ภูมิแพ้ผิวหนังเกิดจากอะไร ผู้ใหญ่เพิ่งเป็นได้ไหม และหายขาดได้ไหม

คำตอบสั้น: ภูมิแพ้ผิวหนัง (atopic dermatitis หรือโรคผิวหนังอักเสบภูมิแพ้) เกิดจากหลายปัจจัยรวมกัน ได้แก่ พันธุกรรม เกราะผิวที่เก็บน้ำได้ไม่ดี ภูมิคุ้มกันที่ไวเกิน และสิ่งกระตุ้นรอบตัว ไม่ได้เกิดจากการแพ้อาหารอย่างใดอย่างหนึ่ง ผู้ใหญ่เพิ่งเริ่มเป็นได้ สมาคมแพทย์ผิวหนังอเมริกัน (AAD) ระบุว่าผู้ใหญ่ที่เพิ่งเป็นครั้งแรกพบมากช่วงอายุ 50 กว่าปี โรคนี้ไม่ติดต่อ และยังไม่มีวิธีรักษาให้หายขาด แต่คุมให้ผื่นสงบได้ด้วยการดูแลผิวร่วมกับยาของแพทย์

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •สาเหตุเป็นการรวมกันของยีนที่ควบคุมเกราะผิว ภูมิคุ้มกันที่ไวเกิน และสิ่งแวดล้อม ตามที่สถาบัน NIAMS ของสหรัฐฯ อธิบาย
• •ผู้ใหญ่เริ่มเป็นครั้งแรกได้ AAD เรียกว่า adult-onset atopic dermatitis และพบมากช่วงอายุ 50 กว่าปี
• •ไม่ใช่โรคติดต่อ อยู่บ้านเดียวกัน ใช้ห้องน้ำร่วมกัน ก็ไม่ติดกัน
• •เป็นโรคเรื้อรัง เป็น ๆ หาย ๆ การรักษาช่วยคุมอาการ แต่ยังไม่มีวิธีที่ทำให้โรคหมดไป
• •ผื่นมีหนอง มีน้ำเหลืองไหล ปวด บวม ร้อน หรือมีไข้ ควรรีบพบแพทย์ เพราะอาจติดเชื้อ

ภูมิแพ้ผิวหนังเกิดจากอะไร

ภูมิแพ้ผิวหนังไม่ได้มีสาเหตุเดียว แต่เกิดจากหลายเรื่องที่มาบรรจบกัน สถาบัน NIAMS ของสหรัฐฯ สรุปไว้ 3 กลุ่ม

1. 1ยีนที่ควบคุมโปรตีนของเกราะผิว ผิวชั้นนอกสุดทำหน้าที่เหมือนกำแพงกันน้ำระเหยออกและกันสิ่งระคายซึมเข้า ถ้ากำแพงนี้ไม่แข็งแรง ผิวจะแห้งง่ายและระคายง่าย
2. 2ระบบภูมิคุ้มกันที่ตอบสนองแรงเกินไป ทำให้ผิวอักเสบ แดง และคัน
3. 3สิ่งแวดล้อม เช่น ควันบุหรี่ มลพิษ น้ำหอม และผิวที่แห้งเกินไป

คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาลอธิบายเพิ่มว่า ผู้ป่วยมักมีพื้นฐานทางพันธุกรรม คนในครอบครัวมักมีโรคภูมิแพ้ เช่น หอบหืด แพ้อากาศ ไอจามบ่อย แต่ คนที่ไม่มีประวัติภูมิแพ้ในครอบครัวเลยก็เป็นได้ เพราะความผิดปกติอาจซ่อนอยู่ในยีนโดยไม่แสดงอาการ

ศิริราชยังย้ำว่า โรคนี้ไม่ได้เกิดจากการแพ้อาหารหรือสารเคมีอย่างใดอย่างหนึ่งโดยเฉพาะ แต่เกิดจากผิวที่ไวต่อสภาพรอบตัว ตัวกระตุ้นที่พบบ่อย ได้แก่

• •ไรฝุ่น ขนสัตว์ ละอองเกสร
• •อากาศเย็นและแห้ง หรือร้อนจนเหงื่อออก
• •สบู่และผงซักฟอก
• •การติดเชื้อ และความเครียด
• •อาหารเป็นตัวกระตุ้นในผู้ป่วยราว 10% ซึ่งส่วนใหญ่เป็นเด็ก

เรื่องอาหารมีรายละเอียดมาก อ่านต่อได้ที่ ภูมิแพ้ผิวหนังห้ามกินอะไร ควรกินวิตามินอะไร

ผู้ใหญ่หรือคนอายุ 40 ปีขึ้นไป เพิ่งเริ่มเป็นภูมิแพ้ผิวหนังได้ไหม

ได้ ภูมิแพ้ผิวหนังไม่ใช่โรคของเด็กอย่างเดียว หลายคนเข้าใจว่าถ้าตอนเด็กไม่เคยเป็น โตมาก็ไม่มีทางเป็น ซึ่งไม่ตรงกับข้อมูลทางการแพทย์

AAD อธิบายว่า ถ้าโรคเริ่มหลังอายุ 18 ปี และไม่เคยเป็นมาก่อน แพทย์จะเรียกว่า ภูมิแพ้ผิวหนังที่เริ่มในวัยผู้ใหญ่ และช่วงที่พบมากคืออายุ 50 กว่าปี

ผู้ใหญ่อีกกลุ่มคือคนที่เคยเป็นตอนเด็ก หายไปหลายปี แล้วกลับมาเป็นใหม่ AAD ระบุว่าเมื่อกลับมา มักเป็นน้อยกว่าตอนเด็ก

NHS ของสหราชอาณาจักรก็เขียนตรงกันว่าอาการเริ่มได้ทุกวัย เพียงแต่ส่วนใหญ่เริ่มในเด็กเล็ก

อาการภูมิแพ้ผิวหนังในผู้ใหญ่เป็นอย่างไร ต่างจากเด็กอย่างไร

อาการหลักทุกวัยคือคัน ซึ่งบางคนคันรุนแรงมาก (NIAMS) แต่หน้าตาผื่นและตำแหน่งในผู้ใหญ่ต่างจากเด็ก

AAD อธิบายลักษณะในผู้ใหญ่ไว้ดังนี้

• •ผิวตรงที่เป็นผื่น แห้งมากและเป็นขุย
• •คนที่เป็นมานานหลายปี ผิวอาจ หนาเหมือนหนัง และสีเข้มหรือจางกว่าผิวรอบ ๆ เพราะเกามานาน ผิวที่หนาแล้วก็คันได้ตลอด
• •ตำแหน่งที่พบบ่อย คือ ข้อพับเข่าด้านหลัง ข้อพับแขน ต้นคอด้านหลัง และใบหน้า
• •ผู้ใหญ่มักเป็นรอบดวงตา ผิวรอบตาหนาขึ้น สีเข้มขึ้น และคันมาก

รามาธิบดีระบุตำแหน่งในวัยรุ่นและผู้ใหญ่ไว้ใกล้เคียงกัน คือ ข้อพับ ข้อมือ ฝ่ามือ และหน้า ส่วนในทารก NHS ระบุว่ามักขึ้นที่หน้า

ภูมิแพ้ผิวหนังติดต่อไหม อยู่บ้านเดียวกันติดกันได้ไหม

ไม่ติดต่อ NHS เขียนไว้ชัดว่าภูมิแพ้ผิวหนังไม่ใช่โรคติดต่อ จึงติดจากคนอื่นหรือแพร่ให้คนอื่นไม่ได้ รามาธิบดีและ NIAMS ระบุตรงกัน

ที่เห็นพ่อแม่ลูกเป็นกันหลายคนในบ้าน ส่วนหนึ่งเป็นเพราะโรคมีพื้นฐานทางพันธุกรรม NHS ระบุว่าคนที่พ่อหรือแม่เป็นภูมิแพ้ผิวหนัง มีโอกาสเป็นมากขึ้น ไม่ใช่เพราะติดกันจากการสัมผัส

ภูมิแพ้ผิวหนังหายขาดได้ไหม หายเองได้ไหม นับเป็นโรคประจำตัวไหม

NHS ระบุว่าตอนนี้ยังไม่มีวิธีรักษาให้หายขาด แต่มีการรักษาที่ช่วยคุมอาการ และอาการมักเบาลงเมื่ออายุมากขึ้น

ลักษณะของโรคคือ เป็น ๆ หาย ๆ (ศิริราช) มีช่วงที่ผื่นกำเริบ และช่วงที่ผื่นสงบ ช่วงสงบนี้เองที่ทำให้หลายคนคิดว่าหายแล้ว แล้วเลิกทาครีม ผื่นจึงกลับมาอีก

AAD เล่าว่าเด็กบางคนผื่นหายไปแล้วกลับมาตอนโต และบางคนไม่หายไปเลยจนเป็นโรคติดตัวตลอดชีวิต

เพราะเป็นโรคเรื้อรัง จึงนับเป็นโรคประจำตัวได้ ควรบอกแพทย์และเภสัชกรทุกครั้งที่รับยาใหม่ หรือก่อนเริ่มผลิตภัณฑ์ใด ๆ ที่ทาหรือกิน

ภูมิแพ้ผิวหนังอันตรายไหม

ผลกระทบของภูมิแพ้ผิวหนังมีมากกว่าแค่ผื่นคัน AAD ระบุผลที่พบได้ทั้งในเด็กและผู้ใหญ่ ได้แก่

• •คันมากจน นอนไม่หลับ
• •รู้สึกซึมเศร้า วิตกกังวล หรือทั้งสองอย่าง
• •ติดเชื้อที่ผิวหนัง
• •เพิ่มโอกาสเป็นหอบหืด แพ้อากาศ และภูมิแพ้อื่น
• •คุณภาพชีวิตแย่ลงถ้าไม่ได้รักษา

คณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดล อธิบายวงจร ผิวแห้ง คัน เกา ว่าการเกาทำให้ผิวถลอกและเสี่ยงติดเชื้อ โดยเฉพาะในผู้ที่เป็นเบาหวานหรือภูมิคุ้มกันต่ำ ซึ่งเป็นกลุ่มที่พบมากในผู้อ่านวัย 40 ขึ้นไป

NHS เตือนถึงภาวะที่รุนแรงกว่าปกติ คือผื่นติดเชื้อ และภาวะที่เรียกว่า eczema herpeticum (ผื่นภูมิแพ้ที่ติดเชื้อไวรัสเริมซ้ำ) ซึ่งต้องได้รับการรักษาเร็ว

ความเชื่อที่พบบ่อย: น้ำเหลืองเสียคือภูมิแพ้ผิวหนังใช่ไหม

คำว่า น้ำเหลืองเสีย เป็นคำที่คนไทยใช้เรียกผิวที่โดนยุงหรือแมลงกัดแล้วพุพอง เป็นแผลง่าย หายช้า หรือมีน้ำเหลืองเยิ้ม แต่ในเอกสารของแพทย์ผิวหนังที่เราใช้อ้างอิง ไม่มีโรคที่ชื่อนี้

ผื่นที่มีน้ำเหลืองไหลเป็นอาการ ไม่ใช่ชื่อโรค อาจมาจากผื่นภูมิแพ้ที่กำเริบ ผื่นแพ้สัมผัส หรือผื่นที่ติดเชื้อแทรก ซึ่งแต่ละแบบดูแลต่างกัน

ข้อที่ต้องระวังคือ NHS ระบุว่าผื่นที่ พุพอง ตกสะเก็ด มีน้ำไหล หรือมีหนอง อาจเป็นสัญญาณติดเชื้อ ส่วนศิริราชระบุว่าถ้ามีตุ่มหนองแทรก แสดงว่ามีการติดเชื้อแบคทีเรีย ต้องให้แพทย์ตรวจเพราะอาจต้องใช้ยาปฏิชีวนะ

การงดของแสลงหลายอย่างเพื่อแก้น้ำเหลืองเสียจึงไม่ใช่คำตอบ เพราะศิริราชระบุว่าภูมิแพ้ผิวหนังไม่ได้เกิดจากอาหารอย่างใดอย่างหนึ่ง ทางที่ถูกคือให้แพทย์ดูว่าผื่นนั้นคือโรคอะไร

ถ้าสงสัยว่าเป็นผื่นจากการสัมผัสสาร อ่านเปรียบเทียบได้ที่ ผื่นแพ้สัมผัส กับ ผื่นภูมิแพ้ผิวหนัง ต่างกันอย่างไร

ผื่นคันในผู้สูงอายุ ใช่ภูมิแพ้ผิวหนังเสมอไหม

ไม่เสมอไป ผื่นคันในผู้สูงอายุมีสาเหตุได้หลายอย่าง ซึ่งรักษาคนละแบบ การเหมาว่าเป็นภูมิแพ้แล้วซื้อยาทาเองอาจทำให้พลาดโรคที่ต้องรักษาจริง

ผิวแห้งตามวัย

คณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดล อธิบายว่าเมื่ออายุมากขึ้น ผิวสร้างไขมันและสารเก็บความชุ่มชื้นได้น้อยลง ผิวจึงแห้งและคันง่าย สถาบัน NIA ของสหรัฐฯ ระบุว่าผู้สูงอายุมักแห้งเป็นหย่อมที่ หน้าแข้ง ข้อศอก และแขนท่อนล่าง อ่านเพิ่มที่ ผิวแห้งขึ้นเมื่ออายุ 40 ปีขึ้นไป

คันจากโรคภายในหรือจากยา

มหิดลระบุว่าอาการคันอาจมาจากโรคไตเรื้อรัง โรคตับ ไทรอยด์ หรือจากยาบางกลุ่ม เช่น ยาขับปัสสาวะ ยาแก้ปวดกลุ่มโอปิออยด์ ยาหัวใจและยาความดันบางชนิด ห้ามหยุดยาเอง ให้ถามแพทย์ อ่านเพิ่มที่ ยาบางชนิดทำให้คันหรือขึ้นผื่น

หิด

NHS อธิบายว่าหิดเกิดจากตัวไร คันมากโดยเฉพาะตอนกลางคืน มักขึ้นตามง่ามนิ้ว ข้อมือ รักแร้ รอบเอว ส่วนผู้สูงอายุอาจขึ้นที่ศีรษะ คอ ฝ่ามือ และฝ่าเท้า หิดติดต่อทางผิวสัมผัสใกล้ชิด คนที่อยู่ร่วมกันในบ้านพักคนชราเสี่ยงมากขึ้น และทุกคนในบ้านต้องรักษาพร้อมกัน ข้อนี้ต่างจากภูมิแพ้ผิวหนังที่ไม่ติดต่อ

ผื่นผิวหนังอักเสบชนิดอื่น

AAD ระบุว่าผื่นชนิดอื่น เช่น ผื่นเป็นวงเหรียญ ผื่นแพ้สัมผัส และผื่นจากการเกาซ้ำที่เดิม ก็คันมากได้เช่นกัน และ แต่ละโรครักษาต่างกัน จึงต้องรู้ให้ชัดว่าเป็นแบบไหน

ถ้าคันหนักตอนกลางคืนจนนอนไม่หลับ อ่านเพิ่มที่ คันตามตัวตอนกลางคืน สาเหตุที่พบบ่อย

ดูแลตัวเองอย่างไรให้ผื่นสงบ ควบคู่กับยาของแพทย์

การทาครีมบำรุงเป็นพื้นฐานที่ขาดไม่ได้ แม้ผื่นจะสงบแล้ว สรุปจาก NHS, AAD, รามาธิบดี และคณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดล

1. 1ทาครีมบำรุงอย่างน้อยวันละ 2 ครั้ง และทาต่อแม้ผื่นดีขึ้น (NHS)
2. 2ทาภายใน 3–5 นาทีหลังอาบน้ำ ขณะผิวยังหมาด ๆ (มหิดล) ครีมหรือขี้ผึ้งเก็บความชุ่มชื้นได้ดีกว่าโลชั่น (AAD)
3. 3อาบน้ำอุ่น ไม่ใช้น้ำร้อน อาบ 5–10 นาที ใช้สบู่อ่อนไม่มีน้ำหอม แล้วซับตัวเบา ๆ (AAD) ใส่เสื้อผ้าฝ้าย (รามาธิบดี)
4. 4อย่าเทน้ำมันลงในอ่างอาบน้ำ เพราะพื้นลื่นและเสี่ยงหกล้ม ข้อนี้สถาบัน NIA เตือนผู้สูงอายุไว้โดยเฉพาะ
5. 5เลี่ยงสิ่งที่ทำให้กำเริบ เช่น สบู่ ผงซักฟอก ผ้าบางชนิด และอยู่ในที่เย็นสบาย เพราะความร้อนทำให้คันมากขึ้น (NHS)
6. 6ตัดเล็บสั้น และพยายามไม่เกา ถ้าคันให้ใช้นิ้วลูบเบา ๆ แทน (NHS)
7. 7อย่าเปลี่ยนอาหารเองถ้าแพทย์ไม่ได้แนะนำ (NHS)

ส่วนยาให้ใช้ตามแพทย์สั่ง NHS ระบุว่าการรักษาหลักคือสารให้ความชุ่มชื้นและยาทาสเตียรอยด์ ศิริราชระบุว่ายาต้านฮิสตามีนช่วยลดคันแต่ทำให้ง่วง และยาทาสเตียรอยด์ต้องใช้ภายใต้การดูแลของแพทย์

อาการแบบไหนต้องไปพบแพทย์ทันที

NHS แนะนำให้ขอพบแพทย์ด่วนถ้าผื่นภูมิแพ้มีอาการต่อไปนี้

• •พุพอง ตกสะเก็ด มีน้ำไหล หรือมีตุ่มหนอง
• •ปวด บวม หรือจับแล้วร้อน
• •แย่ลงหรือลามกว้างขึ้นอย่างรวดเร็ว
• •มีไข้สูง หรือรู้สึกไม่สบายทั้งตัว

คณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดล แนะนำให้พบแพทย์เมื่อ คันต่อเนื่องหลายสัปดาห์ คันทั่วตัวโดยไม่มีผื่น มีแผลหรือน้ำเหลือง น้ำหนักลด หรืออ่อนเพลีย เพราะอาจเป็นสัญญาณของโรคภายใน

ผู้ที่ใช้สิทธิบัตรทอง เริ่มต้นได้ที่หน่วยบริการประจำของตัวเอง แพทย์จะพิจารณาส่งต่อแพทย์ผิวหนังถ้าจำเป็น

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าแคร์ (Beta Care)

เบต้าแคร์ (Beta Care) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0066 ฉลากระบุให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ส่วนประกอบที่เกี่ยวกับหัวข้อนี้ ตามฉลากต่อ 1 แคปซูล มีดังนี้

• •จุลินทรีย์ 5 ชนิด รวม 38.5 มก. (บิฟิโดแบคทีเรียม บิฟิดัม 16.7 มก. แล็กโทบาซิลลัส แอซิโดฟิลัส 10 มก. บิฟิโดแบคทีเรียม ลองกัม 5 มก. บิฟิโดแบคทีเรียม แล็กทิส 3.4 มก. แล็กโทบาซิลลัส แรมโนซัส 3.4 มก.) — โพรไบโอติกเป็นสารที่มีงานวิจัยเกี่ยวกับผื่นภูมิแพ้ผิวหนัง แต่ผลยังขัดแย้งกัน งานทบทวนของ Cochrane ปี 2018 (39 การทดลอง ผู้เข้าร่วม 2,599 คน ส่วนใหญ่เป็นเด็ก มีงานในผู้ใหญ่เพียง 6 ชิ้น) สรุปว่าน่าจะแทบไม่ทำให้อาการต่างจากกลุ่มที่ไม่ได้รับ ขณะที่งานรวมผลในผู้ใหญ่รุ่นหลังพบคะแนนผื่นลดลงบ้าง โดยผลขึ้นกับสายพันธุ์ งานเหล่านี้วัดปริมาณเป็นหน่วย CFU (จำนวนจุลินทรีย์ที่มีชีวิต) ส่วนฉลากระบุเป็นมิลลิกรัม ไม่ระบุ CFU และไม่ระบุรหัสสายพันธุ์ จึงเทียบปริมาณกับงานวิจัยไม่ได้
• •วิตามินดี3 300 IU (คอลีแคลซิเฟอรอล 3 มก.) — วิตามินดีเป็นสารที่มีงานวิจัยในผื่นภูมิแพ้ผิวหนัง งานรวมผล 11 การทดลอง (686 คน ตีพิมพ์ปี 2024) พบว่าความรุนแรงลดลงระดับเล็กถึงปานกลาง แต่บทคัดย่อไม่ได้ระบุขนาดที่ใช้ จึงเทียบกับ 300 IU ในแคปซูลไม่ได้ ส่วนงานทบทวนของ Cochrane ปี 2012 สรุปว่ายังไม่มีหลักฐานที่น่าเชื่อว่าอาหารเสริมช่วยผื่นภูมิแพ้
• •วิตามินอี 10 IU (ดี-แอลฟา-โทโคฟีรอล 20 มก.) — งานทดลองแบบสุ่มในอิหร่าน (70 คน) ที่พบคะแนนผื่นลดลง ใช้วิตามินอี 400 IU ต่อวัน นาน 4 เดือน ซึ่งมากกว่าที่ฉลากระบุ 40 เท่า และ NCCIH ระบุว่าประโยชน์ของวิตามินอีชนิดกินในผื่นภูมิแพ้ยังไม่ได้รับการยืนยัน

ยังไม่มีงานวิจัยของผลิตภัณฑ์นี้ทั้งสูตร ฉลากเตือนว่าห้ามใช้ในผู้ที่มีท่อน้ำดีอุดตัน เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน และมีผลิตภัณฑ์จากถั่วเหลือง

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าแคร์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการรุนแรงเฉียบพลัน เช่น เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที