกรัม ส่วนวิตามินซีจากอาหารไม่พบความสัมพันธ์ อ่านรายละเอียดที่ วิตามินซีทำให้เป็นนิ่วไหม

ถ้าเคยเป็นนิ่วชนิดนี้ ควรเลือกอาหารเสริมอย่างไร

หลักคือ ถามก่อน นับรวม และไม่กินขนาดสูงเอง

1. 1แจ้งแพทย์ทุกครั้งก่อนเริ่มอาหารเสริม MedlinePlus แนะนำให้คนเป็นนิ่วชนิดแคลเซียมถามแพทย์ก่อนกินวิตามินซีหรือน้ำมันปลา และไม่กินแคลเซียมหรือวิตามินดีเสริมเอง
2. 2นับวิตามินซีจากทุกผลิตภัณฑ์รวมกัน วิตามินรวม เม็ดฟู่ เครื่องดื่มเสริมวิตามิน อาจมีวิตามินซีซ้ำกันหลายตัว วิธีตรวจความซ้ำซ้อนอ่านได้ที่ กินอาหารเสริมหลายตัวพร้อมกัน ตรวจการซ้ำซ้อนอย่างไร
3. 3ไม่ซื้อวิตามินหรืออาหารเสริมกินเป็นประจำโดยไม่จำเป็น ตามคำแนะนำของ รพ.รามาธิบดี และถ้าจำเป็นต้องกิน อย่าเกินปริมาณที่ฉลากกำหนด
4. 4ดื่มน้ำให้พอ NIDDK ระบุว่าเป็นสิ่งสำคัญที่สุดในการป้องกันนิ่ว และแนะนำวันละ 6–8 แก้ว (แก้วละ 8 ออนซ์) ยกเว้นแพทย์ให้จำกัดน้ำ เช่น ผู้ที่ไตวาย

เมื่อไรต้องไปพบแพทย์ทันที

ถ้ามีอาการ ข้อใดข้อหนึ่ง ให้ไปโรงพยาบาลทันที ถ้าอาการหนักให้โทร 1669

• •ปวดหลังหรือสีข้างรุนแรงไม่หาย
• •ปัสสาวะเป็นเลือด
• •มีไข้หนาวสั่น
• •อาเจียน
• •ปัสสาวะไม่ออกหรือออกน้อยมาก

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าออยล์ (Beta Oil)

เบต้าออยล์ (Beta Oil) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0001 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 800 มก. ฉลากให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ต่อ 1 แคปซูลมีน้ำมันคาโนลา 200 มก. น้ำมันมะกอก 200 มก. น้ำมันรำข้าว 109 มก. กรดแอสคอร์บิก (วิตามินซี) 30 มก. สารสกัดจากข้าว 10 มก. ดี-แอลฟา-โทโคเฟอริลแอซิเทต (50%) 5 มก. แอล-อาร์จินีน HCl 5 มก. แอล-ออร์นิทีน HCl 5 มก. และไฟโตสเตอรอล 2 มก. ฉลากไม่มีแคลเซียมและวิตามินดี

ส่วนประกอบที่เกี่ยวกับนิ่วแคลเซียมออกซาเลตคือวิตามินซี

• •กรดแอสคอร์บิก (วิตามินซี) 30 มก. — เป็นสารที่มีงานวิจัยด้านความปลอดภัยเรื่องนิ่ว ความเสี่ยงที่พบอยู่ที่วิตามินซีรวมตั้งแต่วันละ 500–999 มิลลิกรัม (HR 1.29) และวันละ 1,000 มิลลิกรัมขึ้นไป (HR 1.43) ในผู้ชาย ขนาด 500 มิลลิกรัมมากกว่าในแคปซูลราว 17 เท่า (คำนวณ) ไม่มีงานวิจัยที่ศึกษาขนาด 30 มิลลิกรัม จึงสรุปไม่ได้ทั้งว่าปลอดภัยต่อนิ่วแน่นอนหรือทำให้เกิดนิ่ว
• •ปริมาณนี้ยังต่ำกว่าปริมาณวิตามินซีที่ผู้ใหญ่ควรได้ต่อวัน (ชาย 90 หญิง 75 มิลลิกรัม ตาม MedlinePlus) จึงไม่ได้แปลว่าได้วิตามินซีครบตามที่ร่างกายต้องการ

ส่วนประกอบอื่น ไม่พบงานวิจัยในคนที่เกี่ยวกับนิ่วในไต ไม่มีหลักฐานว่าแคปซูลนี้ทำให้นิ่วละลาย ป้องกันนิ่วซ้ำ หรือทำให้ค่าปัสสาวะเปลี่ยน

ผู้ที่เคยเป็นนิ่วควรแจ้งแพทย์ก่อนใช้ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารทุกชนิด และนับวิตามินซีจากทุกผลิตภัณฑ์รวมกัน ฉลากระบุว่าเด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน และผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร หากแพทย์ให้หยุด ให้หยุดผลิตภัณฑ์นี้ ส่วนยาที่แพทย์สั่งให้กินต่อตามเดิม

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าออยล์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที