วิตามินบีรวมห้ามกินคู่กับอะไร ใครไม่ควรกิน และยาที่ต้องระวัง

คำตอบสั้น: วิตามินบีรวมในขนาดใกล้ค่าแนะนำรายวันโดยทั่วไปไม่ได้ "ห้ามกินคู่" กับอาหารชนิดใด แต่มีบางกรณีที่ต้องระวัง ได้แก่ บี 6 ขนาดสูงกับยาพาร์กินสันเลโวโดปาและยากันชักบางตัว โฟเลตกับยาเมโทเทร็กเซต และไบโอตินที่รบกวนผลตรวจเลือด เช่น ฮอร์โมนไทรอยด์และค่าบ่งชี้กล้ามเนื้อหัวใจ ผู้ที่ใช้ยาประจำ ผู้ป่วยโรคไต และผู้ที่กินวิตามินหลายยี่ห้อ ควรให้แพทย์หรือเภสัชกรดูฉลากก่อน

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •ยาพาร์กินสัน (เลโวโดปา): บี 6 ขนาดสูงลดประสิทธิภาพยาได้
• •ยากันชัก: บี 6 ขนาดสูงลดประสิทธิภาพฟีโนบาร์บิทัลและฟีนิโทอิน ส่วนยากันชักหลายตัวก็ลดระดับโฟเลต ไบโอติน และบี 1
• •เมโทเทร็กเซต: เป็นยาต้านโฟเลต แพทย์มักสั่งกรดโฟลิกในขนาดและวันที่กำหนดเอง ห้ามปรับเอง
• •ไบโอติน: แจ้งแพทย์ก่อนเจาะเลือดทุกครั้ง
• •ปัสสาวะสีเหลืองสดหลังกินวิตามินบี มาจากบี 2 และ Linus Pauling Institute ระบุว่าไม่เป็นอันตราย

ทำไมวิตามินบีถึงตีกับยาได้

วิตามินบีเป็นสารที่ร่างกายใช้ในปฏิกิริยาเคมีหลายร้อยอย่าง ยาบางชนิดออกฤทธิ์ผ่านกระบวนการเดียวกัน หรือไปขัดขวางการดูดซึมวิตามิน ผลจึงเกิดได้ 2 ทาง

• •วิตามินไปลดฤทธิ์ยา เช่น บี 6 ขนาดสูงกับเลโวโดปา
• •ยาไปลดระดับวิตามิน เช่น ยาลดกรด ยาเมทฟอร์มินกับบี 12 หรือยากันชักกับโฟเลต

สิ่งที่ไม่ควรทำในทั้งสองกรณีคือหยุดยาเอง ให้นำยาและวิตามินทุกตัวไปให้แพทย์หรือเภสัชกรดูพร้อมกัน

วิตามินบีกับยาพาร์กินสัน (เลโวโดปา)

Linus Pauling Institute มหาวิทยาลัยแห่งรัฐออริกอน ระบุว่า วิตามินบี 6 ขนาดสูงลดประสิทธิภาพของเลโวโดปา (L-Dopa) และยาพาร์กินสันกลุ่มเลโวโดปาและคาร์บิโดปาก็จับกับบี 6 ทำให้ร่างกายใช้บี 6 ได้น้อยลง

ผู้ป่วยพาร์กินสันจึงควรบอกแพทย์ประสาทวิทยาทุกครั้งก่อนเริ่มวิตามินบีรวม แม้ขนาดในวิตามินรวมทั่วไปจะไม่สูง แต่ถ้ากินหลายผลิตภัณฑ์รวมกัน บี 6 อาจสะสมมากกว่าที่คิด

วิตามินบีกับยากันชัก

ข้อมูลจาก Linus Pauling Institute ในเรื่องนี้มีหลายด้าน

• •บี 6 ขนาดสูงลดประสิทธิภาพของฟีโนบาร์บิทัลและฟีนิโทอิน
• •ฟีนิโทอินลดการดูดซึมโฟเลต และการใช้ฟีนิโทอิน ฟีโนบาร์บิทัล และไพรมิโดนนาน สัมพันธ์กับระดับโฟเลตที่ต่ำลง
• •ไพรมิโดน ฟีนิโทอิน และคาร์บามาซีพีน อาจลดระดับไบโอตินในเลือด
• •ฟีนิโทอินที่ใช้นาน สัมพันธ์กับระดับบี 1 ในเลือดต่ำลง และฟีโนบาร์บิทัลที่ใช้นานอาจเร่งการทำลายบี 2

MedlinePlus ยังจัดฟีนิโทอินและบาร์บิทูเรตไว้ในรายการยาที่ทำให้โลหิตจางจากขาดโฟเลตได้

แปลว่าผู้ใช้ยากันชักอาจทั้งต้องการวิตามินบางตัวเพิ่ม และต้องระวังไม่ให้วิตามินบางตัวไปลดฤทธิ์ยา การตัดสินใจเรื่องนี้ต้องทำโดยแพทย์ผู้รักษาโรคลมชัก

วิตามินบีกับเมโทเทร็กเซต

Linus Pauling Institute อธิบายว่า เมโทเทร็กเซตเป็นยาต้านโฟเลต ใช้รักษามะเร็ง ข้ออักเสบรูมาตอยด์ และสะเก็ดเงิน ผลข้างเคียงบางอย่างของยาคล้ายการขาดโฟเลตรุนแรง จึงมีการให้กรดโฟลิกหรือกรดโฟลินิกเพื่อลดพิษของยา

ในทางปฏิบัติ แพทย์จะเป็นผู้กำหนดชนิด ขนาด และวันที่ให้กินกรดโฟลิกร่วมกับเมโทเทร็กเซต ผู้ป่วยไม่ควรเพิ่มหรือลดโฟเลตเอง รวมถึงจากวิตามินรวม โดยไม่บอกแพทย์ เพราะเป็นส่วนหนึ่งของแผนการรักษา

ยาอื่นที่ลดระดับวิตามินบี

ข้อมูลเหล่านี้ไม่ได้แปลว่าห้ามกินคู่ แต่เป็นเหตุผลที่แพทย์อาจตรวจระดับวิตามิน

• •ยาลดกรดกลุ่ม PPI และยากลุ่ม H2: ลดการดูดซึมบี 12 จากอาหาร Linus Pauling Institute ระบุว่าภาวะขาดมักเกิดหลังใช้ PPI ต่อเนื่องอย่างน้อย 2–3 ปี
• •เมทฟอร์มิน: ลดระดับบี 12 อ่านต่อที่ เมทฟอร์มินกินนานทำให้ขาดวิตามินบี 12
• •ยาขับปัสสาวะ เช่น ฟูโรซีไมด์: เพิ่มการขับบี 1 ทางปัสสาวะ
• •ยาวัณโรคไอโซไนอะซิด: จับกับบี 6 ทำให้ร่างกายใช้ได้น้อยลง
• •ยาจับไขมันกลุ่มโคเลสไทรามีน: ลดการดูดซึมกรดโฟลิกถ้ากินพร้อมกัน และลดการดูดซึมบี 12 จากอาหาร

ไนอะซินกับยาลดไขมัน

Linus Pauling Institute ระบุว่า ไนอะซินชนิดกรดนิโคตินิกขนาดสูงที่ใช้เป็นยาลดไขมัน เมื่อใช้ร่วมกับยากลุ่มสแตติน ดูเหมือนจะเพิ่มความเสี่ยงกล้ามเนื้อสลาย ข้อนี้เป็นเรื่องของกรดนิโคตินิกขนาดยา ส่วนนิโคตินาไมด์ซึ่งเป็นไนอะซินอีกรูปแบบหนึ่ง มักไม่ทำให้หน้าแดงร้อนวูบวาบ ผู้ใช้ยาลดไขมันควรแจ้งแพทย์ว่ากินผลิตภัณฑ์ที่มีไนอะซินรูปแบบใด

ไบโอตินกับผลตรวจไทรอยด์และหัวใจ ต้องหยุดก่อนเจาะเลือดไหม

นี่คือเรื่องที่คนส่วนใหญ่ไม่รู้ ไบโอตินในอาหารเสริมรบกวนวิธีตรวจเลือดบางชนิดที่ใช้ระบบไบโอติน-สเตรปตาวิดิน ทำให้ผลสูงหรือต่ำผิดจากความจริง

• •งานในผู้ใหญ่สุขภาพดี 6 คน ที่กินไบโอตินวันละ 10 มก. นาน 7 วัน (Li และคณะ 2017 วารสาร JAMA) พบว่ารบกวนผลตรวจ 9 ใน 23 วิธีที่ทดสอบ เช่น ฮอร์โมนไทรอยด์ ฮอร์โมนพาราไทรอยด์ โปรแลกติน NT-proBNP วิตามินดี PSA และเฟอร์ริติน
• •Linus Pauling Institute ระบุว่าองค์การอาหารและยาสหรัฐ (FDA) ออกคำเตือนปี 2017 และปรับปรุงปี 2019 เรื่อง โทรโปนิน ซึ่งเป็นค่าที่ใช้วินิจฉัยกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือด อาจออกมาต่ำผิดจริง
• •หน้าข้อมูลของ FDA ระบุว่าการรบกวนนี้อาจไม่ถูกตรวจพบ

ผลที่ผิดอาจนำไปสู่การวินิจฉัยผิด เช่น อ่านค่าไทรอยด์ผิด หรือโทรโปนินต่ำผิดจริงในผู้ที่มีภาวะหัวใจขาดเลือด

ต้องหยุดไบโอตินก่อนเจาะเลือดไหม

งานวิจัยข้างต้นใช้ขนาด 10 มก. ซึ่งสูงกว่าที่พบในวิตามินรวมทั่วไปมาก ยังไม่มีงานที่ทดสอบขนาดระดับไมโครกรัม จึงตอบไม่ได้แน่ชัดว่าขนาดต่ำรบกวนหรือไม่

สิ่งที่ทำได้แน่นอนคือ แจ้งแพทย์และเจ้าหน้าที่ห้องแล็บทุกครั้งว่ากินผลิตภัณฑ์ที่มีไบโอติน และกินขนาดเท่าไร แพทย์หรือห้องแล็บจะบอกเองว่าต้องเว้นก่อนเจาะเลือดหรือไม่ และนานเท่าไร ถ้ามาห้องฉุกเฉินด้วยอาการเจ็บหน้าอก ให้ญาติแจ้งเรื่องอาหารเสริมทุกตัวด้วย

ผู้ป่วยโรคไตกินวิตามินบีรวมได้แค่ไหน

ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังเป็นกลุ่มที่ไม่ควรตัดสินใจเอง เพราะ

• •Linus Pauling Institute ระบุว่า ผู้ป่วยไตวายที่ฟอกเลือดสูญเสียบี 1 มากขึ้นและเสี่ยงขาด บางคนจึงอาจต้องการวิตามินบางตัวเพิ่มตามที่แพทย์สั่ง
• •ผลิตภัณฑ์วิตามินรวมบางชนิดมีส่วนประกอบอื่น เช่น สมุนไพรหรือแร่ธาตุ ที่ผู้ป่วยโรคไตต้องระวัง

แนวทางที่ปลอดภัยคือ ให้แพทย์โรคไตหรือเภสัชกรประจำหน่วยไตเป็นผู้เลือกวิตามิน และอย่ากินวิตามินจากหลายแหล่งซ้อนกัน อ่านรายละเอียดตามระยะโรคได้ที่ คนเป็นโรคไตกินวิตามินบีได้ไหม

ทำไมปัสสาวะสีเหลืองเข้มหลังกินวิตามินบี

Linus Pauling Institute ระบุว่า ไรโบฟลาวิน (บี 2) ขนาดสูงทำให้ปัสสาวะเป็นสีเหลืองสด ซึ่งเป็นผลข้างเคียงที่ไม่เป็นอันตราย

แต่ถ้าปัสสาวะสีเข้มเหมือนชาหรือน้ำปลา ปัสสาวะน้อย หรือมีตัวเหลืองตาเหลืองร่วมด้วย อย่าคิดว่าเป็นสีจากวิตามิน ควรไปพบแพทย์

กินหลายผลิตภัณฑ์ที่มีวิตามินบีซ้ำกัน เสี่ยงเกินไหม

คนจำนวนมากกินวิตามินรวม วิตามินบีรวม และเครื่องดื่มชูกำลังพร้อมกันโดยไม่รู้ว่าซ้ำ Linus Pauling Institute ระบุว่าเครื่องดื่มชูกำลังบางชนิดมีบี 6 ผสมอยู่

ปริมาณสูงสุดที่รับได้ต่อวัน (UL) สำหรับผู้ใหญ่ตาม Linus Pauling Institute

• •บี 6: 100 มก. เพื่อป้องกันปลายประสาทอักเสบ
• •ไนอะซิน (กรดนิโคตินิกและนิโคตินาไมด์): 35 มก. เพื่อป้องกันอาการหน้าแดงร้อนวูบวาบ
• •กรดโฟลิก: 1,000 ไมโครกรัม เพราะขนาดสูงอาจกลบภาวะขาดบี 12
• •บี 1 บี 2 บี 12 และกรดแพนโททีนิก ไม่มีการกำหนด UL เพราะไม่พบพิษชัดเจน ไบโอตินก็ยังไม่ทราบพิษ

วิธีป้องกันที่ทำได้ง่ายคือ ถ่ายรูปฉลากทุกผลิตภัณฑ์แล้วให้เภสัชกรรวมปริมาณ อ่านขั้นตอนได้ที่ กินอาหารเสริมหลายยี่ห้อพร้อมกัน และเรื่องพิษจากบี 6 อ่านได้ที่ วิตามินบี 1 6 12 กินเกินได้ไหม

ควรกินพร้อมอาหารหรือตอนท้องว่าง

ไม่พบคำแนะนำจากแหล่งที่ตรวจแล้วว่าวิตามินบีรวมต้องกินตอนท้องว่างหรือต้องกินพร้อมอาหาร Linus Pauling Institute คิดค่าการดูดซึมของกรดโฟลิกไว้ทั้งสองแบบ คือกินพร้อมอาหารหรือกินตอนท้องว่างก็ดูดซึมได้

สิ่งที่สำคัญกว่าคือ ยาประจำตัวบางชนิดมีวิธีกินเฉพาะ เช่น ยาไทรอยด์ (อ่านต่อที่ ไทรอยด์ห้ามกินวิตามินอะไร) ให้ถามเภสัชกรว่าควรกินวิตามินห่างจากยาอย่างไร และทำตามวิธีรับประทานบนฉลากของผลิตภัณฑ์

ใครไม่ควรกินวิตามินบีรวมเอง

• •ผู้ใช้เลโวโดปา ยากันชัก หรือเมโทเทร็กเซต
• •ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังหรือฟอกไต
• •ผู้ที่กำลังรักษามะเร็ง ต้องให้แพทย์ผู้รักษาอนุญาตก่อนกินอาหารเสริมทุกชนิด
• •ผู้ที่นัดตรวจเลือดเร็ว ๆ นี้ โดยเฉพาะตรวจไทรอยด์หรือหัวใจ ต้องแจ้งแพทย์เรื่องไบโอติน
• •ผู้ที่สงสัยว่าขาดบี 12 ควรตรวจก่อน เพราะวิตามินรวมขนาดทั่วไปอาจไม่พอรักษา

ถ้ามีอาการข้อใดข้อหนึ่ง เช่น เจ็บแน่นหน้าอก หอบเหนื่อยมาก หรือเป็นลมหมดสติ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669 และแจ้งทีมแพทย์ว่ากินอาหารเสริมอะไรอยู่

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: แล็บฟาร์ม (Lab Farm)

แล็บฟาร์ม (Lab Farm) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร (ตรา แล็บ ฟาร์ม) เลข อย. 73-1-02663-5-0191 ผลิตโดย บริษัท ออกานิกส์ อินโนเวชั่นส์ จำกัด จัดจำหน่ายโดย บริษัท โฮปฟูล จำกัด บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 650 มก. ฉลากแนะนำรับประทานวันละ 1 แคปซูล เลข อย. คือการจดแจ้งผลิตภัณฑ์อาหาร ไม่ใช่การรับรองสรรพคุณ

ส่วนประกอบต่อ 1 แคปซูลตามฉลาก: ยีสต์ เบต้า-กลูแคน 80% (Immuneo Plus™) 200 มก. (เบต้ากลูแคนราว 160 มก. คำนวณ) · แกมมา โอไรซานอล 50 มก. · สารสกัดซีบัคธอร์น 50 มก. · เควอซิทิน 50 มก. · สารสกัดโสมเกาหลี 50 มก. · ผงมากิเบอร์รี่ 30 มก. · ผงมะตูม 30 มก. · สารสกัดขิง 20 มก. · สารสกัดพริกไทยดำ 20 มก. · สารสกัดใบแปะก๊วย 20 มก. · นิโคตินาไมด์ (วิตามินบี 3) 15 มก. · ไบโอติน 1% 7.9 มก. (ไบโอตินราว 79 ไมโครกรัม คำนวณ) · แคลเซียม ดี-แพนโททิเนต 2 มก. · วิตามินบี 1 1.5 มก. · วิตามินบี 2 1.5 มก. · วิตามินบี 6 1 มก. · วิตามินบี 12 0.1% 1 มก. (บี 12 ราว 1 ไมโครกรัม คำนวณ) · วิตามินดี 3 (1,000,000 IU/g) 0.2 มก. (ราว 200 IU หรือ 5 ไมโครกรัม คำนวณ) · กรดโฟลิก 0.1 มก. (100 ไมโครกรัม)

สิ่งที่ควรรู้เมื่อเทียบกับหัวข้อนี้

• •วิตามินบี 1, 2, 3, 5, 6, 12 และไบโอติน — อยู่ระดับใกล้ค่าแนะนำรายวัน ไม่ใช่ขนาดรักษา บี 6 1 มก. คิดเป็นราว 1% ของ UL 100 มก. (คำนวณ) นิโคตินาไมด์ 15 มก. คิดเป็นราว 43% ของ UL ไนอะซิน 35 มก. (คำนวณ) และกรดโฟลิก 100 ไมโครกรัม คิดเป็น 10% ของ UL 1,000 ไมโครกรัม (คำนวณ) ถ้ากินร่วมกับวิตามินรวมอื่น ต้องนำมารวมกัน
• •ไบโอตินราว 79 ไมโครกรัม (คำนวณ) — งานที่พบการรบกวนผลแล็บใช้ 10 มก. ต่อวัน มากกว่าในแคปซูลราว 127 เท่า (คำนวณ) ยังไม่มีงานที่ทดสอบขนาดนี้ จึงไม่สามารถบอกได้ว่ารบกวนหรือไม่รบกวน ก่อนเจาะเลือด ให้แจ้งแพทย์หรือห้องแล็บว่ากินผลิตภัณฑ์ที่มีไบโอติน
• •สารสกัดพริกไทยดำ 20 มก. — งานในคนพบว่าไพเพอรีน 20 มก. ทำให้ระดับยาฟีนิโทอิน (ยากันชัก) โพรพราโนลอล ทีโอฟิลลีน และเนวิราพีน (ยาต้านเอชไอวี) สูงขึ้น ฉลากไม่ได้ระบุปริมาณไพเพอรีน ผู้ใช้ยากันชักจึงต้องปรึกษาแพทย์ก่อน

ต้องบอกตรง ๆ ว่า ไม่มีหลักฐานว่าผลิตภัณฑ์นี้รักษาภาวะขาดวิตามินบี หรือปลอดภัยกับยาทุกชนิด ผู้ใช้ยาประจำต้องให้แพทย์หรือเภสัชกรตรวจก่อน

ข้อควรระวังก่อนตัดสินใจ

• •ผู้ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด หรือจะผ่าตัด: ใบแปะก๊วย ขิง โสม และเควอซิทิน มีรายงานเรื่องเลือดออกหรือค่าการแข็งตัวของเลือดเปลี่ยน ต้องปรึกษาแพทย์ก่อน
• •ผู้ใช้ยาที่ต้องคุมระดับยาในเลือด เช่น ยากันชัก ยากดภูมิคุ้มกัน ยาต้านไวรัสเอชไอวี: ดูเรื่องไพเพอรีนข้างต้น
• •ผู้ที่กำลังรักษามะเร็ง ผู้ปลูกถ่ายอวัยวะ หรือใช้ยากดภูมิคุ้มกัน: ต้องให้แพทย์ผู้รักษาอนุญาตก่อนกินอาหารเสริมทุกชนิด รวมถึงผลิตภัณฑ์นี้
• •ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรัง: ปรึกษาแพทย์โรคไตก่อน
• •ผู้ใช้อินซูลินหรือยาเบาหวาน: โสมและขิงอาจทำให้น้ำตาลลดลงมากขึ้น
• •คำเตือนบนฉลาก: เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน · ควรรับประทานอาหารครบ 5 หมู่ · ผู้ที่ใช้ยาประจำตัวควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความแล็บฟาร์มทั้งหมด

ส่วนประกอบบางชนิด เช่น โสม ใบแปะก๊วย ขิง และพริกไทยดำ อาจเสริมฤทธิ์หรือเปลี่ยนระดับยาบางชนิด ผู้ที่ใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด ยาเบาหวาน ยากันชัก ยากดภูมิคุ้มกัน ผู้ที่กำลังรักษามะเร็ง และผู้ที่จะผ่าตัด ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนรับประทาน ผลิตภัณฑ์นี้ไม่ใช่ยา ไม่ใช้แทนการรักษาหรือวัคซีน

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที