แผลกดทับ ป้องกันที่บ้านอย่างไร และสังเกตระยะแรกอย่างไร

แผลกดทับเกิดจากการที่ผิวหนังและเนื้อเยื่อถูกกดทับต่อเนื่องจนเลือดไปเลี้ยงไม่พอ

เกิดได้เร็วกว่าที่คนคิด และป้องกันง่ายกว่ารักษามาก

จุดที่ต้องตรวจทุกวัน

ท่านอนหงาย — ก้นกบ ส้นเท้า ท้ายทอย สะบัก ข้อศอก

ท่านอนตะแคง — สะโพกด้านข้าง ข้อเท้าด้านนอก หัวเข่าด้านใน หู ไหล่

ท่านั่ง — ก้นย้อย ก้นกบ ส้นเท้า

และทุกที่ที่มีสายหรืออุปกรณ์กดอยู่ เช่น สายออกซิเจนที่หู สายสวน และขอบผ้าอ้อม

สังเกตระยะแรกอย่างไร

มองหาผิวที่แดงกว่าบริเวณรอบข้าง

ทดสอบด้วยการกดเบา ๆ ด้วยนิ้ว

ถ้ากดแล้วซีดลงและกลับมาแดงเมื่อปล่อย คือผิวยังมีเลือดไปเลี้ยง

ถ้ากดแล้วไม่ซีด ยังแดงอยู่ นั่นคือสัญญาณของระยะแรกและต้องแจ้งพยาบาลหรือแพทย์

ในผู้ที่มีผิวสีเข้ม อาจไม่เห็นเป็นสีแดงชัด ให้ดูจากผิวที่สีต่างจากรอบข้าง หรือคลำได้ว่าอุ่นกว่า เย็นกว่า แข็งกว่า หรือนุ่มกว่า

สัญญาณอื่นคือ ท่านบ่นเจ็บหรือแสบตรงจุดนั้น

วิธีป้องกัน

พลิกตัวสม่ำเสมอ

ขอให้พยาบาลหรือนักกายภาพบำบัดกำหนดความถี่ที่เหมาะกับท่าน

จดตารางติดไว้ข้างเตียง เพื่อให้ทุกคนที่ผลัดเวรทำเหมือนกัน

ลดแรงกดที่จุดเสี่ยง

ใช้หมอนรองระหว่างเข่าและใต้น่อง เพื่อให้ส้นเท้าลอยจากที่นอน

อย่าใช้ห่วงยางรองก้น เพราะกดขอบและทำให้แย่ลง

ถามทีมที่ดูแลว่าควรใช้ที่นอนแบบไหน

ยกตัว อย่าลาก

การลากตัวบนที่นอนทำให้ผิวถูกเสียดสีและฉีกได้

ใช้ผ้ารองยกแทน และควรมีคนช่วยสองคน

ยกหัวเตียงไม่เกินที่จำเป็น

การนอนหัวสูงมากทำให้ตัวไถลลงและเกิดแรงเฉือนที่ก้นกบ

ดูแลผิวให้แห้งและสะอาด

เช็ดให้แห้งสนิททุกครั้ง โดยเฉพาะหลังขับถ่าย

เปลี่ยนผ้าอ้อมทันทีเมื่อเปียก

ความชื้นเป็นตัวเร่งที่สำคัญที่สุดตัวหนึ่ง

เรื่องอาหารและน้ำ

ภาวะโภชนาการมีผลกับสภาพผิว

แต่ปริมาณโปรตีนและน้ำที่เหมาะสมต้องกำหนดโดยแพทย์หรือนักกำหนดอาหาร โดยเฉพาะผู้ที่มีโรคไตหรือถูกจำกัดน้ำ

อย่าเพิ่มโปรตีนหรือน้ำเองเพราะได้ยินว่าดีต่อแผล

สิ่งที่ห้ามทำเอง

ห้ามนวดบริเวณที่แดง เพราะทำให้เนื้อเยื่อที่บอบบางอยู่แล้วเสียหายเพิ่ม

ห้ามใช้ไดร์เป่าให้แห้ง

ห้ามทายาสีฟัน ยาหม่อง แป้ง น้ำมัน หรือของที่บอกต่อกันมา

ห้ามเจาะหรือแกะตุ่มน้ำ

ห้ามปิดแผลเองด้วยวัสดุที่ไม่ได้รับคำแนะนำ

ถ้ามีแผลแล้ว การเลือกวัสดุปิดแผลเป็นงานของพยาบาลหรือแพทย์ ไม่ใช่ของที่ซื้อตามคำแนะนำในอินเทอร์เน็ต

ต้องแจ้งทันทีเมื่อ

ผิวแดงที่กดแล้วไม่จาง

มีตุ่มน้ำ ผิวถลอก หรือแผลเปิด

แผลมีกลิ่น มีหนอง หรือขอบแดงลาม

มีไข้

ท่านเจ็บมากขึ้น

ตารางพลิกตัว ทำอย่างไรให้ทำได้จริง

หลักที่ทีมสุขภาพมักสอนคือ เปลี่ยนท่าอย่างสม่ำเสมอ และไม่ปล่อยให้กดจุดเดิมนาน

ให้พยาบาลหรือนักกายภาพเป็นผู้กำหนดความถี่ที่เหมาะกับท่าน เพราะขึ้นกับสภาพผิวและโรคประจำตัว

สิ่งที่ทำให้ทำได้จริง

เขียนตารางติดข้างเตียง พร้อมช่องให้เซ็นทุกครั้ง เพื่อให้คนหลายคนที่ผลัดกันดูรู้ว่าครั้งล่าสุดเมื่อไร

ตั้งนาฬิกาปลุกซ้ำ ไม่ใช่พึ่งความจำ

ใช้หมอนหนุนรองระหว่างเข่าและข้อเท้าเมื่อนอนตะแคง เพื่อไม่ให้กระดูกสองข้างกดกันเอง

พลิกตัวโดยการยกและใช้ผ้ารอง ไม่ใช่ลากไถไปกับที่นอน เพราะการลากทำให้ผิวถลอกจากแรงเสียดทาน

เรื่องที่นอนและผ้าปู

ผ้าปูต้องเรียบตึง ไม่มีรอยย่น เพราะรอยย่นคือจุดกดที่มองไม่เห็น

อย่าวางสายยาง สายออกซิเจน หรือของแข็งไว้ใต้ตัวท่าน

ถามพยาบาลว่าควรใช้ที่นอนแบบไหน อย่าซื้อเองตามโฆษณา

อ่านต่อ

• •ดูแลผู้สูงอายุติดเตียงที่บ้าน เริ่มจากอะไรบ้าง
• •ผู้ดูแลเหนื่อยจนไม่ไหว

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นความรู้ทั่วไปสำหรับผู้ดูแล ไม่ใช่คำวินิจฉัยและไม่ใช่คำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

อาการเบื่ออาหาร น้ำหนักลด หรือกลืนลำบากในผู้สูงอายุ อาจมีสาเหตุที่ต้องได้รับการตรวจ จึงควรพาไปพบแพทย์ ไม่ควรแก้เองด้วยการหาอาหารหรือผลิตภัณฑ์มาเสริม

หากมีโรคประจำตัวหรือใช้ยาอยู่ ควรปรึกษาแพทย์ เภสัชกร หรือนักกำหนดอาหาร ก่อนเปลี่ยนแปลงสิ่งที่รับประทาน