ขมิ้นชันทำร้ายไตไหม คนเป็นโรคไตหรือนิ่วในไตกินได้หรือเปล่า

คำตอบสั้น: ขมิ้นชันในปริมาณที่ใช้ปรุงอาหารไม่มีหลักฐานว่าทำร้ายไตในคนทั่วไป แต่ ขมิ้นมีออกซาเลต (สารที่จับกับแคลเซียมเป็นนิ่วได้) ในรูปที่ละลายน้ำและดูดซึมได้ดี การทดลองในคนพบว่าการกินขมิ้นขนาดเสริมทำให้ออกซาเลตในปัสสาวะสูงขึ้น และมีรายงานผู้ป่วยไตเสียหายจากผลึกออกซาเลตในผู้ที่กินขมิ้นเสริมเป็นเวลานาน คนที่เป็นโรคไตเรื้อรังหรือเคยเป็นนิ่วในไตจึงไม่ควรเริ่มกินขมิ้นชันเสริมเอง ควรถามแพทย์โรคไตก่อน และศูนย์ข้อมูลสมุนไพร ม.มหิดล แนะนำว่าถ้ากินต่อเนื่องเกิน 3 เดือนควรตรวจเลือดดูการทำงานของตับและไต

สรุปสั้นสำหรับคนรีบ

• •งานวิจัยแบบสลับกลุ่มในผู้ใหญ่สุขภาพดี 11 คน (วารสาร American Journal of Clinical Nutrition ปี 2008) พบว่า ขมิ้นขนาดเสริมทำให้ออกซาเลตในปัสสาวะสูงกว่ากลุ่มเทียบอย่างมีนัยสำคัญ เพราะออกซาเลตในขมิ้นราว 91% ละลายน้ำได้
• •มีรายงานผู้ป่วยชายอายุ 69 ปีที่ไตวายจาก ผลึกออกซาเลตในเนื้อไต ขณะกินขมิ้นเสริมต่อเนื่องร่วมกับปัจจัยอื่น (กินยาปฏิชีวนะนานและท้องเสีย) เป็นรายงานผู้ป่วยรายเดียว บอกความถี่ของปัญหาไม่ได้
• •งานทบทวนการทดลองแบบสุ่ม 12 ชิ้น (ผู้ป่วยไต 631 คน) ไม่พบผลข้างเคียงร้ายแรง แต่ก็ไม่พบว่าค่าครีเอตินินหรืออัตราการกรองของไตดีขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ
• •ศูนย์ข้อมูลสมุนไพร ม.มหิดล แนะนำว่า ถ้ากินขมิ้นชันต่อเนื่องเกิน 3 เดือน ควรตรวจเลือดดูการทำงานของตับและไต
• •ปวดหลังหรือสีข้างรุนแรง ปัสสาวะเป็นเลือด ปัสสาวะไม่ออก มีอาการข้อใดข้อหนึ่งให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

ขมิ้นชันทำให้ไตพังจริงไหม

ยังไม่มีหลักฐานว่าขมิ้นที่ใช้ปรุงอาหารตามปกติทำให้ไตพัง แต่การกินขมิ้นเสริมต่อเนื่องในคนที่ไตมีความเสี่ยงอยู่แล้วเป็นเรื่องที่ควรระวัง

คำว่า "ไตพัง" ที่คนพูดกันมักรวมสองเรื่องเข้าด้วยกัน เรื่องแรกคือการเกิดนิ่วในไต เรื่องที่สองคือการทำงานของไตลดลง ขมิ้นเกี่ยวกับทั้งสองเรื่องผ่านสารตัวเดียวกันคือออกซาเลต

ออกซาเลต (oxalate) คือสารธรรมชาติในพืชหลายชนิดที่จับกับแคลเซียมแล้วตกผลึกได้ สถาบันโรคเบาหวาน ทางเดินอาหาร และไต แห่งชาติสหรัฐฯ (NIDDK) อธิบายว่านิ่วในไตเกิดจากแคลเซียม ออกซาเลต และฟอสฟอรัสในปัสสาวะที่สูง และอาหารบางชนิดเพิ่มโอกาสเป็นนิ่วในคนที่มีแนวโน้มเป็นอยู่แล้ว

ส่วนคนที่ไตแข็งแรงและกินขมิ้นในอาหาร เช่น แกงเหลือง แกงไตปลา ไก่ทอดขมิ้น ยังไม่พบแหล่งที่เราตรวจระบุว่าเป็นอันตรายต่อไต

ขมิ้นมีออกซาเลตมากแค่ไหน ต่างจากอบเชยอย่างไร

จุดที่ทำให้ขมิ้นต่างคือออกซาเลตในขมิ้นเกือบทั้งหมดละลายน้ำได้ จึงดูดซึมเข้าร่างกายและออกมาในปัสสาวะได้มากกว่าเครื่องเทศบางชนิด

งานวิจัยของมหาวิทยาลัยไวโอมิง สหรัฐฯ ตีพิมพ์ในวารสาร American Journal of Clinical Nutrition ปี 2008 ให้ผู้ใหญ่สุขภาพดี 11 คน อายุ 21–38 ปี กินอบเชยหรือขมิ้นขนาดเสริมสลับกันช่วงละ 4 สัปดาห์ โดยแต่ละช่วงให้ออกซาเลตวันละ 55 มิลลิกรัม แล้วทดสอบด้วยออกซาเลตครั้งเดียว 63 มิลลิกรัม

ผลที่พบ

• •ช่วงที่กินขมิ้น ออกซาเลตในปัสสาวะสูงกว่าช่วงกินอบเชยและช่วงดื่มน้ำเปล่าอย่างมีนัยสำคัญ
• •ออกซาเลตที่ละลายน้ำได้ในขมิ้นมีราว 91% ขณะที่ในอบเชยมีเพียงราว 6%
• •ผู้วิจัยสรุปว่าการกินขมิ้นขนาดเสริม อาจเพิ่มความเสี่ยงนิ่วในไตในคนที่มีแนวโน้มเป็นนิ่ว

ข้อจำกัดของงานนี้คือกลุ่มตัวอย่างเล็ก เป็นคนหนุ่มสาวสุขภาพดี และวัดออกซาเลตในปัสสาวะ ไม่ได้ติดตามว่าใครเกิดนิ่วจริง

คนเคยเป็นนิ่วในไต กินขมิ้นชันได้ไหม

ไม่ควรเริ่มกินขมิ้นชันเสริมเอง ให้ถามแพทย์ก่อนว่านิ่วที่เคยเป็นเป็นชนิดไหน เพราะคำแนะนำเรื่องอาหารต่างกันตามชนิดนิ่ว

นิ่วมีหลายชนิด เช่น นิ่วแคลเซียมออกซาเลต นิ่วกรดยูริก ถ้าเคยตรวจชนิดนิ่วมาแล้ว ให้นำผลไปถามแพทย์ว่าควรเลี่ยงอะไร เพราะผลการทดลองข้างบนบอกว่าขมิ้นเพิ่มออกซาเลตในปัสสาวะ ไม่ได้บอกเรื่องนิ่วชนิดอื่น

ในครัวไทยมีผักหลายชนิดที่มีออกซาเลต ถ้าเคยเป็นนิ่วแคลเซียมออกซาเลต การเติมขมิ้นเสริมเป็นแคปซูลทุกวันจึงเป็นการเพิ่มออกซาเลตอีกทางหนึ่งที่ควรบอกแพทย์ อ่านรายการผักที่ควรรู้ได้ที่ นิ่วในไตห้ามกินผักอะไร

คนเป็นโรคไตเรื้อรัง กินขมิ้นชันได้ไหม

ควรถามแพทย์โรคไตก่อนทุกครั้ง เพราะมีรายงานไตเสียหายจากผลึกออกซาเลตในผู้ที่กินขมิ้นเสริม และผู้ป่วยไตมักกินยาหลายตัว

โรคไตเรื้อรัง (CKD) คือภาวะที่ไตทำงานลดลงหรือมีความผิดปกติของไตต่อเนื่องเป็นเวลานาน ผู้ป่วยกลุ่มนี้มีเหตุผลที่ต้องระวังมากกว่าคนทั่วไป 2 ข้อ

• •เรื่องออกซาเลต — รายงานผู้ป่วยจากโรงพยาบาลในบอสตัน สหรัฐฯ ตีพิมพ์ในวารสารโรคไตของบราซิล ปี 2024 เล่าถึงชายอายุ 69 ปีที่ไปตรวจสุขภาพประจำแล้วพบไตวายโดยบังเอิญ ตัดชิ้นเนื้อไตพบโรคไตจากผลึกออกซาเลต (oxalate nephropathy) ในบริบทที่กินขมิ้นเสริมเป็นเวลานาน ร่วมกับกินยาปฏิชีวนะนานและมีท้องเสีย ผู้เขียนเตือนว่าโรคนี้ แพทย์มักไม่นึกถึงถ้าไม่มีประวัติชัด การบอกแพทย์ว่ากินอะไรอยู่จึงสำคัญ
• •เรื่องยา — ศูนย์ข้อมูลสมุนไพร คณะเภสัชศาสตร์ ม.มหิดล ให้ระวังการใช้ขมิ้นชันร่วมกับยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด และยาที่ผ่านเอนไซม์ CYP450 (กลุ่มเอนไซม์ที่ตับใช้กำจัดยา) ซึ่งผู้ป่วยไตหลายคนกินยากลุ่มเหล่านี้อยู่

รายงานผู้ป่วยรายเดียวไม่ได้บอกว่าขมิ้นเป็นสาเหตุเดียว และบอกไม่ได้ว่าเกิดบ่อยแค่ไหน แต่บอกได้ว่าผลแบบนี้เกิดขึ้นได้จริง คำแนะนำเรื่องอาหารเสริมสำหรับผู้ป่วยไตโดยรวม อ่านต่อที่ คนเป็นโรคไตกินอาหารเสริมได้ไหม

ได้ยินว่าขมิ้นชันช่วยไต ลดค่าไตได้ จริงไหม

หลักฐานในคนยังไม่สนับสนุนว่าขมิ้นชันทำให้ค่าการทำงานของไตดีขึ้น

งานทบทวนอย่างเป็นระบบของนักวิจัยอิหร่านและสหราชอาณาจักร ตีพิมพ์ปี 2021 รวมการทดลองแบบสุ่ม 12 ชิ้น ผู้ป่วย 631 คน ทั้งโรคไตเรื้อรัง ผู้ฟอกเลือด ไตจากเบาหวาน และไตอักเสบจากลูปัส พบว่า

• •ค่าการอักเสบและค่าออกซิเดชันบางตัวดีขึ้นในบางงาน
• •ค่ายูเรียไนโตรเจนในเลือด (BUN) ครีเอตินิน อัตราการกรองของไต (GFR) และอัลบูมินในเลือด ไม่เปลี่ยนอย่างมีนัยสำคัญ มีเพียงโปรตีนรั่วในปัสสาวะที่บางงานรายงานว่าลดลง
• •ไม่มีรายงานผลข้างเคียงร้ายแรงในงานที่นำมารวม
• •ผู้เขียนสรุปว่า ยังไม่มีผลที่มีความหมายต่อผลลัพธ์ทางคลินิกของโรคไต ยกเว้นโปรตีนรั่วในปัสสาวะ

ครีเอตินิน คือของเสียจากกล้ามเนื้อที่ไตขับออก ใช้คำนวณอัตราการกรองของไต การทดลองเหล่านี้ใช้เคอร์คูมินหรือขมิ้นหลายรูปแบบและหลายขนาด จึงนำผลไปใช้กับผลิตภัณฑ์อื่นตรง ๆ ไม่ได้ ข้อสำคัญคือ ไม่ควรใช้ขมิ้นชันแทนยาที่แพทย์โรคไตสั่ง

ขมิ้นในแกงกับขมิ้นชันแคปซูล ต่างกันอย่างไรเรื่องไต

ต่างกันที่ "ความต่อเนื่อง" และ "ขนาด" เพราะแคปซูลมักกินทุกวันในขนาดคงที่ ส่วนแกงกินเป็นครั้งคราว

ศูนย์ข้อมูลสมุนไพร ม.มหิดล ตอบคำถามเมื่อ 26 ต.ค. 2560 ว่าขนาดขมิ้นชันที่ใช้บรรเทาอาการแน่นจุกเสียด ท้องอืด คือครั้งละ 500 มิลลิกรัมถึง 1 กรัม วันละ 4 ครั้ง และให้ข้อแนะนำเรื่องระยะเวลาว่า

• •ถ้าจำเป็นต้องกินต่อเนื่อง ไม่ควรเกิน 1 เดือน แล้วพักราว 1 สัปดาห์ก่อนกินใหม่
• •ถ้าต้องกินต่อเนื่องนานเกิน 3 เดือน ควรตรวจเลือดดูการทำงานของตับและไต

สารสกัดขมิ้นชันในผลิตภัณฑ์เสริมอาหารเป็นคนละรูปแบบกับผงขมิ้น ปริมาณออกซาเลตในสารสกัดแต่ละยี่ห้อไม่ได้แสดงบนฉลาก จึงคำนวณเทียบกับงานวิจัยข้างบนไม่ได้ วิธีที่ปลอดภัยคือแจ้งแพทย์และตรวจเลือดตามนัด ไม่ใช่เดาจากตัวเลขบนกล่อง

เรื่องสมุนไพรกับไตในภาพรวม เช่น ยาต้ม ยาหม้อ ยาชุด อ่านต่อที่ ยาสมุนไพรทำลายไตไหม และผลข้างเคียงด้านตับและกระเพาะของขมิ้นชันอยู่ที่ ขมิ้นชันอาการข้างเคียง มีโทษไหม

ถ้ากินขมิ้นชันอยู่แล้ว ควรบอกแพทย์อย่างไร

นำกล่องหรือรูปฉลากไปให้แพทย์หรือเภสัชกรดูในวันนัด พร้อมบอกว่ากินมานานเท่าไร

1. 1บอกชื่อผลิตภัณฑ์ ปริมาณขมิ้นชันต่อแคปซูล และจำนวนที่กินต่อวัน
2. 2บอกว่าเริ่มกินเมื่อไร ถ้าเกิน 3 เดือนแล้ว ถามว่าควรตรวจค่าไตและค่าตับเพิ่มหรือไม่
3. 3บอกประวัตินิ่วในไต ถ้าเคยตรวจชนิดนิ่วมาแล้วให้นำผลไปด้วย
4. 4บอกยาที่กินทั้งหมด โดยเฉพาะยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยาต้านเกล็ดเลือด และยาปฏิชีวนะที่ใช้นาน
5. 5บอกถ้ามีท้องเสียเรื้อรัง เพราะรายงานผู้ป่วยข้างบนมีท้องเสียร่วมด้วย

คำถามที่ใช้ได้เลย เช่น "หมอครับ ผมเคยเป็นนิ่วในไต กินแคปซูลขมิ้นชันทุกวันได้ไหม" หรือ "ค่าไตผมอยู่ระยะ 3 ผลิตภัณฑ์นี้มีขมิ้นชัน ควรหยุดก่อนไหม"

เมื่อไรต้องไปพบแพทย์ทันที

NIDDK แนะนำให้ไปพบบุคลากรทางการแพทย์ทันทีถ้ามีอาการที่อาจเป็นนิ่วในไต เพราะอาจเป็นนิ่วหรือภาวะที่รุนแรงกว่า

ถ้ามีอาการ ข้อใดข้อหนึ่ง ต่อไปนี้ ให้ไปโรงพยาบาลทันทีหรือโทร 1669

• •ปวดแปลบรุนแรงที่หลัง สีข้าง ท้องน้อย หรือขาหนีบ อาจปวดเป็นพัก ๆ
• •ปัสสาวะสีชมพู แดง หรือน้ำตาล
• •ปัสสาวะไม่ออก หรือออกได้น้อยมาก
• •ปวดร่วมกับมีไข้ หนาวสั่น คลื่นไส้ อาเจียน
• •ปวดขณะปัสสาวะ
• •ปัสสาวะขุ่นหรือมีกลิ่นเหม็น

ถ้าอาการเกิดขึ้นระหว่างที่กินผลิตภัณฑ์ที่มีขมิ้นชัน ให้หยุดผลิตภัณฑ์นั้นและนำกล่องไปให้แพทย์ดู

ผลิตภัณฑ์ที่เราดูแล: เบต้าแคร์ (Beta Care)

เบต้าแคร์ (Beta Care) เป็นผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เลข อย. 13-1-01566-5-0066 บรรจุ 10 แคปซูล แคปซูลละ 510 มก. ฉลากระบุให้รับประทานวันละ 1 แคปซูล ส่วนประกอบที่เกี่ยวกับเรื่องนี้ต่อ 1 แคปซูล

• •สารสกัดขมิ้นชัน 50 มก. — ฉลากไม่ได้ระบุว่ามีเคอร์คูมินกี่เปอร์เซ็นต์ ไม่ได้ระบุรูปแบบพิเศษ และไม่ได้ระบุปริมาณออกซาเลต จึงเทียบกับงานวิจัยเรื่องออกซาเลตที่ใช้ขมิ้นขนาดเสริมแบบตรง ๆ ไม่ได้ และปริมาณที่น้อยกว่าในงานวิจัยไม่ได้แปลว่าปลอดภัยสำหรับผู้ป่วยไตหรือผู้ที่เคยเป็นนิ่ว
• •วิตามินดี3 300 IU — NHS ของสหราชอาณาจักรกำหนดว่าผู้ใหญ่ไม่ควรได้วิตามินดีเกิน 4,000 IU ต่อวัน ผู้ที่แพทย์สั่งวิตามินดีขนาดสูงอยู่แล้วควรนับรวมและแจ้งแพทย์

คำเตือนบนฉลาก: ห้ามใช้ในผู้ที่มีท่อน้ำดีอุดตัน · เด็กและสตรีมีครรภ์ไม่ควรรับประทาน · มีผลิตภัณฑ์จากถั่วเหลือง

ยังไม่มีงานวิจัยของผลิตภัณฑ์นี้ทั้งสูตร ผู้ที่เป็นโรคไตเรื้อรัง ไตทำงานลดลง หรือเคยเป็นนิ่วในไต ไม่ควรเริ่มรับประทานเอง ให้นำกล่องไปปรึกษาแพทย์โรคไตก่อน

อ่านบทความอื่นในหมวดเดียวกันได้ที่ บทความเบต้าแคร์ทั้งหมด

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค ไม่ได้ทำให้โรคหายหรือค่าตรวจดีขึ้น ผู้ที่ใช้ยาอยู่ห้ามหยุดหรือลดยาเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทาน

ข้อความสำคัญท้ายบทความ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล

ห้ามหยุด ลด หรือเปลี่ยนยาที่แพทย์สั่งเอง แม้จะรู้สึกดีขึ้นหรือเริ่มรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารใดก็ตาม หากสงสัยเรื่องยา ให้กลับไปคุยกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลอยู่

ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไม่ใช่ยา ไม่มีผลในการป้องกันหรือรักษาโรค

หากมีอาการข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ เจ็บแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แขนขาอ่อนแรงทันที ปากเบี้ยว พูดไม่ชัด ให้โทร 1669 ทันที