เกี่ยวกับ ความรู้ผู้สูงอายุและผู้ดูแล
สายสวนปัสสาวะ ดูแลที่บ้านอย่างไร สายอุดตัน ฉี่ขุ่น สายหลุด ต้องทำอะไร
คำตอบสั้น: การดูแลสายสวนปัสสาวะที่บ้านมีหลักสำคัญ 4 ข้อ คือ ล้างมือทุกครั้ง รักษาระบบปิดไม่ถอดสายเล่น วางถุงให้ต่ำกว่ากระเพาะปัสสาวะเสมอ และดูให้ปัสสาวะไหลตลอด แผ่นพับของคณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาลแนะนำให้เทถุงทุก 3–6 ชั่วโมงหรือเมื่อมีปัสสาวะราวครึ่งถึงสองในสามถุง ทำความสะอาดอวัยวะเพศอย่างน้อยวันละ 2 ครั้ง และให้ดื่มน้ำไม่น้อยกว่า 2,000 ซีซีต่อวัน ยกเว้นแพทย์ให้จำกัดน้ำ ถ้าสายหลุด สายอุดตันจนไม่มีปัสสาวะไหล หรือมีไข้หนาวสั่น ปวดบั้นเอว ต้องพาไปโรงพยาบาล
สรุปสั้นสำหรับคนรีบ
- ล้างมือด้วยสบู่ก่อนและหลังแตะสายหรือถุงทุกครั้ง และใส่ถุงมือเมื่อต้องสัมผัสปัสสาวะ
- ถุงต้องอยู่ต่ำกว่าระดับกระเพาะปัสสาวะเสมอ ห้ามวางถุงกับพื้น
- สายห้ามบิด พับ งอ ถ้าปัสสาวะไม่ไหล ให้ไล่ดูสายก่อน
- ทำความสะอาดรอบรูเปิดท่อปัสสาวะอย่างน้อยวันละ 2 ครั้ง ไม่โรยแป้ง ไม่ทาครีมบริเวณนั้น
- สายหลุด สายอุดตัน ปัสสาวะไม่ออกพร้อมปวดท้องน้อย ไข้หนาวสั่น ต้องพาไปโรงพยาบาล ห้ามใส่สายกลับเอง
สายสวนปัสสาวะแบบคาสายคืออะไร ทำไมต้องใส่กลับบ้าน
สายสวนปัสสาวะแบบคาสาย (indwelling catheter หรือที่คนไทยเรียกว่าสายฟอลีย์) คือสายยางที่สอดผ่านท่อปัสสาวะเข้าไปค้างในกระเพาะปัสสาวะ เพื่อให้ปัสสาวะไหลลงถุงที่เป็นระบบปิด แผ่นพับของศิริราชอธิบายว่ามักใช้กับผู้ที่ปัสสาวะเองไม่ได้ ผู้ที่ไม่รู้สึกตัวหรือช่วยเหลือตัวเองไม่ได้ หรือผู้ป่วยหลังผ่าตัด บางคนใส่ชั่วคราว บางคนต้องใส่ต่อเนื่องจนกลับไปอยู่บ้าน
MedlinePlus (ห้องสมุดแพทยศาสตร์แห่งชาติสหรัฐ) ระบุว่า ปัญหาที่พบบ่อยของผู้คาสายสวนคือการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ การดูแลที่ถูกวิธีทุกวันจึงเป็นงานหลักของผู้ดูแล ถ้าผู้ป่วยเพิ่งกลับจากโรงพยาบาล อ่านภาพรวมการเตรียมบ้านได้ที่ พาผู้สูงอายุกลับบ้านหลังนอนโรงพยาบาล 30 วันแรกต้องเตรียมและเฝ้าระวังอะไร
ทำความสะอาดสายสวนปัสสาวะอย่างไร วันละกี่ครั้ง
ทำความสะอาดผิวรอบรูเปิดท่อปัสสาวะอย่างน้อยวันละ 2 ครั้ง และเช็ดตัวสายวันละ 2 ครั้ง ตามแผ่นพับศิริราชและคำแนะนำของ MedlinePlus
อุปกรณ์ที่ต้องเตรียม
- ผ้าเช็ดตัวผืนเล็กที่สะอาด 2 ผืน และผ้าซับให้แห้ง 2 ผืน
- สบู่อ่อน น้ำอุ่น ภาชนะใส่น้ำที่สะอาด
- ถุงมือ
ขั้นตอนทำความสะอาดผิว
- ล้างมือด้วยสบู่ให้ทั่ว รวมซอกนิ้วและใต้เล็บ
- ใช้ผ้าผืนแรกชุบน้ำสบู่ เช็ดรอบจุดที่สายเข้าไปในร่างกายเบา ๆ ผู้หญิงเช็ดจากหน้าไปหลัง ผู้ชายเช็ดจากปลายอวัยวะเพศลงด้านล่าง
- ล้างสบู่ออกให้หมด แล้วเช็ดต้นขาด้านในและก้น
- ซับให้แห้งด้วยผ้าสะอาด
- ไม่ใช้ครีม แป้ง หรือสเปรย์บริเวณนั้น แผ่นพับศิริราชอธิบายว่าแป้งจับกับเยื่อเมือกจนเป็นแหล่งสะสมเชื้อ
ขั้นตอนเช็ดตัวสาย
- ล้างมืออีกครั้ง เปลี่ยนน้ำในภาชนะใหม่
- ใช้ผ้าผืนที่สองชุบน้ำสบู่ จับสายไว้เบา ๆ แล้ว เช็ดจากปลายที่ติดตัวผู้ป่วยออกไปทางถุงทิศเดียว MedlinePlus ย้ำว่าห้ามเช็ดย้อนจากปลายสายเข้าหาตัว
- ซับสายให้แห้ง
แผ่นพับศิริราชระบุว่า อาบน้ำให้ผู้ป่วยได้ตามปกติ โดยไม่ต้องกังวลว่าสายจะหลุด แต่ถ้าเพิ่งใส่สาย ให้ถามแพทย์หรือพยาบาลก่อนว่าอาบน้ำฝักบัวได้หรือยัง
ยึดสายและวางถุงปัสสาวะตรงไหนจึงถูก
ยึดสายไม่ให้ตึง และวางถุงให้ต่ำกว่ากระเพาะปัสสาวะทุกครั้ง เพื่อไม่ให้ปัสสาวะไหลย้อนกลับเข้าตัวผู้ป่วย
- ผู้ชาย แผ่นพับศิริราชแนะนำให้ยึดสายไว้เหนือขาหนีบ ผู้หญิง ยึดไว้ที่หน้าขา ใช้พลาสเตอร์ติดผิวโดยไม่ให้สายตึงเกินไป
- แขวนถุงไว้ข้างเตียงให้ต่ำกว่าระดับตัวผู้ป่วย ถ้าไม่มีที่แขวน ให้หาภาชนะสะอาดมารองถุง ห้ามวางถุงกับพื้น
- ถ้าจำเป็นต้องยกถุงสูงกว่ากระเพาะปัสสาวะชั่วคราว เช่น ตอนย้ายผู้ป่วยจากเตียงไปรถเข็น ให้พับสายไว้ชั่วคราวก่อน แล้วคลายออกทันทีเมื่อวางถุงกลับที่เดิม
- อย่าถอดสายออกจากถุงโดยไม่จำเป็น MedlinePlus ระบุว่าการต่อไว้ตลอดทำให้ระบบทำงานดีกว่า และแผ่นพับศิริราชย้ำว่าระบบต้องปิดเสมอ ไม่มีรอยแตกหรือรั่วซึม เพราะเป็นทางให้เชื้อเข้า
- ผู้ที่ลุกเดินได้ อาจได้ถุงแบบรัดขาไว้ใช้กลางวันและถุงใหญ่ไว้ใช้กลางคืน ให้ทำตามที่พยาบาลสอนเรื่องการสลับถุง
เทถุงปัสสาวะเมื่อไร และเปลี่ยนสายบ่อยแค่ไหน
เทถุงก่อนเต็ม โดยไม่ให้ปลายท่อเทแตะอะไร แหล่งไทยและต่างประเทศให้จังหวะต่างกันเล็กน้อยตามชนิดถุง
- ถุงข้างเตียง แผ่นพับศิริราชแนะนำให้เททุก 3–6 ชั่วโมง หรือเมื่อมีปัสสาวะราวครึ่งถึงสองในสามของถุง
- ถุงรัดขา MedlinePlus แนะนำให้เทอย่างน้อยวันละ 2–3 ครั้ง หรือเมื่อมีราวหนึ่งในสามถึงครึ่งถุง
ขั้นตอนเทถุงตาม MedlinePlus และศิริราช
- ล้างมือ ใส่ถุงมือ
- ถือถุงให้ต่ำกว่าสะโพกหรือกระเพาะปัสสาวะตลอดเวลาที่เท
- เปิดจุกด้านล่างเทลงโถส้วมหรือภาชนะเฉพาะ ไม่ให้ปลายจุกแตะขอบภาชนะ
- เช็ดปลายจุกด้วยแอลกอฮอล์ แล้วปิดให้สนิท ห้ามเปิดจุกค้างไว้
- ล้างมืออีกครั้ง
การเปลี่ยนสาย แผ่นพับศิริราชระบุว่าควรเปลี่ยนทุก 4 สัปดาห์ แล้วแต่ชนิดของสาย หรือเร็วกว่านั้นถ้าปัสสาวะขุ่นหรืออุดตันง่าย การเปลี่ยนสายต้องทำโดยพยาบาลหรือแพทย์ ผู้ดูแลมีหน้าที่จดวันที่ใส่สายและพาไปตามนัด หรือติดต่อทีมเยี่ยมบ้านของโรงพยาบาลหรือ รพ.สต. ใกล้บ้าน ส่วน ถุงรัดขา MedlinePlus ระบุว่าเปลี่ยนเดือนละ 1–2 ครั้ง หรือเร็วกว่านั้นถ้ามีกลิ่นหรือดูสกปรก
ปัสสาวะไม่ไหลลงถุง ทำอย่างไร
ไล่ดูสายก่อนว่าบิด พับ หรือถูกตัวผู้ป่วยทับอยู่หรือไม่ MedlinePlus ให้ขยับสายเมื่อปัสสาวะไม่ไหล และให้ดื่มน้ำมากพอระหว่างวันเพื่อให้ปัสสาวะไหลตลอด
แผ่นพับศิริราชแนะนำให้ บีบรูดสายเป็นระยะ เพื่อไม่ให้ตะกอนหรือลิ่มเลือดอุดสาย โดยมือข้างหนึ่งจับสายช่วงใกล้ตัวผู้ป่วยไว้ให้อยู่กับที่ อีกมือบีบรูดสายออกจากตัวผู้ป่วยไปทางถุง ให้ทำตามที่พยาบาลสาธิต อย่าดึงสาย
เรื่องน้ำ แผ่นพับศิริราชแนะนำให้ผู้ป่วยดื่มน้ำไม่น้อยกว่า 2,000 ซีซีต่อวัน ยกเว้นแพทย์ให้จำกัดน้ำ ซึ่งต้องทำตามแพทย์อย่างเคร่งครัด เช่น ผู้ป่วยหัวใจล้มเหลวหรือโรคไตบางระยะ ถ้าผู้ป่วยดื่มน้ำเองได้น้อย อ่านวิธีช่วยได้ที่ ผู้สูงอายุดื่มน้ำน้อย สังเกตอย่างไรและช่วยอย่างไร
ถ้าแก้สายพับแล้วยังไม่มีปัสสาวะไหล และผู้ป่วยปวดหรือตึงท้องน้อย อาจเป็นสายอุดตันและปัสสาวะคั่งในกระเพาะ ต้องพาไปโรงพยาบาลทันที ห้ามดึงสายออกหรือฉีดน้ำเข้าสายเอง ถ้าไม่ได้รับการสอนจากทีมที่ดูแล
เมื่อไรต้องพาไปโรงพยาบาลหรือโทรหาพยาบาล
ถ้ามีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669
- สับสน หรือซึมลงอย่างเฉียบพลัน
- หายใจเร็ว หอบ หรือหัวใจเต้นเร็ว
- ผิวเย็นชื้น เหงื่อออกท่วมตัว
- ไม่มีปัสสาวะไหลลงถุงเลยหลังแก้สายพับแล้ว และปวดหรือตึงท้องน้อย
ควรพาไปโรงพยาบาลหรือติดต่อทีมที่ดูแลภายในวันนั้น ถ้ามีข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ (รวบรวมจากแผ่นพับศิริราชและ MedlinePlus)
- สายหลุด ห้ามใส่กลับเอง
- สายอุดตัน หรือปัสสาวะซึมออกรอบรูเปิดท่อปัสสาวะจำนวนมาก
- มีไข้ หนาวสั่น หรือปวดบั้นเอว ปวดสีข้าง
- ปัสสาวะขุ่น เป็นตะกอน มีหนอง มีเลือดปน หรือเห็นเม็ดกรวด
- ปวดหรือแสบบริเวณกระเพาะปัสสาวะหรือรอบสาย มีหนองไหลรอบสาย
- ผู้ป่วยดูไม่เหมือนเดิม อ่อนเพลีย ไม่มีสมาธิ
- ปัสสาวะในถุงเพิ่มเร็วผิดปกติ หรือไม่เพิ่มเลย
- มีผื่นหรือแผลที่ผิวบริเวณที่สายหรือถุงสัมผัส
ผู้ป่วยติดเตียงที่คาสายมักต้องดูแลผิวส่วนอื่นด้วย อ่านต่อที่ แผลกดทับ ป้องกันที่บ้านอย่างไร และสังเกตระยะแรกอย่างไร
ความเชื่อที่พบบ่อยเรื่องสายสวนปัสสาวะ
ความเชื่อ: ให้ผู้ป่วยดื่มน้ำน้อย ๆ จะได้ไม่ต้องเทถุงบ่อย ไม่ถูก แหล่งทั้งไทยและต่างประเทศแนะนำให้ดื่มน้ำมากพอเพื่อให้ปัสสาวะไหล ยกเว้นแพทย์ให้จำกัดน้ำ
ความเชื่อ: เอาถุงวางบนเตียงข้างตัวผู้ป่วยจะได้ไม่หล่น ไม่ถูก ถุงที่สูงเท่าหรือสูงกว่าตัวผู้ป่วยทำให้ปัสสาวะไหลย้อนกลับ ถุงต้องต่ำกว่ากระเพาะปัสสาวะเสมอ
ความเชื่อ: ปัสสาวะในถุงขุ่นนิดหน่อย ต้องซื้อยาฆ่าเชื้อมากินทันที ไม่ควรตัดสินเอง แนวทางสมาคมโรคติดเชื้ออเมริกา (IDSA) ปี 2562 ระบุว่าผู้ที่คาสายสวนระยะยาวพบเชื้อในปัสสาวะได้แทบทุกคน และผู้คาสายระยะสั้นมีโอกาสพบเชื้อเพิ่มขึ้นราวร้อยละ 3–5 ต่อวันที่คาสาย แนวทางนี้แนะนำไม่ให้ตรวจคัดกรองหรือให้ยาฆ่าเชื้อเมื่อไม่มีอาการ เพราะเพิ่มเชื้อดื้อยา ปัสสาวะขุ่นหรือมีกลิ่นจึงเป็นเหตุให้แจ้งพยาบาลหรือแพทย์ประเมิน ไม่ใช่เหตุให้ซื้อยากินเอง อ่านเพิ่มที่ ผู้สูงอายุติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ อาการต่างจากคนหนุ่มสาว
ความเชื่อ: โรยแป้งรอบอวัยวะเพศช่วยให้แห้งสบาย ไม่ถูก แผ่นพับศิริราชระบุว่าแป้งจับกับเยื่อเมือกจนเป็นแหล่งสะสมเชื้อ ให้ล้างด้วยสบู่อ่อนแล้วซับแห้งแทน
ข้อความสำคัญท้ายบทความ
บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล
ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่
ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค
หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที
ปรึกษาทีมงานได้ฟรี ไม่มีค่าใช้จ่าย
ถามเรื่องสินค้า ราคา วิธีทาน หรือสอบถามโปรโมชัน ได้ทุกช่องทางด้านล่าง
คำถามที่พบบ่อย
สายสวนปัสสาวะต้องทำความสะอาดวันละกี่ครั้ง
แผ่นพับศิริราชแนะนำให้ทำความสะอาดอวัยวะเพศและรูเปิดท่อปัสสาวะอย่างน้อยวันละ 2 ครั้ง ส่วน MedlinePlus ให้เช็ดตัวสายวันละ 2 ครั้ง โดยเช็ดจากตัวผู้ป่วยออกไปทางถุงทิศเดียว
ถุงปัสสาวะต้องเทบ่อยแค่ไหน
แผ่นพับศิริราชแนะนำให้เทถุงข้างเตียงทุก 3–6 ชั่วโมง หรือเมื่อมีปัสสาวะราวครึ่งถึงสองในสามถุง ปิดจุกและเช็ดแอลกอฮอล์ทุกครั้ง ห้ามเปิดจุกค้างไว้
สายสวนปัสสาวะหลุดต้องทำอย่างไร
ห้ามใส่สายกลับเอง ให้ติดต่อพยาบาลหรือพาไปโรงพยาบาลวันนั้น และถ้ามีข้อใดข้อหนึ่ง คือ สับสนหรือซึมลงเฉียบพลัน หายใจหอบ หรือผิวเย็นชื้น ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669
สายสวนปัสสาวะต้องเปลี่ยนบ่อยแค่ไหน
แผ่นพับศิริราชระบุว่าควรเปลี่ยนทุก 4 สัปดาห์ แล้วแต่ชนิดของสาย หรือเร็วกว่านั้นถ้าปัสสาวะขุ่นหรืออุดตันง่าย การเปลี่ยนสายต้องทำโดยพยาบาลหรือแพทย์
คาสายสวนปัสสาวะ ฉี่ขุ่น ต้องกินยาฆ่าเชื้อไหม
ไม่ควรซื้อยากินเอง ผู้ที่คาสายนานพบเชื้อในปัสสาวะได้แทบทุกคน แนวทาง IDSA ปี 2562 ไม่แนะนำให้รักษาเมื่อไม่มีอาการ ให้แจ้งพยาบาลหรือแพทย์ประเมิน และรีบไปโรงพยาบาลถ้ามีไข้หรือปวดบั้นเอว
แหล่งอ้างอิง
บทความนี้เรียบเรียงจากข้อมูลขององค์กรสาธารณสุขและสถาบันวิจัยต่อไปนี้ กดเข้าไปอ่านต้นทางเองได้ทุกแหล่ง
- การดูแลผู้ป่วยคาสายสวนปัสสาวะ (แผ่นพับสุขภาพออนไลน์)คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล
- Indwelling catheter careMedlinePlus, U.S. National Library of Medicine
- Urine drainage bagsMedlinePlus, U.S. National Library of Medicine
- Clinical Practice Guideline for the Management of Asymptomatic Bacteriuria: 2019 Update by the Infectious Diseases Society of AmericaClinical Infectious Diseases (IDSA), 2019
บทความนี้เป็นความรู้ทั่วไป ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล หากมีอาการผิดปกติควรปรึกษาแพทย์
เรียบเรียงจากฉลากผลิตภัณฑ์โดย บริษัท อินฟินิตี้ บลู จำกัด หนึ่งในตัวแทนจำหน่ายของบริษัท โฮปฟูล จำกัด
เผยแพร่เมื่อ 2026-11-12
อ่านต่อ
ผู้สูงอายุช้ำง่าย จ้ำเลือดที่แขนและหลังมือ ผิวฉีกง่าย อันตรายไหม
จ้ำเลือดสีม่วงที่แขนผู้สูงอายุ (senile purpura) เกิดจากผิวบางและหลอดเลือดเปราะตามวัย ยาบางกลุ่มทำให้ช้ำง่าย ดูแลผิวไม่ให้ฉีกอย่างไร แบบไหนต้องพบแพทย์
เครื่องวัดออกซิเจนปลายนิ้ว วัดที่บ้าน ค่าเท่าไรปกติ ต่ำแค่ไหนต้องไปโรงพยาบาล
ค่าออกซิเจนปลายนิ้ว (SpO2) ปกติ 95% ขึ้นไป ถ้า 92% หรือต่ำกว่าให้ติดต่อแพทย์ 88% หรือต่ำกว่าต้องไปโรงพยาบาลทันที พร้อมวิธีวัดให้แม่นในผู้สูงอายุ
ญาติเสียชีวิตที่บ้าน ต้องทำอะไรบ้าง แจ้งตายที่ไหน ภายในกี่ชั่วโมง
ผู้ป่วยระยะท้ายเสียชีวิตที่บ้าน ญาติต้องโทรหาใครก่อน แจ้งตายภายใน 24 ชั่วโมงที่ไหน ใช้เอกสารอะไร และควรขอใบรับรองแพทย์ไว้ก่อนกลับบ้านอย่างไร
ข้อติดในผู้ป่วยติดเตียง เกิดจากอะไร ป้องกันอย่างไร ยืดข้อทุกวันช่วยได้แค่ไหน
ข้อติด (ข้อยึด) ในผู้ป่วยติดเตียงและหลังอัมพาต เกิดจากอะไร สังเกตอย่างไร ป้องกันที่บ้านอย่างไร และงานวิจัยว่าการยืดเหยียดอย่างเดียวช่วยได้แค่ไหน