พรมมิผลข้างเคียง ข้อควรระวัง กินตอนไหนดี

คำตอบสั้น: ผลข้างเคียงของพรมมิที่รายงานบ่อยในงานทดลองในคนคืออาการทางเดินอาหาร เช่น ถ่ายบ่อย ปวดเกร็งท้อง และคลื่นไส้ ส่วนเรื่องยาตีกัน ข้อมูลส่วนใหญ่มาจากหลอดทดลองและสัตว์ทดลอง ยังไม่ยืนยันในคน มีรายงานผู้ป่วย 1 รายที่สงสัยว่าเกิดอาการจากฤทธิ์โคลิเนอร์จิกเกินเมื่อใช้ร่วมกับยากลุ่มนี้ ผู้ที่กินยาประจำ โดยเฉพาะยาสมองเสื่อม ยาไทรอยด์ ยากันชัก หรือยาหัวใจ ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อน ส่วนเรื่อง "กินตอนไหนดี" ยังไม่มีงานวิจัยที่ตอบตรง ๆ ให้ทำตามฉลากของผลิตภัณฑ์นั้น

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •อาการที่รายงาน: ถ่ายบ่อย ปวดเกร็งท้อง คลื่นไส้ ไม่สบายท้อง
• •งานทบทวนในผู้ป่วยอัลไซเมอร์ไม่พบปัญหาความปลอดภัยสำคัญ แต่งานส่วนใหญ่เล็กและสั้น
• •ในหลอดทดลอง สารสกัดพรมมิยับยั้งเอนไซม์ตับหลายตัวที่ใช้กำจัดยา ผู้วิจัยประเมินว่าอาจเกิดยาตีกัน (ยังไม่ยืนยันในคน)
• •ผู้ใช้ยาสมองเสื่อม ยาไทรอยด์ ยากันชัก ยาหัวใจ หรือยากระตุ้นโคลิเนอร์จิก ควรปรึกษาก่อน
• •หญิงตั้งครรภ์ ให้นมบุตร และเด็ก ไม่มีข้อมูลความปลอดภัยที่เพียงพอ
• •เวลากิน: ยังไม่มีงานที่ศึกษาเรื่องเวลา ให้ทำตามฉลาก ห้ามกินเกินขนาดที่ฉลากกำหนด

พรมมิมีผลข้างเคียงอะไรบ้าง

ข้อมูลผลข้างเคียงในคนมาจากงานทดลองระยะสั้นไม่กี่งาน ยังไม่มีหน้าความรู้เรื่องพรมมิของสถาบันสุขภาพแห่งชาติสหรัฐ (NCCIH) ข้อมูลในบทความนี้จึงมาจากบทคัดย่องานวิจัยใน PubMed

• •Morgan 2010 (ออสเตรเลีย) ผู้ที่อายุมากกว่า 55 ปี 98 คน ใช้สารสกัดพรมมิ 300 มก. ต่อวัน 12 สัปดาห์ รายงานผลข้างเคียงทางเดินอาหาร ได้แก่ ถ่ายบ่อย ปวดเกร็งท้อง และคลื่นไส้
• •Calabrese 2008 (สหรัฐ) ผู้สูงอายุ 65 ปีขึ้นไป ใช้สารสกัดมาตรฐาน 300 มก. ต่อวัน 12 สัปดาห์ มีผู้รายงานผลข้างเคียง 9 คนในกลุ่มพรมมิ เทียบกับ 10 คนในกลุ่มยาหลอก ส่วนใหญ่เป็นอาการไม่สบายท้อง
• •Basheer 2022 ทบทวน 5 งานทดลองในผู้ป่วยอัลไซเมอร์ ขนาด 125–500 มก. วันละ 2 ครั้ง ไม่พบปัญหาความปลอดภัยสำคัญ แต่ทุกงานเสี่ยงอคติสูง
• •Cave 2023 ทบทวนสมุนไพรและสารอาหารในผู้สูงอายุ 21 งาน (มีพรมมิ 6 งาน) สรุปว่าหลักฐานด้านความปลอดภัยมีคุณภาพต่ำ

สรุปคือ ในระยะสั้นที่ศึกษา อาการที่พบบ่อยคือท้องไส้ไม่สบาย แต่ยังไม่รู้ความปลอดภัยของการกินต่อเนื่องหลายปี โดยเฉพาะในผู้สูงอายุที่กินยาหลายตัว

กินพร้อมอาหารช่วยลดอาการท้องไส้ไหม

แหล่งที่เราตรวจไม่ได้ศึกษาเรื่องนี้โดยตรง จึงบอกไม่ได้ว่ากินพร้อมอาหารช่วยลดอาการทางเดินอาหารจากพรมมิหรือไม่

สิ่งที่ทำได้คือ

• •อ่านฉลากว่าผู้ผลิตกำหนดวิธีกินไว้อย่างไร แล้วทำตามนั้น
• •ถ้ากินแล้วคลื่นไส้ ปวดท้อง หรือถ่ายบ่อย ให้หยุดและปรึกษาเภสัชกร ไม่ควรฝืนกินต่อ
• •ผู้สูงอายุที่ท้องเสียหลายวัน เสี่ยงขาดน้ำและเกลือแร่ ควรพบแพทย์

พรมมิกินตอนไหนดี กินก่อนนอนได้ไหม

ยังไม่พบงานวิจัยที่เปรียบเทียบการกินพรมมิตอนเช้ากับตอนเย็นหรือก่อนนอน งานทดลองที่อ้างถึงกำหนดขนาดต่อวัน แต่บทคัดย่อไม่ได้สรุปว่าเวลาไหนดีกว่า

• •ให้กินตามวิธีที่ฉลากระบุ ถ้าฉลากบอกวันละ 1 แคปซูล ก็กินวันละ 1 แคปซูล ไม่เพิ่มเอง
• •ถ้ามียาประจำหลายตัว ให้ถามเภสัชกรว่าควรเว้นห่างจากยาตัวใดหรือไม่
• •งานในผู้มีปัญหาความจำเล็กน้อย 62 คน (Delfan 2024) ใช้สารสกัด 160 มก. นาน 2 เดือน พบว่าคุณภาพการนอนไม่ต่างจากยาหลอก จึงไม่ควรใช้พรมมิด้วยความหวังว่าจะช่วยให้นอนหลับ

ถ้าคนในบ้านนอนไม่หลับหรือตื่นกลางคืนบ่อย ควรหาสาเหตุกับแพทย์ อ่านเพิ่มที่ นอนดึก นอนไม่พอ ทำให้ความจำแย่ลงจริงไหม

พรมมิกับยาไทรอยด์ ข้อมูลที่มีคืออะไร

ข้อมูลเรื่องพรมมิกับไทรอยด์มาจากสัตว์ทดลอง ยังไม่มีข้อมูลในคน งาน Kar 2002 ให้สารสกัดพรมมิขนาด 200 มก. ต่อน้ำหนักตัว 1 กก. แก่หนูเพศผู้ พบระดับฮอร์โมน T4 ในหนูสูงขึ้น 41% ยังไม่รู้ว่าเกิดแบบเดียวกันในคนหรือไม่

บทความทบทวนปี 2025 กล่าวถึงข้อห้ามใช้ในภาวะไทรอยด์เป็นพิษ แต่เป็นบทความทบทวน ไม่ใช่งานทดลองในคน

ดังนั้นผู้ที่เป็นโรคไทรอยด์ ทั้งไทรอยด์เป็นพิษและไทรอยด์ต่ำ หรือกินยาไทรอยด์อยู่ ควรปรึกษาแพทย์ก่อน และห้ามใช้สมุนไพรแทนยาไทรอยด์ อ่านเรื่องยาไทรอยด์กับอาหารเสริมได้ที่ ไทรอยด์ห้ามกินวิตามินอะไร

พรมมิกับยาโคลิเนอร์จิกและยาสมองเสื่อม

ยาโคลิเนอร์จิกคือยาที่เพิ่มการทำงานของสารสื่อประสาทอะเซทิลโคลีน อ่านเรื่องสารนี้ได้ที่ อะเซทิลโคลีนคืออะไร

• •รายงานผู้ป่วย Acquarulo 2022: หญิงอายุ 58 ปีที่ใช้ยาซีวิมิลีน (cevimeline) ซึ่งเป็นยากระตุ้นโคลิเนอร์จิกสำหรับอาการปากแห้งจากโรคโจเกรน มีเหงื่อออกมาก อ่อนเพลีย คลื่นไส้ และหัวใจเต้นเร็ว หลังกินอาหารเสริมที่มีพรมมิและฟอสฟาทิดิลเซอรีนในคืนก่อนหน้า อาการดีขึ้นหลังให้สารน้ำและหยุดอาหารเสริม ผู้รายงานจัดเป็นกรณีสงสัย และเป็นเพียง 1 ราย
• •ยาสมองเสื่อม เช่น โดเนพีซิล (donepezil) ริวาสติกมีน (rivastigmine) กาแลนตามีน (galantamine) และเมแมนทีน (memantine) ไม่พบงานในคนที่ศึกษาการใช้ร่วมกับพรมมิ จึงบอกไม่ได้ทั้งว่าปลอดภัยหรือว่าเสริมฤทธิ์กัน
• •แนวทางเวชปฏิบัติภาวะสมองเสื่อม พ.ศ. 2563 ระบุว่ายากลุ่มยับยั้งเอนไซม์โคลีนเอสเทอเรสมีข้อควรระวังเรื่องหัวใจเต้นช้าอยู่แล้ว

ผู้ใช้ยาสมองเสื่อมต้องแจ้งแพทย์ก่อนเริ่มสมุนไพรใด ๆ และห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาเอง อ่านต่อที่ กินยาสมองเสื่อมอยู่ กินพรมมิ แปะก๊วย ร่วมด้วยได้ไหม

พรมมิกับยาอื่น ข้อมูลจากหลอดทดลองและสัตว์

• •Ramasamy 2014 (หลอดทดลอง): สารสกัดพรมมิยับยั้งเอนไซม์ตับ CYP2C19 CYP2C9 CYP1A2 และ CYP3A4 ซึ่งร่างกายใช้กำจัดยาหลายชนิด ผู้วิจัยประเมินว่าที่ขนาด 300 มก. ต่อวันอาจเกิดยาตีกัน ยังไม่ยืนยันในคน
• •Singh 2013 (หนูทดลอง): พรมมิทำให้ระดับยากันชักคาร์บามาซีพีน (carbamazepine) ในหนูสูงขึ้นราว 4 เท่า และยาหัวใจดิจอกซิน (digoxin) สูงขึ้น 1.3 เท่า เป็นผลในหนู

ข้อมูลระดับนี้ยังสรุปไม่ได้ว่าจะเกิดในคน แต่ยาอย่างยากันชักและดิจอกซินเป็นยาที่ระดับยาในเลือดสำคัญ ผู้ใช้ยากันชัก ยาหัวใจ หรือยาหลายชนิด จึงควรนำสมุนไพรทุกตัวไปให้เภสัชกรตรวจ อ่านเพิ่มที่ ผู้สูงอายุกินยาหลายตัว

หญิงตั้งครรภ์ ให้นมบุตร และเด็ก กินพรมมิได้ไหม

แหล่งที่เราตรวจไม่มีข้อมูลความปลอดภัยของพรมมิในหญิงตั้งครรภ์ หญิงให้นมบุตร หรือเด็ก งานทดลองที่อ้างถึงทำในผู้ใหญ่และผู้สูงอายุ

เมื่อไม่มีข้อมูล ทางที่รอบคอบคือไม่ใช้เองและปรึกษาแพทย์ก่อน ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารสูตรเพื่อสมองหลายชนิดมีส่วนประกอบอื่นร่วมด้วย เช่น ใบแปะก๊วย ซึ่งสถาบัน NCCIH ระบุว่าอาจไม่ปลอดภัยในหญิงตั้งครรภ์ ให้อ่านคำเตือนบนฉลากทุกครั้ง

ผู้มีหัวใจเต้นช้าหรือแผลในกระเพาะ ต้องระวังไหม

ไม่พบงานในคนที่ศึกษาพรมมิในผู้มีหัวใจเต้นช้าหรือแผลในกระเพาะอาหารโดยเฉพาะ จึงตอบไม่ได้ว่าเสี่ยงเพิ่มแค่ไหน

สิ่งที่รู้คือ

• •พรมมิมีรายงานอาการทางเดินอาหาร ผู้ที่ท้องไส้ไม่ดีอยู่แล้วอาจรู้สึกไม่สบายมากขึ้น
• •ผู้มีหัวใจเต้นช้าหลายคนกินยาที่ทำให้หัวใจเต้นช้าอยู่แล้ว เช่น ยาสมองเสื่อมกลุ่มยับยั้งโคลีนเอสเทอเรส หรือยาหัวใจบางกลุ่ม
• •ผู้ที่เคยเป็นลมหมดสติ วูบ หรือแพทย์บอกว่าชีพจรช้า ควรปรึกษาแพทย์ก่อนเริ่มสมุนไพรใด ๆ

ใครควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนกินพรมมิ

• •ผู้ใช้ยาสมองเสื่อมทุกชนิด
• •ผู้เป็นโรคไทรอยด์หรือใช้ยาไทรอยด์
• •ผู้ใช้ยากันชักหรือยาหัวใจ เช่น ดิจอกซิน
• •ผู้ใช้ยากระตุ้นโคลิเนอร์จิก เช่น ยาซีวิมิลีน
• •ผู้ที่กินยาประจำหลายชนิด
• •หญิงตั้งครรภ์ ให้นมบุตร และเด็ก

เมื่อไรควรหยุดและพบแพทย์

ให้หยุดกินและปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร เมื่อมีอาการเหล่านี้หลังเริ่มกิน

• •คลื่นไส้ ปวดท้อง หรือถ่ายบ่อยไม่ดีขึ้น
• •เหงื่อออกมาก ใจสั่น คลื่นไส้ โดยเฉพาะในผู้ใช้ยากลุ่มโคลิเนอร์จิก
• •ผื่นคัน ลมพิษ หรือบวม
• •ระดับยาหรือผลตรวจเลือดที่แพทย์ติดตามอยู่เปลี่ยนไป

ถ้ามีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

• •หน้าบวม ปากบวม หายใจลำบาก
• •หน้ามืด เป็นลม หมดสติ หรือชีพจรช้ามากจนวูบ
• •สับสนขึ้นมาทันที หรือซึมลงปลุกยาก
• •ชัก
• •ถ่ายเป็นเลือด หรืออาเจียนเป็นเลือด

เรื่องเข้าใจผิดที่พบบ่อย

"พรมมิเป็นสมุนไพรธรรมชาติ จึงไม่มีผลข้างเคียง" ไม่จริง งานทดลองรายงานอาการทางเดินอาหาร และมีข้อมูลเบื้องต้นเรื่องยาตีกัน NCCIH ย้ำว่าธรรมชาติไม่ได้แปลว่าปลอดภัยเสมอ

"กินมากขึ้นจะได้ผลเร็วขึ้น" ไม่มีหลักฐานรองรับ และผลข้างเคียงอาจมากขึ้น ให้กินตามฉลาก อ่านว่างานวิจัยพบอะไรจริงที่ งานวิจัยพรมมิในผู้ใหญ่

"กินพรมมิแล้วลดยาสมองเสื่อมได้" ไม่จริง ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาเอง

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เม็มโมร่า (MEMORA)

เม็มโมร่า (MEMORA) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0069 ผลิตโดย บริษัท โอดี อินโนวาคอสเม็กซ์ จำกัด (ปทุมธานี) จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 800 มก. ฉลากระบุรับประทานวันละ 1 แคปซูล เลข อย. คือการจดแจ้งผลิตภัณฑ์อาหาร ไม่ใช่การรับรองสรรพคุณ

ส่วนประกอบต่อ 1 แคปซูลตามฉลาก: เห็ดหัวลิง (Lion's Mane) 250 มก. · สารสกัดพรมมิ (Brahmi) 150 มก. · โคลีน ไบทาร์เทรต (99%) 90 มก. (เทียบเป็นตัวโคลีนราว 37 มก. คำนวณ) · สารสกัดใบแปะก๊วย 50 มก. · ไพริดอกซิน ไฮโดรคลอไรด์ 2 มก. (เทียบเป็นวิตามินบี 6 ราว 1.65 มก. คำนวณ) · ส่วนอื่น ได้แก่ เปลือกแคปซูลเจลาติน สี INS171 (ไทเทเนียมไดออกไซด์) INS551 INS470ii และมอลโตเด็กซ์ตริน

คำเตือนบนฉลาก: อาจมีผลให้เลือดแข็งตัวช้า · เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน · ควรรับประทานอาหารหลากหลาย ครบ 5 หมู่

เรื่องพรมมิในแคปซูลนี้: มีสารสกัดพรมมิ 150 มก. ต่อแคปซูล ซึ่งเป็นครึ่งหนึ่งของ 300 มก. ที่งานทดลองซึ่งรายงานอาการทางเดินอาหารใช้ (คำนวณ) แต่ข้อมูลยาตีกันจากหลอดทดลองและหนูยังไม่ยืนยันในคน ไม่ว่าขนาดใด ผู้ใช้ยาประจำจึงควรปรึกษาก่อน ฉลากระบุวันละ 1 แคปซูล ไม่ได้ระบุเวลา หากไม่แน่ใจให้ถามเภสัชกร ไม่มีหลักฐานว่าผลิตภัณฑ์นี้ช่วยความจำ ช่วยการนอน หรือป้องกัน ชะลอ หรือรักษาสมองเสื่อม

หลักฐานของแต่ละส่วนประกอบ เทียบปริมาณที่ใช้ในงานวิจัยกับปริมาณในแคปซูล

• •เห็ดหัวลิง 250 มก. — งานในผู้มีภาวะปริชานบกพร่องเล็กน้อย 30 คนใช้วันละ 3 กรัม (มากกว่าในแคปซูล 12 เท่า คำนวณ) และคะแนนลดลงอย่างมีนัยสำคัญหลังหยุด 4 สัปดาห์ ฉลากไม่ระบุว่าเป็นดอกเห็ด เส้นใย หรือสารสกัด และมีรายงานการแพ้รุนแรง
• •สารสกัดพรมมิ 150 มก. — งานในผู้ใหญ่สุขภาพดีที่พบผลเล็กบางด้านใช้สารสกัดมาตรฐานวันละ 300 มก. นาน 12 สัปดาห์ (2 เท่า คำนวณ) ในผู้ป่วยอัลไซเมอร์ งานทบทวนพบว่าไม่ต่างจากยาหลอก โดยหลักฐานมีความเชื่อมั่นต่ำมาก ฉลากไม่ระบุปริมาณสารบาโคไซด์
• •โคลีนราว 37 มก. (คำนวณ) — ราว 7–9% ของปริมาณที่ผู้ใหญ่ควรได้รับต่อวัน (คำนวณ) งานทดลองให้โคลีนเสริมขนาดสูงกว่านี้มาก ไม่พบผลต่อความจำ
• •สารสกัดใบแปะก๊วย 50 มก. — งาน GEM ในผู้สูงอายุ 3,069 คน ใช้วันละ 240 มก. (4.8 เท่า คำนวณ) ไม่ลดการเกิดสมองเสื่อมและไม่ชะลอความจำถดถอย ใบแปะก๊วยเป็นที่มาของคำเตือนเรื่องเลือดแข็งตัวช้า และมีรายงานการชัก
• •วิตามินบี 6 (จากไพริดอกซิน HCl 2 มก.) ราว 1.65 มก. (คำนวณ) — ใกล้เคียงปริมาณที่ผู้สูงอายุควรได้รับต่อวัน งาน VITACOG ใช้บี 6 วันละ 20 มก. ร่วมกับโฟลิกและบี 12 ซึ่งแคปซูลนี้ไม่มี

ยังไม่พบงานวิจัยที่ทดสอบสูตรผลิตภัณฑ์นี้เอง และผลิตภัณฑ์นี้ไม่ได้มีไว้เพื่อป้องกัน ชะลอ หรือรักษาภาวะสมองเสื่อม

ข้อควรระวังก่อนตัดสินใจ

• •ผู้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด (เช่น วาร์ฟาริน) ยาต้านเกล็ดเลือด (เช่น แอสไพริน โคลพิโดเกรล) ยาแก้ปวดกลุ่มเอ็นเสด ผู้มีเลือดออกง่าย หรือจะผ่าตัดหรือทำฟัน: ฉลากเตือนว่าอาจมีผลให้เลือดแข็งตัวช้า ต้องปรึกษาแพทย์ก่อน
• •ผู้ใช้ยาสมองเสื่อม ยาไทรอยด์ ยากันชัก ยาหัวใจ ยากระตุ้นโคลิเนอร์จิก หรือใช้ยาหลายชนิด: แจ้งแพทย์หรือเภสัชกรก่อน ห้ามหยุดหรือปรับยาเอง
• •ผู้เป็นลมชัก: ใบแปะก๊วยมีรายงานการชัก ต้องปรึกษาแพทย์
• •ผู้แพ้เห็ดหรือมีประวัติแพ้อาหารและสมุนไพร: เห็ดหัวลิงมีรายงานการแพ้รุนแรง
• •ผู้ที่ท้องไส้ไม่สบายง่าย: พรมมิและเห็ดหัวลิงมีรายงานอาการทางเดินอาหาร
• •ผู้ที่กินวิตามินรวมหรือบีรวมอยู่แล้ว: ให้นับวิตามินบี 6 จากทุกแหล่งรวมกัน

ผลิตภัณฑ์นี้มีสารสกัดใบแปะก๊วย ฉลากระบุว่าอาจมีผลให้เลือดแข็งตัวช้า ผู้ที่ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด ผู้ที่จะผ่าตัด ผู้มีประวัติชัก และผู้ที่ใช้ยาสมองเสื่อมหรือยาประจำตัวอื่น ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนรับประทาน ห้ามหยุดหรือปรับยาที่แพทย์สั่งเอง ผลิตภัณฑ์นี้ไม่ใช่ยา ไม่ใช้แทนการตรวจวินิจฉัยหรือการรักษาภาวะสมองเสื่อม

อ่านคำเตือนบนกล่องแบบละเอียดได้ที่ คำเตือนบนกล่องเม็มโมร่า และบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเม็มโมร่าทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง รวมถึงยาสมองเสื่อม ยาพาร์กินสัน และยาจิตเวช แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค และไม่ใช้แทนการตรวจหาสาเหตุของอาการหลงลืม

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ สับสนหรือพฤติกรรมเปลี่ยนขึ้นมาทันที ซึมลงปลุกยาก หมดสติแม้ชั่วครู่ แขนขาอ่อนแรงหรือชาครึ่งซีกทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด เดินเซทรงตัวไม่ได้ ชัก เจ็บแน่นหน้าอก หรือหกล้มศีรษะกระแทกแล้วมีอาการผิดปกติ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669 · หากมีความคิดทำร้ายตัวเอง ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669 และโทรปรึกษาสายด่วนสุขภาพจิต 1323 (ฟรี 24 ชั่วโมง)